Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 588 2214232 2213643 2026-07-03T01:39:16Z ~2026-37993-63 163599 rv sockpuppet 2214232 wikitext text/x-wiki {{About|kalakhang kabisera ng Pilipinas|kabiserang lungsod|Maynila|ibang paggamit|Maynila (paglilinaw)}} {{infobox settlement | name = Kalakhang Maynilà<br />''Metro Manila'' | official_name = Pambansang Punong Rehiyon<br />''National Capital Region (NCR)'' | native_name = ᜃᜎᜃ᜔ᜑᜅ᜔ ᜋᜌ᜔ᜈᜒᜎ | native_name_lang = tl | other_name = Kamaynilaan | settlement_type = [[Kalakhang pook|Kalakhan]] at [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | image_skyline = {{multiple image | perrow = 1/2/2/2 | border = infobox | total_width = 300 | caption_align = center | image1 = Makati City Lights (Jopet Sy) - Flickr.jpg | alt1 = Makati CBD | caption1 = [[Makati Central Business District]] | image2 = Quezon Monument in Quezon Memorial.jpg | alt2 = Quezon Memorial Shrine | caption2 = [[Quezon Memorial Shrine]] | image3 = Rizal Monument (Manila, 2024).jpg | alt3 = Rizal Park known as Luneta Park | caption3 = [[Liwasang Rizal]] | image4 = BGC - BHS Central Jan 8 2025.jpg | alt4 = Bonifacio High Street | caption4 = Bonifacio High Street | image5 = Ortigas Center (Met. Manila) - Flickr.jpg | alt5 = Ortigas Center at night | caption5 = [[Sentrong Ortigas]] | image6 = Museo Nacional de Bellas Artes, Manila, Filipinas, 2023-08-27, DD 51.jpg | alt6 = National Museum of Fine Arts | caption6 = [[Pambansang Museo ng Sining]] | image7 = View of Pasay City at SM Mall of Asia.tif | alt7 = SM Mall of Asia | caption7 = [[SM Mall of Asia]] | image8 = Bonifacio Monument (Guillermo Tolentino).jpg | alt8 = Monumento | caption8 = [[Bonifacio Monument]] | image9 = 400 Year old Beauty.jpg | alt9 = University of Santo Tomas facade | caption9 = [[Unibersidad ng Santo Tomas]] }} | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_shield = | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = Lokasyon sa Pilipinas | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|3=region:PH_type:adm2nd_source:GNS|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{PHL}} | subdivision_type1 = Nangangasiwang entidad | subdivision_name1 = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]] | established_title = Naitatag | established_date = 7 Nobyembre 1975<ref name="LawPhil">{{cite web|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|title=Presidential Decree No. 824 November 7, 1975|website=lawphil.net|publisher=[[Arellano University|Arellano Law Foundation]]|accessdate=14 Enero 2014}}</ref> | parts_type = Binubuo ng | parts_style = para | p1 = {{Collapsible list | title = 16 na lungsod at<br />isang bayan | 1 = '''[[Manila]]''' | 2 = [[Caloocan]] | 3 = [[Las Piñas]] | 4 = [[Makati]] | 5 = [[Malabon]] | 6 = [[Mandaluyong]] | 7 = [[Marikina]] | 8 = [[Muntinlupa]] | 9 = [[Navotas]] | 10 = [[Parañaque]] | 11 = [[Pasay]] | 12 = [[Pasig]] | 13 = [[Lungsod Quezon]] | 14 = [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] | 15 = [[Taguig]] | 16 = [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]] | 17 = [[Pateros]] }} | government_type = Kalakhang pamahalaan sa ilalim ng desentralisadong balangkas<ref>{{cite journal|last1=Manasan|first1=Rosario|last2=Mercado|first2=Ruben|title=Governance and Urban Development: Case Study of Metro Manila|journal=Philippine Institute for Development Studies Discussion Paper Series|date=Pebrero 1999|issue=99-03|url=https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|accessdate=15 Disyembre 2018|archive-date=16 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216210904/https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|url-status=dead}}</ref> | governing_body = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]] | leader_party = [[Liberal Party (Philippines)|LP]] | leader_title = Tagapangulo | leader_name = [[Danilo Lim]] | leader_title1 = Konsehal ng kalakhan | leader_name1 = Konseho ng kalakhang Maynila | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 619.57 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 12877253 | population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}} | population_footnotes = {{PH census|2015}} | population_density_km2 = auto | population_metro = 24100000 (Hindi pagtitipon, lugar ng kalakhan) | population_metro_footnotes = <ref name="citypop-Aggs">{{cite web|url=http://citypopulation.de/world/Agglomerations.html|title=The Principal Agglomerations of the World|website=citypopulation.de|accessdate=8 Disyembre 2017}}</ref> | population_demonyms = Tagalog: Manileño(-a), Manilenyo(-a), Taga-Maynila<br />Ingles: Manilan;<br />Kastila: ''manilense'',{{efn-la|Ito ang orihinal na pagsasalin sa wiking Espanyol, at ginamit din ito ni José Rizal sa kanyang obra na ''El filibusterismo''.}} ''manileño''(-''a'') | postal_code_type = [[List of ZIP codes in the Philippines|ZIP code]] | postal_code = {{PH wikidata|postal_code}} | area_code = {{PH wikidata|area_code}} | area_code_type = {{areacodestyle}} | blank_name_sec1 = [[Gross Domestic Product|GDP]] (2020) | blank_info_sec1 = [[Philippine peso|₱]]5.8 trilyon<br />[[USD|$]]120.56 bilyon | blank1_name_sec1 = Bilis ng paglago | blank1_info_sec1 = {{increase}} (7.5%) | blank_name_sec2 = Palatandaan ng pagunlad ng mga mamamayan (HDI) | blank_info_sec2 = {{increase}} 0.837 ({{fontcolor|Darkgreen|Sobrang taas}}) | blank1_name_sec2 = Antas ng HDI | blank1_info_sec2 = Pangalawa (2015) | blank3_name_sec1 = Pulisya | blank3_info_sec1 = NCRPO | iso_code = {{PH wikidata|iso_code}} | website = {{Official URL}} | timezone = [[Philippine Standard Time|PST]] | utc_offset = +8 | footnotes = {{notelist-la}} }} Ang '''Kalakhang Maynila''' ({{langx|en|Metropolitan Manila}}), opisyal na itinalaga bilang '''Pambansang Punong Rehiyon '''<ref>{{Cite web|url=https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|title=Mga Pangalan ng Tanggapan ng Pamahalaan sa Filipino|last=|first=|date=2013|website=[[Komisyon sa Wikang Filipino]]|language=Filipino|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923032240/https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|archive-date=23 September 2021|access-date=27 Marso 2018|url-status=dead}}</ref> ({{langx|en|National Capital Region}}), ay ang kabiserang [[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] at ang pinakamalaking [[kalakhang pook]] ng [[Pilipinas]]. Ito ay matatagpuan sa silangang ng [[Look ng Maynila]], at pinapagitnaan ng mga rehiyon ng [[Gitnang Luzon]] at ng [[Calabarzon]]. Binubuo ito ng 16 na lungsod: [[Maynila]]—ang kabisera ng bansa—[[Caloocan]], [[Las Pinas|Las Piñas]], [[Lungsod Quezon]], [[Makati]], [[Malabon]], [[Mandaluyong]], [[Marikina]], [[Muntinlupa]], [[Navotas]], [[Parañaque]], [[Pasay]], [[Pasig]], [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]], [[Taguig]], at [[Valenzuela]], pati na rin ang bayan ng [[Pateros]]. Ang rehiyon ay may sukat na {{convert|636.00|sqkm}} at may kabuuang populasyon na 14,001,751 ayon sa senso ng 2024. Ang rehiyon ay sentro ng kultura, ekonomiya, pangangalakal, edukasyon, lipunan, at politika ng [[Pilipinas]]. == Kasaysayan == {{See also|Kasaysayan ng Maynila}} {{Further|Kabisera ng Pilipinas}} {{multiple image | direction = horizontal | width = 150 | align = right | footer = Mapa ng lalawigan ng [[Maynila]] | image1 = Manila Province.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = | alt2 = | caption2 = }} === Kaharian ng Lusong === [[Talaksan:Map of Manila 1570.png|left|thumb|229x229px|Ang mapa ng sinaunang Maynila noong 1570. Ang bayan ng Maynila ay naka-kulay dilaw.]] Isang makasaysayang kaharian na kilala bilang [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] ang kabilang sa mga teritoryo na minsang nasaklaw sa mga sinaunang kaharian. Kasama rin dito ang mga isla sa paligid ng [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] at [[Bayan ng Tondo|Tondo]], ngunit may mas maliit na kaharian din katulad ng [[Malabon|Tambobong]], Taguig, Pateros, at ang pinagtibay na kaharian ng [[Cainta]]. === Panahon ng Kastila, Himagsikan at Panahon ng Amerikano === Naging kabisera ito ng kolonyal na Pilipinas, at ang [[Intramuros]] ay nagsilbi bilang sentro ng kapangyarihang kolonyal. Noong 1898, isinama ang lungsod ng [[Manila]] at 23 iba pang mga bayan. Ang [[Marikina|Mariquina]] ay nagsilbi ring kabisera ng Pilipinas mula 1898–1899, noong inilipat ang soberanya ng Pilipinas sa [[Estados Unidos]]. Noong 1901, ang lalawigan ng Maynila ay pinawalangbisa at halos lahat ng teritoryo nito ay inilipat sa noo'y bagong lalawigan ng [[Rizal]]. Mula pa noong panahong kolonyal ng mga Espanyol, ang Maynila ay itinuturing bilang isang orihinal na [[lungsod pandaigdig]]. Ang [[galeon ng Maynila]] ay ang pinaka-unang kilalang kalakalan na naglayag sa rutang pangkalakaran sa [[Karagatang Pasipiko]] sa loob ng 250 taon, na nagdadala sa Espanya ng mga karagamentong may luho, benepisyong pang-ekonomiya, at pagpapalit ng kultura. ==Heograpiya== [[Talaksan:Iss047e099713 lrg Manila.jpg|500x500px|thumb|center|Retratong satelayt ng Kalakhang Maynila na kinuha mula sa [[International Space Station]] noong Mayo 2016.]] [[Talaksan:Metro Manila view from Manila Bay - Makati and Pasay (Fort San Felipe, Cavite City; 2017-04-03).jpeg|thumb|Tanawin ng Kalakhang Maynila mula sa [[Moog ng San Felipe (Kabite)|Moog ng San Felipe]] sa [[Kabite]].]] Matatagpuan sa 14°40' H 121°3 S, ang Kalakhang Maynila ay nasa isang ''isthmus'' na naghahanggan sa [[Lawa ng Laguna]] sa timog silangan at sa [[Look ng Maynila]] sa kanluran. Ang pook metropolitan ay nasa malawak na kapatagan. Naghahanggan ang sakop nito sa [[Bulacan]] sa hilaga, sa lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]] sa silangan, sa [[Laguna (lalawigan)|Laguna]] sa timog at sa [[Kabite]] sa timog kanluran. Hinahati ng [[Ilog Pasig]] ang Kalakhang Maynila na nagdudugtong sa dalawang katubigan kinahahanggan nito sa kanluran at silangan. Pinakamaliit sa mga rehiyon ng Pilipinas ang Kalakhang Maynila, subalit pinakamatao at pinakamakapal ang [[populasyon]] nito. 636 kilometrong parisukat ang lawak nito at pinapaligiran ito ng mga lalawigan ng [[Bulacan]] sa hilaga, [[Rizal]] sa silangan, at [[Laguna]] at [[Cavite]] sa timog. Matatagpuan naman sa kanluran ng Kalakhang Maynila ang [[Look ng Maynila]] at sa timog-silangan naman ang [[Laguna de Bay]]. Dumadaloy sa gitna ng Kalakhang Maynila ang [[Ilog Pasig]] na siyang nagdudugtong [[Lawa ng Laguna|Laguna de Bay]] sa Look ng Maynila. Ang Kalakhang Maynila ay itinuturing ''swampy'' [[isthmus]] na may karaniwang elebasyon na 10 metro. Ang pangunahing anyong tubig ng Kalakhang Maynila ay ang [[Ilog Pasig]]; ito ang humahati sa isthmus ng Kalakhang Maynila. ==Klima== Ayon sa [[pagbubukod ng klima na Köppen]], ang Pambansang Punong Rehiyon ay may [[tropikong sabana na klima|tropikong basa at tuyo na klima]] at [[tropikong balaklaot na klima]]. Ang Kalakhang Maynila ay may maikling [[tagtuyo]] mula Enero hanggang Mayo, at may pagkahabang [[tag-ulan]] mula Hunyo hanggang Disyembre. {{-}} {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;" ! style="background: #99CCCC; color: #000080" height="17" |Buwan ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Enero ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Pebrero ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Marso ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Abril ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Mayo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Hunyo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Hulyo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Agosto ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Setyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Oktubre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Nobyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Disyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Taon |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" |Katamtamang Mataas na Temperatura°C | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 31 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 33 | style="color:#000000;" | 33 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 31 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 31 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 31 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Katamtaman Kababaan ng Temperatura°C (°F) | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 22 | style="color:#000000;" | 22 | style="color:#000000;" | 24 | style="color:#000000;" | 25 | style="color:#000000;" | 25 | style="color:#000000;" | 24 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 22 | style="color:#000000;" | 23 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Ulan (cm) | style="color:#000000;" | 2 | style="color:#000000;" | 1 | style="color:#000000;" | 1 | style="color:#000000;" | 3 | style="color:#000000;" | 12 | style="color:#000000;" | 26 | style="color:#000000;" | 40 | style="color:#000000;" | 36 | style="color:#000000;" | 34 | style="color:#000000;" | 19 | style="color:#000000;" | 13 | style="color:#000000;" | 6 | style="color:#000000;" | 197 |- | colspan="14" style="text-align:center;font-size:90%;"|''Pinagkunan: [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&refer=&units=metric Weatherbase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307224333/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&refer=&units=metric |date=2012-03-07 }}'' |} ==Pamahalaan at politika== {{further|Mga paghahating pampangasiwaan ng Kalakhang Maynila}} ===Mga lungsod at bayan=== [[Talaksan:Metro Manila in the Philippines.png|thumb|Mapa ng Kalakhang Maynila.]] Ang labimpitong mga yunit ng lokal na pamahalaan ng Kalakhang Maynila ay administratibong kapantay sa mga lalawigan. Binubuo ang mga ito ng labing-anim na mga [[Mga lungsod ng Pilipinas#Klasipikasyon ng lungsod|malayang lungsod]] na iniuri bilang "mga lungsod na mataas na urbanisado", at isang malayang bayan: [[Pateros]]. {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;text-align:right;font-size:95%;background-color:#FDFDFD;" ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Lungsod {{small|o}}<br />bayan ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Retrato ! scope="col" style="border-bottom:none;white-space:nowrap;" class="unsortable" colspan=2 | Populasyon {{small|(2015)}}{{PH census|2015}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Lawak{{ref label|Area|a|none}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Densidad ! scope="col" style="border-bottom:none;" | Petsa ng pagsapi bilang lungsod |- ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | km² ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | sq mi ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | /km² ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | /sq mi ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Caloocan]] | [[Talaksan:9526Complex Caloocan City Hall Landmarks 21.jpg|200px]] | {{percent and number|1,583,978|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|53.20|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1,583,978/53.20|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1962 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Las Piñas]] | [[Talaksan:Barangay Talon Las Pinas City Aerial Photo.jpg|200px]] | {{percent and number|588,894|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|32.02|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|588,894/32.02|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1997 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Makati]] | [[Talaksan:Makaki skyline (from PUP Hasmin) (Magsaysay Boulevard, Santa Mesa, Manila)(2018-02-22).jpg|200px]] | {{percent and number|582,602|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|21.73|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|582,602/21.73|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Malabon]] | [[Talaksan:MalabnCityHallChurchjf0848 07.JPG|200px]] | {{percent and number|365,525|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|15.96|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|365,525/15.96|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2001 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Mandaluyong]] | [[Talaksan:Laika ac Manila (6445259459).jpg|200px]] | {{percent and number|386,276|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|11.06|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|386,276/11.06|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1994 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Maynila]] | [[Talaksan:Manila downtown - Binondo, Quiapo, Quezon Bridge, Pasig River, Arroceros (close-up) (Manila)(2018-02-07).jpg|200px]] | {{percent and number|1,780,148|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|42.88|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1,780,148/42.88|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1571 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Marikina]] | [[Talaksan:MarikinaRiverBankShoesjf9425 20.JPG|200px]] | {{percent and number|450,741|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|22.64|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|450,741/22.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1996 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Muntinlupa]] | [[Talaksan:Filiinvest Cityscape at night.jpg|200px]] | {{percent and number|504,509|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|41.67|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|504,509/41.67|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Navotas]] | [[Talaksan:PIC TEMP GEO 100917 0 (93).JPG|200px]] | {{percent and number|249,463|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|11.51|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|249,463/11.51|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2007 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Parañaque]] | [[Talaksan:Coastal Road Aerial View.JPG|200px]] | {{percent and number|664,822|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|47.28|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|664,822/47.28|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1998 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pasay]] | [[Talaksan:Pic geo photos - ph=mm=pasay=bay city skyline - aerial shot from cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG|200px]] | {{percent and number|416,522|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|18.64|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|416,522/18.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1947 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pasig]] | [[Talaksan:Mm-pasigortigas-aerial2012.jpg|center|frameless|201x201px]] | {{percent and number|755,300|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|31.46|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|755,300/31.46|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pateros]] | [[Talaksan:Pateros overview.jpg|200px]] | {{percent and number|63,840|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|1.76|km2|abbr=values|disp=table}}{{ref label|PaterosArea|b|none}} | {{convert|{{sigfig|63,840/1.76|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | ''Hindi pa isang lungsod'' |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Lungsod Quezon]] | [[Talaksan:Quezon City skyline - South Triangle with TV towers (from Mezza 2) (Quezon City)(2018-05-12).jpg|200px]] | {{percent and number|2,936,116|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|165.33|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|2,936,116/165.33|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1939 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] | [[Talaksan:Wilson Street, Greenhills, San Juan City, Philippines - panoramio.jpg|200px]] | {{percent and number|122,180|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|5.87|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|122,180/5.87|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2007 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Taguig]] | [[Talaksan:Bonifacio Global City - skyline shot from BSA Twin Towers Ortigas.jpg|200px]] | {{percent and number|804,915|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|45.18|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|804,915/45.18|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2004 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Valenzuela]] | [[Talaksan:Birds-eye view of Marulas, Valenzuela City.jpg|200px]] | {{percent and number|620,422|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|45.75|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|620,422/45.75|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1998 |-class="sortbottom" ! scope="row" colspan=3 style="text-align:left;" | Kabuuan ! scope="col" style="text-align:right;" | 12,877,253 ! scope="col" style="text-align:right;" | 613.94 ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|613.94|km2|disp=number|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{sigfig|12,877,253/613.94|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|{{sigfig|12,877,253/613.94|2}}|PD/km2|disp=number}} ! scope="col" style="background-color:none;border-bottom:none | |-class="sortbottom" style="text-align:left;background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;" | colspan=9 style="padding-left:1em;" | {{Ordered list | list_style_type=lower-alpha | {{note label|Area|a|none}}Ang mga bilang ng sukat ng lupain ay mula sa Philippine Institute of Volcanology and Seismology at Geoscience Australia.<ref>{{cite web|url=http://www.mbc.com.ph/engine/wp-content/uploads/2013/10/Solidum-Update-of-Earthquake-Hazards-and-Risk-Assessment-of-MMla-14Nov2013.pdf |title=An Update on the Earthquake Hazards and Risk Assessment of Greater Metropolitan Manila Area |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] |deadurl=no |date=November 14, 2013 |accessdate=May 16, 2016 }}{{dead link|date=June 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |title=Enhancing Risk Analysis Capacities for Flood, Tropical Cyclone Severe Wind and Earthquake for the Greater Metro Manila Area Component 5 – Earthquake Risk Analysis |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] and [[Geoscience Australia]] |deadurl=no |accessdate=May 16, 2016 |archive-date=Agosto 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806150011/http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |url-status=dead }}</ref> <!-- <ref name="PSA-CitiesList">{{cite web|title=PSGC Interactive; List of Cities|url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp|website=Philippine Statistics Authority|accessdate=4 April 2016}}</ref> --> | {{note label|PaterosArea|b|none}}Ang sukat ng lupain ng Pateros ay mula sa opisyal na websayt ng pamahalaan ng Munisipyo ng Pateros.<ref name="PaterosGovPH-LandUse">{{cite web|title=Land Use Classification|url=http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|website=Municipality of Pateros|accessdate=7 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915135633/http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|archivedate=15 September 2008}}</ref> }} |} {{clear}} ===Mga distrito=== Hindi tulad ng ibang rehiyon na nahahati sa mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]], nahahati ang Kalakhang Maynila sa limang hindi administratibong distrito, na nakauri batay sa [[heograpiya]] nito gamit ang [[Ilog Pasig]] bilang reperensiya. Nabuo ang mga distritong ito noong 1976 ngunit walang lokal na [[pamahalaan]] o may kinatawan sa [[Kongreso ng Pilipinas|kongreso]], salungat sa mga lalawigan. Ginagamit ang mga distritong ito para sa layuning piskal at [[estadistika]]l. Nahahati ang mga lungsod at munisipyo sa Kalakhang Maynila sa apat na distrito, ang mga ito ang sumusunod: [[Talaksan:Districts of Metro Manila.svg|thumb|left|Mga distrito ng Kalakhang Maynila]] {{Mga distrito ng Kalakhang Maynila}} {{clear}} ==Ekonomiya== Ang Pambansang Punong Rehiyon ay bumuo ng 36% ng pambansang kita noong 2018.<ref>https://psa.gov.ph/grdp/grdp-id/138508. Philippine Statistics Authority.</ref> ==Lugar ng Libangan at Palatandaan== {{Empty section}} ==Transportasyon== {{main|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}} {{see also|Metro Manila Dream Plan}} Ayon sa [[Land Transportation Franchising and Regulatory Board (Philippines)|Land Transportation Franchising and Regulatory Board]], ang pampublikong sakayan sa Kalakhang Maynila ay binubuo ng mga sumusunod: 46% ng mga tao ay lumilibot sa pamamagitan ng mga [[dyipni]], 32% sa pamamagitan ng mga pampribadong kotse, 14% sa pamamagitan ng bus, at 8% ay gumagamit ng sistemang [[daambakal]].<ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/nation/85871-jeepney-feeder-vehicle-transport-plan |title=Fixing traffic: Jeeps eyed as feeders to bus routes |author=Katerina Francisco |publisher=Rappler |date=5 Marso 2015 |accessdate=5 Marso 2015 }}</ref> Nakaalinsunod ang pagpapausbong ng transportasyon ng Kamaynilaan sa [[Metro Manila Dream Plan]], na binubuo ng pagpapatayo ng mga impraestruktura na tatagal hanggang 2030 at tumutugon sa mga usaping ukol sa trapiko, paggamit ng lupain, at kalikasan.<ref>{{cite web |url=http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |title=JICA transport study lists strategies for congestion-free MM by 2030 |publisher=[[Japan International Cooperation Agency]] |date=2 Setyembre 2014 |accessdate=27 Marso 2015 |archive-date=2 Agosto 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150802043347/http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://globalnation.inquirer.net/102377/japan-presents-57-b-dream-plan-to-solve-metro-congestion/ |title=Japan presents $57-B ‘dream plan’ to solve Metro congestion |author=Jerry E. Esplanada |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |date=20 Abril 2014 |accessdate=27 Marso 2015 }}</ref> ===Mga daan at lansangan=== {{main|Talaan ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}} [[Talaksan:EDSA-Cubao - northbound to Timog (Quezon City)(2017-08-13).jpg|thumb|Tanawing panghimpapawid ng [[Abenida Epifanio de los Santos|EDSA]], ang pinakaabalang lansangan sa kalungsuran.]] [[Talaksan:NAIA Expressway.jpg|thumb|[[NAIA Expressway]], ang kauna-unahang mabilisang daanang pampaliparan sa kalakhan at sa bansa.]] Itinayo ang mga daan ng Kamaynilaan sa paligid ng [[Maynila|Lungsod ng Maynila]]. Ibinukod ang mga daan bilang mga lokal na daan, pambansang daan, o daang subdibisyon. Mayroong sampung daang radyal na lumalabas ng lungsod. Gayundin, mayroong limang daang palibot na bumubuo sa isang serye na mga bilugang hating-bilog na arko sa paligid ng Maynila. Ang mga daang palibot at daang radyal ay mga sistema ng nakakonektang daan at lansangan. Isang suliranin sa mga daang palibot ay mga nawawalang daan (''missing road links''). Ito ay mga daan na hindi pa itinatayo (sa ngayon) para magbigay-daan sa pagpapausbong dahil sa mabilisang urbanisasyon ng Kamaynilaan. Inilulutas na ng kalakhan ang suliraning ito sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga nawawalang daan o sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga daang nag-uugnay (''connector roads''). Isang mahalagang daang palibot ay ang [[Daang Palibot Blg. 4]] (o C-4), na binubuo ng Daang C-4 sa Navotas at Malabon, [[Daang Samson]] sa Caloocan, at [[EDSA]] (Abenida Epifanio de los Santos]]. Dumadaan ito sa mga lungsod ng Pasay, Makati, Mandaluyong, Lungsod Quezon, at Caloocan. Sinusundan ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3 ng MRT]] ang pagkakalinya ng EDSA mula [[Abenida Taft]] sa Pasay hanggang [[Trinoma]] malapit sa sangandaan nito sa [[Abenida North]]. Ang [[Daang Palibot Blg. 5]], o mas-kilala bilang C-5, ay nagsisilbi sa mga nakatira malapit sa mga hangganang panrehiyon ng Kamaynilaan at nagsisibi ring alternatibong ruta para sa C-4. Ang pinakatanyag na daang radyal ay ang [[Daang Radyal Blg. 1]] (R-1), na binubuo ng [[Kalye Bonifacio]] (''Bonifacio Drive''), [[Bulebar Roxas]], at [[Manila–Cavite Expressway]] (o ''Coastal Road''). Inuugnay nito ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Kabite]]. Ang mga iba pang kilalang daang radyal sa Kamaynilaan ay ang [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3), o ang [[South Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa [[Laguna]]; [[Daang Radyal Blg. 6]], na binubuo ng [[Bulebar Ramon Magsaysay]], [[Bulebar Aurora]], at [[Lansangang Marikina–Infanta]] na dumadaan patungong [[Rizal]]; [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7), na nag-uugnay ng Maynila sa Lungsod Quezon at [[San Jose del Monte]], [[Bulacan]]; at [[Daang Radyal Blg. 8]] (R-8), o ang mga daan ng [[Abenida Bonifacio]] at [[North Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa mga lalawigan sa hilaga tulad ng Bulacan at [[Pampanga]]. [[Talaksan:Padre Burgos Avenue - Route 150 marker with city hall clock tower (Ermita, Manila)(2017-06-12).jpg|thumb|Isang palatandaan ng [[Pambansang Ruta Blg. 150|N150]] sa [[Abenida Padre Burgos]]. Ang nasabing abenida ay isang bahagi ng nabanggit na ruta ng [[sistemang lansangambayan ng Pilipinas]].]] Ang sistemang daang radyal at palibot ay kasalukuyang pinapalitan ng isang [[Sistema ng lansangang bayan sa Pilipinas|bagong sistema ng nakabilang na lansangambayan]] na ipinapatupad ng [[Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan (Pilipinas)|Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan]] (DPWH), at kasalukuyang inilalagay ang mga bagong palatandaan sa pagpapatupad nito. Itinatanda ang mga mabilisang daanan ng mga bilang na may unlaping "E" (nangangahulugang "''expressway''" o mabilisang daanan). Itinakda naman ang mga pambansang lansangan ng mga bilang may isa hanggang tatlong tambilang, maliban lamang sa mga lansangang iniuri bilang mga pambansang daang tersiyaryo. Sa ngayon, tuluy-tuloy ang pagtatayo ng [[Metro Manila Skyway|Metro Manila Skyway Stage 3]] at ang [[NAIA Expressway|NAIA Expressway Phase 2]] na bahagi ng Metro Manila Dream Plan. Kabilang sa mga iba pang proyekto itinatayo ay ang pagpapaganda ng EDSA, pagtatayo ng Taft Avenue Flyover, at ang pagtatayo ng mga nawawalang daan para sa mga daang palibot circumferential roads (hal. ''Metro Manila Interchange Project Phase IV''). ===Mga sistemang daambakal=== {{update}} {{See also|Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila}} [[Talaksan:Metro Manila rail network.svg|thumb|Mapa ng sistema ng mga tren sa Kalakhang Maynila]] [[Talaksan:MRT-2 J. Ruiz Station.jpg|thumb|Ang [[Estasyong J. Ruiz ng LRT|Estasyon ng J. Ruiz]] ng [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]].]] May tatlong linyang daambakal ang Kalakhang Maynila, na pinangangasiwaan ng dalawang entidad. Ang [[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]] (LRTA) ay nagtatakbo ng [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 1]] (Linyang Lunti) at [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]] (Linyang Bughaw). Sa kabilang banda, ang [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila]] ay nagtatakbo ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3]] (Linyang Dilaw) na dumadaan sa [[EDSA]]. Ang Unang Linya ay may 560,000 bilang ng mga mananakay kada linggo.<ref name="LRT PPP">{{cite web |url=http://ppp.gov.ph/?p=7641 |title=Line 1 Cavite Extension and Operation & Maintenance |publisher=Public-Private Partnership Center |accessdate=24 Marso 2015 |archive-date=2015-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316021231/http://ppp.gov.ph/?p=7641 |url-status=dead }}</ref> Noong Pebrero 2014, ang kabuuang bilang na 14.06 milyong pasahero ang gumamit ng Unang Linya habang 6.13 milyon naman ang gumamit ng Ikalawang Linya.<ref>{{cite web |url=http://newsinfo.inquirer.net/592927/did-you-know-lrt-1-and-2-ridership |title=Did you know: Lines 1 and 2 ridership |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |author= Marielle Medina |accessdate=24 Marso 2015 }}</ref>  Sa kasalukuyan, itinatayo ang [[Ikapitong Linya ng Metro Rail Transit ng Maynila]] (Linyang Pula). Pag-nakumpleto, uugnayin nito ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Bulacan]]. Bukod pa riyan, isang ''common station'' na mag-uugnay ng Unang Linya, Ikatlong Linya, at Ikapitong Linya ay nakapanukala, subalit ang pagtatayo nito ay hinahadlangan ng [[burukrasya]] sa [[Kagawaran ng Transportasyon (Pilipinas)|Kagawaran ng Transportasyon]] (DOTr), mahigpit na alitan sa korporasyon, at mga usapin ukol sa ipinapanukalang lokasyon nito.<ref>{{cite web |url=http://www.mb.com.ph/common-station-at-sm-north-edsa-pushed-for-lrt1-mrt3-and-mrt7/ |title=Common station at SM North EDSA pushed for LRT1, MRT3, and MRT7 |publisher=''[[Manila Bulletin]]'' |author= Kris Bayos |date=4 Pebrero 2015 |accessdate=24 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/175-real-estate/60529-sm-ayala-mrt-lrt-common-station |title=Why SM is after the MRT-LRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Judith Balea |date=14 Hunyo 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/208-infrastructure/75267-sm-north-common-station |title=DOTC eyeing another LRT-MRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Mick Basa |date=20 Nobyembre 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/372930/economy/companies/sc-stops-dotc-lrta-from-building-mrt-lrt-common-station-in-front-of-trinoma |title=SC stops DOTC, LRTA from building common station in front of Trinoma |publisher=''[[GMA News and Public Affairs|GMA News]]'' |author= Danessa O. Rivera |date=1 Agosto 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref> Ipinanukala na ipapahaba ang Linya 1 papuntang [[Bacoor]] sa lalawigan ng [[Kabite]].<ref name="LRT PPP" /> Isang ikalawang pagpapahaba, ang [[Ika-anim na Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]], ang mag-uugnay ng Bacoor sa [[Dasmarinas]] sa kahabaan ng [[Lansangang Aguinaldo]]. Sa ngayon, itinatayo ang Silangang Ekstensyon ng Linya 2. Ang silangang ekstensyon na ito ang mag-uugnay ng Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Rizal]]. Ipapahabain rin ito pakanluran sa hinaharap, at dahil diyan mas-dadami ang ugnayan sa mga lugar ng Divisoria at Pier 4 at ang [[Pantalan ng Maynila]]. Ang [[Pambansang Daambakal ng Pilipinas]] (PNR) ay nagpapatakbo ng isang serbisyong riles pang-komyuter sa Kalakhang Maynila na tinatawag na [[PNR Metro South Commuter]]. Ang [[Estasyong daangbakal ng Tutuban|pangunahing estasyong terminal]] nito ay matatagpuan sa Tutuban sa [[Tondo, Maynila|Tondo]]. Kapag nakumpleto na ang kanlurang karugtong ng Linya 2, ang Tutuban ay magiging pinaka-maabalang [[estasyong palitan]] sa buong kalakhan, na may dagdag na isa pang 400,000 tao mula sa kasalukuyang 1 milyong tao na pumupuntang Tutuban Center.<ref>{{cite web |url=http://www.abs-cbnnews.com/business/03/20/15/tutuban-center-may-becom≤e-manilas-busiest-transfer-station |title=Tutuban Center may become Manila's busiest transfer station |publisher=ABS-CBN News |accessdate=21 Marso 2015 }}{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===Himpapawid=== Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (NAIA) na matatagpuan sa mga lungsod ng [[Pasay]] at [[Parañaque]] ay ang primerang pasukan sa Kalakhang Maynila. Ito lamang ang paliparan na naglilingkod sa rehiyon at ito ang pinaka-abalang paliparan sa bansa.<ref>{{cite web |url=http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |title=NAIA is Philippines' busiest airport - NSCB |publisher=InterAksyon.com |author=Darwin G. Amojelar |date=03 Hulyo 2012  |accessdate=29 Hunyo 2013 |archive-date=2013-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215103448/http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |url-status=dead }}</ref> Ang Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino ay nahahati sa mga apat na terminal: ang Terminal 1, ang Terminal 2 na ekslusibong ginagamit ng [[Philippine Airlines]], ang Terminal 3 na pinakabago at pinakamalaki sa NAIA komplex, at ang Terminal 4 na kilala rin bilang Manila Domestic Passenger Terminal. Ang isa pang paliparan na naglilingkod sa Kalakhang Maynila ay ang [[Paliparang Pandaigdig ng Clark]] na matatagpuan sa [[Angeles]], [[Pampanga]]. ===Ferry=== [[Talaksan:Blessing of New Ferry Boat - January 25, 2016.jpg|thumb|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]] Ang [[Pasig River Ferry Service]] na pinapatakbo ng [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila|MMDA]] ay ang [[Ferry|sistemang shuttle na lantsang pantawid]] ng Kalakhang Maynila. Dumadaan ito sa [[Ilog Pasig]] mula Plaza Mexico sa [[Intramuros]] hanggang Barangay Pinagbuhatan sa [[Pasig]]. Bagamat itinuturi itong [[ferry]], mas-kahawig nito ang isang [[taksi na pantubig]]. Ito ay may labimpitong (17) estasyon, subalit labing-apat (14) lamang ang gumagana. ==Demograpiko== {{Philippine Census | title=Populasyon ng<br>Pambansang Punong Rehiyon | 1903= | 1918= | 1939= | 1948= | 1960= | 1970= | 1975= | 1980= 5925884 | 1990= 7948392 | 1995= 9454040 | 2000= 9932560 | 2007= 11553427 | 2010= 11855975 | 2015= 12877253 | footnote=Sanggunian: Philippine Statistics Authority<ref name="MetroManilaCensus">{{cite web |url=http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |title=Final Results - 2007 Census of Population |publisher=Census Bureau of the Philippines |accessdate=29-03-10 |archive-date=2008-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120024509/http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |url-status=dead }}</ref><ref name="2010 Census">{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|title=2010 Census of Population and Housing: National Capital Region|publisher=National Statistics Office of the Republic of the Philippines|accessdate=6 April 2012|archive-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120625152554/http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="NCR PDF Census">{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|title=National Capital Region. Total Population by Province, City, Municipality and Barangay: as of May 1, 2010|publisher=National Statistics Office of the Philippines|accessdate=22 December 2012|archive-date=15 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121115103152/http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|url-status=dead}}</ref>{{Reperensiya ng Pilipinong Senso|2015}}}} Ang Pambansang Punong Rehiyon ay may populasyon na {{nts|12877253}}, ayon sa pambansang senso 2015. Ang kabuuang pook-urban (''urban area''), na binubuo ng pinagsamang pook-urban na tumutukoy sa tuluy-tuloy na paglawak ng urbanisasyon ng Kamaynilaan patungong [[Bulacan]], [[Kabite]], [[Laguna]], [[Rizal]], at [[Batangas]] ay may populasyon na {{nts|24123000}}.<ref name="Demographia">{{cite book|author1=Demographia|title=Demographia World Urban Areas|date=January 2015|edition=11th|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|accessdate=2 March 2015}}</ref> Ito ang pinakamataong rehiyon sa Pilipinas, ang ikapitong pinakamataong kalakhan sa Asya, at ang ikatlong pinakamataong pook-urban sa buong mundo. Ang mga pinakamataong lungsod sa Kamaynilaan ay [[Lungsod Quezon]] (2,936,116), [[Maynila]] (1,780,148), [[Caloocan]] (1,583,978), [[Taguig]] (804,915), [[Pasig]] (755,300), [[Parañaque]] (665,822), [[Valenzuela]] (620,422), [[Las Piñas]] (588,894), [[Makati]] (582,602), at [[Muntinlupa]] (504,509). ===Mga ''slum''=== Noong 2014, tinatayang may apat na milyong mga tumitira sa mga ''[[slum]]'' sa Kalakhang Maynila. Isang pangunahing suliranin sa mga lungsod ng Kalakhang Maynila ang kawalan ng tirahan.<ref>{{cite web|url=http://www.newstatesman.com/world-affairs/2014/09/slums-manila-inequality-so-bad-worst-have-no-chance-protest |title=In the slums of Manila, inequality is so bad that the worst off have no chance to protest |author=Paul Roy |publisher=''The [[New Statesman]]'' |date=18 September 2014 |access-date=4 Nobyembre 2016}}</ref> ==Edukasyon== {{Empty section}} ==Kalusugan== {{Empty section}} ==Seguridad at Pulisya== {{Empty section}} ==Palingkurang-bayan== ===Kuryente=== {{Empty section}} ===Tubig=== {{Empty section}} ===Komunikasyon=== {{Empty section}} ===Pamamahala ng mga Basura=== {{Empty section}} ==Tingnan din== *[[Heograpiya ng Pilipinas]] *[[Mga rehiyon sa Pilipinas]] *[[Pilipinas]] ==Sanggunian== {{reflist}} {{Metro Manila}} {{Rehiyon ng Pilipinas}} {{Philippines political divisions}} {{Mga_kalakhang_pook_ng_Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kalakhang pook ng Pilipinas|Maynila]] [[Kategorya:Rehiyon ng Pilipinas|Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Luzon]] 4yne6uqenogjmwvt2n44418hbtfuq72 2214411 2214232 2026-07-03T06:53:02Z Johndeo333 163610 Inayos ang baybay 2214411 wikitext text/x-wiki {{About|kalakhang kabisera ng Pilipinas|kabiserang lungsod|Maynila|ibang paggamit|Maynila (paglilinaw)}} {{infobox settlement | name = Kalakhang Maynilà<br />''Metro Manila'' | official_name = Pambansang Punong Rehiyon<br />''National Capital Region (NCR)'' | native_name = ᜃᜎᜃ᜔ᜑᜅ᜔ ᜋᜌ᜔ᜈᜒᜎ | native_name_lang = tl | other_name = Kamaynilaan | settlement_type = [[Kalakhang pook|Kalakhan]] at [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | image_skyline = {{multiple image | perrow = 1/2/2/2 | border = infobox | total_width = 300 | caption_align = center | image1 = Makati City Lights (Jopet Sy) - Flickr.jpg | alt1 = Makati CBD | caption1 = [[Makati Central Business District]] | image2 = Quezon Monument in Quezon Memorial.jpg | alt2 = Quezon Memorial Shrine | caption2 = [[Quezon Memorial Shrine]] | image3 = Rizal Monument (Manila, 2024).jpg | alt3 = Rizal Park known as Luneta Park | caption3 = [[Liwasang Rizal]] | image4 = BGC - BHS Central Jan 8 2025.jpg | alt4 = Bonifacio High Street | caption4 = Bonifacio High Street | image5 = Ortigas Center (Met. Manila) - Flickr.jpg | alt5 = Ortigas Center at night | caption5 = [[Sentrong Ortigas]] | image6 = Museo Nacional de Bellas Artes, Manila, Filipinas, 2023-08-27, DD 51.jpg | alt6 = National Museum of Fine Arts | caption6 = [[Pambansang Museo ng Sining]] | image7 = View of Pasay City at SM Mall of Asia.tif | alt7 = SM Mall of Asia | caption7 = [[SM Mall of Asia]] | image8 = Bonifacio Monument (Guillermo Tolentino).jpg | alt8 = Monumento | caption8 = [[Bonifacio Monument]] | image9 = 400 Year old Beauty.jpg | alt9 = University of Santo Tomas facade | caption9 = [[Unibersidad ng Santo Tomas]] }} | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_shield = | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = Lokasyon sa Pilipinas | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|3=region:PH_type:adm2nd_source:GNS|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{PHL}} | subdivision_type1 = Nangangasiwang entidad | subdivision_name1 = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]] | established_title = Naitatag | established_date = 7 Nobyembre 1975<ref name="LawPhil">{{cite web|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|title=Presidential Decree No. 824 November 7, 1975|website=lawphil.net|publisher=[[Arellano University|Arellano Law Foundation]]|accessdate=14 Enero 2014}}</ref> | parts_type = Binubuo ng | parts_style = para | p1 = {{Collapsible list | title = 16 na lungsod at<br />isang bayan | 1 = '''[[Manila]]''' | 2 = [[Caloocan]] | 3 = [[Las Piñas]] | 4 = [[Makati]] | 5 = [[Malabon]] | 6 = [[Mandaluyong]] | 7 = [[Marikina]] | 8 = [[Muntinlupa]] | 9 = [[Navotas]] | 10 = [[Parañaque]] | 11 = [[Pasay]] | 12 = [[Pasig]] | 13 = [[Lungsod Quezon]] | 14 = [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] | 15 = [[Taguig]] | 16 = [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]] | 17 = [[Pateros]] }} | government_type = Kalakhang pamahalaan sa ilalim ng desentralisadong balangkas<ref>{{cite journal|last1=Manasan|first1=Rosario|last2=Mercado|first2=Ruben|title=Governance and Urban Development: Case Study of Metro Manila|journal=Philippine Institute for Development Studies Discussion Paper Series|date=Pebrero 1999|issue=99-03|url=https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|accessdate=15 Disyembre 2018|archive-date=16 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216210904/https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|url-status=dead}}</ref> | governing_body = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]] | leader_party = [[Liberal Party (Philippines)|LP]] | leader_title = Tagapangulo | leader_name = [[Danilo Lim]] | leader_title1 = Konsehal ng kalakhan | leader_name1 = Konseho ng kalakhang Maynila | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 619.57 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 12877253 | population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}} | population_footnotes = {{PH census|2015}} | population_density_km2 = auto | population_metro = 24100000 (Hindi pagtitipon, lugar ng kalakhan) | population_metro_footnotes = <ref name="citypop-Aggs">{{cite web|url=http://citypopulation.de/world/Agglomerations.html|title=The Principal Agglomerations of the World|website=citypopulation.de|accessdate=8 Disyembre 2017}}</ref> | population_demonyms = Tagalog: Manileño(-a), Manilenyo(-a), Taga-Maynila<br />Ingles: Manilan;<br />Kastila: ''manilense'',{{efn-la|Ito ang orihinal na pagsasalin sa wiking Espanyol, at ginamit din ito ni José Rizal sa kanyang obra na ''El filibusterismo''.}} ''manileño''(-''a'') | postal_code_type = [[List of ZIP codes in the Philippines|ZIP code]] | postal_code = {{PH wikidata|postal_code}} | area_code = {{PH wikidata|area_code}} | area_code_type = {{areacodestyle}} | blank_name_sec1 = [[Gross Domestic Product|GDP]] (2020) | blank_info_sec1 = [[Philippine peso|₱]]5.8 trilyon<br />[[USD|$]]120.56 bilyon | blank1_name_sec1 = Bilis ng paglago | blank1_info_sec1 = {{increase}} (7.5%) | blank_name_sec2 = Palatandaan ng pagunlad ng mga mamamayan (HDI) | blank_info_sec2 = {{increase}} 0.837 ({{fontcolor|Darkgreen|Sobrang taas}}) | blank1_name_sec2 = Antas ng HDI | blank1_info_sec2 = Pangalawa (2015) | blank3_name_sec1 = Pulisya | blank3_info_sec1 = NCRPO | iso_code = {{PH wikidata|iso_code}} | website = {{Official URL}} | timezone = [[Philippine Standard Time|PST]] | utc_offset = +8 | footnotes = {{notelist-la}} }} Ang '''Kalakhang Maynila''' ({{langx|en|Metropolitan Manila}}), opisyal na itinalaga bilang '''Pambansang Punong Rehiyon '''<ref>{{Cite web|url=https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|title=Mga Pangalan ng Tanggapan ng Pamahalaan sa Filipino|last=|first=|date=2013|website=[[Komisyon sa Wikang Filipino]]|language=Filipino|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923032240/https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|archive-date=23 September 2021|access-date=27 Marso 2018|url-status=dead}}</ref> ({{langx|en|National Capital Region}}), ay ang kabiserang [[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] at ang pinakamalaking [[kalakhang pook]] ng [[Pilipinas]]. Ito ay matatagpuan sa silangang ng [[Look ng Maynila]], at pinapagitnaan ng mga rehiyon ng [[Gitnang Luzon]] at ng [[Calabarzon]]. Binubuo ito ng 16 na lungsod: [[Maynila]]—ang kabisera ng bansa—[[Caloocan]], [[Las Pinas|Las Piñas]], [[Lungsod Quezon]], [[Makati]], [[Malabon]], [[Mandaluyong]], [[Marikina]], [[Muntinlupa]], [[Navotas]], [[Parañaque]], [[Pasay]], [[Pasig]], [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]], [[Taguig]], at [[Valenzuela]], pati na rin ang bayan ng [[Pateros]]. Ang rehiyon ay may sukat na {{convert|636.00|sqkm}} at may kabuuang populasyon na 14,001,751 ayon sa senso ng 2024. Ang rehiyon ay sentro ng kultura, ekonomiya, pangangalakal, edukasyon, lipunan, at politika ng [[Pilipinas]]. == Kasaysayan == {{See also|Kasaysayan ng Maynila}} {{Further|Kabisera ng Pilipinas}} {{multiple image | direction = horizontal | width = 150 | align = right | footer = Mapa ng lalawigan ng [[Maynila]] | image1 = Manila Province.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = | alt2 = | caption2 = }} === Kaharian ng Lusong === [[Talaksan:Map of Manila 1570.png|left|thumb|229x229px|Ang mapa ng sinaunang Maynila noong 1570. Ang bayan ng Maynila ay naka-kulay dilaw.]] Isang makasaysayang kaharian na kilala bilang [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] ang kabilang sa mga teritoryo na minsang nasaklaw sa mga sinaunang kaharian. Kasama rin dito ang mga isla sa paligid ng [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] at [[Bayan ng Tondo|Tondo]], ngunit may mas maliit na kaharian din katulad ng [[Malabon|Tambobong]], Taguig, Pateros, at ang pinagtibay na kaharian ng [[Cainta]]. === Panahon ng Kastila, Himagsikan at Panahon ng Amerikano === Naging kabisera ito ng kolonyal na Pilipinas, at ang [[Intramuros]] ay nagsilbi bilang sentro ng kapangyarihang kolonyal. Noong 1898, isinama ang lungsod ng [[Manila]] at 23 iba pang mga bayan. Ang [[Marikina|Mariquina]] ay nagsilbi ring kabisera ng Pilipinas mula 1898–1899, noong inilipat ang soberanya ng Pilipinas sa [[Estados Unidos]]. Noong 1901, ang lalawigan ng Maynila ay pinawalangbisa at halos lahat ng teritoryo nito ay inilipat sa noo'y bagong lalawigan ng [[Rizal]]. Mula pa noong panahong kolonyal ng mga Espanyol, ang Maynila ay itinuturing bilang isang orihinal na [[lungsod pandaigdig]]. Ang [[galeon ng Maynila]] ay ang pinaka-unang kilalang kalakalan na naglayag sa rutang pangkalakaran sa [[Karagatang Pasipiko]] sa loob ng 250 taon, na nagdadala sa Espanya ng mga karagamentong may luho, benepisyong pang-ekonomiya, at pagpapalit ng kultura. ==Heograpiya== [[Talaksan:Iss047e099713 lrg Manila.jpg|500x500px|thumb|center|Retratong satelayt ng Kalakhang Maynila na kinuha mula sa [[International Space Station]] noong Mayo 2016.]] [[Talaksan:Metro Manila view from Manila Bay - Makati and Pasay (Fort San Felipe, Cavite City; 2017-04-03).jpeg|thumb|Tanawin ng Kalakhang Maynila mula sa [[Moog ng San Felipe (Kabite)|Moog ng San Felipe]] sa [[Kabite]].]] Matatagpuan sa 14°40' H 121°3 S, ang Kalakhang Maynila ay nasa isang ''isthmus'' na naghahanggan sa [[Lawa ng Laguna]] sa timog silangan at sa [[Look ng Maynila]] sa kanluran. Ang pook metropolitan ay nasa malawak na kapatagan. Naghahanggan ang sakop nito sa [[Bulacan]] sa hilaga, sa lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]] sa silangan, sa [[Laguna (lalawigan)|Laguna]] sa timog at sa [[Kabite]] sa timog kanluran. Hinahati ng [[Ilog Pasig]] ang Kalakhang Maynila na nagdudugtong sa dalawang katubigan kinahahanggan nito sa kanluran at silangan. Pinakamaliit sa mga rehiyon ng Pilipinas ang Kalakhang Maynila, subalit pinakamatao at pinakamakapal ang [[populasyon]] nito. 636 kilometrong parisukat ang lawak nito at pinapaligiran ito ng mga lalawigan ng [[Bulacan]] sa hilaga, [[Rizal]] sa silangan, at [[Laguna]] at [[Cavite]] sa timog. Matatagpuan naman sa kanluran ng Kalakhang Maynila ang [[Look ng Maynila]] at sa timog-silangan naman ang [[Laguna de Bay]]. Dumadaloy sa gitna ng Kalakhang Maynila ang [[Ilog Pasig]] na siyang nagdudugtong [[Lawa ng Laguna|Laguna de Bay]] sa Look ng Maynila. Ang Kalakhang Maynila ay itinuturing ''swampy'' [[isthmus]] na may karaniwang elebasyon na 10 metro. Ang pangunahing anyong tubig ng Kalakhang Maynila ay ang [[Ilog Pasig]]; ito ang humahati sa isthmus ng Kalakhang Maynila. ==Klima== Ayon sa [[pagbubukod ng klima na Köppen]], ang Pambansang Punong Rehiyon ay may [[tropikong sabana na klima|tropikong basa at tuyo na klima]] at [[tropikong balaklaot na klima]]. Ang Kalakhang Maynila ay may maikling [[tagtuyo]] mula Enero hanggang Mayo, at may pagkahabang [[tag-ulan]] mula Hunyo hanggang Disyembre. {{-}} {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;" ! style="background: #99CCCC; color: #000080" height="17" |Buwan ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Enero ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Pebrero ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Marso ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Abril ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Mayo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Hunyo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Hulyo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Agosto ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Setyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Oktubre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Nobyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Disyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Taon |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" |Katamtamang Mataas na Temperatura°C | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 31 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 33 | style="color:#000000;" | 33 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 31 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 31 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 31 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Katamtaman Kababaan ng Temperatura°C (°F) | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 22 | style="color:#000000;" | 22 | style="color:#000000;" | 24 | style="color:#000000;" | 25 | style="color:#000000;" | 25 | style="color:#000000;" | 24 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 22 | style="color:#000000;" | 23 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Ulan (cm) | style="color:#000000;" | 2 | style="color:#000000;" | 1 | style="color:#000000;" | 1 | style="color:#000000;" | 3 | style="color:#000000;" | 12 | style="color:#000000;" | 26 | style="color:#000000;" | 40 | style="color:#000000;" | 36 | style="color:#000000;" | 34 | style="color:#000000;" | 19 | style="color:#000000;" | 13 | style="color:#000000;" | 6 | style="color:#000000;" | 197 |- | colspan="14" style="text-align:center;font-size:90%;"|''Pinagkunan: [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&refer=&units=metric Weatherbase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307224333/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&refer=&units=metric |date=2012-03-07 }}'' |} ==Pamahalaan at politika== {{further|Mga paghahating pampangasiwaan ng Kalakhang Maynila}} ===Mga lungsod at bayan=== [[Talaksan:Metro Manila in the Philippines.png|thumb|Mapa ng Kalakhang Maynila.]] Ang labimpitong mga yunit ng lokal na pamahalaan ng Kalakhang Maynila ay administratibong kapantay sa mga lalawigan. Binubuo ang mga ito ng labing-anim na mga [[Mga lungsod ng Pilipinas#Klasipikasyon ng lungsod|malayang lungsod]] na iniuri bilang "mga lungsod na mataas na urbanisado", at isang malayang bayan: [[Pateros]]. {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;text-align:right;font-size:95%;background-color:#FDFDFD;" ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Lungsod {{small|o}}<br />bayan ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Retrato ! scope="col" style="border-bottom:none;white-space:nowrap;" class="unsortable" colspan=2 | Populasyon {{small|(2015)}}{{PH census|2015}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Lawak{{ref label|Area|a|none}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Densidad ! scope="col" style="border-bottom:none;" | Petsa ng pagsapi bilang lungsod |- ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | km² ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | sq mi ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | /km² ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | /sq mi ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Caloocan]] | [[Talaksan:9526Complex Caloocan City Hall Landmarks 21.jpg|200px]] | {{percent and number|1,583,978|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|53.20|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1,583,978/53.20|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1962 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Las Piñas]] | [[Talaksan:Barangay Talon Las Pinas City Aerial Photo.jpg|200px]] | {{percent and number|588,894|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|32.02|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|588,894/32.02|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1997 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Makati]] | [[Talaksan:Makaki skyline (from PUP Hasmin) (Magsaysay Boulevard, Santa Mesa, Manila)(2018-02-22).jpg|200px]] | {{percent and number|582,602|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|21.73|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|582,602/21.73|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Malabon]] | [[Talaksan:MalabnCityHallChurchjf0848 07.JPG|200px]] | {{percent and number|365,525|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|15.96|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|365,525/15.96|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2001 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Mandaluyong]] | [[Talaksan:Laika ac Manila (6445259459).jpg|200px]] | {{percent and number|386,276|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|11.06|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|386,276/11.06|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1994 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Maynila]] | [[Talaksan:Manila downtown - Binondo, Quiapo, Quezon Bridge, Pasig River, Arroceros (close-up) (Manila)(2018-02-07).jpg|200px]] | {{percent and number|1,780,148|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|42.88|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1,780,148/42.88|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1571 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Marikina]] | [[Talaksan:MarikinaRiverBankShoesjf9425 20.JPG|200px]] | {{percent and number|450,741|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|22.64|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|450,741/22.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1996 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Muntinlupa]] | [[Talaksan:Filiinvest Cityscape at night.jpg|200px]] | {{percent and number|504,509|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|41.67|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|504,509/41.67|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Navotas]] | [[Talaksan:PIC TEMP GEO 100917 0 (93).JPG|200px]] | {{percent and number|249,463|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|11.51|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|249,463/11.51|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2007 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Parañaque]] | [[Talaksan:Coastal Road Aerial View.JPG|200px]] | {{percent and number|664,822|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|47.28|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|664,822/47.28|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1998 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pasay]] | [[Talaksan:Pic geo photos - ph=mm=pasay=bay city skyline - aerial shot from cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG|200px]] | {{percent and number|416,522|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|18.64|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|416,522/18.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1947 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pasig]] | [[Talaksan:Mm-pasigortigas-aerial2012.jpg|center|frameless|201x201px]] | {{percent and number|755,300|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|31.46|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|755,300/31.46|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pateros]] | [[Talaksan:Pateros overview.jpg|200px]] | {{percent and number|63,840|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|1.76|km2|abbr=values|disp=table}}{{ref label|PaterosArea|b|none}} | {{convert|{{sigfig|63,840/1.76|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | ''Hindi pa isang lungsod'' |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Lungsod Quezon]] | [[Talaksan:Quezon City skyline - South Triangle with TV towers (from Mezza 2) (Quezon City)(2018-05-12).jpg|200px]] | {{percent and number|2,936,116|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|165.33|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|2,936,116/165.33|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1939 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] | [[Talaksan:Wilson Street, Greenhills, San Juan City, Philippines - panoramio.jpg|200px]] | {{percent and number|122,180|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|5.87|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|122,180/5.87|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2007 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Taguig]] | [[Talaksan:Bonifacio Global City - skyline shot from BSA Twin Towers Ortigas.jpg|200px]] | {{percent and number|804,915|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|45.18|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|804,915/45.18|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2004 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Valenzuela]] | [[Talaksan:Birds-eye view of Marulas, Valenzuela City.jpg|200px]] | {{percent and number|620,422|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|45.75|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|620,422/45.75|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1998 |-class="sortbottom" ! scope="row" colspan=3 style="text-align:left;" | Kabuuan ! scope="col" style="text-align:right;" | 12,877,253 ! scope="col" style="text-align:right;" | 613.94 ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|613.94|km2|disp=number|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{sigfig|12,877,253/613.94|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|{{sigfig|12,877,253/613.94|2}}|PD/km2|disp=number}} ! scope="col" style="background-color:none;border-bottom:none | |-class="sortbottom" style="text-align:left;background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;" | colspan=9 style="padding-left:1em;" | {{Ordered list | list_style_type=lower-alpha | {{note label|Area|a|none}}Ang mga bilang ng sukat ng lupain ay mula sa Philippine Institute of Volcanology and Seismology at Geoscience Australia.<ref>{{cite web|url=http://www.mbc.com.ph/engine/wp-content/uploads/2013/10/Solidum-Update-of-Earthquake-Hazards-and-Risk-Assessment-of-MMla-14Nov2013.pdf |title=An Update on the Earthquake Hazards and Risk Assessment of Greater Metropolitan Manila Area |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] |deadurl=no |date=November 14, 2013 |accessdate=May 16, 2016 }}{{dead link|date=June 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |title=Enhancing Risk Analysis Capacities for Flood, Tropical Cyclone Severe Wind and Earthquake for the Greater Metro Manila Area Component 5 – Earthquake Risk Analysis |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] and [[Geoscience Australia]] |deadurl=no |accessdate=May 16, 2016 |archive-date=Agosto 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806150011/http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |url-status=dead }}</ref> <!-- <ref name="PSA-CitiesList">{{cite web|title=PSGC Interactive; List of Cities|url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp|website=Philippine Statistics Authority|accessdate=4 April 2016}}</ref> --> | {{note label|PaterosArea|b|none}}Ang sukat ng lupain ng Pateros ay mula sa opisyal na websayt ng pamahalaan ng Munisipyo ng Pateros.<ref name="PaterosGovPH-LandUse">{{cite web|title=Land Use Classification|url=http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|website=Municipality of Pateros|accessdate=7 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915135633/http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|archivedate=15 September 2008}}</ref> }} |} {{clear}} ===Mga distrito=== Hindi tulad ng ibang rehiyon na nahahati sa mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]], nahahati ang Kalakhang Maynila sa limang hindi administratibong distrito, na nakauri batay sa [[heograpiya]] nito gamit ang [[Ilog Pasig]] bilang reperensiya. Nabuo ang mga distritong ito noong 1976 ngunit walang lokal na [[pamahalaan]] o may kinatawan sa [[Kongreso ng Pilipinas|kongreso]], salungat sa mga lalawigan. Ginagamit ang mga distritong ito para sa layuning piskal at [[estadistika]]l. Nahahati ang mga lungsod at munisipyo sa Kalakhang Maynila sa apat na distrito, ang mga ito ang sumusunod: [[Talaksan:Districts of Metro Manila.svg|thumb|left|Mga distrito ng Kalakhang Maynila]] {{Mga distrito ng Kalakhang Maynila}} {{clear}} ==Ekonomiya== Ang Pambansang Punong Rehiyon ay bumuo ng 36% ng pambansang kita noong 2018.<ref>https://psa.gov.ph/grdp/grdp-id/138508. Philippine Statistics Authority.</ref> ==Lugar ng Libangan at Palatandaan== {{Empty section}} ==Transportasyon== {{main|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}} {{see also|Metro Manila Dream Plan}} Ayon sa [[Land Transportation Franchising and Regulatory Board (Philippines)|Land Transportation Franchising and Regulatory Board]], ang pampublikong sakayan sa Kalakhang Maynila ay binubuo ng mga sumusunod: 46% ng mga tao ay lumilibot sa pamamagitan ng mga [[dyipni]], 32% sa pamamagitan ng mga pampribadong kotse, 14% sa pamamagitan ng bus, at 8% ay gumagamit ng sistemang [[daambakal]].<ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/nation/85871-jeepney-feeder-vehicle-transport-plan |title=Fixing traffic: Jeeps eyed as feeders to bus routes |author=Katerina Francisco |publisher=Rappler |date=5 Marso 2015 |accessdate=5 Marso 2015 }}</ref> Nakaalinsunod ang pagpapausbong ng transportasyon ng Kamaynilaan sa [[Metro Manila Dream Plan]], na binubuo ng pagpapatayo ng mga impraestruktura na tatagal hanggang 2030 at tumutugon sa mga usaping ukol sa trapiko, paggamit ng lupain, at kalikasan.<ref>{{cite web |url=http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |title=JICA transport study lists strategies for congestion-free MM by 2030 |publisher=[[Japan International Cooperation Agency]] |date=2 Setyembre 2014 |accessdate=27 Marso 2015 |archive-date=2 Agosto 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150802043347/http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://globalnation.inquirer.net/102377/japan-presents-57-b-dream-plan-to-solve-metro-congestion/ |title=Japan presents $57-B ‘dream plan’ to solve Metro congestion |author=Jerry E. Esplanada |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |date=20 Abril 2014 |accessdate=27 Marso 2015 }}</ref> ===Mga daan at lansangan=== {{main|Talaan ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}} [[Talaksan:EDSA-Cubao - northbound to Timog (Quezon City)(2017-08-13).jpg|thumb|Tanawing panghimpapawid ng [[Abenida Epifanio de los Santos|EDSA]], ang pinakaabalang lansangan sa kalungsuran.]] [[Talaksan:NAIA Expressway.jpg|thumb|[[NAIA Expressway]], ang kauna-unahang mabilisang daanang pampaliparan sa kalakhan at sa bansa.]] Itinayo ang mga daan ng Kamaynilaan sa paligid ng [[Maynila|Lungsod ng Maynila]]. Ibinukod ang mga daan bilang mga lokal na daan, pambansang daan, o daang subdibisyon. Mayroong sampung daang radyal na lumalabas ng lungsod. Gayundin, mayroong limang daang palibot na bumubuo sa isang serye na mga bilugang hating-bilog na arko sa paligid ng Maynila. Ang mga daang palibot at daang radyal ay mga sistema ng nakakonektang daan at lansangan. Isang suliranin sa mga daang palibot ay mga nawawalang daan (''missing road links''). Ito ay mga daan na hindi pa itinatayo (sa ngayon) para magbigay-daan sa pagpapausbong dahil sa mabilisang urbanisasyon ng Kamaynilaan. Inilulutas na ng kalakhan ang suliraning ito sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga nawawalang daan o sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga daang nag-uugnay (''connector roads''). Isang mahalagang daang palibot ay ang [[Daang Palibot Blg. 4]] (o C-4), na binubuo ng Daang C-4 sa Navotas at Malabon, [[Daang Samson]] sa Caloocan, at [[EDSA]] (Abenida Epifanio de los Santos]]. Dumadaan ito sa mga lungsod ng Pasay, Makati, Mandaluyong, Lungsod Quezon, at Caloocan. Sinusundan ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3 ng MRT]] ang pagkakalinya ng EDSA mula [[Abenida Taft]] sa Pasay hanggang [[Trinoma]] malapit sa sangandaan nito sa [[Abenida North]]. Ang [[Daang Palibot Blg. 5]], o mas-kilala bilang C-5, ay nagsisilbi sa mga nakatira malapit sa mga hangganang panrehiyon ng Kamaynilaan at nagsisibi ring alternatibong ruta para sa C-4. Ang pinakatanyag na daang radyal ay ang [[Daang Radyal Blg. 1]] (R-1), na binubuo ng [[Kalye Bonifacio]] (''Bonifacio Drive''), [[Bulebar Roxas]], at [[Manila–Cavite Expressway]] (o ''Coastal Road''). Inuugnay nito ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Kabite]]. Ang mga iba pang kilalang daang radyal sa Kamaynilaan ay ang [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3), o ang [[South Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa [[Laguna]]; [[Daang Radyal Blg. 6]], na binubuo ng [[Bulebar Ramon Magsaysay]], [[Bulebar Aurora]], at [[Lansangang Marikina–Infanta]] na dumadaan patungong [[Rizal]]; [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7), na nag-uugnay ng Maynila sa Lungsod Quezon at [[San Jose del Monte]], [[Bulacan]]; at [[Daang Radyal Blg. 8]] (R-8), o ang mga daan ng [[Abenida Bonifacio]] at [[North Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa mga lalawigan sa hilaga tulad ng Bulacan at [[Pampanga]]. [[Talaksan:Padre Burgos Avenue - Route 150 marker with city hall clock tower (Ermita, Manila)(2017-06-12).jpg|thumb|Isang palatandaan ng [[Pambansang Ruta Blg. 150|N150]] sa [[Abenida Padre Burgos]]. Ang nasabing abenida ay isang bahagi ng nabanggit na ruta ng [[sistemang lansangambayan ng Pilipinas]].]] Ang sistemang daang radyal at palibot ay kasalukuyang pinapalitan ng isang [[Sistema ng lansangang bayan sa Pilipinas|bagong sistema ng nakabilang na lansangambayan]] na ipinapatupad ng [[Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan (Pilipinas)|Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan]] (DPWH), at kasalukuyang inilalagay ang mga bagong palatandaan sa pagpapatupad nito. Itinatanda ang mga mabilisang daanan ng mga bilang na may unlaping "E" (nangangahulugang "''expressway''" o mabilisang daanan). Itinakda naman ang mga pambansang lansangan ng mga bilang may isa hanggang tatlong tambilang, maliban lamang sa mga lansangang iniuri bilang mga pambansang daang tersiyaryo. Sa ngayon, tuluy-tuloy ang pagtatayo ng [[Metro Manila Skyway|Metro Manila Skyway Stage 3]] at ang [[NAIA Expressway|NAIA Expressway Phase 2]] na bahagi ng Metro Manila Dream Plan. Kabilang sa mga iba pang proyekto itinatayo ay ang pagpapaganda ng EDSA, pagtatayo ng Taft Avenue Flyover, at ang pagtatayo ng mga nawawalang daan para sa mga daang palibot circumferential roads (hal. ''Metro Manila Interchange Project Phase IV''). ===Mga sistemang daambakal=== {{update}} {{See also|Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila}} [[Talaksan:Metro Manila rail network.svg|thumb|Mapa ng sistema ng mga tren sa Kalakhang Maynila]] [[Talaksan:MRT-2 J. Ruiz Station.jpg|thumb|Ang [[Estasyong J. Ruiz ng LRT|Estasyon ng J. Ruiz]] ng [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]].]] May tatlong linyang daambakal ang Kalakhang Maynila, na pinangangasiwaan ng dalawang entidad. Ang [[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]] (LRTA) ay nagtatakbo ng [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 1]] (Linyang Lunti) at [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]] (Linyang Bughaw). Sa kabilang banda, ang [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila]] ay nagtatakbo ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3]] (Linyang Dilaw) na dumadaan sa [[EDSA]]. Ang Unang Linya ay may 560,000 bilang ng mga mananakay kada linggo.<ref name="LRT PPP">{{cite web |url=http://ppp.gov.ph/?p=7641 |title=Line 1 Cavite Extension and Operation & Maintenance |publisher=Public-Private Partnership Center |accessdate=24 Marso 2015 |archive-date=2015-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316021231/http://ppp.gov.ph/?p=7641 |url-status=dead }}</ref> Noong Pebrero 2014, ang kabuuang bilang na 14.06 milyong pasahero ang gumamit ng Unang Linya habang 6.13 milyon naman ang gumamit ng Ikalawang Linya.<ref>{{cite web |url=http://newsinfo.inquirer.net/592927/did-you-know-lrt-1-and-2-ridership |title=Did you know: Lines 1 and 2 ridership |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |author= Marielle Medina |accessdate=24 Marso 2015 }}</ref>  Sa kasalukuyan, itinatayo ang [[Ikapitong Linya ng Metro Rail Transit ng Maynila]] (Linyang Pula). Pag-nakumpleto, uugnayin nito ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Bulacan]]. Bukod pa riyan, isang ''common station'' na mag-uugnay ng Unang Linya, Ikatlong Linya, at Ikapitong Linya ay nakapanukala, subalit ang pagtatayo nito ay hinahadlangan ng [[burukrasya]] sa [[Kagawaran ng Transportasyon (Pilipinas)|Kagawaran ng Transportasyon]] (DOTr), mahigpit na alitan sa korporasyon, at mga usapin ukol sa ipinapanukalang lokasyon nito.<ref>{{cite web |url=http://www.mb.com.ph/common-station-at-sm-north-edsa-pushed-for-lrt1-mrt3-and-mrt7/ |title=Common station at SM North EDSA pushed for LRT1, MRT3, and MRT7 |publisher=''[[Manila Bulletin]]'' |author= Kris Bayos |date=4 Pebrero 2015 |accessdate=24 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/175-real-estate/60529-sm-ayala-mrt-lrt-common-station |title=Why SM is after the MRT-LRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Judith Balea |date=14 Hunyo 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/208-infrastructure/75267-sm-north-common-station |title=DOTC eyeing another LRT-MRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Mick Basa |date=20 Nobyembre 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/372930/economy/companies/sc-stops-dotc-lrta-from-building-mrt-lrt-common-station-in-front-of-trinoma |title=SC stops DOTC, LRTA from building common station in front of Trinoma |publisher=''[[GMA News and Public Affairs|GMA News]]'' |author= Danessa O. Rivera |date=1 Agosto 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref> Ipinanukala na ipapahaba ang Linya 1 papuntang [[Bacoor]] sa lalawigan ng [[Kabite]].<ref name="LRT PPP" /> Isang ikalawang pagpapahaba, ang [[Ika-anim na Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]], ang mag-uugnay ng Bacoor sa [[Dasmarinas]] sa kahabaan ng [[Lansangang Aguinaldo]]. Sa ngayon, itinatayo ang Silangang Ekstensyon ng Linya 2. Ang silangang ekstensyon na ito ang mag-uugnay ng Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Rizal]]. Ipapahabain rin ito pakanluran sa hinaharap, at dahil diyan mas-dadami ang ugnayan sa mga lugar ng Divisoria at Pier 4 at ang [[Pantalan ng Maynila]]. Ang [[Pambansang Daambakal ng Pilipinas]] (PNR) ay nagpapatakbo ng isang serbisyong riles pang-komyuter sa Kalakhang Maynila na tinatawag na [[PNR Metro South Commuter]]. Ang [[Estasyong daangbakal ng Tutuban|pangunahing estasyong terminal]] nito ay matatagpuan sa Tutuban sa [[Tondo, Maynila|Tondo]]. Kapag nakumpleto na ang kanlurang karugtong ng Linya 2, ang Tutuban ay magiging pinaka-maabalang [[estasyong palitan]] sa buong kalakhan, na may dagdag na isa pang 400,000 tao mula sa kasalukuyang 1 milyong tao na pumupuntang Tutuban Center.<ref>{{cite web |url=http://www.abs-cbnnews.com/business/03/20/15/tutuban-center-may-becom≤e-manilas-busiest-transfer-station |title=Tutuban Center may become Manila's busiest transfer station |publisher=ABS-CBN News |accessdate=21 Marso 2015 }}{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===Himpapawid=== Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (NAIA) na matatagpuan sa mga lungsod ng [[Pasay]] at [[Parañaque]] ay ang primerang pasukan sa Kalakhang Maynila. Ito lamang ang paliparan na naglilingkod sa rehiyon at ito ang pinaka-abalang paliparan sa bansa.<ref>{{cite web |url=http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |title=NAIA is Philippines' busiest airport - NSCB |publisher=InterAksyon.com |author=Darwin G. Amojelar |date=03 Hulyo 2012  |accessdate=29 Hunyo 2013 |archive-date=2013-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215103448/http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |url-status=dead }}</ref> Ang Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino ay nahahati sa mga apat na terminal: ang Terminal 1, ang Terminal 2 na ekslusibong ginagamit ng [[Philippine Airlines]], ang Terminal 3 na pinakabago at pinakamalaki sa NAIA komplex, at ang Terminal 4 na kilala rin bilang Manila Domestic Passenger Terminal. Ang isa pang paliparan na naglilingkod sa Kalakhang Maynila ay ang [[Paliparang Pandaigdig ng Clark]] na matatagpuan sa [[Angeles]], [[Pampanga]]. ===Ferry=== [[Talaksan:Blessing of New Ferry Boat - January 25, 2016.jpg|thumb|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]] Ang [[Pasig River Ferry Service]] na pinapatakbo ng [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila|MMDA]] ay ang [[Ferry|sistemang shuttle na lantsang pantawid]] ng Kalakhang Maynila. Dumadaan ito sa [[Ilog Pasig]] mula Plaza Mexico sa [[Intramuros]] hanggang Barangay Pinagbuhatan sa [[Pasig]]. Bagamat itinuturi itong [[ferry]], mas-kahawig nito ang isang [[taksi na pantubig]]. Ito ay may labimpitong (17) estasyon, subalit labing-apat (14) lamang ang gumagana. ==Demograpiko== {{Philippine Census | title=Populasyon ng<br>Pambansang Punong Rehiyon | 1903= | 1918= | 1939= | 1948= | 1960= | 1970= | 1975= | 1980= 5925884 | 1990= 7948392 | 1995= 9454040 | 2000= 9932560 | 2007= 11553427 | 2010= 11855975 | 2015= 12877253 | footnote=Sanggunian: Philippine Statistics Authority<ref name="MetroManilaCensus">{{cite web |url=http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |title=Final Results - 2007 Census of Population |publisher=Census Bureau of the Philippines |accessdate=29-03-10 |archive-date=2008-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120024509/http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |url-status=dead }}</ref><ref name="2010 Census">{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|title=2010 Census of Population and Housing: National Capital Region|publisher=National Statistics Office of the Republic of the Philippines|accessdate=6 April 2012|archive-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120625152554/http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="NCR PDF Census">{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|title=National Capital Region. Total Population by Province, City, Municipality and Barangay: as of May 1, 2010|publisher=National Statistics Office of the Philippines|accessdate=22 December 2012|archive-date=15 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121115103152/http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|url-status=dead}}</ref>{{Reperensiya ng Pilipinong Senso|2015}}}} Ang Pambansang Punong Rehiyon ay may populasyon na {{nts|12877253}}, ayon sa pambansang senso 2015. Ang kabuuang pook-urban (''urban area''), na binubuo ng pinagsamang pook-urban na tumutukoy sa tuluy-tuloy na paglawak ng urbanisasyon ng Kamaynilaan patungong [[Bulacan]], [[Kabite]], [[Laguna]], [[Rizal]], at [[Batangas]] ay may populasyon na {{nts|24123000}}.<ref name="Demographia">{{cite book|author1=Demographia|title=Demographia World Urban Areas|date=January 2015|edition=11th|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|accessdate=2 March 2015}}</ref> Ito ang pinakamataong rehiyon sa Pilipinas, ang ikapitong pinakamataong kalakhan sa Asya, at ang ikatlong pinakamataong pook-urban sa buong mundo. Ang mga pinakamataong lungsod sa Kamaynilaan ay [[Lungsod Quezon]] (2,936,116), [[Maynila]] (1,780,148), [[Caloocan]] (1,583,978), [[Taguig]] (804,915), [[Pasig]] (755,300), [[Parañaque]] (665,822), [[Valenzuela]] (620,422), [[Las Piñas]] (588,894), [[Makati]] (582,602), at [[Muntinlupa]] (504,509). ===Mga ''slum''=== Noong 2014, tinatayang may apat na milyong mga tumitira sa mga ''[[slum]]'' sa Kalakhang Maynila. Isang pangunahing suliranin sa mga lungsod ng Kalakhang Maynila ang kawalan ng tirahan.<ref>{{cite web|url=http://www.newstatesman.com/world-affairs/2014/09/slums-manila-inequality-so-bad-worst-have-no-chance-protest |title=In the slums of Manila, inequality is so bad that the worst off have no chance to protest |author=Paul Roy |publisher=''The [[New Statesman]]'' |date=18 September 2014 |access-date=4 Nobyembre 2016}}</ref> ==Edukasyon== {{Empty section}} ==Kalusugan== {{Empty section}} ==Seguridad at Pulisya== {{Empty section}} ==Palingkurang-bayan== ===Kuryente=== {{Empty section}} ===Tubig=== {{Empty section}} ===Komunikasyon=== {{Empty section}} ===Pamamahala ng mga Basura=== {{Empty section}} ==Tingnan din== *[[Heograpiya ng Pilipinas]] *[[Mga rehiyon sa Pilipinas]] *[[Pilipinas]] ==Sanggunian== {{reflist}} ==Tropiko ng Kancer Climate/Tropiko Moonson Climate== *Metro Manila Philippines *Tropiko Moonson Climate ==Daylight June 21== 13Hours ==Daylight December 22== 11Hours ==Wika== *Tagalog ==Lontitude location 14.35 N== {{Metro Manila}} {{Rehiyon ng Pilipinas}} {{Philippines political divisions}} {{Mga_kalakhang_pook_ng_Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kalakhang pook ng Pilipinas|Maynila]] [[Kategorya:Rehiyon ng Pilipinas|Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Luzon]] eitrxgsljmgawl2jidn8xk1glpimr5u 2214518 2214411 2026-07-03T09:20:11Z Johndeo333 163610 /* Tropiko ng Kancer Climate/Tropiko Moonson Climate */ Inayos ang baybay 2214518 wikitext text/x-wiki {{About|kalakhang kabisera ng Pilipinas|kabiserang lungsod|Maynila|ibang paggamit|Maynila (paglilinaw)}} {{infobox settlement | name = Kalakhang Maynilà<br />''Metro Manila'' | official_name = Pambansang Punong Rehiyon<br />''National Capital Region (NCR)'' | native_name = ᜃᜎᜃ᜔ᜑᜅ᜔ ᜋᜌ᜔ᜈᜒᜎ | native_name_lang = tl | other_name = Kamaynilaan | settlement_type = [[Kalakhang pook|Kalakhan]] at [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | image_skyline = {{multiple image | perrow = 1/2/2/2 | border = infobox | total_width = 300 | caption_align = center | image1 = Makati City Lights (Jopet Sy) - Flickr.jpg | alt1 = Makati CBD | caption1 = [[Makati Central Business District]] | image2 = Quezon Monument in Quezon Memorial.jpg | alt2 = Quezon Memorial Shrine | caption2 = [[Quezon Memorial Shrine]] | image3 = Rizal Monument (Manila, 2024).jpg | alt3 = Rizal Park known as Luneta Park | caption3 = [[Liwasang Rizal]] | image4 = BGC - BHS Central Jan 8 2025.jpg | alt4 = Bonifacio High Street | caption4 = Bonifacio High Street | image5 = Ortigas Center (Met. Manila) - Flickr.jpg | alt5 = Ortigas Center at night | caption5 = [[Sentrong Ortigas]] | image6 = Museo Nacional de Bellas Artes, Manila, Filipinas, 2023-08-27, DD 51.jpg | alt6 = National Museum of Fine Arts | caption6 = [[Pambansang Museo ng Sining]] | image7 = View of Pasay City at SM Mall of Asia.tif | alt7 = SM Mall of Asia | caption7 = [[SM Mall of Asia]] | image8 = Bonifacio Monument (Guillermo Tolentino).jpg | alt8 = Monumento | caption8 = [[Bonifacio Monument]] | image9 = 400 Year old Beauty.jpg | alt9 = University of Santo Tomas facade | caption9 = [[Unibersidad ng Santo Tomas]] }} | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_shield = | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = Lokasyon sa Pilipinas | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|3=region:PH_type:adm2nd_source:GNS|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{PHL}} | subdivision_type1 = Nangangasiwang entidad | subdivision_name1 = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]] | established_title = Naitatag | established_date = 7 Nobyembre 1975<ref name="LawPhil">{{cite web|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|title=Presidential Decree No. 824 November 7, 1975|website=lawphil.net|publisher=[[Arellano University|Arellano Law Foundation]]|accessdate=14 Enero 2014}}</ref> | parts_type = Binubuo ng | parts_style = para | p1 = {{Collapsible list | title = 16 na lungsod at<br />isang bayan | 1 = '''[[Manila]]''' | 2 = [[Caloocan]] | 3 = [[Las Piñas]] | 4 = [[Makati]] | 5 = [[Malabon]] | 6 = [[Mandaluyong]] | 7 = [[Marikina]] | 8 = [[Muntinlupa]] | 9 = [[Navotas]] | 10 = [[Parañaque]] | 11 = [[Pasay]] | 12 = [[Pasig]] | 13 = [[Lungsod Quezon]] | 14 = [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] | 15 = [[Taguig]] | 16 = [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]] | 17 = [[Pateros]] }} | government_type = Kalakhang pamahalaan sa ilalim ng desentralisadong balangkas<ref>{{cite journal|last1=Manasan|first1=Rosario|last2=Mercado|first2=Ruben|title=Governance and Urban Development: Case Study of Metro Manila|journal=Philippine Institute for Development Studies Discussion Paper Series|date=Pebrero 1999|issue=99-03|url=https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|accessdate=15 Disyembre 2018|archive-date=16 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216210904/https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|url-status=dead}}</ref> | governing_body = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]] | leader_party = [[Liberal Party (Philippines)|LP]] | leader_title = Tagapangulo | leader_name = [[Danilo Lim]] | leader_title1 = Konsehal ng kalakhan | leader_name1 = Konseho ng kalakhang Maynila | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 619.57 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 12877253 | population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}} | population_footnotes = {{PH census|2015}} | population_density_km2 = auto | population_metro = 24100000 (Hindi pagtitipon, lugar ng kalakhan) | population_metro_footnotes = <ref name="citypop-Aggs">{{cite web|url=http://citypopulation.de/world/Agglomerations.html|title=The Principal Agglomerations of the World|website=citypopulation.de|accessdate=8 Disyembre 2017}}</ref> | population_demonyms = Tagalog: Manileño(-a), Manilenyo(-a), Taga-Maynila<br />Ingles: Manilan;<br />Kastila: ''manilense'',{{efn-la|Ito ang orihinal na pagsasalin sa wiking Espanyol, at ginamit din ito ni José Rizal sa kanyang obra na ''El filibusterismo''.}} ''manileño''(-''a'') | postal_code_type = [[List of ZIP codes in the Philippines|ZIP code]] | postal_code = {{PH wikidata|postal_code}} | area_code = {{PH wikidata|area_code}} | area_code_type = {{areacodestyle}} | blank_name_sec1 = [[Gross Domestic Product|GDP]] (2020) | blank_info_sec1 = [[Philippine peso|₱]]5.8 trilyon<br />[[USD|$]]120.56 bilyon | blank1_name_sec1 = Bilis ng paglago | blank1_info_sec1 = {{increase}} (7.5%) | blank_name_sec2 = Palatandaan ng pagunlad ng mga mamamayan (HDI) | blank_info_sec2 = {{increase}} 0.837 ({{fontcolor|Darkgreen|Sobrang taas}}) | blank1_name_sec2 = Antas ng HDI | blank1_info_sec2 = Pangalawa (2015) | blank3_name_sec1 = Pulisya | blank3_info_sec1 = NCRPO | iso_code = {{PH wikidata|iso_code}} | website = {{Official URL}} | timezone = [[Philippine Standard Time|PST]] | utc_offset = +8 | footnotes = {{notelist-la}} }} Ang '''Kalakhang Maynila''' ({{langx|en|Metropolitan Manila}}), opisyal na itinalaga bilang '''Pambansang Punong Rehiyon '''<ref>{{Cite web|url=https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|title=Mga Pangalan ng Tanggapan ng Pamahalaan sa Filipino|last=|first=|date=2013|website=[[Komisyon sa Wikang Filipino]]|language=Filipino|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923032240/https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|archive-date=23 September 2021|access-date=27 Marso 2018|url-status=dead}}</ref> ({{langx|en|National Capital Region}}), ay ang kabiserang [[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] at ang pinakamalaking [[kalakhang pook]] ng [[Pilipinas]]. Ito ay matatagpuan sa silangang ng [[Look ng Maynila]], at pinapagitnaan ng mga rehiyon ng [[Gitnang Luzon]] at ng [[Calabarzon]]. Binubuo ito ng 16 na lungsod: [[Maynila]]—ang kabisera ng bansa—[[Caloocan]], [[Las Pinas|Las Piñas]], [[Lungsod Quezon]], [[Makati]], [[Malabon]], [[Mandaluyong]], [[Marikina]], [[Muntinlupa]], [[Navotas]], [[Parañaque]], [[Pasay]], [[Pasig]], [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]], [[Taguig]], at [[Valenzuela]], pati na rin ang bayan ng [[Pateros]]. Ang rehiyon ay may sukat na {{convert|636.00|sqkm}} at may kabuuang populasyon na 14,001,751 ayon sa senso ng 2024. Ang rehiyon ay sentro ng kultura, ekonomiya, pangangalakal, edukasyon, lipunan, at politika ng [[Pilipinas]]. == Kasaysayan == {{See also|Kasaysayan ng Maynila}} {{Further|Kabisera ng Pilipinas}} {{multiple image | direction = horizontal | width = 150 | align = right | footer = Mapa ng lalawigan ng [[Maynila]] | image1 = Manila Province.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = | alt2 = | caption2 = }} === Kaharian ng Lusong === [[Talaksan:Map of Manila 1570.png|left|thumb|229x229px|Ang mapa ng sinaunang Maynila noong 1570. Ang bayan ng Maynila ay naka-kulay dilaw.]] Isang makasaysayang kaharian na kilala bilang [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] ang kabilang sa mga teritoryo na minsang nasaklaw sa mga sinaunang kaharian. Kasama rin dito ang mga isla sa paligid ng [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] at [[Bayan ng Tondo|Tondo]], ngunit may mas maliit na kaharian din katulad ng [[Malabon|Tambobong]], Taguig, Pateros, at ang pinagtibay na kaharian ng [[Cainta]]. === Panahon ng Kastila, Himagsikan at Panahon ng Amerikano === Naging kabisera ito ng kolonyal na Pilipinas, at ang [[Intramuros]] ay nagsilbi bilang sentro ng kapangyarihang kolonyal. Noong 1898, isinama ang lungsod ng [[Manila]] at 23 iba pang mga bayan. Ang [[Marikina|Mariquina]] ay nagsilbi ring kabisera ng Pilipinas mula 1898–1899, noong inilipat ang soberanya ng Pilipinas sa [[Estados Unidos]]. Noong 1901, ang lalawigan ng Maynila ay pinawalangbisa at halos lahat ng teritoryo nito ay inilipat sa noo'y bagong lalawigan ng [[Rizal]]. Mula pa noong panahong kolonyal ng mga Espanyol, ang Maynila ay itinuturing bilang isang orihinal na [[lungsod pandaigdig]]. Ang [[galeon ng Maynila]] ay ang pinaka-unang kilalang kalakalan na naglayag sa rutang pangkalakaran sa [[Karagatang Pasipiko]] sa loob ng 250 taon, na nagdadala sa Espanya ng mga karagamentong may luho, benepisyong pang-ekonomiya, at pagpapalit ng kultura. ==Heograpiya== [[Talaksan:Iss047e099713 lrg Manila.jpg|500x500px|thumb|center|Retratong satelayt ng Kalakhang Maynila na kinuha mula sa [[International Space Station]] noong Mayo 2016.]] [[Talaksan:Metro Manila view from Manila Bay - Makati and Pasay (Fort San Felipe, Cavite City; 2017-04-03).jpeg|thumb|Tanawin ng Kalakhang Maynila mula sa [[Moog ng San Felipe (Kabite)|Moog ng San Felipe]] sa [[Kabite]].]] Matatagpuan sa 14°40' H 121°3 S, ang Kalakhang Maynila ay nasa isang ''isthmus'' na naghahanggan sa [[Lawa ng Laguna]] sa timog silangan at sa [[Look ng Maynila]] sa kanluran. Ang pook metropolitan ay nasa malawak na kapatagan. Naghahanggan ang sakop nito sa [[Bulacan]] sa hilaga, sa lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]] sa silangan, sa [[Laguna (lalawigan)|Laguna]] sa timog at sa [[Kabite]] sa timog kanluran. Hinahati ng [[Ilog Pasig]] ang Kalakhang Maynila na nagdudugtong sa dalawang katubigan kinahahanggan nito sa kanluran at silangan. Pinakamaliit sa mga rehiyon ng Pilipinas ang Kalakhang Maynila, subalit pinakamatao at pinakamakapal ang [[populasyon]] nito. 636 kilometrong parisukat ang lawak nito at pinapaligiran ito ng mga lalawigan ng [[Bulacan]] sa hilaga, [[Rizal]] sa silangan, at [[Laguna]] at [[Cavite]] sa timog. Matatagpuan naman sa kanluran ng Kalakhang Maynila ang [[Look ng Maynila]] at sa timog-silangan naman ang [[Laguna de Bay]]. Dumadaloy sa gitna ng Kalakhang Maynila ang [[Ilog Pasig]] na siyang nagdudugtong [[Lawa ng Laguna|Laguna de Bay]] sa Look ng Maynila. Ang Kalakhang Maynila ay itinuturing ''swampy'' [[isthmus]] na may karaniwang elebasyon na 10 metro. Ang pangunahing anyong tubig ng Kalakhang Maynila ay ang [[Ilog Pasig]]; ito ang humahati sa isthmus ng Kalakhang Maynila. ==Klima== Ayon sa [[pagbubukod ng klima na Köppen]], ang Pambansang Punong Rehiyon ay may [[tropikong sabana na klima|tropikong basa at tuyo na klima]] at [[tropikong balaklaot na klima]]. Ang Kalakhang Maynila ay may maikling [[tagtuyo]] mula Enero hanggang Mayo, at may pagkahabang [[tag-ulan]] mula Hunyo hanggang Disyembre. {{-}} {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;" ! style="background: #99CCCC; color: #000080" height="17" |Buwan ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Enero ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Pebrero ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Marso ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Abril ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Mayo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Hunyo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Hulyo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Agosto ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Setyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Oktubre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Nobyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Disyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Taon |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" |Katamtamang Mataas na Temperatura°C | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 31 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 33 | style="color:#000000;" | 33 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 31 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 31 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 31 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Katamtaman Kababaan ng Temperatura°C (°F) | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 22 | style="color:#000000;" | 22 | style="color:#000000;" | 24 | style="color:#000000;" | 25 | style="color:#000000;" | 25 | style="color:#000000;" | 24 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 22 | style="color:#000000;" | 23 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Ulan (cm) | style="color:#000000;" | 2 | style="color:#000000;" | 1 | style="color:#000000;" | 1 | style="color:#000000;" | 3 | style="color:#000000;" | 12 | style="color:#000000;" | 26 | style="color:#000000;" | 40 | style="color:#000000;" | 36 | style="color:#000000;" | 34 | style="color:#000000;" | 19 | style="color:#000000;" | 13 | style="color:#000000;" | 6 | style="color:#000000;" | 197 |- | colspan="14" style="text-align:center;font-size:90%;"|''Pinagkunan: [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&refer=&units=metric Weatherbase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307224333/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&refer=&units=metric |date=2012-03-07 }}'' |} ==Pamahalaan at politika== {{further|Mga paghahating pampangasiwaan ng Kalakhang Maynila}} ===Mga lungsod at bayan=== [[Talaksan:Metro Manila in the Philippines.png|thumb|Mapa ng Kalakhang Maynila.]] Ang labimpitong mga yunit ng lokal na pamahalaan ng Kalakhang Maynila ay administratibong kapantay sa mga lalawigan. Binubuo ang mga ito ng labing-anim na mga [[Mga lungsod ng Pilipinas#Klasipikasyon ng lungsod|malayang lungsod]] na iniuri bilang "mga lungsod na mataas na urbanisado", at isang malayang bayan: [[Pateros]]. {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;text-align:right;font-size:95%;background-color:#FDFDFD;" ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Lungsod {{small|o}}<br />bayan ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Retrato ! scope="col" style="border-bottom:none;white-space:nowrap;" class="unsortable" colspan=2 | Populasyon {{small|(2015)}}{{PH census|2015}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Lawak{{ref label|Area|a|none}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Densidad ! scope="col" style="border-bottom:none;" | Petsa ng pagsapi bilang lungsod |- ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | km² ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | sq mi ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | /km² ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | /sq mi ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Caloocan]] | [[Talaksan:9526Complex Caloocan City Hall Landmarks 21.jpg|200px]] | {{percent and number|1,583,978|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|53.20|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1,583,978/53.20|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1962 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Las Piñas]] | [[Talaksan:Barangay Talon Las Pinas City Aerial Photo.jpg|200px]] | {{percent and number|588,894|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|32.02|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|588,894/32.02|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1997 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Makati]] | [[Talaksan:Makaki skyline (from PUP Hasmin) (Magsaysay Boulevard, Santa Mesa, Manila)(2018-02-22).jpg|200px]] | {{percent and number|582,602|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|21.73|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|582,602/21.73|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Malabon]] | [[Talaksan:MalabnCityHallChurchjf0848 07.JPG|200px]] | {{percent and number|365,525|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|15.96|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|365,525/15.96|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2001 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Mandaluyong]] | [[Talaksan:Laika ac Manila (6445259459).jpg|200px]] | {{percent and number|386,276|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|11.06|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|386,276/11.06|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1994 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Maynila]] | [[Talaksan:Manila downtown - Binondo, Quiapo, Quezon Bridge, Pasig River, Arroceros (close-up) (Manila)(2018-02-07).jpg|200px]] | {{percent and number|1,780,148|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|42.88|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1,780,148/42.88|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1571 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Marikina]] | [[Talaksan:MarikinaRiverBankShoesjf9425 20.JPG|200px]] | {{percent and number|450,741|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|22.64|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|450,741/22.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1996 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Muntinlupa]] | [[Talaksan:Filiinvest Cityscape at night.jpg|200px]] | {{percent and number|504,509|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|41.67|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|504,509/41.67|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Navotas]] | [[Talaksan:PIC TEMP GEO 100917 0 (93).JPG|200px]] | {{percent and number|249,463|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|11.51|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|249,463/11.51|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2007 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Parañaque]] | [[Talaksan:Coastal Road Aerial View.JPG|200px]] | {{percent and number|664,822|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|47.28|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|664,822/47.28|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1998 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pasay]] | [[Talaksan:Pic geo photos - ph=mm=pasay=bay city skyline - aerial shot from cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG|200px]] | {{percent and number|416,522|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|18.64|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|416,522/18.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1947 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pasig]] | [[Talaksan:Mm-pasigortigas-aerial2012.jpg|center|frameless|201x201px]] | {{percent and number|755,300|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|31.46|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|755,300/31.46|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pateros]] | [[Talaksan:Pateros overview.jpg|200px]] | {{percent and number|63,840|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|1.76|km2|abbr=values|disp=table}}{{ref label|PaterosArea|b|none}} | {{convert|{{sigfig|63,840/1.76|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | ''Hindi pa isang lungsod'' |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Lungsod Quezon]] | [[Talaksan:Quezon City skyline - South Triangle with TV towers (from Mezza 2) (Quezon City)(2018-05-12).jpg|200px]] | {{percent and number|2,936,116|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|165.33|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|2,936,116/165.33|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1939 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] | [[Talaksan:Wilson Street, Greenhills, San Juan City, Philippines - panoramio.jpg|200px]] | {{percent and number|122,180|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|5.87|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|122,180/5.87|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2007 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Taguig]] | [[Talaksan:Bonifacio Global City - skyline shot from BSA Twin Towers Ortigas.jpg|200px]] | {{percent and number|804,915|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|45.18|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|804,915/45.18|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2004 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Valenzuela]] | [[Talaksan:Birds-eye view of Marulas, Valenzuela City.jpg|200px]] | {{percent and number|620,422|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|45.75|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|620,422/45.75|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1998 |-class="sortbottom" ! scope="row" colspan=3 style="text-align:left;" | Kabuuan ! scope="col" style="text-align:right;" | 12,877,253 ! scope="col" style="text-align:right;" | 613.94 ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|613.94|km2|disp=number|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{sigfig|12,877,253/613.94|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|{{sigfig|12,877,253/613.94|2}}|PD/km2|disp=number}} ! scope="col" style="background-color:none;border-bottom:none | |-class="sortbottom" style="text-align:left;background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;" | colspan=9 style="padding-left:1em;" | {{Ordered list | list_style_type=lower-alpha | {{note label|Area|a|none}}Ang mga bilang ng sukat ng lupain ay mula sa Philippine Institute of Volcanology and Seismology at Geoscience Australia.<ref>{{cite web|url=http://www.mbc.com.ph/engine/wp-content/uploads/2013/10/Solidum-Update-of-Earthquake-Hazards-and-Risk-Assessment-of-MMla-14Nov2013.pdf |title=An Update on the Earthquake Hazards and Risk Assessment of Greater Metropolitan Manila Area |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] |deadurl=no |date=November 14, 2013 |accessdate=May 16, 2016 }}{{dead link|date=June 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |title=Enhancing Risk Analysis Capacities for Flood, Tropical Cyclone Severe Wind and Earthquake for the Greater Metro Manila Area Component 5 – Earthquake Risk Analysis |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] and [[Geoscience Australia]] |deadurl=no |accessdate=May 16, 2016 |archive-date=Agosto 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806150011/http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |url-status=dead }}</ref> <!-- <ref name="PSA-CitiesList">{{cite web|title=PSGC Interactive; List of Cities|url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp|website=Philippine Statistics Authority|accessdate=4 April 2016}}</ref> --> | {{note label|PaterosArea|b|none}}Ang sukat ng lupain ng Pateros ay mula sa opisyal na websayt ng pamahalaan ng Munisipyo ng Pateros.<ref name="PaterosGovPH-LandUse">{{cite web|title=Land Use Classification|url=http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|website=Municipality of Pateros|accessdate=7 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915135633/http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|archivedate=15 September 2008}}</ref> }} |} {{clear}} ===Mga distrito=== Hindi tulad ng ibang rehiyon na nahahati sa mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]], nahahati ang Kalakhang Maynila sa limang hindi administratibong distrito, na nakauri batay sa [[heograpiya]] nito gamit ang [[Ilog Pasig]] bilang reperensiya. Nabuo ang mga distritong ito noong 1976 ngunit walang lokal na [[pamahalaan]] o may kinatawan sa [[Kongreso ng Pilipinas|kongreso]], salungat sa mga lalawigan. Ginagamit ang mga distritong ito para sa layuning piskal at [[estadistika]]l. Nahahati ang mga lungsod at munisipyo sa Kalakhang Maynila sa apat na distrito, ang mga ito ang sumusunod: [[Talaksan:Districts of Metro Manila.svg|thumb|left|Mga distrito ng Kalakhang Maynila]] {{Mga distrito ng Kalakhang Maynila}} {{clear}} ==Ekonomiya== Ang Pambansang Punong Rehiyon ay bumuo ng 36% ng pambansang kita noong 2018.<ref>https://psa.gov.ph/grdp/grdp-id/138508. Philippine Statistics Authority.</ref> ==Lugar ng Libangan at Palatandaan== {{Empty section}} ==Transportasyon== {{main|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}} {{see also|Metro Manila Dream Plan}} Ayon sa [[Land Transportation Franchising and Regulatory Board (Philippines)|Land Transportation Franchising and Regulatory Board]], ang pampublikong sakayan sa Kalakhang Maynila ay binubuo ng mga sumusunod: 46% ng mga tao ay lumilibot sa pamamagitan ng mga [[dyipni]], 32% sa pamamagitan ng mga pampribadong kotse, 14% sa pamamagitan ng bus, at 8% ay gumagamit ng sistemang [[daambakal]].<ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/nation/85871-jeepney-feeder-vehicle-transport-plan |title=Fixing traffic: Jeeps eyed as feeders to bus routes |author=Katerina Francisco |publisher=Rappler |date=5 Marso 2015 |accessdate=5 Marso 2015 }}</ref> Nakaalinsunod ang pagpapausbong ng transportasyon ng Kamaynilaan sa [[Metro Manila Dream Plan]], na binubuo ng pagpapatayo ng mga impraestruktura na tatagal hanggang 2030 at tumutugon sa mga usaping ukol sa trapiko, paggamit ng lupain, at kalikasan.<ref>{{cite web |url=http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |title=JICA transport study lists strategies for congestion-free MM by 2030 |publisher=[[Japan International Cooperation Agency]] |date=2 Setyembre 2014 |accessdate=27 Marso 2015 |archive-date=2 Agosto 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150802043347/http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://globalnation.inquirer.net/102377/japan-presents-57-b-dream-plan-to-solve-metro-congestion/ |title=Japan presents $57-B ‘dream plan’ to solve Metro congestion |author=Jerry E. Esplanada |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |date=20 Abril 2014 |accessdate=27 Marso 2015 }}</ref> ===Mga daan at lansangan=== {{main|Talaan ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}} [[Talaksan:EDSA-Cubao - northbound to Timog (Quezon City)(2017-08-13).jpg|thumb|Tanawing panghimpapawid ng [[Abenida Epifanio de los Santos|EDSA]], ang pinakaabalang lansangan sa kalungsuran.]] [[Talaksan:NAIA Expressway.jpg|thumb|[[NAIA Expressway]], ang kauna-unahang mabilisang daanang pampaliparan sa kalakhan at sa bansa.]] Itinayo ang mga daan ng Kamaynilaan sa paligid ng [[Maynila|Lungsod ng Maynila]]. Ibinukod ang mga daan bilang mga lokal na daan, pambansang daan, o daang subdibisyon. Mayroong sampung daang radyal na lumalabas ng lungsod. Gayundin, mayroong limang daang palibot na bumubuo sa isang serye na mga bilugang hating-bilog na arko sa paligid ng Maynila. Ang mga daang palibot at daang radyal ay mga sistema ng nakakonektang daan at lansangan. Isang suliranin sa mga daang palibot ay mga nawawalang daan (''missing road links''). Ito ay mga daan na hindi pa itinatayo (sa ngayon) para magbigay-daan sa pagpapausbong dahil sa mabilisang urbanisasyon ng Kamaynilaan. Inilulutas na ng kalakhan ang suliraning ito sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga nawawalang daan o sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga daang nag-uugnay (''connector roads''). Isang mahalagang daang palibot ay ang [[Daang Palibot Blg. 4]] (o C-4), na binubuo ng Daang C-4 sa Navotas at Malabon, [[Daang Samson]] sa Caloocan, at [[EDSA]] (Abenida Epifanio de los Santos]]. Dumadaan ito sa mga lungsod ng Pasay, Makati, Mandaluyong, Lungsod Quezon, at Caloocan. Sinusundan ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3 ng MRT]] ang pagkakalinya ng EDSA mula [[Abenida Taft]] sa Pasay hanggang [[Trinoma]] malapit sa sangandaan nito sa [[Abenida North]]. Ang [[Daang Palibot Blg. 5]], o mas-kilala bilang C-5, ay nagsisilbi sa mga nakatira malapit sa mga hangganang panrehiyon ng Kamaynilaan at nagsisibi ring alternatibong ruta para sa C-4. Ang pinakatanyag na daang radyal ay ang [[Daang Radyal Blg. 1]] (R-1), na binubuo ng [[Kalye Bonifacio]] (''Bonifacio Drive''), [[Bulebar Roxas]], at [[Manila–Cavite Expressway]] (o ''Coastal Road''). Inuugnay nito ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Kabite]]. Ang mga iba pang kilalang daang radyal sa Kamaynilaan ay ang [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3), o ang [[South Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa [[Laguna]]; [[Daang Radyal Blg. 6]], na binubuo ng [[Bulebar Ramon Magsaysay]], [[Bulebar Aurora]], at [[Lansangang Marikina–Infanta]] na dumadaan patungong [[Rizal]]; [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7), na nag-uugnay ng Maynila sa Lungsod Quezon at [[San Jose del Monte]], [[Bulacan]]; at [[Daang Radyal Blg. 8]] (R-8), o ang mga daan ng [[Abenida Bonifacio]] at [[North Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa mga lalawigan sa hilaga tulad ng Bulacan at [[Pampanga]]. [[Talaksan:Padre Burgos Avenue - Route 150 marker with city hall clock tower (Ermita, Manila)(2017-06-12).jpg|thumb|Isang palatandaan ng [[Pambansang Ruta Blg. 150|N150]] sa [[Abenida Padre Burgos]]. Ang nasabing abenida ay isang bahagi ng nabanggit na ruta ng [[sistemang lansangambayan ng Pilipinas]].]] Ang sistemang daang radyal at palibot ay kasalukuyang pinapalitan ng isang [[Sistema ng lansangang bayan sa Pilipinas|bagong sistema ng nakabilang na lansangambayan]] na ipinapatupad ng [[Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan (Pilipinas)|Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan]] (DPWH), at kasalukuyang inilalagay ang mga bagong palatandaan sa pagpapatupad nito. Itinatanda ang mga mabilisang daanan ng mga bilang na may unlaping "E" (nangangahulugang "''expressway''" o mabilisang daanan). Itinakda naman ang mga pambansang lansangan ng mga bilang may isa hanggang tatlong tambilang, maliban lamang sa mga lansangang iniuri bilang mga pambansang daang tersiyaryo. Sa ngayon, tuluy-tuloy ang pagtatayo ng [[Metro Manila Skyway|Metro Manila Skyway Stage 3]] at ang [[NAIA Expressway|NAIA Expressway Phase 2]] na bahagi ng Metro Manila Dream Plan. Kabilang sa mga iba pang proyekto itinatayo ay ang pagpapaganda ng EDSA, pagtatayo ng Taft Avenue Flyover, at ang pagtatayo ng mga nawawalang daan para sa mga daang palibot circumferential roads (hal. ''Metro Manila Interchange Project Phase IV''). ===Mga sistemang daambakal=== {{update}} {{See also|Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila}} [[Talaksan:Metro Manila rail network.svg|thumb|Mapa ng sistema ng mga tren sa Kalakhang Maynila]] [[Talaksan:MRT-2 J. Ruiz Station.jpg|thumb|Ang [[Estasyong J. Ruiz ng LRT|Estasyon ng J. Ruiz]] ng [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]].]] May tatlong linyang daambakal ang Kalakhang Maynila, na pinangangasiwaan ng dalawang entidad. Ang [[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]] (LRTA) ay nagtatakbo ng [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 1]] (Linyang Lunti) at [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]] (Linyang Bughaw). Sa kabilang banda, ang [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila]] ay nagtatakbo ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3]] (Linyang Dilaw) na dumadaan sa [[EDSA]]. Ang Unang Linya ay may 560,000 bilang ng mga mananakay kada linggo.<ref name="LRT PPP">{{cite web |url=http://ppp.gov.ph/?p=7641 |title=Line 1 Cavite Extension and Operation & Maintenance |publisher=Public-Private Partnership Center |accessdate=24 Marso 2015 |archive-date=2015-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316021231/http://ppp.gov.ph/?p=7641 |url-status=dead }}</ref> Noong Pebrero 2014, ang kabuuang bilang na 14.06 milyong pasahero ang gumamit ng Unang Linya habang 6.13 milyon naman ang gumamit ng Ikalawang Linya.<ref>{{cite web |url=http://newsinfo.inquirer.net/592927/did-you-know-lrt-1-and-2-ridership |title=Did you know: Lines 1 and 2 ridership |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |author= Marielle Medina |accessdate=24 Marso 2015 }}</ref>  Sa kasalukuyan, itinatayo ang [[Ikapitong Linya ng Metro Rail Transit ng Maynila]] (Linyang Pula). Pag-nakumpleto, uugnayin nito ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Bulacan]]. Bukod pa riyan, isang ''common station'' na mag-uugnay ng Unang Linya, Ikatlong Linya, at Ikapitong Linya ay nakapanukala, subalit ang pagtatayo nito ay hinahadlangan ng [[burukrasya]] sa [[Kagawaran ng Transportasyon (Pilipinas)|Kagawaran ng Transportasyon]] (DOTr), mahigpit na alitan sa korporasyon, at mga usapin ukol sa ipinapanukalang lokasyon nito.<ref>{{cite web |url=http://www.mb.com.ph/common-station-at-sm-north-edsa-pushed-for-lrt1-mrt3-and-mrt7/ |title=Common station at SM North EDSA pushed for LRT1, MRT3, and MRT7 |publisher=''[[Manila Bulletin]]'' |author= Kris Bayos |date=4 Pebrero 2015 |accessdate=24 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/175-real-estate/60529-sm-ayala-mrt-lrt-common-station |title=Why SM is after the MRT-LRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Judith Balea |date=14 Hunyo 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/208-infrastructure/75267-sm-north-common-station |title=DOTC eyeing another LRT-MRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Mick Basa |date=20 Nobyembre 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/372930/economy/companies/sc-stops-dotc-lrta-from-building-mrt-lrt-common-station-in-front-of-trinoma |title=SC stops DOTC, LRTA from building common station in front of Trinoma |publisher=''[[GMA News and Public Affairs|GMA News]]'' |author= Danessa O. Rivera |date=1 Agosto 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref> Ipinanukala na ipapahaba ang Linya 1 papuntang [[Bacoor]] sa lalawigan ng [[Kabite]].<ref name="LRT PPP" /> Isang ikalawang pagpapahaba, ang [[Ika-anim na Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]], ang mag-uugnay ng Bacoor sa [[Dasmarinas]] sa kahabaan ng [[Lansangang Aguinaldo]]. Sa ngayon, itinatayo ang Silangang Ekstensyon ng Linya 2. Ang silangang ekstensyon na ito ang mag-uugnay ng Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Rizal]]. Ipapahabain rin ito pakanluran sa hinaharap, at dahil diyan mas-dadami ang ugnayan sa mga lugar ng Divisoria at Pier 4 at ang [[Pantalan ng Maynila]]. Ang [[Pambansang Daambakal ng Pilipinas]] (PNR) ay nagpapatakbo ng isang serbisyong riles pang-komyuter sa Kalakhang Maynila na tinatawag na [[PNR Metro South Commuter]]. Ang [[Estasyong daangbakal ng Tutuban|pangunahing estasyong terminal]] nito ay matatagpuan sa Tutuban sa [[Tondo, Maynila|Tondo]]. Kapag nakumpleto na ang kanlurang karugtong ng Linya 2, ang Tutuban ay magiging pinaka-maabalang [[estasyong palitan]] sa buong kalakhan, na may dagdag na isa pang 400,000 tao mula sa kasalukuyang 1 milyong tao na pumupuntang Tutuban Center.<ref>{{cite web |url=http://www.abs-cbnnews.com/business/03/20/15/tutuban-center-may-becom≤e-manilas-busiest-transfer-station |title=Tutuban Center may become Manila's busiest transfer station |publisher=ABS-CBN News |accessdate=21 Marso 2015 }}{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===Himpapawid=== Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (NAIA) na matatagpuan sa mga lungsod ng [[Pasay]] at [[Parañaque]] ay ang primerang pasukan sa Kalakhang Maynila. Ito lamang ang paliparan na naglilingkod sa rehiyon at ito ang pinaka-abalang paliparan sa bansa.<ref>{{cite web |url=http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |title=NAIA is Philippines' busiest airport - NSCB |publisher=InterAksyon.com |author=Darwin G. Amojelar |date=03 Hulyo 2012  |accessdate=29 Hunyo 2013 |archive-date=2013-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215103448/http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |url-status=dead }}</ref> Ang Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino ay nahahati sa mga apat na terminal: ang Terminal 1, ang Terminal 2 na ekslusibong ginagamit ng [[Philippine Airlines]], ang Terminal 3 na pinakabago at pinakamalaki sa NAIA komplex, at ang Terminal 4 na kilala rin bilang Manila Domestic Passenger Terminal. Ang isa pang paliparan na naglilingkod sa Kalakhang Maynila ay ang [[Paliparang Pandaigdig ng Clark]] na matatagpuan sa [[Angeles]], [[Pampanga]]. ===Ferry=== [[Talaksan:Blessing of New Ferry Boat - January 25, 2016.jpg|thumb|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]] Ang [[Pasig River Ferry Service]] na pinapatakbo ng [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila|MMDA]] ay ang [[Ferry|sistemang shuttle na lantsang pantawid]] ng Kalakhang Maynila. Dumadaan ito sa [[Ilog Pasig]] mula Plaza Mexico sa [[Intramuros]] hanggang Barangay Pinagbuhatan sa [[Pasig]]. Bagamat itinuturi itong [[ferry]], mas-kahawig nito ang isang [[taksi na pantubig]]. Ito ay may labimpitong (17) estasyon, subalit labing-apat (14) lamang ang gumagana. ==Demograpiko== {{Philippine Census | title=Populasyon ng<br>Pambansang Punong Rehiyon | 1903= | 1918= | 1939= | 1948= | 1960= | 1970= | 1975= | 1980= 5925884 | 1990= 7948392 | 1995= 9454040 | 2000= 9932560 | 2007= 11553427 | 2010= 11855975 | 2015= 12877253 | footnote=Sanggunian: Philippine Statistics Authority<ref name="MetroManilaCensus">{{cite web |url=http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |title=Final Results - 2007 Census of Population |publisher=Census Bureau of the Philippines |accessdate=29-03-10 |archive-date=2008-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120024509/http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |url-status=dead }}</ref><ref name="2010 Census">{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|title=2010 Census of Population and Housing: National Capital Region|publisher=National Statistics Office of the Republic of the Philippines|accessdate=6 April 2012|archive-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120625152554/http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="NCR PDF Census">{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|title=National Capital Region. Total Population by Province, City, Municipality and Barangay: as of May 1, 2010|publisher=National Statistics Office of the Philippines|accessdate=22 December 2012|archive-date=15 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121115103152/http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|url-status=dead}}</ref>{{Reperensiya ng Pilipinong Senso|2015}}}} Ang Pambansang Punong Rehiyon ay may populasyon na {{nts|12877253}}, ayon sa pambansang senso 2015. Ang kabuuang pook-urban (''urban area''), na binubuo ng pinagsamang pook-urban na tumutukoy sa tuluy-tuloy na paglawak ng urbanisasyon ng Kamaynilaan patungong [[Bulacan]], [[Kabite]], [[Laguna]], [[Rizal]], at [[Batangas]] ay may populasyon na {{nts|24123000}}.<ref name="Demographia">{{cite book|author1=Demographia|title=Demographia World Urban Areas|date=January 2015|edition=11th|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|accessdate=2 March 2015}}</ref> Ito ang pinakamataong rehiyon sa Pilipinas, ang ikapitong pinakamataong kalakhan sa Asya, at ang ikatlong pinakamataong pook-urban sa buong mundo. Ang mga pinakamataong lungsod sa Kamaynilaan ay [[Lungsod Quezon]] (2,936,116), [[Maynila]] (1,780,148), [[Caloocan]] (1,583,978), [[Taguig]] (804,915), [[Pasig]] (755,300), [[Parañaque]] (665,822), [[Valenzuela]] (620,422), [[Las Piñas]] (588,894), [[Makati]] (582,602), at [[Muntinlupa]] (504,509). ===Mga ''slum''=== Noong 2014, tinatayang may apat na milyong mga tumitira sa mga ''[[slum]]'' sa Kalakhang Maynila. Isang pangunahing suliranin sa mga lungsod ng Kalakhang Maynila ang kawalan ng tirahan.<ref>{{cite web|url=http://www.newstatesman.com/world-affairs/2014/09/slums-manila-inequality-so-bad-worst-have-no-chance-protest |title=In the slums of Manila, inequality is so bad that the worst off have no chance to protest |author=Paul Roy |publisher=''The [[New Statesman]]'' |date=18 September 2014 |access-date=4 Nobyembre 2016}}</ref> ==Edukasyon== {{Empty section}} ==Kalusugan== {{Empty section}} ==Seguridad at Pulisya== {{Empty section}} ==Palingkurang-bayan== ===Kuryente=== {{Empty section}} ===Tubig=== {{Empty section}} ===Komunikasyon=== {{Empty section}} ===Pamamahala ng mga Basura=== {{Empty section}} ==Tingnan din== *[[Heograpiya ng Pilipinas]] *[[Mga rehiyon sa Pilipinas]] *[[Pilipinas]] ==Sanggunian== {{reflist}} ==Tropiko ng Kancer Climate/Tropiko Moonson Climate== *Metro Manila Philippines *Tropiko Moonson Climate *Summer March April May *Rainy season June July August *Fall Autumn September October November *Winter /Amihan season December January February at Kalahati ng March ==Daylight June 21== 13Hours ==Daylight December 22== 11Hours ==Wika== *Tagalog ==Lontitude location 14.35 N== {{Metro Manila}} {{Rehiyon ng Pilipinas}} {{Philippines political divisions}} {{Mga_kalakhang_pook_ng_Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kalakhang pook ng Pilipinas|Maynila]] [[Kategorya:Rehiyon ng Pilipinas|Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Luzon]] ed7kapd2z1bmmhubsg8533pt9kaq0u4 2214520 2214518 2026-07-03T09:24:47Z Johndeo333 163610 /* Tropiko ng Kancer Climate/Tropiko Moonson Climate */ Inayos ang baybay 2214520 wikitext text/x-wiki {{About|kalakhang kabisera ng Pilipinas|kabiserang lungsod|Maynila|ibang paggamit|Maynila (paglilinaw)}} {{infobox settlement | name = Kalakhang Maynilà<br />''Metro Manila'' | official_name = Pambansang Punong Rehiyon<br />''National Capital Region (NCR)'' | native_name = ᜃᜎᜃ᜔ᜑᜅ᜔ ᜋᜌ᜔ᜈᜒᜎ | native_name_lang = tl | other_name = Kamaynilaan | settlement_type = [[Kalakhang pook|Kalakhan]] at [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | image_skyline = {{multiple image | perrow = 1/2/2/2 | border = infobox | total_width = 300 | caption_align = center | image1 = Makati City Lights (Jopet Sy) - Flickr.jpg | alt1 = Makati CBD | caption1 = [[Makati Central Business District]] | image2 = Quezon Monument in Quezon Memorial.jpg | alt2 = Quezon Memorial Shrine | caption2 = [[Quezon Memorial Shrine]] | image3 = Rizal Monument (Manila, 2024).jpg | alt3 = Rizal Park known as Luneta Park | caption3 = [[Liwasang Rizal]] | image4 = BGC - BHS Central Jan 8 2025.jpg | alt4 = Bonifacio High Street | caption4 = Bonifacio High Street | image5 = Ortigas Center (Met. Manila) - Flickr.jpg | alt5 = Ortigas Center at night | caption5 = [[Sentrong Ortigas]] | image6 = Museo Nacional de Bellas Artes, Manila, Filipinas, 2023-08-27, DD 51.jpg | alt6 = National Museum of Fine Arts | caption6 = [[Pambansang Museo ng Sining]] | image7 = View of Pasay City at SM Mall of Asia.tif | alt7 = SM Mall of Asia | caption7 = [[SM Mall of Asia]] | image8 = Bonifacio Monument (Guillermo Tolentino).jpg | alt8 = Monumento | caption8 = [[Bonifacio Monument]] | image9 = 400 Year old Beauty.jpg | alt9 = University of Santo Tomas facade | caption9 = [[Unibersidad ng Santo Tomas]] }} | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_shield = | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = Lokasyon sa Pilipinas | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|3=region:PH_type:adm2nd_source:GNS|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{PHL}} | subdivision_type1 = Nangangasiwang entidad | subdivision_name1 = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]] | established_title = Naitatag | established_date = 7 Nobyembre 1975<ref name="LawPhil">{{cite web|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|title=Presidential Decree No. 824 November 7, 1975|website=lawphil.net|publisher=[[Arellano University|Arellano Law Foundation]]|accessdate=14 Enero 2014}}</ref> | parts_type = Binubuo ng | parts_style = para | p1 = {{Collapsible list | title = 16 na lungsod at<br />isang bayan | 1 = '''[[Manila]]''' | 2 = [[Caloocan]] | 3 = [[Las Piñas]] | 4 = [[Makati]] | 5 = [[Malabon]] | 6 = [[Mandaluyong]] | 7 = [[Marikina]] | 8 = [[Muntinlupa]] | 9 = [[Navotas]] | 10 = [[Parañaque]] | 11 = [[Pasay]] | 12 = [[Pasig]] | 13 = [[Lungsod Quezon]] | 14 = [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] | 15 = [[Taguig]] | 16 = [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]] | 17 = [[Pateros]] }} | government_type = Kalakhang pamahalaan sa ilalim ng desentralisadong balangkas<ref>{{cite journal|last1=Manasan|first1=Rosario|last2=Mercado|first2=Ruben|title=Governance and Urban Development: Case Study of Metro Manila|journal=Philippine Institute for Development Studies Discussion Paper Series|date=Pebrero 1999|issue=99-03|url=https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|accessdate=15 Disyembre 2018|archive-date=16 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216210904/https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|url-status=dead}}</ref> | governing_body = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]] | leader_party = [[Liberal Party (Philippines)|LP]] | leader_title = Tagapangulo | leader_name = [[Danilo Lim]] | leader_title1 = Konsehal ng kalakhan | leader_name1 = Konseho ng kalakhang Maynila | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 619.57 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 12877253 | population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}} | population_footnotes = {{PH census|2015}} | population_density_km2 = auto | population_metro = 24100000 (Hindi pagtitipon, lugar ng kalakhan) | population_metro_footnotes = <ref name="citypop-Aggs">{{cite web|url=http://citypopulation.de/world/Agglomerations.html|title=The Principal Agglomerations of the World|website=citypopulation.de|accessdate=8 Disyembre 2017}}</ref> | population_demonyms = Tagalog: Manileño(-a), Manilenyo(-a), Taga-Maynila<br />Ingles: Manilan;<br />Kastila: ''manilense'',{{efn-la|Ito ang orihinal na pagsasalin sa wiking Espanyol, at ginamit din ito ni José Rizal sa kanyang obra na ''El filibusterismo''.}} ''manileño''(-''a'') | postal_code_type = [[List of ZIP codes in the Philippines|ZIP code]] | postal_code = {{PH wikidata|postal_code}} | area_code = {{PH wikidata|area_code}} | area_code_type = {{areacodestyle}} | blank_name_sec1 = [[Gross Domestic Product|GDP]] (2020) | blank_info_sec1 = [[Philippine peso|₱]]5.8 trilyon<br />[[USD|$]]120.56 bilyon | blank1_name_sec1 = Bilis ng paglago | blank1_info_sec1 = {{increase}} (7.5%) | blank_name_sec2 = Palatandaan ng pagunlad ng mga mamamayan (HDI) | blank_info_sec2 = {{increase}} 0.837 ({{fontcolor|Darkgreen|Sobrang taas}}) | blank1_name_sec2 = Antas ng HDI | blank1_info_sec2 = Pangalawa (2015) | blank3_name_sec1 = Pulisya | blank3_info_sec1 = NCRPO | iso_code = {{PH wikidata|iso_code}} | website = {{Official URL}} | timezone = [[Philippine Standard Time|PST]] | utc_offset = +8 | footnotes = {{notelist-la}} }} Ang '''Kalakhang Maynila''' ({{langx|en|Metropolitan Manila}}), opisyal na itinalaga bilang '''Pambansang Punong Rehiyon '''<ref>{{Cite web|url=https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|title=Mga Pangalan ng Tanggapan ng Pamahalaan sa Filipino|last=|first=|date=2013|website=[[Komisyon sa Wikang Filipino]]|language=Filipino|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923032240/https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|archive-date=23 September 2021|access-date=27 Marso 2018|url-status=dead}}</ref> ({{langx|en|National Capital Region}}), ay ang kabiserang [[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] at ang pinakamalaking [[kalakhang pook]] ng [[Pilipinas]]. Ito ay matatagpuan sa silangang ng [[Look ng Maynila]], at pinapagitnaan ng mga rehiyon ng [[Gitnang Luzon]] at ng [[Calabarzon]]. Binubuo ito ng 16 na lungsod: [[Maynila]]—ang kabisera ng bansa—[[Caloocan]], [[Las Pinas|Las Piñas]], [[Lungsod Quezon]], [[Makati]], [[Malabon]], [[Mandaluyong]], [[Marikina]], [[Muntinlupa]], [[Navotas]], [[Parañaque]], [[Pasay]], [[Pasig]], [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]], [[Taguig]], at [[Valenzuela]], pati na rin ang bayan ng [[Pateros]]. Ang rehiyon ay may sukat na {{convert|636.00|sqkm}} at may kabuuang populasyon na 14,001,751 ayon sa senso ng 2024. Ang rehiyon ay sentro ng kultura, ekonomiya, pangangalakal, edukasyon, lipunan, at politika ng [[Pilipinas]]. == Kasaysayan == {{See also|Kasaysayan ng Maynila}} {{Further|Kabisera ng Pilipinas}} {{multiple image | direction = horizontal | width = 150 | align = right | footer = Mapa ng lalawigan ng [[Maynila]] | image1 = Manila Province.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = | alt2 = | caption2 = }} === Kaharian ng Lusong === [[Talaksan:Map of Manila 1570.png|left|thumb|229x229px|Ang mapa ng sinaunang Maynila noong 1570. Ang bayan ng Maynila ay naka-kulay dilaw.]] Isang makasaysayang kaharian na kilala bilang [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] ang kabilang sa mga teritoryo na minsang nasaklaw sa mga sinaunang kaharian. Kasama rin dito ang mga isla sa paligid ng [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] at [[Bayan ng Tondo|Tondo]], ngunit may mas maliit na kaharian din katulad ng [[Malabon|Tambobong]], Taguig, Pateros, at ang pinagtibay na kaharian ng [[Cainta]]. === Panahon ng Kastila, Himagsikan at Panahon ng Amerikano === Naging kabisera ito ng kolonyal na Pilipinas, at ang [[Intramuros]] ay nagsilbi bilang sentro ng kapangyarihang kolonyal. Noong 1898, isinama ang lungsod ng [[Manila]] at 23 iba pang mga bayan. Ang [[Marikina|Mariquina]] ay nagsilbi ring kabisera ng Pilipinas mula 1898–1899, noong inilipat ang soberanya ng Pilipinas sa [[Estados Unidos]]. Noong 1901, ang lalawigan ng Maynila ay pinawalangbisa at halos lahat ng teritoryo nito ay inilipat sa noo'y bagong lalawigan ng [[Rizal]]. Mula pa noong panahong kolonyal ng mga Espanyol, ang Maynila ay itinuturing bilang isang orihinal na [[lungsod pandaigdig]]. Ang [[galeon ng Maynila]] ay ang pinaka-unang kilalang kalakalan na naglayag sa rutang pangkalakaran sa [[Karagatang Pasipiko]] sa loob ng 250 taon, na nagdadala sa Espanya ng mga karagamentong may luho, benepisyong pang-ekonomiya, at pagpapalit ng kultura. ==Heograpiya== [[Talaksan:Iss047e099713 lrg Manila.jpg|500x500px|thumb|center|Retratong satelayt ng Kalakhang Maynila na kinuha mula sa [[International Space Station]] noong Mayo 2016.]] [[Talaksan:Metro Manila view from Manila Bay - Makati and Pasay (Fort San Felipe, Cavite City; 2017-04-03).jpeg|thumb|Tanawin ng Kalakhang Maynila mula sa [[Moog ng San Felipe (Kabite)|Moog ng San Felipe]] sa [[Kabite]].]] Matatagpuan sa 14°40' H 121°3 S, ang Kalakhang Maynila ay nasa isang ''isthmus'' na naghahanggan sa [[Lawa ng Laguna]] sa timog silangan at sa [[Look ng Maynila]] sa kanluran. Ang pook metropolitan ay nasa malawak na kapatagan. Naghahanggan ang sakop nito sa [[Bulacan]] sa hilaga, sa lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]] sa silangan, sa [[Laguna (lalawigan)|Laguna]] sa timog at sa [[Kabite]] sa timog kanluran. Hinahati ng [[Ilog Pasig]] ang Kalakhang Maynila na nagdudugtong sa dalawang katubigan kinahahanggan nito sa kanluran at silangan. Pinakamaliit sa mga rehiyon ng Pilipinas ang Kalakhang Maynila, subalit pinakamatao at pinakamakapal ang [[populasyon]] nito. 636 kilometrong parisukat ang lawak nito at pinapaligiran ito ng mga lalawigan ng [[Bulacan]] sa hilaga, [[Rizal]] sa silangan, at [[Laguna]] at [[Cavite]] sa timog. Matatagpuan naman sa kanluran ng Kalakhang Maynila ang [[Look ng Maynila]] at sa timog-silangan naman ang [[Laguna de Bay]]. Dumadaloy sa gitna ng Kalakhang Maynila ang [[Ilog Pasig]] na siyang nagdudugtong [[Lawa ng Laguna|Laguna de Bay]] sa Look ng Maynila. Ang Kalakhang Maynila ay itinuturing ''swampy'' [[isthmus]] na may karaniwang elebasyon na 10 metro. Ang pangunahing anyong tubig ng Kalakhang Maynila ay ang [[Ilog Pasig]]; ito ang humahati sa isthmus ng Kalakhang Maynila. ==Klima== Ayon sa [[pagbubukod ng klima na Köppen]], ang Pambansang Punong Rehiyon ay may [[tropikong sabana na klima|tropikong basa at tuyo na klima]] at [[tropikong balaklaot na klima]]. Ang Kalakhang Maynila ay may maikling [[tagtuyo]] mula Enero hanggang Mayo, at may pagkahabang [[tag-ulan]] mula Hunyo hanggang Disyembre. {{-}} {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;" ! style="background: #99CCCC; color: #000080" height="17" |Buwan ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Enero ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Pebrero ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Marso ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Abril ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Mayo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Hunyo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Hulyo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Agosto ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Setyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Oktubre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Nobyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Disyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Taon |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" |Katamtamang Mataas na Temperatura°C | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 31 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 33 | style="color:#000000;" | 33 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 31 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 31 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 31 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Katamtaman Kababaan ng Temperatura°C (°F) | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 22 | style="color:#000000;" | 22 | style="color:#000000;" | 24 | style="color:#000000;" | 25 | style="color:#000000;" | 25 | style="color:#000000;" | 24 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 22 | style="color:#000000;" | 23 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Ulan (cm) | style="color:#000000;" | 2 | style="color:#000000;" | 1 | style="color:#000000;" | 1 | style="color:#000000;" | 3 | style="color:#000000;" | 12 | style="color:#000000;" | 26 | style="color:#000000;" | 40 | style="color:#000000;" | 36 | style="color:#000000;" | 34 | style="color:#000000;" | 19 | style="color:#000000;" | 13 | style="color:#000000;" | 6 | style="color:#000000;" | 197 |- | colspan="14" style="text-align:center;font-size:90%;"|''Pinagkunan: [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&refer=&units=metric Weatherbase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307224333/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&refer=&units=metric |date=2012-03-07 }}'' |} ==Pamahalaan at politika== {{further|Mga paghahating pampangasiwaan ng Kalakhang Maynila}} ===Mga lungsod at bayan=== [[Talaksan:Metro Manila in the Philippines.png|thumb|Mapa ng Kalakhang Maynila.]] Ang labimpitong mga yunit ng lokal na pamahalaan ng Kalakhang Maynila ay administratibong kapantay sa mga lalawigan. Binubuo ang mga ito ng labing-anim na mga [[Mga lungsod ng Pilipinas#Klasipikasyon ng lungsod|malayang lungsod]] na iniuri bilang "mga lungsod na mataas na urbanisado", at isang malayang bayan: [[Pateros]]. {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;text-align:right;font-size:95%;background-color:#FDFDFD;" ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Lungsod {{small|o}}<br />bayan ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Retrato ! scope="col" style="border-bottom:none;white-space:nowrap;" class="unsortable" colspan=2 | Populasyon {{small|(2015)}}{{PH census|2015}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Lawak{{ref label|Area|a|none}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Densidad ! scope="col" style="border-bottom:none;" | Petsa ng pagsapi bilang lungsod |- ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | km² ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | sq mi ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | /km² ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | /sq mi ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Caloocan]] | [[Talaksan:9526Complex Caloocan City Hall Landmarks 21.jpg|200px]] | {{percent and number|1,583,978|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|53.20|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1,583,978/53.20|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1962 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Las Piñas]] | [[Talaksan:Barangay Talon Las Pinas City Aerial Photo.jpg|200px]] | {{percent and number|588,894|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|32.02|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|588,894/32.02|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1997 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Makati]] | [[Talaksan:Makaki skyline (from PUP Hasmin) (Magsaysay Boulevard, Santa Mesa, Manila)(2018-02-22).jpg|200px]] | {{percent and number|582,602|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|21.73|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|582,602/21.73|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Malabon]] | [[Talaksan:MalabnCityHallChurchjf0848 07.JPG|200px]] | {{percent and number|365,525|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|15.96|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|365,525/15.96|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2001 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Mandaluyong]] | [[Talaksan:Laika ac Manila (6445259459).jpg|200px]] | {{percent and number|386,276|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|11.06|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|386,276/11.06|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1994 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Maynila]] | [[Talaksan:Manila downtown - Binondo, Quiapo, Quezon Bridge, Pasig River, Arroceros (close-up) (Manila)(2018-02-07).jpg|200px]] | {{percent and number|1,780,148|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|42.88|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1,780,148/42.88|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1571 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Marikina]] | [[Talaksan:MarikinaRiverBankShoesjf9425 20.JPG|200px]] | {{percent and number|450,741|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|22.64|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|450,741/22.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1996 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Muntinlupa]] | [[Talaksan:Filiinvest Cityscape at night.jpg|200px]] | {{percent and number|504,509|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|41.67|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|504,509/41.67|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Navotas]] | [[Talaksan:PIC TEMP GEO 100917 0 (93).JPG|200px]] | {{percent and number|249,463|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|11.51|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|249,463/11.51|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2007 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Parañaque]] | [[Talaksan:Coastal Road Aerial View.JPG|200px]] | {{percent and number|664,822|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|47.28|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|664,822/47.28|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1998 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pasay]] | [[Talaksan:Pic geo photos - ph=mm=pasay=bay city skyline - aerial shot from cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG|200px]] | {{percent and number|416,522|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|18.64|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|416,522/18.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1947 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pasig]] | [[Talaksan:Mm-pasigortigas-aerial2012.jpg|center|frameless|201x201px]] | {{percent and number|755,300|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|31.46|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|755,300/31.46|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pateros]] | [[Talaksan:Pateros overview.jpg|200px]] | {{percent and number|63,840|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|1.76|km2|abbr=values|disp=table}}{{ref label|PaterosArea|b|none}} | {{convert|{{sigfig|63,840/1.76|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | ''Hindi pa isang lungsod'' |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Lungsod Quezon]] | [[Talaksan:Quezon City skyline - South Triangle with TV towers (from Mezza 2) (Quezon City)(2018-05-12).jpg|200px]] | {{percent and number|2,936,116|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|165.33|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|2,936,116/165.33|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1939 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] | [[Talaksan:Wilson Street, Greenhills, San Juan City, Philippines - panoramio.jpg|200px]] | {{percent and number|122,180|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|5.87|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|122,180/5.87|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2007 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Taguig]] | [[Talaksan:Bonifacio Global City - skyline shot from BSA Twin Towers Ortigas.jpg|200px]] | {{percent and number|804,915|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|45.18|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|804,915/45.18|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2004 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Valenzuela]] | [[Talaksan:Birds-eye view of Marulas, Valenzuela City.jpg|200px]] | {{percent and number|620,422|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|45.75|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|620,422/45.75|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1998 |-class="sortbottom" ! scope="row" colspan=3 style="text-align:left;" | Kabuuan ! scope="col" style="text-align:right;" | 12,877,253 ! scope="col" style="text-align:right;" | 613.94 ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|613.94|km2|disp=number|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{sigfig|12,877,253/613.94|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|{{sigfig|12,877,253/613.94|2}}|PD/km2|disp=number}} ! scope="col" style="background-color:none;border-bottom:none | |-class="sortbottom" style="text-align:left;background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;" | colspan=9 style="padding-left:1em;" | {{Ordered list | list_style_type=lower-alpha | {{note label|Area|a|none}}Ang mga bilang ng sukat ng lupain ay mula sa Philippine Institute of Volcanology and Seismology at Geoscience Australia.<ref>{{cite web|url=http://www.mbc.com.ph/engine/wp-content/uploads/2013/10/Solidum-Update-of-Earthquake-Hazards-and-Risk-Assessment-of-MMla-14Nov2013.pdf |title=An Update on the Earthquake Hazards and Risk Assessment of Greater Metropolitan Manila Area |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] |deadurl=no |date=November 14, 2013 |accessdate=May 16, 2016 }}{{dead link|date=June 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |title=Enhancing Risk Analysis Capacities for Flood, Tropical Cyclone Severe Wind and Earthquake for the Greater Metro Manila Area Component 5 – Earthquake Risk Analysis |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] and [[Geoscience Australia]] |deadurl=no |accessdate=May 16, 2016 |archive-date=Agosto 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806150011/http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |url-status=dead }}</ref> <!-- <ref name="PSA-CitiesList">{{cite web|title=PSGC Interactive; List of Cities|url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp|website=Philippine Statistics Authority|accessdate=4 April 2016}}</ref> --> | {{note label|PaterosArea|b|none}}Ang sukat ng lupain ng Pateros ay mula sa opisyal na websayt ng pamahalaan ng Munisipyo ng Pateros.<ref name="PaterosGovPH-LandUse">{{cite web|title=Land Use Classification|url=http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|website=Municipality of Pateros|accessdate=7 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915135633/http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|archivedate=15 September 2008}}</ref> }} |} {{clear}} ===Mga distrito=== Hindi tulad ng ibang rehiyon na nahahati sa mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]], nahahati ang Kalakhang Maynila sa limang hindi administratibong distrito, na nakauri batay sa [[heograpiya]] nito gamit ang [[Ilog Pasig]] bilang reperensiya. Nabuo ang mga distritong ito noong 1976 ngunit walang lokal na [[pamahalaan]] o may kinatawan sa [[Kongreso ng Pilipinas|kongreso]], salungat sa mga lalawigan. Ginagamit ang mga distritong ito para sa layuning piskal at [[estadistika]]l. Nahahati ang mga lungsod at munisipyo sa Kalakhang Maynila sa apat na distrito, ang mga ito ang sumusunod: [[Talaksan:Districts of Metro Manila.svg|thumb|left|Mga distrito ng Kalakhang Maynila]] {{Mga distrito ng Kalakhang Maynila}} {{clear}} ==Ekonomiya== Ang Pambansang Punong Rehiyon ay bumuo ng 36% ng pambansang kita noong 2018.<ref>https://psa.gov.ph/grdp/grdp-id/138508. Philippine Statistics Authority.</ref> ==Lugar ng Libangan at Palatandaan== {{Empty section}} ==Transportasyon== {{main|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}} {{see also|Metro Manila Dream Plan}} Ayon sa [[Land Transportation Franchising and Regulatory Board (Philippines)|Land Transportation Franchising and Regulatory Board]], ang pampublikong sakayan sa Kalakhang Maynila ay binubuo ng mga sumusunod: 46% ng mga tao ay lumilibot sa pamamagitan ng mga [[dyipni]], 32% sa pamamagitan ng mga pampribadong kotse, 14% sa pamamagitan ng bus, at 8% ay gumagamit ng sistemang [[daambakal]].<ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/nation/85871-jeepney-feeder-vehicle-transport-plan |title=Fixing traffic: Jeeps eyed as feeders to bus routes |author=Katerina Francisco |publisher=Rappler |date=5 Marso 2015 |accessdate=5 Marso 2015 }}</ref> Nakaalinsunod ang pagpapausbong ng transportasyon ng Kamaynilaan sa [[Metro Manila Dream Plan]], na binubuo ng pagpapatayo ng mga impraestruktura na tatagal hanggang 2030 at tumutugon sa mga usaping ukol sa trapiko, paggamit ng lupain, at kalikasan.<ref>{{cite web |url=http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |title=JICA transport study lists strategies for congestion-free MM by 2030 |publisher=[[Japan International Cooperation Agency]] |date=2 Setyembre 2014 |accessdate=27 Marso 2015 |archive-date=2 Agosto 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150802043347/http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://globalnation.inquirer.net/102377/japan-presents-57-b-dream-plan-to-solve-metro-congestion/ |title=Japan presents $57-B ‘dream plan’ to solve Metro congestion |author=Jerry E. Esplanada |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |date=20 Abril 2014 |accessdate=27 Marso 2015 }}</ref> ===Mga daan at lansangan=== {{main|Talaan ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}} [[Talaksan:EDSA-Cubao - northbound to Timog (Quezon City)(2017-08-13).jpg|thumb|Tanawing panghimpapawid ng [[Abenida Epifanio de los Santos|EDSA]], ang pinakaabalang lansangan sa kalungsuran.]] [[Talaksan:NAIA Expressway.jpg|thumb|[[NAIA Expressway]], ang kauna-unahang mabilisang daanang pampaliparan sa kalakhan at sa bansa.]] Itinayo ang mga daan ng Kamaynilaan sa paligid ng [[Maynila|Lungsod ng Maynila]]. Ibinukod ang mga daan bilang mga lokal na daan, pambansang daan, o daang subdibisyon. Mayroong sampung daang radyal na lumalabas ng lungsod. Gayundin, mayroong limang daang palibot na bumubuo sa isang serye na mga bilugang hating-bilog na arko sa paligid ng Maynila. Ang mga daang palibot at daang radyal ay mga sistema ng nakakonektang daan at lansangan. Isang suliranin sa mga daang palibot ay mga nawawalang daan (''missing road links''). Ito ay mga daan na hindi pa itinatayo (sa ngayon) para magbigay-daan sa pagpapausbong dahil sa mabilisang urbanisasyon ng Kamaynilaan. Inilulutas na ng kalakhan ang suliraning ito sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga nawawalang daan o sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga daang nag-uugnay (''connector roads''). Isang mahalagang daang palibot ay ang [[Daang Palibot Blg. 4]] (o C-4), na binubuo ng Daang C-4 sa Navotas at Malabon, [[Daang Samson]] sa Caloocan, at [[EDSA]] (Abenida Epifanio de los Santos]]. Dumadaan ito sa mga lungsod ng Pasay, Makati, Mandaluyong, Lungsod Quezon, at Caloocan. Sinusundan ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3 ng MRT]] ang pagkakalinya ng EDSA mula [[Abenida Taft]] sa Pasay hanggang [[Trinoma]] malapit sa sangandaan nito sa [[Abenida North]]. Ang [[Daang Palibot Blg. 5]], o mas-kilala bilang C-5, ay nagsisilbi sa mga nakatira malapit sa mga hangganang panrehiyon ng Kamaynilaan at nagsisibi ring alternatibong ruta para sa C-4. Ang pinakatanyag na daang radyal ay ang [[Daang Radyal Blg. 1]] (R-1), na binubuo ng [[Kalye Bonifacio]] (''Bonifacio Drive''), [[Bulebar Roxas]], at [[Manila–Cavite Expressway]] (o ''Coastal Road''). Inuugnay nito ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Kabite]]. Ang mga iba pang kilalang daang radyal sa Kamaynilaan ay ang [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3), o ang [[South Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa [[Laguna]]; [[Daang Radyal Blg. 6]], na binubuo ng [[Bulebar Ramon Magsaysay]], [[Bulebar Aurora]], at [[Lansangang Marikina–Infanta]] na dumadaan patungong [[Rizal]]; [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7), na nag-uugnay ng Maynila sa Lungsod Quezon at [[San Jose del Monte]], [[Bulacan]]; at [[Daang Radyal Blg. 8]] (R-8), o ang mga daan ng [[Abenida Bonifacio]] at [[North Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa mga lalawigan sa hilaga tulad ng Bulacan at [[Pampanga]]. [[Talaksan:Padre Burgos Avenue - Route 150 marker with city hall clock tower (Ermita, Manila)(2017-06-12).jpg|thumb|Isang palatandaan ng [[Pambansang Ruta Blg. 150|N150]] sa [[Abenida Padre Burgos]]. Ang nasabing abenida ay isang bahagi ng nabanggit na ruta ng [[sistemang lansangambayan ng Pilipinas]].]] Ang sistemang daang radyal at palibot ay kasalukuyang pinapalitan ng isang [[Sistema ng lansangang bayan sa Pilipinas|bagong sistema ng nakabilang na lansangambayan]] na ipinapatupad ng [[Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan (Pilipinas)|Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan]] (DPWH), at kasalukuyang inilalagay ang mga bagong palatandaan sa pagpapatupad nito. Itinatanda ang mga mabilisang daanan ng mga bilang na may unlaping "E" (nangangahulugang "''expressway''" o mabilisang daanan). Itinakda naman ang mga pambansang lansangan ng mga bilang may isa hanggang tatlong tambilang, maliban lamang sa mga lansangang iniuri bilang mga pambansang daang tersiyaryo. Sa ngayon, tuluy-tuloy ang pagtatayo ng [[Metro Manila Skyway|Metro Manila Skyway Stage 3]] at ang [[NAIA Expressway|NAIA Expressway Phase 2]] na bahagi ng Metro Manila Dream Plan. Kabilang sa mga iba pang proyekto itinatayo ay ang pagpapaganda ng EDSA, pagtatayo ng Taft Avenue Flyover, at ang pagtatayo ng mga nawawalang daan para sa mga daang palibot circumferential roads (hal. ''Metro Manila Interchange Project Phase IV''). ===Mga sistemang daambakal=== {{update}} {{See also|Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila}} [[Talaksan:Metro Manila rail network.svg|thumb|Mapa ng sistema ng mga tren sa Kalakhang Maynila]] [[Talaksan:MRT-2 J. Ruiz Station.jpg|thumb|Ang [[Estasyong J. Ruiz ng LRT|Estasyon ng J. Ruiz]] ng [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]].]] May tatlong linyang daambakal ang Kalakhang Maynila, na pinangangasiwaan ng dalawang entidad. Ang [[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]] (LRTA) ay nagtatakbo ng [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 1]] (Linyang Lunti) at [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]] (Linyang Bughaw). Sa kabilang banda, ang [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila]] ay nagtatakbo ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3]] (Linyang Dilaw) na dumadaan sa [[EDSA]]. Ang Unang Linya ay may 560,000 bilang ng mga mananakay kada linggo.<ref name="LRT PPP">{{cite web |url=http://ppp.gov.ph/?p=7641 |title=Line 1 Cavite Extension and Operation & Maintenance |publisher=Public-Private Partnership Center |accessdate=24 Marso 2015 |archive-date=2015-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316021231/http://ppp.gov.ph/?p=7641 |url-status=dead }}</ref> Noong Pebrero 2014, ang kabuuang bilang na 14.06 milyong pasahero ang gumamit ng Unang Linya habang 6.13 milyon naman ang gumamit ng Ikalawang Linya.<ref>{{cite web |url=http://newsinfo.inquirer.net/592927/did-you-know-lrt-1-and-2-ridership |title=Did you know: Lines 1 and 2 ridership |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |author= Marielle Medina |accessdate=24 Marso 2015 }}</ref>  Sa kasalukuyan, itinatayo ang [[Ikapitong Linya ng Metro Rail Transit ng Maynila]] (Linyang Pula). Pag-nakumpleto, uugnayin nito ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Bulacan]]. Bukod pa riyan, isang ''common station'' na mag-uugnay ng Unang Linya, Ikatlong Linya, at Ikapitong Linya ay nakapanukala, subalit ang pagtatayo nito ay hinahadlangan ng [[burukrasya]] sa [[Kagawaran ng Transportasyon (Pilipinas)|Kagawaran ng Transportasyon]] (DOTr), mahigpit na alitan sa korporasyon, at mga usapin ukol sa ipinapanukalang lokasyon nito.<ref>{{cite web |url=http://www.mb.com.ph/common-station-at-sm-north-edsa-pushed-for-lrt1-mrt3-and-mrt7/ |title=Common station at SM North EDSA pushed for LRT1, MRT3, and MRT7 |publisher=''[[Manila Bulletin]]'' |author= Kris Bayos |date=4 Pebrero 2015 |accessdate=24 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/175-real-estate/60529-sm-ayala-mrt-lrt-common-station |title=Why SM is after the MRT-LRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Judith Balea |date=14 Hunyo 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/208-infrastructure/75267-sm-north-common-station |title=DOTC eyeing another LRT-MRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Mick Basa |date=20 Nobyembre 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/372930/economy/companies/sc-stops-dotc-lrta-from-building-mrt-lrt-common-station-in-front-of-trinoma |title=SC stops DOTC, LRTA from building common station in front of Trinoma |publisher=''[[GMA News and Public Affairs|GMA News]]'' |author= Danessa O. Rivera |date=1 Agosto 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref> Ipinanukala na ipapahaba ang Linya 1 papuntang [[Bacoor]] sa lalawigan ng [[Kabite]].<ref name="LRT PPP" /> Isang ikalawang pagpapahaba, ang [[Ika-anim na Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]], ang mag-uugnay ng Bacoor sa [[Dasmarinas]] sa kahabaan ng [[Lansangang Aguinaldo]]. Sa ngayon, itinatayo ang Silangang Ekstensyon ng Linya 2. Ang silangang ekstensyon na ito ang mag-uugnay ng Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Rizal]]. Ipapahabain rin ito pakanluran sa hinaharap, at dahil diyan mas-dadami ang ugnayan sa mga lugar ng Divisoria at Pier 4 at ang [[Pantalan ng Maynila]]. Ang [[Pambansang Daambakal ng Pilipinas]] (PNR) ay nagpapatakbo ng isang serbisyong riles pang-komyuter sa Kalakhang Maynila na tinatawag na [[PNR Metro South Commuter]]. Ang [[Estasyong daangbakal ng Tutuban|pangunahing estasyong terminal]] nito ay matatagpuan sa Tutuban sa [[Tondo, Maynila|Tondo]]. Kapag nakumpleto na ang kanlurang karugtong ng Linya 2, ang Tutuban ay magiging pinaka-maabalang [[estasyong palitan]] sa buong kalakhan, na may dagdag na isa pang 400,000 tao mula sa kasalukuyang 1 milyong tao na pumupuntang Tutuban Center.<ref>{{cite web |url=http://www.abs-cbnnews.com/business/03/20/15/tutuban-center-may-becom≤e-manilas-busiest-transfer-station |title=Tutuban Center may become Manila's busiest transfer station |publisher=ABS-CBN News |accessdate=21 Marso 2015 }}{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===Himpapawid=== Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (NAIA) na matatagpuan sa mga lungsod ng [[Pasay]] at [[Parañaque]] ay ang primerang pasukan sa Kalakhang Maynila. Ito lamang ang paliparan na naglilingkod sa rehiyon at ito ang pinaka-abalang paliparan sa bansa.<ref>{{cite web |url=http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |title=NAIA is Philippines' busiest airport - NSCB |publisher=InterAksyon.com |author=Darwin G. Amojelar |date=03 Hulyo 2012  |accessdate=29 Hunyo 2013 |archive-date=2013-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215103448/http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |url-status=dead }}</ref> Ang Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino ay nahahati sa mga apat na terminal: ang Terminal 1, ang Terminal 2 na ekslusibong ginagamit ng [[Philippine Airlines]], ang Terminal 3 na pinakabago at pinakamalaki sa NAIA komplex, at ang Terminal 4 na kilala rin bilang Manila Domestic Passenger Terminal. Ang isa pang paliparan na naglilingkod sa Kalakhang Maynila ay ang [[Paliparang Pandaigdig ng Clark]] na matatagpuan sa [[Angeles]], [[Pampanga]]. ===Ferry=== [[Talaksan:Blessing of New Ferry Boat - January 25, 2016.jpg|thumb|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]] Ang [[Pasig River Ferry Service]] na pinapatakbo ng [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila|MMDA]] ay ang [[Ferry|sistemang shuttle na lantsang pantawid]] ng Kalakhang Maynila. Dumadaan ito sa [[Ilog Pasig]] mula Plaza Mexico sa [[Intramuros]] hanggang Barangay Pinagbuhatan sa [[Pasig]]. Bagamat itinuturi itong [[ferry]], mas-kahawig nito ang isang [[taksi na pantubig]]. Ito ay may labimpitong (17) estasyon, subalit labing-apat (14) lamang ang gumagana. ==Demograpiko== {{Philippine Census | title=Populasyon ng<br>Pambansang Punong Rehiyon | 1903= | 1918= | 1939= | 1948= | 1960= | 1970= | 1975= | 1980= 5925884 | 1990= 7948392 | 1995= 9454040 | 2000= 9932560 | 2007= 11553427 | 2010= 11855975 | 2015= 12877253 | footnote=Sanggunian: Philippine Statistics Authority<ref name="MetroManilaCensus">{{cite web |url=http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |title=Final Results - 2007 Census of Population |publisher=Census Bureau of the Philippines |accessdate=29-03-10 |archive-date=2008-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120024509/http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |url-status=dead }}</ref><ref name="2010 Census">{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|title=2010 Census of Population and Housing: National Capital Region|publisher=National Statistics Office of the Republic of the Philippines|accessdate=6 April 2012|archive-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120625152554/http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="NCR PDF Census">{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|title=National Capital Region. Total Population by Province, City, Municipality and Barangay: as of May 1, 2010|publisher=National Statistics Office of the Philippines|accessdate=22 December 2012|archive-date=15 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121115103152/http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|url-status=dead}}</ref>{{Reperensiya ng Pilipinong Senso|2015}}}} Ang Pambansang Punong Rehiyon ay may populasyon na {{nts|12877253}}, ayon sa pambansang senso 2015. Ang kabuuang pook-urban (''urban area''), na binubuo ng pinagsamang pook-urban na tumutukoy sa tuluy-tuloy na paglawak ng urbanisasyon ng Kamaynilaan patungong [[Bulacan]], [[Kabite]], [[Laguna]], [[Rizal]], at [[Batangas]] ay may populasyon na {{nts|24123000}}.<ref name="Demographia">{{cite book|author1=Demographia|title=Demographia World Urban Areas|date=January 2015|edition=11th|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|accessdate=2 March 2015}}</ref> Ito ang pinakamataong rehiyon sa Pilipinas, ang ikapitong pinakamataong kalakhan sa Asya, at ang ikatlong pinakamataong pook-urban sa buong mundo. Ang mga pinakamataong lungsod sa Kamaynilaan ay [[Lungsod Quezon]] (2,936,116), [[Maynila]] (1,780,148), [[Caloocan]] (1,583,978), [[Taguig]] (804,915), [[Pasig]] (755,300), [[Parañaque]] (665,822), [[Valenzuela]] (620,422), [[Las Piñas]] (588,894), [[Makati]] (582,602), at [[Muntinlupa]] (504,509). ===Mga ''slum''=== Noong 2014, tinatayang may apat na milyong mga tumitira sa mga ''[[slum]]'' sa Kalakhang Maynila. Isang pangunahing suliranin sa mga lungsod ng Kalakhang Maynila ang kawalan ng tirahan.<ref>{{cite web|url=http://www.newstatesman.com/world-affairs/2014/09/slums-manila-inequality-so-bad-worst-have-no-chance-protest |title=In the slums of Manila, inequality is so bad that the worst off have no chance to protest |author=Paul Roy |publisher=''The [[New Statesman]]'' |date=18 September 2014 |access-date=4 Nobyembre 2016}}</ref> ==Edukasyon== {{Empty section}} ==Kalusugan== {{Empty section}} ==Seguridad at Pulisya== {{Empty section}} ==Palingkurang-bayan== ===Kuryente=== {{Empty section}} ===Tubig=== {{Empty section}} ===Komunikasyon=== {{Empty section}} ===Pamamahala ng mga Basura=== {{Empty section}} ==Tingnan din== *[[Heograpiya ng Pilipinas]] *[[Mga rehiyon sa Pilipinas]] *[[Pilipinas]] ==Sanggunian== {{reflist}} ==Tropiko ng Kancer Climate/Tropiko Moonson Climate== *Metro Manila Philippines *Tropiko Moonson Climate *Summer March April May 25°c Hanggang 40°c *Rainy season June July August 25°cHanggang 32°c *Fall Autumn September October November 22°c hanggang 32°c *Winter /Amihan season December January February at Kalahati ng March 18°c Hanggang 30°c ==Daylight June 21== 13Hours ==Daylight December 22== 11Hours ==Wika== *Tagalog ==Lontitude location 14.35 N== {{Metro Manila}} {{Rehiyon ng Pilipinas}} {{Philippines political divisions}} {{Mga_kalakhang_pook_ng_Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kalakhang pook ng Pilipinas|Maynila]] [[Kategorya:Rehiyon ng Pilipinas|Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Luzon]] 824wlc33fiv98d59j1fbzsvv4x5bxqf 0 852 2214511 2213954 2026-07-03T08:36:11Z GinawaSaHapon 102500 2214511 wikitext text/x-wiki {{redirect|Ingles|mga tao mula Inglatera|Mga Ingles}} {{use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --> {{Other uses|Ingles (paglilinaw)}} {{Infobox language | name = Ingles | altname = Inggles | nativename = {{lang|en|English}} | pronunciation = {{IPAc-en|ˈ|ɪ|ŋ|ɡ|l|ᵻ|ʃ}} | states = Ang [[mundong Anglopono]], kabilang na ang {{enum|[[Reyno Unido]]|[[Estados Unidos]]|[[Kanada]]|[[Australia]]|[[Irlanda]]|[[Nueva Selanda]]|[[Karibeng Komonwelt]]|[[Timog Aprika]]|[[Talaan ng mga bansa at teritoryo kung saan opisyal na wika ang wikang Ingles|iba pa]]}} | speakers = [[Katutubong wika|L1]]: {{nowrap|380 milyon}} | date = 2021 | ref = <ref>{{Cite web |url=https://www.ethnologue.com/insights/ethnologue200/ |title=What are the top 200 most spoken languages?|trans-title=Ano-ano ang 200 pinaka-sinasalitang wika? |website=Ethnologue |date=2023 |lang=en|archive-date=18 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230618002011/https://www.ethnologue.com/insights/ethnologue200/ |url-status=live}}</ref> | speakers2 = {{plainlist| * [[Ikalawang wika|L2]]: {{nowrap|1.077 bilyon}} (2021)<ref name="Ethnologue26">{{e26}}</ref> * [[Mundong Anglopono|Kabuuan]]: 1.457 billion}} | familycolor = Indo-Europeo | fam2 = [[Mga wikang Hermaniko|Hermaniko]] | fam3 = [[Kanlurang wikang Hermaniko|Kanlurang Hermaniko]] | fam4 = [[Mga wikang Ingaeboniko|Ingaeboniko]] | fam5 = [[Mga wikang Angliko|Angliko]] | ancestor = [[Proto-Ingles]] | ancestor2 = [[Lumang Ingles]] | ancestor3 = [[Gitnang Ingles]] | ancestor4 = [[Maagang Modernong Ingles]] | script = {{plainlist| * [[Sulat Latin|Latin]] ([[Alpabetong Ingles]]) * [[Futhorc]] (noon) * [[Braille ng Ingles]], [[Pinagsanib na Braille ng Ingles]] }} | nation = {{ubli |57 bansa at 30 dependensiya| Mga organisasyon kabilang na ang {{enum | [[Mga Nagkakaisang Bansa|UN]] | [[Unyong Europeo|EU]] | [[Komonwelt ng mga Bansa|Komonwelt]] | [[Pandaigdigang Hukumang Pangkrimen|ICC]] | [[Pondo ng Monetaryong Pandaigdig|IMF]] | [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko|IOC]] | [[Organisasyong Pandaigdig para sa Pagsasapamantayan|ISO]] | [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|NATO]] | [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|WTO]] | [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya|ASEAN]] | [[Organisasyon ng mga Estadong Amerikano|OAS]] }} }} | iso1 = en | iso2 = eng | iso3 = eng | lingua = 52-ABA | notice = IPA | sign = [[Manually coded English]] (iba-iba) | glotto = stan1293 | glottorefname = English | mapscale = 1.25 | map = English language distribution.svg | mapcaption = {{legend|#346699|Mga rehiyon kung saan katutubong wika ng mayorya ang wikang Ingles}} {{legend|#99ccff|Mga rehiyon kung saan opisyal o malawakang ginagamit ang wikang Ingles, pero hindi isang katutubong wika ng mayorya}} | dialects = {{hlist |class=inline |[[Britanikong Ingles]]|[[Ingles ng Hilagang Amerika|Hilagang Amerika]]|[[Ingles ng Karibe|Karibe]]|[[Ingles ng Australia|Australia]]|[[Ingles ng Nueva Selanda|Nueva Selanda]]|[[Ingles ng Timog Aprika|Timog Aprika]]|[[Ingkes ng Irlandiya|Irlandiya]]|[[Ingles ng Pilipinas|Pilipinas]]}} ([[Talaan ng mga dayalekto ng wikang Ingles|talaan]]) }} '''Inglés''',{{Efn|{{langx|en|English}} {{IPAc-en|ˈ|ɪ|ŋ|ɡ|l|ᵻ|ʃ}}}} binabaybay ding '''Ingglés''', ang [[kanlurang wikang Hermaniko]] na nagmula sa [[Inglatera]] at ang pandaigdigang ''[[lingua franca]]'' sa kasalukuyan. Nagmula ang pangalan ng wika mula sa [[mga Anglo]], isa sa mga sinaunang [[Lahing Hermaniko|grupong Hermaniko]] na [[Paglipat ng mga Anglo-Saxon sa Britanya|lumipat sa Britanya]] sa [[Pagtatapos ng panahong Romano sa Britanya|pagtatapos ng panahong Romano sa naturang lugar]]. Ingles ang [[Talaan ng mga wika batay sa dami ng nagsasalita|pinakaginagamit na wika sa mundo]], dahil na rin sa matinding impluwensiya ng [[Imperyong Britaniko]] noon (na pinalitan ng [[Komonwelt ng mga Bansa]] sa kasalukuyan) gayundin ng [[Estados Unidos]] sa kasalukuyan. Ito rin ang may pinakamaraming gumagamit bilang [[pangalawang wika]], mas marami pa kesa sa mga katutubong mananalita nito. Gayunpaman, ikatlo lamang ang Ingles sa may [[Talaan ng mga wika batay sa dami ng katutubong mananalita|pinakamaraming katutubong mananalita]], pagkatapos ng [[wikang Mandarin]] at [[Wikang Espanyol|Espanyol]]. Ingles ang opisyal o isa sa mga opisyal na wika ng [[Talaan ng mga bansa kung saan opisyal na wika ang Ingles|57 bansa at 30 dependensiya]], ang pinakamarami para sa kahit anong wika. Sa mga bansang tulad ng [[Estados Unidos]], [[Reyno Unido]], [[Australia]], at [[Nueva Selanda]], ito ang pinakaginagamit na wika dahil na rin sa kasaysayan bagamat hindi ito isang opisyal na wika. Isa rin ito sa mga [[Mga opisyal na wika ng Mga Nagkakaisang Bansa|opisyal na wika]] ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]], [[Unyong Europeo]], at iba pang mga pandaigdigan at panrehiyong organisasyon. Ito rin ang ''de facto'' na wika ng [[diplomasya]], agham at teknolohiya, pandaigdigang kalakalan, turismo, libangan, at ng [[internet]]. Ayon sa isang pagtataya ng ''[[Ethnologue]]'' noong 2021, meron itong 1.4 na bilyong mananalita. Nagmula ang [[Lumang Ingles]] mula sa mga dayalekto ng mga kanlurang wikang Hermaniko na sinasalita ng [[mga Anglo-Saxon]]. Nakasulat sa mga ''[[rune]]'' (''futhorc'') ang wika bago ito gumamit ng [[Alpabetong Ingles|isang alpabetong nagmula sa wikang Latin]]. Hiniram kalaunan ng Lumang Ingles ang ilang balarila at pangunahing bokabularyo mula sa [[Lumang Nordiko]], isang [[hilagang wikang Hermaniko]]. Nalinang nang husto ang alpabeto at tuluyang pinalitan nito ang paggamit sa mga ''rune'', kasabay ng pag-usbong ng [[Gitnang Ingles]] matapos [[Normanong Pagsakop ng Inglatera|masakop]] ng [[mga Normando]] ang Inglatera [[Labanan ng Hastings|simula noong 1066]]. Sa panahong ito matinding nanghiram ng mga salita ang Ingles mula sa [[wikang Pranses]], na ngayo'y bumubuo ng 28% ng lahat ng mga salita sa wika sa kasalukuyan, gayundin sa [[wikang Latin]], na bumubuo sa karagdagang 28%. Bagamat pawang nagmula sa Latin at iba pang [[mga wikang Romanse]] ang malaking bahagdan ng bokabularyo ng Ingles, nananatili pa ring Hermaniko ang pang-araw-araw na bokabularyo, balarila at ponolohiya nito. Umusbong naman ang [[Modernong Ingles]] matapos ng isang [[Malawakang Paglipat ng Patinig|malawakang pagbabago sa mga patinig nito]]. Ilan sa mga malapit na kamag-anak ng kasalukuyang anyo ng wika ang [[wikang Scots]], na nasa isang [[kontinuo ng mga dayalekto]] sa Ingles, gayundin ang [[mga wikang Prisyano]] at [[Mababang Aleman]]. == Klasipikasyon == Bahagi ng [[Mga wikang Indo-Europeo|pamilyang Indo-Europeo]] ang wikang Ingles, partikular na sa [[Mga kanlurang wikang Hermaniko|Kanlurang Hermanikong]] sangay ng [[Mga wikang Hermaniko|mga Hermanikong wika]].{{sfn|Bammesberger|1992|pp=29–30}} Dahil pare-parehong nagmula ang Ingles at ng ibang mga wikang Hermaniko kagaya ng mga [[wikang Olandes]] at [[Wikang Aleman|Aleman]] sa iisang ninuno na tinatawag na [[Proto-Hermaniko]], nagtataglay ang mga ito ng mga magkakatulad na tampok kagaya ng paghahati sa mga [[pandiwa]] bilang [[Malakas na pandiwa (mga wikang Hermaniko)|malakas]] o [[Mahinang pandiwa (mga wikang Hermaniko)|mahinang klase]], ang paggamit sa mga [[pandiwang modal]], at pagsasailalim sa serye ng pagbabago sa pagbigkas sa mga [[katinig]] ng [[Proto-Indo-Europeo]] na kilala ngayon bilang mga [[batas Grimm]] at [[Batas Verner|Verner]].{{sfn|König|van der Auwera|1994}} Isa ang [[Lumang Ingles]] sa napakaraming [[mga wikang Ingaeboniko]] na umusbong sa isang [[Kontinuo ng mga dayalekto|kontinuo ng mga dayalektong]] sinasalita ng mga Kanlurang Hermaniko simula noong ikalimang siglo sa [[Prisya]], partikular na sa baybayin ng [[Dagat Hilaga]]. Umusbong ang Lumang Ingles mula sa mga mananalita ng mga wikang ito na lumisan sa lugar at nanirahan sa [[kapuluang Britaniko]].{{sfn|Bazelmans|2009|pp=325–326}} Kalaunan, umusbong ang [[Gitnang Ingles]], na sinundan naman ng Modernong Ingles.{{sfn|Robinson|1992}} May ilang mga dayalekto ng Luma at Gitnang Ingles na hiwalay na nalinang at naging [[mga wikang Angliko]], lalo na ang [[wikang Scots]].{{sfn|Romaine|1982|pp=56–65}} Dahil nakahiwalay ang wikang Ingles mula sa ibang mga wikang Hermaniko sa kontinente, nalinang ang sarili nitong [[bokabularyo]], [[sintaksis]], at [[ponolohiya]]. Hindi naiintindihan ang Ingles ng mga mananalita ng kahit anong wikang Hermaniko, bagamat may iilang wika katulad ng wikang Olandes at [[Wikang Prisyano|Prisyano]] na may malaki-laking antas ng kaugnayan.{{sfn|Harbert|2006}} Tradisyonal na [[Mga wikang Anglo-Prisyano|iniuugnay]] ang Ingles sa Prisyano, na madalas na ipinagpapalagay na pinakamalapit na kamag-anak ng Ingles sa mga wikang Hermaniko. Gayunpaman, ipinapakita ng modernong pananaliksik sa dalawang wika na kaunti lamang ang pagkakapareho nito sa Ingles.<ref>{{multiref2|{{harvnb|Bazelmans|2009|p=326|loc="According to most researchers, this means that there cannot have been an 'original' Anglo-Frisian entity ..."}}|{{harvnb|Stiles|2018|p=31|loc="... It is not possible to construct the exclusive common relative chronology that is necessary in order to be able to establish a node on a family tree. The term and concept of 'Anglo-Frisian' should be banished to the historiography of the subject."}}}}</ref> Bagamat parehong sumailalim ang dalawa sa magkaparehong serye ng pagbabago sa tunog, hindi ito naganap nang sabay upang masabing may matindi silang kaugnayan sa isa't-isa.{{sfn|Versloot|2017|pp=341–342}}{{sfn|Stiles|2018|pp=5–6}} == Kasaysayan == {{Main|Kasaysayan ng wikang Ingles}} === Proto-Hermaniko patungong Lumang Ingles === [[File:Beowulf_Cotton_MS_Vitellius_A_XV_f._132r.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Beowulf_Cotton_MS_Vitellius_A_XV_f._132r.jpg|thumb|Manuskritong nakasulat sa [[panulatang unsiyal]] ng [[epikong tula]] na ''[[Beowulf]]'' sa [[Lumang Ingles]], isinulat noong bandang taong 975 hanggang 1025.{{pb}} Nagsimula ang tula sa: {{lang|ang|Hƿæt ƿē Gārde{{\}}na ingēar dagum þēod cyninga{{\}}þrym ge frunon ...}}[Pakinggan! Ating narinig ang kadakilaan ng nagdaang panahon ng mga katutubong hari ng mga {{Lang|ang|Gār-Dene}} [isang maalamat na tribo ng [[mga Danes]]<nowiki>] ...]</nowiki>]] [[Lumang Ingles]], o Anglo-Sahon, ang pinakaunang anyo ng wikang Ingles na ginamit mula bandang taong 450 hanggang 1150. Nagmula ito sa mga dayalekto ng [[mga kanlurang wikang Hermaniko]], minsang tinutukoy bilang [[mga wikang Anglo-Prisyano]] o di kaya'y [[mga wikang Hermaniko ng Dagat Hilaga]], na sinasalita sa rehiyon ng [[Prisya]], [[Mababang Sahonya]], at katimugang [[Jutland]] (sakop ngayon ng [[Dinamarka]] at [[Alemanya]]) ng mga Hermanikong kilala sa kasaysayan bilang [[mga Anglo]], [[Mga Sahon|Sahon]], at [[Mga Yuto|Yuto]].<ref>{{Cite book |last=Baugh |first=Albert |title=A History of the English Language |date=1951 |publisher=Routledge & Kegan Paul |location=London |pages=60–83, 110–130 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles}}</ref> Simula noong ikalimang siglo, [[Paninirahan ng mga Anglo-Sahon sa Britanya|tumira]] ang mga Anglo-Sahon sa Britanya matapos itong [[Pagtatapos ng panahon ng mga Romano sa Britanya|lisanin ng mga Romano]]. Pagsapit ng ikapitong siglo, Lumang Ingles na ang pangunahing wikang sinasalita sa lugar at pinalitan ang mga [[wikang Karaniwang Britoniko]] at [[Britanikong Latin]] na sinalita noong [[Romanong Britanya|panahon ng mga Romano]].{{sfn|Collingwood|Myres|1936}}{{sfn|Graddol|Leith|Swann et al.|2007}}{{sfn|Blench|Spriggs|1999}} Ang wika gayundin sa lugar ng [[Inglatera]] ay parehong pinangalan mula sa mga Anglo.{{sfn|Bosworth|Toller|1921}} Nahahati ang Lumang Ingles sa dalawang dayalektong Angliko ([[Mersiyano]] at [[Nortumbriyo]]) at dalawang dayalektong Sahon ([[Kentiko]] at [[Kanlurang Sahon]]).{{sfn|Campbell|1959|p=4}} Dahil sa impluwensiya ng [[kaharian ng Wessex]] at ang reporma sa edukasyon noong panahon ni [[Alfredo ang Dakila|haring Alfredo]] noong ikasiyam na siglo, Kanlurang Sahon ang siyang naging [[Pamantayang wika|pamantayan]] sa pagsusulat sa Lumang Ingles.{{sfn|Toon|1992|loc=Chapter: Old English Dialects}} Nakasulat ang [[Panulaang epiko|epikong tula]] na ''[[Beowulf]]'' sa Kanlurang Sahon, habang nakasulat naman sa Nortumbriyo ang pinakalumang [[tula]] sa wikang Ingles na ''[[Himno ni Caedmon]]''.{{sfn|Donoghue|2008}} Gayunpaman, nalinang ang Modernong Ingles mula sa dayalektong Mersiyano habang nalinang naman ang [[wikang Scots]] mula sa Nortumbriyo. Isinulat ang ilang mga pinakamaagang tala ng Lumang Ingles gamit ng [[alpabetong runiko]],{{sfn|Gneuss|2013|p=23}} bagamat ginamit kalaunan ang [[alpabetong Latin]] pagsapit ng ikapitong siglo; gumamit ito ng mga [[Panulatang unsiyal|kalahating unsiyal]] na titik at may kasama ring mga runikong titik na ''[[wynn]]'' {{angbr|{{lang|ang|ƿ}}}}, ''[[Thorn (titik)|thorn]]'' {{angbr|{{lang|ang|þ}}}}, at mga binagong titik Latin na ''[[eth]]'' {{angbr|{{lang|ang|ð}}}} at ''[[Æ|ash]]'' {{angbr|{{lang|ang|æ}}}}.{{sfn|Gneuss|2013|p=23}}{{sfn|Hogg|Denison|2006a|pp=30–31}} Malaki ang pagkakaiba ng Lumang Ingles sa modernong anyo ng wika. Hindi ito mauunawaan ng isang mananalita ng Ingles sa ika-21 siglo nang walang pagsasanay. Halos kapareho ang [[Balarila ng Lumang Wikang Ingles|balarila nito]] sa [[Balarila ng wikang Aleman|balarila]] ng [[wikang Aleman]]: maraming mga [[impleksiyon]] sa dulo ng salita at anyo ang mga [[pangngalan]], [[pang-uri]], [[panghalip]], at [[pandiwa]], at mas malaya ang [[ayos ng salita]] nito kesa sa modernong anyo nito. May mga anyo ang Modernong Ingles para sa [[Kaukulan (balarila)|kaukulan]] ({{Lang|en|grammatical case}}) ng panghalip (halimbawa [panlalaki] 'siya': {{Lang|en|he, him, his}}) at may iilan din para naman sa mga pandiwa (halimbawa 'magsalita': {{Lang|en|speak, speaks, speaking, spoke, spoken}}), pero sa Lumang Ingles, meron ding mga kaukulan para sa mga pangngalan at may mga dagdag na impleksiyon din ang mga pandiwa para sa [[Katauhan (balarila)|katauhan]] at [[kailanan]].{{sfn|Hogg|1992a}}{{sfn|Smith|2009}}{{sfn|Trask|2010}} === Impluwensiya ng Lumang Nordiko === Sa pagitan ng ikawalo hanggang ika-11 siglo, sumailalim ang Ingles na sinasalita sa ilang mga rehiyon sa impluwensiya ng [[Lumang Nordiko]], na isang [[Hilagang wikang Hermaniko]]. Dahil sa sunod-sunod na pagkolonisa ng [[mga Nordiko]] sa ilang bahagi ng Britanya noong panahong ito, nakakasalamuha ng mga mananalita ng Lumang Ingles sa mga mananalita ng Lumang Nordiko. Pinakamatindi ang interaksyon sa dalawang wika sa mga barayti ng wikang sinasalita sa hilagang-silangan na sakop noon ng [[Danelaw]] sa rehiyon ng [[York]]. Sa kasalukuyan, pinakamakikita ang impluwensiyang ito sa wikang Scots at sa [[Hilagang Ingles]]. Nakasentro ang impluwensiya ng mga Nordiko sa [[Lindsey]] sa [[Midlands]]. Matapos mapasailalim ang Lindsey sa kapangyarihan ng mga Anglo-Sahon noong taong 920, mabilis na kumalat ang Ingles sa naturang rehiyon. Sa modernong Ingles, ang impluwensiya ng mga Nordiko ay makikita sa [[panghalip]] sa ikatlong katauhan na nagsisimula sa ''th-'' ('sila', 'nila', 'kanila': {{Lang|en|they, them, their}}), na siyang pumalit sa mga orihinal na panghalip ng Anglo-Sahon na nagsisimula naman sa ''h-'' ({{Lang|ang|hie, him, hera}}).{{sfn|Thomason|Kaufman|1988|pp=284–290}} Makikita rin ito sa mga hiram na salita na pumalit sa mga katutubong Lumang Ingles kagaya ng {{Lang|en|give}} ('magbigay'), {{Lang|en|get}} ('kumuha'), {{Lang|en|sky}} ('langit'), {{Lang|en|skirt}} ('palda'), at {{Lang|en|egg}} ('itlog'). Mauunawaan ang Lumang Nordiko nang maayos-ayos ng mga mananalita ng ilang mga dayalekto ng Lumang Ingles, lalo na sa may hilaga.{{sfn|Kastovsky|1992|pp=320, 332}} === Gitnang Ingles === {{Quote box||align=right|quoted=true|salign=right|quote={{lang|enm|Englischmen þeyz hy hadde fram þe bygynnyng þre manner speche, Souþeron, Northeron, and Myddel speche in þe myddel of þe lond, ... Noþeles by comyxstion and mellyng, furst wiþ Danes, and afterward wiþ Normans, in menye þe contray longage ys asperyed, and som vseþ strange wlaffyng, chyteryng, harryng, and garryng grisbytting.}}{{pb}}[Bagamat sa simula pa lamang, may tatlong paraan na ang mga Ingles sa pagsasalita, yaong nasa Katimugan, nasa Hilaga, at nasa Midlands sa gitna ng bansa, ... Gayunpaman, dahil sa pakikihalubilo at paghahalo, umusbong ang wika ng bansa mula sa mga ito, habang may iilan na gumagamit pa rin ng kakaibang pag-uutal, daldalan, ungol, at nakakarinding ngitngitan.]|source=[[Juan ng Trevisa]], {{circa|1385}}{{sfn|Hogg|2006|pp=360–361}}|width=300px}} Karaniwang pinepetsahan ang pagsisimula ng [[Gitnang Ingles]] sa [[Normanong Pagsakop ng Inglatera|pananakop ng mga Normando]] sa Britanya mula noong 1066. Sa mga sumunod na siglo pagkatapos, sumailalim ang Ingles sa matinding impluwensiya ng anyo ng [[Lumang Pranses]] na sinasalita ng mga Normando na nanirahan sa Inglatera at naging bago nitong namumunong uri; kilala ito ngayon bilang [[Lumang Normando]]. Sa paglipas ng mga dekada, pawang mga naging bihasa sa dalawang wika ang parehong gitna at nakatataas na uri ng lipunan, mapa-Ingles man o Normando. Pagsapit ng 1150, bihira na lang sa panahong ito ang mga miyembro ng aristokrasya na marunong lamang ng Pranses.{{sfn|Townend|2012|pp=81–82}} Kalaunan, nalinang ang wikang Pranses na ginagamit ng mga Normando bilang [[wikang Anglo-Normando]].<ref>{{cite book |last=Short |first=Ian |title=A Companion to the Anglo-Norman World|trans-title=Gabay sa Mundong Anglo-Normando |chapter=Language and Literature|trans-chapter=Wika at Panitikan |lang=en|publisher=Boydell and Brewer |date=2002 |isbn=978-1-84615-046-3 |doi=10.1017/9781846150463.011 |pages=191–214}}</ref> Matuturo rin ang paghihiwalay ng Luma sa Gitnang Ingles sa kapanahunan ng paggawa sa komposisyong ''[[Orculum]]'' ng [[Mga Agustino|Agustinong kanon]] na si [[Orrm]] noong ika-12 siglo, na nagtatampok sa paghahalo ng mga elemento ng Lumang Ingles at Anglo-Normando sa kauna-unahang pagkakataon.{{sfn|Townend|2012|pp=99–100}} Samantala, nanatili pa ring marunong lamang sa Ingles ang mababang uri, na kumakatawan sa napakalaking bahagdan ng populasyon. Sa panahong ito, maraming hiram na salita ang ginamit nila na may kinalaman sa politika, batas, at iba pang mga prestihiyosong gawain.{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=39}} Halimbawa, nagmula sa Pranses na {{Lang|fr|trône}} ang salitang Ingles na {{Lang|en|throne}}, na tumutukoy sa pisikal na inuupuan ng isang hari gayundin sa metaporikal na kapangyarihan nito.<ref>{{cite journal |url=https://scholarworks.harding.edu/tenor/vol5/iss1/5 |title=Effects of the Norman Conquest on the English Language|trans-title=Mga Epekto ng Pananakop ng mga Normando sa Wikang Ingles|lang=en|first=Curt |last=Baker |date=Spring 2016 |journal=Tenor Times |volume=5}}</ref> Naging simple rin sa panahong ito ang mga impleksiyon ng Ingles, maaaring dahil sa paghahalo ng Lumang Nordiko at Lumang Ingles, na pawang parehas sa [[Morpolohiya (lingguwistika)|morpolohiya]] ngunit magkaiba ng impleksiyon. Nawala rin ang pagkakaiba ng [[kaukulang palagyo]] (nominatibo) at [[Kaukulang palayon|palayon]] (akusatibo) maliban sa mga [[panghalip panao]], nawala rin ang [[kaukulang pagamit]] (instrumental), at naging para lamang sa [[Pag-aari (balarila)|pag-aari]] ang [[kaukulang paari]] (henetibo). Naging regular din ang maraming mga di-regular na anyo ng impleksiyon,{{sfn|Lass|1992|pp=103–123} at naging payak rin ang sistema ng [[Kasunduan (balarila)|kasunduan]] sa mga pangungusap, na humantong sa isang hindi gaanong malayang [[ayos ng salita]].{{sfn|Fischer|van der Wurff|2006|pp=111–113}} Ilan sa mga sikat na panitikang naisulat sa Gitnang Ingles ang ''[[Mga Kuwento sa Canterbury]]'' ({{Circa|1400}}) ni [[Geoffrey Chaucer]] at [[Ang Kamatayan ni Arturo|''Ang Kamatayan ni Arturo'']] (1485) ni [[Thomas Malory]]. Naging talamak sa panahong ito ang paggamit sa panitikan ng [[dayalekto]] ng mga rehiyon, kagaya sa mga gawa ni Chaucer.<ref>{{cite web |last1=Horobin |first1=Simon |title=Chaucer's Middle English |trans-title=Gitnang Ingles ni Chaucer|lang=en|url=https://opencanterburytales.dsl.lsu.edu/refmideng/ |website=The Open Access Companion to the Canterbury Tales |publisher=Louisiana State University|quote=The only appearances of their and them in Chaucer's works are in the Reeve's Tale, where they form part of the Northern dialect spoken by the two Cambridge students, Aleyn and John, demonstrating that at this time they were still perceived to be Northernisms |archive-date=3 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203092713/https://opencanterburytales.dsl.lsu.edu/refmideng/ |url-status=live}}</ref> Mababasa sa [[Bibliya ni Wycliffe|unang salin sa Ingles]] ni [[John Wycliffe]] sa [[Bibliya]] noong 1382 ang [[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]] 8:20 bilang: "{{Lang|enm|Foxis han dennes, and briddis of heuene han nestis}}" ('May mga lungga ang mga [[soro]], at may mga pugad ang mga [[ibon]] sa langit').<ref>{{cite web |last=Wycliffe |first=John |url=http://wesley.nnu.edu/fileadmin/imported_site/wycliffe/wycbible-all.pdf |publisher=Wesley NNU |title=Bible|trans-title=Bibliya |lang=en |archive-date=2 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202202047/http://wesley.nnu.edu/fileadmin/imported_site/wycliffe/wycbible-all.pdf |url-status=live}}</ref> Mapapansin rito na may [[Panlapi|hulaping]] ''-n'' pa rin sa [[Pandiwa|pandiwang]] {{Lang|en|have}} ('magkaroon') pero wala na sa mga [[pangngalan]]. : === Maagang Modernong Ingles === [[File:Great_Vowel_Shift2a.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Great_Vowel_Shift2a.svg|thumb|Ang [[Malawakang Pagbabago ng Patinig]] na naganap sa mga mahahabang patinig ng Maagang Modernong Ingles. Matapos naging mga diptonggo {{IPA|/ai au/}} ang mga [[nakabukang patinig]] {{IPA|/iː uː/}}, umangat nang isang antas kalaunan ang bawat [[nakasarang patinig]] upang matumbasan ang pagbabago.]] Saklaw ng [[Maagang Modernong Ingles]] ng ika-14 hanggang ika-18 siglo ang pagsimple pa lalo na sistema ng impleksiyon, pagsasakodigo sa wika, at ang tinatawag na [[Malawakang Pagbabago sa Patinig]], kung saan nagsimulang lumipat ang mga [[patinig]] sa mga salitang Ingles patungo sa modernong bigkas nito. [[Pag-angat (lingguwistika)|Umangat]] ang mga [[Gitnang patinig|gitna]] at [[nakabukang patinig]] at [[Paghahati sa patinig|nahati]] bilang mga [[diptonggo]] ang mga [[nakasarang patinig]]. Halimbawa, binibigkas noon ang salitang Ingles na {{Lang|en|bite}} ('kagat', binabasa ''bayt'') bilang {{Lang|en|beet}} ('[[remolatsa]]') sa kasalukuyan, at binibigkas naman noon ang {{Lang|en|bout}} sa {{Lang|en|about}} ('tungkol', binabasa ''abawt'') bilang {{Lang|en|boot}} ('bota') sa kasalukuyan. Ito ang dahilan kung bakit may malaking pinagkaiba ang pagbigkas sa mga salitang Ingles at sa pagbaybay sa mga ito; ito rin ang dahilan bakit maraming pwedeng maging tunog ang bawat patinig ng Ingles kumpara sa ibang mga wika.{{sfn|Lass|2000a}}{{sfn|Görlach|1991|pp=66–70}} Nagsimula maging prestihiyoso ang paggamit sa wikang Ingles, kumpara sa Normandong Pranses, sa kasagsagan ng kapanahunan ni [[Enrique V ng Inglatera]]. Sinimulang gamitin ng [[Court of Chancery]] sa [[Westminster, London|Westminster]] ang Ingles sa mga [[Writ|opisyal na dokumento]] nito noong bandang 1430, at nabuo dahil rito ang isang bagong pamantayang anyo ng Gitnang Ingles na tinatawag na [[Pamantayang Chancery]] mula sa mga dayalekto ng [[London]] at [[Silangang Midlands]]. Noong 1476, ipinakilala ni [[William Caxton]] sa Inglatera ang [[palimbagan]], na lalong nagpalawak pa sa impluwensiya ng naturang pamantayan ng Ingles.{{sfn|Nevalainen|Tieken-Boon van Ostade|2006|pp=274–279}} Kabilang sa mga panitikang nakasulat sa Maagang Modernong Ingles ang mga gawa ni [[William Shakespeare]] gayundin ang [[King James Version|Bersiyon ni Haring Jaime]] (KJV) ng Bibliya noong 1611. Bagamat halos katulad na ng modernong bigkas at baybay ang mga salita sa puntong ito, may mga pagkakaiba pa rin sa bigkas mula sa modernong Ingles, kagaya ng pagbigkas pa rin sa mga kumpol-katinig na {{IPA|/kn ɡn sw/}} sa {{Lang|en|knight}} ('[[kabalyero]]'), {{Lang|en|gnat}} ('[[niknik]]'), at {{Lang|en|sword}} ('[[espada]]'), na sa ngayo'y pawang mga di na binibigkas ang isa sa mga katinig nito.{{Efn|Hindi na binibigkas ang ''k'' at ''g'' sa {{IPA|/kn/}} at {{IPA|/gn/}}, habang di naman binibigkas na ang ''w'' sa {{IPA|/sw/}}.}} Ilan sa mga tampok ng Maagang Modernong Ingles na ginamit ni Shakespeare ay maituturing na'ng laos o makaluma sa modernong mambabasa nito.{{sfn|Cercignani|1981}} Mababasa ang [[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]] 8:20 sa KJV bilang: "{{Lang|en|The Foxes have holes and the birds of the ayre have nests.}}" ('May mga lungga ang mga soro habang may mga pugad ang mga ibon ng himpapawid.') Dito, mapapansin ang pagkawala ng mga [[Kaukulan (lingguwistika)|kaukulan]] at ang resulta nito tulad halimbawa ng paggamit sa ayos na [[paksa–pandiwa–layon]] ({{Lang|en|subject–verb–object}}) at sa salitang {{Lang|en|of}} bilang pamalit sa nawalang [[kaukulang paari]]. Makikita rin dito ang mga hiram na salitang nagmula sa Pranses kagaya ng {{Lang|en|ayre}} (ngayo'y {{Lang|en|air}}, 'himpapawid') at sa ibang mga kaso, nagpalit mismo sa katutubong salita nito tulad ng {{Lang|en|bird}} ('ibon') na pumalit sa Lumang Ingles na {{Lang|ang|fugol}}.{{sfn|Lass|2006|pp=46–47}} === Pagkalat === Pagsapit ng huling bahagi ng ika-18 siglo, naipakalat ng [[Imperyong Britaniko]] ang wikang Ingles sa mga teritoryo at nasasakupan nito. Dahil sa paggamit sa kalakalan, agham at teknolohiya, diplomasya, sining, at pormal na edukasyon, Ingles ang naging pinakaunang tunay na pandaigdigang wika, na ginagamit sa pandaigdigang komunikasyon.{{sfn|How English evolved into a global language|2010}}{{sfn|The Routes of English}} Ginamit ito sa Hilagang Amerika, ilang bahagi ng Aprika, Oseaniya, at iba pang mga rehiyon. Nang lumaya ang mga bansang may maraming [[katutubong wika]], Ingles ang ginamit nilang [[opisyal na wika]] upang maiwasan ang mga politikal na balakid dahil sa paggamit sa isang katutubong wika kesa sa iba.{{sfn|Romaine|2006|p=586}}{{sfn|Mufwene|2006|p=614}}{{sfn|Northrup|2013|pp=81–86}} Bumilis pa lalo ang pagkalat ng wika dahil sa mabilis na paglaki ng impluwensiya sa kultura at politika ng [[Estados Unidos]] matapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], gayundin sa pagbobrodkast sa buong mundo sa wikang Ingles ng mga brodkaster tulad ng [[BBC]] ng [[Reyno Unido]].{{sfn|Graddol|2006}}{{sfn|Crystal|2003a}} Ingles ang pinakaginagamit na wika sa ika-21 siglo.{{sfn|McCrum|MacNeil|Cran|2003|pp=9–10}} Habang nalilinang ang modernong Ingles, nabuo ang mga pamantayang gabay para sa wika, na ginamit kalaunan sa opisyal na paraan kagaya halimbawa sa pampublikong edukasyon at pahayagan. Noong 1755, nilathala ni [[Samuel Johnson]] ang ''[[Dictionary of the English Language]]'', na nagpakilala sa pamantayang pagbaybay at paggamit sa mga salita. Samantala, nilathala naman ng Amerikanong si [[Noah Webster]] noong 1828 ang isang [[Diksiyonaryong Webster|diksiyonaryo]] na may layuning makapagtatag ng isang pamantayang anyo sa pagsusulat at pagsasalita ng [[Amerikanong Ingles]] na hiwalay sa pamantayan ng Britanya. Sa Britanya, unti-unting bumaba ang tingin sa mga dayalekto at barayti ng [[Britanikong Ingles]] na wala sa pamantayan, na nagpabilis sa paggamit ng mga prestihiyosong dayalekto ng mga nasa gitnang uri.{{sfn|Romaine|1999a}} Sa modernong Ingles, wala na halos mga kaukulan; tanging makikita na lang ito sa mga [[panghalip]]. Halos matatag na rin ang [[paksa–pandiwa–layon]] (SVO) na [[ayos ng salita]].{{sfn|Romaine|1999a}} Naging talamak na rin ang paggamit sa ilang mga pagbabago sa wika kagaya ng [[Do-support|paggamit ng salitang ''do'']] para sa mga kaso kung saan kinakailangang [[Pagbaliktad sa paksa at pantulong|baliktarin]] ang mga [[sugnay]] tulad sa mga tanong.{{Efn|Isang halimbawa nito ang paggawa ng mga tanong sa pamamagitan ng pagbaliktad sa [[pandiwang pantulong]] ({{lang|en|auxiliary verb}}, hal. {{lang|en|is, are, am}}) at sa paksa: ang "{{lang|en|He will laugh}}" ('Tatawa siya') ay nagiging "{{lang|en|Will he laugh?}}" ('Tatawa ba siya?') sa anyong patanong nito. Gayunpaman, kung walang pandiwang pantulong, ginagamit ang salitang {{lang|en|do}} bilang pamalit sa nawawalang pandiwa: ang "{{lang|en|He laughs.}}" ('Tumawa siya') ay nagiging "{{lang|en|Did he laugh}}" ('Tumawa ba siya?'). Pansinin na nasa anyong pangnakaraan ang pandiwang {{lang|en|do}} ({{lang|en|did}}) rito.}} Dumami rin ang mga kaso ng paggamit sa anyong progresibo (mga nagtatapos sa hulaping {{Lang|en|–ing}} ng [[pandiwa]], at tuloy-tuloy ring nagiging regular ang mga pandiwang may di-regular na anyo (hal. {{Lang|en|dreamed}} ('napanaginipan') imbes na {{Lang|en|dreamt}}) gayundin sa paggamit pa lalo sa mga analitikal na alternatibo sa mga impleksiyon (hal. {{Lang|en|more polite}} ('mas magalang') imbes na {{Lang|en|politer}}). Dahil sa tindi ng presensiya sa midya ng Amerikanong Ingles, naiimpluwensiyahan na rin pati ang Britanikong Ingles.{{sfn|Leech|Hundt|Mair|Smith|2009|pp=18–19}}{{sfn|Mair|Leech|2006}}{{sfn|Mair|2006}} == Heograpiya == [[File:Detailed_SVG_map_of_the_Anglophone_world.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Detailed_SVG_map_of_the_Anglophone_world.svg|thumb|{{legend|#045a8d|Katutubong wika ng mayorya}} {{legend|#0674b6|Katutubong wika ng mayorya at isa sa mga opisyal na wika}} {{legend|#439dd4|Opisyal na wika pero katutubong wika ng minorya}} {{legend|#9bbae1|Pangalawang wika: sinasalita ng lagpas 20% ng populasyon, ''de facto'' na wika ng trabaho, pamahalaan, edukasyon, atbp.<ref name="Ethnologue26" />}}]] Ayon sa isang ulat noong 2016, tinatayang nasa 400 milyong katao ang [[Katutubong wika|katutubong mananalita]] ng wikang Ingles, at nasa 1.1 bilyong katao naman ang nagsasalita nito bilang [[pangalawang wika]].<ref>{{cite web |last1=Breene |first1=Keith |date=15 November 2019 |title=Which countries are best at English as a second language? |trans-title=Ano-anong mga bansa at pinakamagaling mag-Ingles bilang pangalawang wika? |url=https://www.weforum.org/agenda/2016/11/which-countries-are-best-at-english-as-a-second-language-4d24c8c8-6cf6-4067-a753-4c82b4bc865b |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161125144549/https://www.weforum.org/agenda/2016/11/which-countries-are-best-at-english-as-a-second-language-4d24c8c8-6cf6-4067-a753-4c82b4bc865b/ |archive-date=25 November 2016 |access-date= |publisher=World Economic Forum |language=en}}</ref> Ingles ang wika na may pinakamaraming mananalita sa kabuuan, na sinasalita sa lahat ng kontinente.{{sfn|Crystal|2003b|p=106}} Nakadepende ang dami ng mga mananalita bilang pangalawang wika o bilang banyagang wika sa antas ng kagalingan, mula 400 milyon hanggang lagpas 1 bilyon.{{sfn|Crystal|2003b|pp=108–109}} Tinataya naman noong 2003 na mas marami ang mananalita ng Ingles bilang pangalawang wika kumpara sa mga katutubong mananalita nito nang tatlo sa isa.{{sfn|Crystal|2003a|p=69}} === Tatlong bilog ng Ingles === [[File:EF_English_Proficiency_Index_2019_Europe.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:EF_English_Proficiency_Index_2019_Europe.svg|thumb|Kagalingan sa wikang Ingles ng piling mga bansa sa [[Europa]] at [[Dagat Mediteraneo|Mediteraneo]] ayon sa isang ulat noong 2019:<ref>{{cite web |title=EF English Proficiency Index 2019 |url=https://www.ef.com/assetscdn/WIBIwq6RdJvcD9bc8RMd/cefcom-epi-site/reports/2019/ef-epi-2019-english.pdf |pages=6–7 |language=en}}</ref> {{legend|#407294|Napakataas (63.07–70.27)}} {{legend|#5A857D|Mataas (58.26–61.86)}} {{legend|#9DBB88|Katamtaman (52.50–57.38)}} {{legend|#E7CB5B|Mababa (48.69–52.39)}} {{legend|#F47B4B|Napakababa (40.87–48.19)}} {{legend|#c0c0c0|Hindi kasama sa ulat}}]] Grinupo ng [[Lingguwistika|lingwistang]] si [[Braj Kachru]] ang mga bansa sa mundo sa tatlong bilog ayon sa antas ng paggamit sa wikang Ingles rito. Ipinapakita ng modelong ito ang pagkalat ng Ingles mula sa mga katutubong bansa nito patungo sa iba, gayundin sa dami ng gumagamit nito sa isang partikular na bansa. Tinatawag ang tatlong bilog bilang "loob", "labas", at "lumalawak". Maaaring gumalaw ang mga bansa papaloob o papalabas depende sa magiging kahihinatnan ng wika rito sa hinaharap.{{sfn|Kachru|2006|p=196}}{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=2}} * '''Loobang bilog''' ({{Lang|en|inner circle}}) ang mga bansa na may malaking porsyento ng populasyon ang katutubong mananalita ng Ingles. Kabilang rito ang [[Reyno Unido]], [[Estados Unidos]], [[Canada|Kanada]], [[Australia]], [[Nueva Selanda]], [[Irlanda]], at [[Timog Aprika]].{{sfn|Kachru|2006|p=196}} * '''Labas na bilog''' ({{Lang|en|outer circle}}) ang mga bansa na may mas maliit na bilang ng mga katutubong mananalita ng Ingles ngunit ginagamit bilang pangalawang wika para sa mga pang-araw-araw na gawain at institusyon kagaya sa edukasyon, pamahalaan, at negosyo. Kabilang rito ang [[Pilipinas]], gayundin ang [[Nigeria]], [[Indiya|India]], [[Pakistan]], [[Malaysia|Malasya]], [[Singapore|Singapura]], at [[Jamaica|Hamayka]].{{sfn|Bao|2006|p=377}} * '''Lumalawak na bilog''' ({{Lang|en|expanding circle}}) ang mga bansa kung saan hindi karaniwang sinasalita ang Ingles at tinuturo bilang isang banyagang wika. Sa mga bansang ito kumakalat ang wikang Ingles dahil sa katayuan nito bilang isang pandaigdigang wika.{{sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=5}} === Plurisentrikong wika === Isang [[plurisentrikong wika]] ang Ingles; ibig sabihin, wala itong iisang pambansang otoridad na namamahala sa pamantayan ng wika.{{sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=2}}{{sfn|Romaine|1999}}{{sfn|Baugh|Cable|2002}} Madalas na sinusundan ng sinasalitang Ingles lalo na sa brodkasting ang mga pambansang pamantayan sa pagbigkas na kinagisnan imbes na isinakodigo. Karaniwang malalaman sa kanilang [[aksent]] kung saan nagmula ang mga brodkaster,{{sfn|Trudgill|2006}} pero madalas na sinusulat ang iskrip sa mga balita sa isang [[Ortograpiya ng wikang Ingles|pandaigdigang anyo ng pamantayang Ingles]]. Tipikal na dinidikta ng konsenso mula sa mga iskolar ng wika ang mga karaniwang gawi sa pagsusulat sa Ingles, hindi mula sa isang pamahalaan o pandaigdigang organisasyon.{{sfn|Ammon|2008|pp=1537–1539}} Maiintindihan ng mga Amerikanong tagapakinig ang maraming brodkast na nagmula sa Britanya at kabaligtaran. Maiintindihan ng mga mananalita ng Ingles ang karamihan sa kahit anong mga programa sa radyo at telebisyon gayundin sa mga pelikulang nagmula sa mga [[Anglospero|bansang nagsasalita ng Ingles]].{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=122}} Parehong may pormal at di-pormal na estilo ang pamantayan at panrehiyong barayti ng Ingles, at tanging nagkakaiba lamang sa mga salitang ginagamit (hal. {{Lang|en|lift}} sa Britanya habang {{Lang|en|elevator}} sa Amerika), sintaksis (hal. {{Lang|en|on the weekend}} sa Amerika habang {{Lang|en|at the weekend}} sa Britanya), at paggamit sa teknikal at di-teknikal na rehistro.{{sfn|Trudgill|Hannah|2008|pp=5–6}} Dahil sa kasaysayan ng paninirahan sa mga bansang nasa loobang bilog, nagawang maipantay ng Britanya ang pagkakaiba sa dayalekto at makagawa ng mga anyong [[koine]] ng Ingles sa [[Timog Aprika]], [[Australya|Australia]], at [[Nueva Selanda]].{{sfn|Deumert|2006|p=130}} Mabilis na natutong mag-Ingles ang marami sa mga migranteng nanirahan sa Estados Unidos. Sa kasalukuyan, malaking bahagdan ng populasyon ng Estados Unidos ngayon ay kaya lamang magsalita ng iisang wika.{{sfn|Deumert|2006|p=131}}{{sfn|Ryan|2013|loc=Table 1}} Ukol sa pambansang katayuan ng wikang Ingles sa mga piling bansa, * Sa Australia, walang itinalagang opisyal na wika sa parehong pambansa at pang-estadong lebel.<ref>{{Cite journal |last=Ward |first=Rowena |date=2019 |title='National' and 'Official' Languages Across the Independent Asia-Pacific |trans-title='Pambansa' at 'Opisyal' na mga Wika ng Malayang Asya-Pasipiko|lang=en|journal=Journal of Multidisciplinary International Studies |volume=16 |issue=1/2 |pages=83–84 |doi=10.5130/pjmis.v16i1-2.6510 |doi-access=free}}</ref> * Sa [[Kanada]], parehong opisyal na wika sa pambansang lebel ang Ingles at [[Wikang Pranses|Pranses]].<ref>{{cite web |url=http://news.gc.ca/web/article-eng.do?m=/index&nid=480459 |archive-url=https://archive.today/20130410031606/http://news.gc.ca/web/article-eng.do?m=/index&nid=480459 |url-status=dead |archive-date=10 April 2013 |title=40 Years of the Official Languages Act |publisher=Department of Justice Canada |lang=en|trans-title=40 Taon ng Official Languages Act}}</ref> Opisyal na wika (o isa sa mga opisyal na wika) rin sa anim na lalawigan at tatlong teritoryo ang Ingles, habang wala namang itinalagang opisyal na wika sa tatlong lalawigan. Sa [[Québec|Quebec]], Pranses lamang ang tanging opisyal na wika nito.<ref>{{cite web |url=https://www.legisquebec.gouv.qc.ca/en/tdm/cs/C-11 |title=Charter of the French language |last= |first= |date=26 March 2024 |website=Légis Québec |publisher=Québec Official Publisher |lang=en|trans-title=Karta ng Wikang Pranses}}</ref> * Sa [[Republika ng Irlanda|Irlanda]], Ingles ang itinalagang pangalawang wika ng bansa, habang [[Wikang Irlandes|Irlandes]] naman ang itinalagang unang wika.<ref>{{cite web |url=https://www.irishstatutebook.ie/eli/cons/en/html#part2 |title=Article 8 of the Constitution of Ireland|trans-title=Artikulo 8 ng Saligang-batas ng Irlanda|lang=en|last= |first= |date=January 2020 |website=Irish Statute Book}}</ref> * Bagamat mayorya ng populasyon ng Nueva Selanda ang nagsasalita ng Ingles, tanging [[Wikang Māori|Maori]] at ang [[Wikang nakasenyas ng Nueva Selanda|pambansang wikang nakasenyas]] nito ang itinalagang opisyal na wika ng bansa.<ref>{{cite web |title=Maori Language Act 1987 |url=http://www.legislation.govt.nz/act/public/1987/0176/latest/DLM124116.html |lang=en}}</ref> <ref>{{cite news |url=http://tvnz.co.nz/view/page/488120/696482 |title=Recognition for sign language |date=6 April 2006 |work=[[Television New Zealand]] |trans-title=Pagkilala sa wikang nakasenyas |lang=en |access-date=21 Enero 2026 |archive-date=15 Mayo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515221254/http://tvnz.co.nz/view/page/488120/696482 |url-status=dead }}</ref> * Walang itinalagang opisyal na wika sa [[Reyno Unido]]. Gayunpaman, sa [[Gales]] at [[Hilagang Irlanda]], Ingles ang isa sa mga opisyal na wika nito.<ref>{{cite journal |last1=Huws |first1=Catrin Fflur |title=The Welsh Language Act 1993: A Measure of Success?|trans-title=Ang Welsh Language Act 1993: Panukat sa Tagumpay?|lang=en |journal=Language Policy |date=June 2006 |volume=5 |issue=2 |pages=141–160 |doi=10.1007/s10993-006-9000-0}}</ref><ref>{{Cite news |date=26 October 2022 |title=Irish language and Ulster Scots bill clears final hurdle in Parliament|trans-title=Nalampasan na ng panukalang Irish language at Ulster Scots ang huling balakid nito sa Parlamento|lang=en|work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-63402597}}</ref> Walang itinalagang opisyal na wika sa [[Eskosya]] at [[Inglatera]]. * Sa [[Estados Unidos]], Ingles ang itinalagang opisyal na wika ng bansa sa bisa ng isang kautusang tagapagpaganap noong 2025.<ref>{{Cite news |last1=Ho |first1=Vivian |last2=Pannett |first2=Rachel |date=1 March 2025 |title=A Trump order made English the official language of the U.S. What does that mean? |trans-title=Ginawa sa bisa ng isang utos ni Trump ang wikang Ingles bilang opisyal na wika ng Estados Unidos. Ano'ng ibig sabihin nito?|lang=en|url=https://www.washingtonpost.com/nation/2025/03/01/trump-english-official-language-explainer/ |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> Opisyal na wika (o isa sa mga opisyal na wika) ang Ingles sa 32 estado at limang teritoryo. Walang itinalagang opisyal na wika sa natitirang 18 estado at sa [[Distrito ng Columbia]].<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/#people-and-society |title=United States |date=29 May 2024 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |trans-title=Estados Unidos |lang=en |access-date=21 Enero 2026 |archive-date=12 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211212224932/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/#people-and-society |url-status=dead }}</ref> === Pandaigdigang wika === [[File:Countries_in_which_English_Language_is_a_Mandatory_or_an_Optional_Subject.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Countries_in_which_English_Language_is_a_Mandatory_or_an_Optional_Subject.svg|thumb|Katayuan ng wikang Ingles sa pampublikong edukasyon sa bawat rehiyon:<ref>{{cite web |title=Countries in which English Language is a Mandatory or an Optional Subject |trans-title=Mga Bansa kung saan isang Kinakailangan o Mapipiling Asignatura ang Wikang Ingles |url=https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031000038/https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |archive-date=31 October 2022 |access-date= |publisher=The University of Winnipeg |language=en}}</ref>{{legend|#00a2e8|Kinakailangang asignatura}}{{legend|#ffc90e|Mapipiling asignatura}}{{legend|#ababab|Walang datos}}]] Inilalarawan minsan ang wikang Ingles bilang ang pinakaunang pandaigdigang ''[[lingua franca]]'',{{sfn|Graddol|2006}}{{sfn|Meierkord|2006|p=165}} o di kaya'y bilang ang pinakaunang [[pandaigdigang wika]].{{sfn|Brutt-Griffler|2006|pp=690–691}}{{sfn|Northrup|2013}} Pinakaginagamit na wika ang Ingles pagdating sa paglalathala, telekomunikasyon, kalakalan, libangan, at diplomasya.{{sfn|Northrup|2013}} Nakamit nito ang pagkapantay sa [[wikang Pranses]] noong 1919 sa kasagsagan ng negosasyon sa [[Kasunduan sa Versailles]].{{sfn|Phillipson|2004|p=47}} Pagsapit ng pagtatag sa [[Mga Nagkakaisang Bansa]] noong 1945, naging pangunahing wika na ang Ingles;{{sfn|Conrad|Rubal-Lopez|1996|p=261}} isa ito sa anim na opisyal na wika ng naturang organisasyon at ang kasalukuyang pinakaginagamit na wika sa pandaigdigang diplomasya at pakikipag-ugnayan.{{sfn|United Nations|2010}}{{sfn|Richter|2012|p=29}} Nakatalaga ang Ingles bilang isang opisyal na wika o di kaya'y wika ng trabaho sa maraming mga pandaigdigang organisasyon kagaya ng [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko]] (IOC), Ginagamit rin ito bilang wika ng trabaho kahit maging sa mga panrehiyong organisasyon kagaya ng [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya]] (ASEAN) at [[Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko]] (APEC), kung saan hindi gaanong kalaganap ang paggamit sa naturang wika sa mga kasaping bansa nito. Sa [[Unyong Europeo]] (EU), Ingles ang karaniwang ginagamit na wika ng trabaho ng mga kasaping bansa nito kahit na pinapayagan ng unyon na gumamit ang mga kasapi nito ng kahit anong wika.{{sfn|Ammon|2006|p=321}} Ingles ang ginagamit na basehan sa mga [[kontroladong likas na wika]],{{sfn|Wojcik|2006|p=139}} gayundin bilang ang wikang ginagamit sa larangan ng [[paglalayag]] at [[Abyasyon|pagpapalipad]].{{sfn|International Maritime Organization|2011}}{{sfn|International Civil Aviation Organization|2011}} [[File:English_Proficiency_Index_by_country_as_of_2014.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:English_Proficiency_Index_by_country_as_of_2014.svg|thumb|English Proficiency Index noong 2014:<ref>{{cite web |title=Countries in which English Language is a Mandatory or an Optional Subject |trans-title=Mga Bansa kung saan isang Kinakailangan o Mapipiling Asignatura ang Wikang Ingles |url=https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031000038/https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |archive-date=31 October 2022 |access-date= |publisher=The University of Winnipeg |language=en}}</ref> {{legend|#225500|Napakataas (80–100%)}} {{legend|#44aa00|Mataas (60–80%)}} {{legend|#66ff00|Katamtaman (40–60%)}} {{legend|#99ff55|Mababa (20–40%)}} {{legend|#ccffaa|Napakababa (0.1–20%)}} {{legend|#c0c0c0|Walang datos}}]] Wikang Ingles ang pinaka-inaaral na banyagang wika sa mundo.{{sfn|Graddol|2006}}{{sfn|Crystal|2003a}} Nag-aaral ang karamihan sa mga tao ng Ingles dahil sa praktikal na kadahilanan at hindi sa ideolohiya.{{sfn|Kachru|2006|p=195}} Sa EU, Ingles ang pinakasinasalitang banyagang wika sa 19 sa 25 kasaping bansa nito kung saan hindi opisyal na wika ito. Ayon sa isang opisyal na poll noong 2012 (noong kasapi pa ang [[Reyno Unido]]) sa mga kasaping bansa na hindi opisyal na wika ang Ingles, 38% ng mga sumagot ay nagsabing kaya nilang makapagsalita ng Ingles sa antas ng pakikipag-usap sa iba.{{sfn|European Commission|2012|pp=21, 19}} Kinokonekta ang matinding impluwensiya ng Ingles sa pagbilis ng [[Kamatayan ng wika|kamatayan ng ibang mga maliliit na wika]];{{sfn|Crystal|2000}} dahil rito, inaakusahan din ang wika ng [[Imperyalismong pangwika|imperyalismo]] at marami rin ang aktibong tumututol sa paggamit nito.{{sfn|Jambor|2007}} Gayunpaman, patuloy pa ring dumadami ang mga mananalita ng Ingles dahil sa paniniwalang nagdadala ng kaginhawaan at mas mabuting buhay ang paggamit nito.{{sfn|Svartvik|Leech|2006|loc=Chapter 12: English into the Future}} Kinakailangang marunong sa wikang Ingles sa maraming mga larangan kagaya ng sa [[medisina]] at [[kompyuting]]. Bagamat magkasingpantay noon ang Ingles sa Pranses at [[Wikang Aleman|Aleman]] pagdating sa pananaliksik, Ingles na ang natatanging nananaig na wika sa kasalukuyan.{{sfn|Gordin|2015}} Makikita ang dominasyon nito sa [[maagham na paglalathala]] sa mga [[indeks]] ng mga [[siyentipikong dyornal]] kagaya ng ''Chemical Abstracts'': noong 1998, nasa lagpas 80% ng lahat na naka-indeks na siyentipikong artikulo ng dyornal ang nakasulat sa Ingles, 90% sa mga [[likas na agham]] noong 1996, at 82% sa [[araling pantao]] noong 1995.{{sfn|Brutt-Griffler|2006|pp=694–695}} Sa kasagsagan ng [[dekolonisasyon]] sa [[Imperyong Britaniko]] noong dekada 1950s at 1960s, patuloy na ginamit ng mga lumayang kolonya ang wikang Ingles imbes na alisin ito sa mga wika ng kanilang bansa.{{sfn|Mufwene|2006|p=614}}{{sfn|Northrup|2013|pp=81–86}} Halimbawa, patuloy na ginagamit sa [[India]] ang Ingles matapos nitong lumaya sa Reyno Unido. India ngayon ang ikatlong may pinakamaraming inilalathalang aklat sa naturang wika matapos ng [[Estados Unidos]] at Reyno Unido,{{sfn|Sailaja|2009|pp=2–9}} kahit na di lalagpas sa 5% ng populasyon nito ang marunong magsalita ng Ingles nang maayos. Noong 2004, ipinagpalagay ng iskolar na si David Crystal na India ang may pinakamalaking populasyon na kayang magsalita o makaunawa ng Ingles sa mundo,{{sfn|Crystal|2004}} bagamat marami ring iskolar na naniniwalang Estados Unidos pa rin ang may hawak sa naturang titulo.{{sfn|Graddol|2010}} Marami sa mga mananalita ng Ingles Aprika ang bahagi ng pamayanang "Apro-Sakson" ng kontinente.{{sfn|Mazrui|Mazrui|1998}} Pinaniniwalaan na mananatili ang Ingles bilang isang wikang [[koine]] sa hinaharap.{{sfn|Crystal|2006}} == Dayalekto, aksent, at barayti == Maraming [[Talaan ng mga dayalekto ng wikang Ingles|mga dayalekto]] ng wikang Ingles ang natukoy ng mga [[Dayalektolohiya|dayalektologo]], na kumakatawan sa panrehiyong pagkakaiba pagdating sa balarila, bokabularyo, at pagbigkas. Naiiba ito sa [[Mga panrehiyong aksent ng wikang Ingles|mga panrehiyong aksent]], na tanging tumutukoy lamang sa pagkakaiba sa pagbigkas. Karaniwang hinahati ng mga lingwista ang wikang Ingles sa dalawang malalawak na kategorya, [[Britanikong Ingles]] (BrE) at [[Hilagang Amerikanong Ingles]] (NAE).{{sfn|Crystal|2003b|p=107}} === Britanya at Irlanda === <gallery mode="packed"> File:Alain_de_Botton_on_Fear_of_Failure_at_Cannes_Lions_2012.flac|Boses ni [[Alain de Botton]], na may modernong aksent na RP. File:Danny_Baker_BBC_Radio4_Desert_Island_Discs_31_Jul_2007_b012wcl4.flac|Boses ni [[Danny Baker]], na may aksent na [[Cockney (aksent)|Cockney]]. File:Russell_brand_bbc_radio4_desert_island_discs_21_07_2013.flac|Boses ni [[Russell Brand]], na lumaki sa [[Essex]] at may aksent na [[Estuaryong Ingles]]. File:Damien_hirst_bbc_radio4_desert_island_discs_13_05_2013_b01sd0hy.flac|Boses ni [[Damien Hirst]], na may aksent na kanlurang [[Yorkshire (dayalekto)|Yorkshire]]. File:John_bishop_bbc_radio4_desert_island_discs_24_06_2012.flac|Boses ni [[John Bishop]], na may aksent na [[Scouse]]. File:Rob_Brydon_BBC_Radio4_Front_Row_18_Mar_2012_b01dhl11.flac|Boses ni [[Rob Brydon]], na may aksent na katimugang [[Ingles ng Gales|Gales]]. File:Alex_Salmond_BBC_Radio4_Desert_Island_Discs_16_January_2011_b00xgs41.flac|Boses ni [[Alex Salmond]], na gumagamit ng isa sa mga aksent ng [[Ingles ng Eskosya|Eskosya]]. File:George_Best_-_The_New_Elizabethans_-20_Jul_2012_-_b01kt7cs.flac|Boses ni [[George Best]], na may aksent na [[Ingles ng Ulster|Hilagang Irlanda]]. File:Mary_Robinson_-_Desert_Island_Discs_-_28_July_2013.flac|Boses ni [[Mary Robinson]], na gumagamit ng isa sa mga aksent ng [[Hiberno-Ingles|Irlanda]]. </gallery> [[File:Dialects_of_English_in_UK_and_Ireland.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dialects_of_English_in_UK_and_Ireland.svg|thumb|Mga pangunahing rehiyon ng mga dayalekto ng wikang Ingles sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]] at [[Irlanda (pulo)|Irlanda]].]] Dahil sinasalita na ang wikang Ingles sa Britanya sa nakalipas na humigit-kumulang 1,500 taon, maraming mga dayalekto ng wika ang nabuo rito.{{sfn|Trudgill|1999|p=10}} Sa [[United Kingdom|Reyno Unido]], itinuturing ang [[Received Pronunciation]] (RP, {{Literal|Tamang Pagbigkas}}), isang edukadong aksent na nagmula sa [[Timog-silangang Inglatera]], bilang ang tradisyonal na pamantayang ginagamit sa [[brodkasting]] partikular na ang [[BBC]] (kaya tinatawag din itong {{Lang|en|BBC English}}, {{Literal|Ingles ng BBC}}) at kinokonsidera bilang pinaka-prestihiyoso sa lahat ng mga dayalekto ng bansa. Ang mabilis na pagkalat ng aksent na ito dahil sa midya ang siyang itinuturong dahilan sa mabilis ding pagbaba ng paggamit sa mga panlalawigang aksent. Napag-alaman sa [[Sarbey ng mga Dayalekto ng Ingles]] noong 1950 hanggang 1951 na bagamat may pagkakaiba pa rin sa balarila at bokabularyo ang mga dayalekto ng wikang Ingles sa Reyno Unido, mapapansing kumokonti ang pagkakaibang ito sa paglipas ng panahon.{{sfn|Trudgill|1999|p=125}} Gayunpaman, tanging naapektuhan lamang ang mga pagkakaiba ng mga dayalekto pagdating sa balarila at bokabularyo. Nasa 3% lamang ng mga Ingles ang aktuwal na gumagamit ng RP sa karaniwang usapan; ginagamit ng natirang 97% ang mga panrehiyong aksent na naimpluwensiyahan lamang ng RP sa iba't ibang antas.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=3}} Meron ding pagkakaiba sa mga gumagamit ng RP, lalo na sa [[panlipunang uri]] sa pagitan ng RP ng Mataas at Mababang Uri gayundin sa katutubong mananalita ng RP at sa mga gumagamit ng RP pero hindi lumaki sa naturang aksent.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=37}} Sa Britanya, may maituturing ding pagkakaiba sa pagitan ng mga panlipunang uri; kinokonsidera bilang taliwas sa pamantayan ang ilang mga katangian kahit na di-hamak na laganap ito na madalas ding idinidikit sa pananalita ng mabababang uri. Halimbawa nito sa kasaysayan ang [[Pagtatanggal ng h|pagtatanggal ng ''h'']] ng mga mabababang uring mananalita ng [[Ingles ng London]], lalo na ang Cockney, na ngayo'y isa na'ng karaniwang katangian ng naturang dayalekto. Gayunpaman, nananatili pa rin itong wala sa rehistro ng mga matatataas na uri ng lipunang Britaniko.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=40}} Mahahati sa apat na pangunahing rehiyon ng dayalekto ang Ingles sa Inglatera: Timog-silangan, Timog-kanluran (kilala ring [[Ingles ng West Country]]), Midlands, at Hilaga. Sa bawat rehiyon na ito, meron ding mga dayalekto: nahahati ang Hilaga sa mga dayalektong [[Yorkshire (dayalekto)|Yorkshire]], [[Geordie]] (sinasalita sa [[Newcastle upon Tyne|Newcastle]]), at [[Lanchashire (dayalekto)|Lanchashire]], na kinabibilangan ng mga suburbanong dayalekto ng [[Manchester]] ([[Manchester (dayalekto)|Mancunian]]) at [[Liverpool]] ([[Scouse]]). Dahil sa pagiging sentro ng [[Danelaw|pananakop ng mga Danes]] noong kapanahunan ng [[mga Viking]] sa Inglatera, nanatili ang mga Nordikong katangian sa wika sa mga dayalektong ito kesa sa ibang mga rehiyon, lalo na sa dayalektong Yorkshire.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=31}} Samantala, sa [[Kanlurang Midlands]], naipreserba naman sa mga dayalektong tulad ng [[Black Country]] ([[Black Country (dayalekto)|Yam Yam]]) at sa [[Birmingham]] ([[Brummie]]) ang mga arkaikong katangian mula sa [[Maagang modernong Ingles|maagang moderno]] at [[Gitnang Ingles]] kagaya ng mga Hermanikong elemento sa balarila at bokabularyo.{{sfn|Clark|Asprey|2013}} Simula noong ika-15 siglo, nakasentro sa London ang mga dayalekto ng Timog-silangang Inglatera. Tradisyonal na ginagamit doon ang dayalektong [[Cockney (dayalekto)|Cockney]] ng mga mabababang uri kaya mababa rin ang tingin dito. Dahil sa pagkalat ng mga katangian ng Cockney sa ibang mga dayalekto sa rehiyon, kinokonsidera ng midya ito bilang isang bagong dayalekto ng Estuaryong Ingles, bagamat tutol dito ang ilang mga lingwista dahil sa impluwensiya ng London sa karatig-lugar nito noon pa man.{{sfn|Roach|2009|p=4}}{{sfn|Trudgill|1999|p=80}} Ilan sa mga katangiang kumalat mula London ang mga sumusunod:{{sfn|Trudgill|1999|pp=80–81}} * [[Sumisingit na R|sumisingit na ''R'']]'','' pagbigkas ng salitang {{Lang|en|drawing}} ("pagguhit") bilang {{Lang|en|drawring}} {{IPA|/ˈdrɔːrɪŋ/}} kung saan sumisingit sa isang bahagi ng salita ang [[Katinig na tunog-R|tunog na ''r'']]. * [[Glotalisasyon ng t|glotalisasyon ng ''t'']]'','' pagbigkas sa {{Lang|en|[[Harry Potter|Potter]]}} bilang {{Lang|en|Po'er}} {{IPA|/ˈpɒʔə/}} kung saan pinapalitan ang tunog na ''t'' ng [[impit]]) * [[Paghaharap ng th|paghaharap ng ''th'']], pagbigkas sa {{Lang|en|thanks}} ("salamat") bilang {{Lang|en|fanks}} o {{Lang|en|bother}} ("abala") bilang {{Lang|en|bover}} kung saan nagiging ''f'' o ''v'' ang tunog na ''th''. Kinokonsidera na ngayon bilang hiwalay na wika ang [[wikang Scots]], pero nagmula ito sa maagang Hilagang Gitnang Ingles,{{sfn|Aitken|McArthur|1979|p=81}} at nadebelop at naimpluwensiyahan kalaunan ng ibang mga wika kagaya ng [[wikang Gaeliko]] at [[Wikang Lumang Nordiko|Lumang Nordiko]]. Nagtataglay din ng maraming dayalekto ang wikang Scots. Bukod dito, kabilang ang [[Ingles ng Eskosya]] sa mga barayti ng pamantayang Ingles sa [[Eskosya]]; karamihan sa mga ito ay mga dayalekto ng hilagang Inglatera na naimpluwensiyahan ng wikang Scots.{{sfn|Romaine|1982}} Samantala, sa [[Irlanda (pulo)|Irlanda]], maraming mga anyo ng wikang Ingles ang nagsimulang gamitin matapos ang [[Pananakop ng mga Anglo-Norman sa Irlanda|pananakop ng mga Anglo-Norman sa naturang rehiyon]] noong ika-11 siglo. Sa [[kondado ng Wexford]] at sa rehiyong pumapalibot sa [[Dublin]] nadebelop ang dalawang dayalekto na ngayo'y wala na, [[Yola (dayalekto)|Forth and Bargy]] at [[Fingallian]]. Parehong nagmula ito sa [[Maagang Modernong Ingles]] at ginamit hanggang noong ika-19 na siglo. Gayunpaman, nagmula ang modernong anyo ng [[Hiberno-Ingles|wikang Ingles sa Irlanda]] sa kolonisasyon ng mga Ingles simula noong ika-17 siglo. Sa kasalukuyan, nahahati ang Ingles ng Irlanda sa [[Ingles ng Ulster]], [[Ingles ng Hilagang Irlanda]] na naimpluwensiyahan nang matindi ng wikang Scots, at marami pang mga dayalekto sa Irlanda. Kagaya ng dayalekto ng Eskosya gayundin ng karamihan sa mga dayalekto ng Hilagang Amerika, nananatili ang [[Katinig na tunog-R|rotosidad]] sa halos lahat ng mga dayalekto sa naturang rehiyon di tulad ng mga dayalektong naimpluwensiyahan ng RP.{{sfn|Barry|1982|pp=86–87}}{{sfn|Hickey|2007}} === Hilagang Amerika === <gallery mode="packed"> File:Emery_Emery_Voice.ogg|Boses ni [[Emery Emery]], na lumaki sa [[Midwest (Estados Unidos)|Midwest]] sa Estados Unidos at may aksent na [[Pangkalahatang Amerikanong Ingles|Pangkalahatang Amerikano]]. File:Rep._Martha_Roby's_"Roller_Coaster"_Speech_Sound_Bite.flac|Boses ni [[Martha Roby]], na lumaki sa [[Alabama]] na may aksent na [[Katimugang Estados Unidos (aksent)|Timog Amerikano]]. File:Chuck_Zito_on_Becoming_a_Hells_Angel.flac|Boses ni [[Chuck Zito]], na may aksent na [[New York (aksent)|New York]]. File:Sec._Walsh_on_Construction_Jobs_in_Infrastructure_Bill_v2.flac|Boses ni [[Marty Walsh]], na may aksent na [[Boston (aksent)|Boston]]. File:On_the_phone-_Russell_Gage.ogg|Boses nina [[D.J. Shockley]] at [[Russell Gage]], na parehong may aksent na [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles|Aprikanong Amerikano]]. File:Margaret_atwood_bbc_radio4_front_row_27_07_2007_b007tjpb.flac|Boses ni [[Margaret Atwood]], na may aksent na [[Pamantayang Ingles ng Canada|Pamantayang Canada]]. </gallery> [[File:Population_speaking_English_at_home_by_PUMA.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Population_speaking_English_at_home_by_PUMA.png|thumb|Bahagdan ng mga Amerikanong edad lima pataas sa [[Estado ng Estados Unidos|50 estado]], [[Washington, D.C.|Washington DC]], at [[Puerto Rico]] na nagsasalita ng wikang Ingles sa tahanan, ayon sa [[American Community Survey]], isang sarbey na isinagawa noong 2016 hanggang 2021]] Dahil sa mataas-taas na antas ng paghahalo, akomodasyon, at [[Wikang koine|koinesasyon]] na naganap noong panahong kolonyal sa [[Hilagang Amerika]], itinuturing ang [[Wikang Ingles ng Hilagang Amerika|mga dayalekto ng wikang Ingles]] sa kontinente bilang walang pinagkaiba sa isa't isa kumpara sa [[Inglatera]]. Gayunpaman, ipinapakita sa modernong pananaliksik na may mga pagkakaiba rin ang mga dayalekto at barayti ng wika sa Hilagang Amerika. Tumataas ang baryasyon sa aksent sa Estados Unidos sa panrehiyong antas pero bumababa sa lokal na antas,{{sfn|Labov|2012}} bagamat nananatili pa rin itong nasa isang kontinuo ng mga magkakaparehong aksent na kilala sa tawag na [[Pangkalahatang Amerikano]] (GA).{{sfn|Wells|1982|p=34}} Kinokonsiderang bahagi ng Pangkalahatang Amerikano ang mga barayti ng [[wikang Ingles ng Canada]] maliban sa [[Atlantikong Canada|rehiyong Atlantiko]] ng bansa gayundin sa [[Québec|Quebec]], bagamat may mga maliliit na pagkakaiba sila sa mga aksent ng Estados Unidos kagaya ng pagtaas ng mga patinig na {{IPAc-en|aɪ}} at {{IPAc-en|aʊ}} bago ang mga [[Tunog (ponetika)|di-matutunog na katinig]] at mga pagkakaiba sa pagsusulat at pagbigkas sa mga salita.{{sfn|Boberg|2010}} Kabilang sa [[Ingles ng Atlantikong Canada]] ang [[Maritime (aksent)|Maritime]] at [[Ingles ng Newfoundland|Newfoundland]], at naimpluwensiyahan ng wikang Ingles ng Britanya at Irlanda, gayundin ng mga [[wikang Irlandes]], [[Wikang Gaeliko|Gaeliko]], at [[Wikang Pranses|Pranses]], partikular na ang barayti na [[Wikang Pranses ng Acadia|Acadia]].<ref>{{Cite book |last=Labov |first=William |title=The Atlas of North American English |last2=Ash |first2=Sharon |last3=Boberg |first3=Charles |publisher=De Gruyter |year=2006 |location=Berlin |language=en |trans-title=Ang Atlas ng Ingles ng Hilagang Amerika}}</ref> Karamihan sa mga aksent ng Hilagang Amerika ay pawang mga [[Katinig na tunog-R|rotiko]]; ibig sabihin, binibigkas nila ang tunog na ''r''. Di tulad ng sitwasyon sa Britanya, itinuturing itong prestihiyoso lalo na sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]],{{sfn|Labov|1972}} kung saan hinahanay ang di pagbigkas sa ''r'' sa mga mababang uri at di nakapagtapos. Sa kasalukuyan, nananaig na ang rotosidad sa [[Ingles ng Katimugang Amerika]], mula sa [[Lumang wikang Ingles ng Katimugang Estados Unidos|historikal na pagkaprestihiyoso]] ng di pagbigkas sa ''r''.{{sfn|Levine|Crockett|1966}}{{sfn|Schönweitz|2001}} Karaniwang inilalarawan ang mga aksent nito bilang {{Lang|en|twang}} (may katangian ng [[Nasalisasyon|pailong]]) o {{Lang|en|drawl}} (pinapahaba),{{sfn|Montgomery|1993}} at natutukoy agad dahil sa [[Monoptonggo|pagbubura ng patinig]] na {{IPA|/aɪ/}} sa pagbigkas sa mga salitang tulad ng {{Lang|en|spy}} ("espiya"), na binibigkas na parang {{Lang|en|spa}}, ang paghahati sa mga [[harapang patinig]] bilang mga [[Malapatinig|madudulas na patinig]] o maging dalawang hiwalay na pantig (hal. {{Lang|en|press}} "midya" na binibigkas na parang ''prey-us''),{{sfn|Thomas|2008|pp=95–96}} ang [[Pag-iisa ng bigkas sa pen at pin|pag-iisa ng bigkas]] sa {{Lang|en|pen}} ("panulat") at {{Lang|en|pin}} ("pantusok"), at iba pa. Karamihan sa mga pagbabagong ito ay nagsimula lamang noong ika-19 na siglo.{{sfn|Bailey|1997}} Samantala, ginagamit naman ng nagtatrabaho at gitnang uri ng [[Aprikanong Amerikano|mga Aprikanong Amerikano]] ang [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles]] (AAVE). Di tulad ng karamihan ng mga aksent sa kontinente, karaniwan itong di-rotiko. Nagmula ito sa mga inaliping Aprikano at Aprikanong Amerikano na naimpluwensiyahan ng mga di-pamantayang aksent ng Katimugang Estados Unidos. Gayunpaman, pinaniniwalaan ng ilang mga lingwista na nagmula ito sa mga wikang Aprikano na sinasalita ng mga alipin na napilitang gumawa ng isang [[Wikang pidgin|pidgin]] o [[Mga wikang creole na nakabatay sa wikang Ingles|creole ng wikang Ingles]] upang magkaintindihan sila sa ibang mga aliping nagmula sa ibang lugar.{{sfn|Bailey|2001}} Dahil sa mga karaniwang katangian nito sa ibang mga aksent sa rehiyon, mabilis itong kumalat at ginamit sa lugar upang maging isa sa mga pangunahing aksent nito simula noong ika-19 at ika-20 siglo. Karaniwang hinahanay ang AAVE bilang isang anyo ng "pangit" na Ingles na sinasalita ng mga hindi edukado (kasama rin ang mga katimugang aksent ng [[Mga taong puti|mga Puti]]), bagamat unti-unti na itong kinikilala bilang isang ganap na barayti ng wikang Ingles.{{sfn|Green|2002}}{{sfn|Patrick|2006b}} === Australia at Nueva Selanda === <gallery mode="packed"> File:AustraliaPart2.ogg|Boses ng isang lalaki na may [[Ponolohiya ng wikang Ingles ng Australia|pangkalahatang aksent na Australia]]. File:Prime_Minister_Gillard_of_Australia_at_News_Conference_with_President_Obama.flac|Boses ni [[Julia Gillard]], na may [[Pangkaraniwang aksent ng wikang Ingles ng Australia|pangkaraniwang aksent na Australia]]. File:Geoffrey_Rush_bbc_radio4_front_row_01_05_2013.flac|Boses ni [[Geoffrey Rush]], na may [[Pangmayamang aksent ng wikang Ingles ng Australia|pangmayamang aksent na Australia]]. File:Eleanor_catton_bbc_radio4_womans_hour_09_09_2013.flac|Boses ni [[Eleanor Catton]], na may [[Ingles ng Nueva Selanda|aksent na Nueva Selanda]]. File:H.E._Mr._John_Key_Prime_Minister,_New_Zealand_-_speech_at_Connect_Asia-Pacific_2013_Summit.ogg|Boses ni [[John Key]], na may [[Ingles ng Nueva Selanda|aksent na Nueva Selanda]]. </gallery>Simula noong 1788, sinasalita na ang wikang Ingles sa kontinente ng [[Oseaniya]], at nadebelop ang [[wikang Ingles ng Australia]] bilang ang pangunahing wika ng mga naninirahan sa [[Australia]] sa ilalim ng [[Pangkalahatang aksent ng Australia|isang pangkalahatang aksent]]. Naging pangunahing wika rin [[Wikang Ingles ng Nueva Selanda|ang wikang Ingles]] sa [[Nueva Selanda]], bagamat hindi sa antas ng sa Australia.{{sfn|Eagleson|1982}} Magkaugnay ang dalawang uri ng wikang Ingles, na nag-impluwensiya sa isa't isa kasama ang mga [[wikang Ingles ng Timog Aprika]] at ng [[Wikang Ingles ng Timog-silangang Inglatera|Timog-silangang Inglatera]]. Tulad ng mga dayalektong ito, pawang mga di-rotiko rin ang mga wikang Ingles sa dalawang bansa, maliban sa [[pulong South]] sa Nueva Selanda. Partikular na kilala ang mga Ingles ng Australia at Nueva Selanda sa kanilang mga [[patinig]]: marami sa mga maiiksing patinig ang hinaharap o tinataas, habang nagiging mga [[diptonggo]] ang marami sa mga mahahabang patinig. Ipinapakita rin sa Ingles ng Australia ang pagtatangi sa mga maiiksi at mahahabang patinig, isang katangiang di nakikita sa ibang mga barayti ng wika. Humahanay rin ang balarila nito sa [[Britanikong Ingles|Britaniko]] at [[Amerikanong Ingles]]; kagaya ng sa Amerikanong Ingles, itinuturing ang mga [[Pangngalan|pangngalang]] kolektibo bilang isahan (hal. ginagamit sa pangngalang kolektibo na {{Lang|en|government}} ang [[Kopula|kopulang]] {{Lang|en|is}} imbes na ang katumbas nitong pangmaramihan na {{Lang|en|are}}).{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=16–21}}{{sfn|Burridge|2010}} Samantala, gumagamit naman ang Ingles ng Nueva Selanda ng mga [[harapang patinig]] na mas mataas pa kesa sa Ingles ng Australia.{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=24–26}}{{sfn|Maclagan|2010}}{{sfn|Gordon|Campbell|Hay et al.|2004}} === Timog-silangang Asya === <gallery mode="packed"> File:Declaration_of_Independence_Part_1.ogg|Boses ng isang lalaking may [[Wikang Ingles ng Singapura|aksent na Singapura]]. File:Dr._Villaverde_on_Conflicts_of_Interest_in_Medicine_and_Dr._Dans_on_Evidence-Based_Medicine_in_INCLEN.flac|Boses ng isang lalaki at babaeng may [[Pilipinong Ingles|aksent na Pilipino]]. </gallery>Isa sa mga [[opisyal na wika]] ang [[Pilipinong Ingles|wikang Ingles sa Pilipinas]], kung saan talamak ang paggamit sa naturang wika lalo na sa industriya, negosyo, midya, at mga dokumento ng pamahalaan. Naging mahalaga ito sa bansa simula noong [[Kasaysayan ng Pilipinas (1898–1946)|panahon ng mga Amerikano]] mula 1898 hanggang 1946.<ref>{{cite book |last1=Dayag |first1=Danilo |title=Philippine English: Linguistic and Literary Perspectives |date=2008 |publisher=Hong Kong University Press |isbn=978-962-209-947-0 |editor-last1=Bautista |editor-first=Ma. Lourdes |location=Hong Kong |pages=49–66 |language=en |trans-title=Pilipinong Ingles: Mga Pananaw sa Lingwistika at Panitikan |chapter=English-language media in the Philippines: Description and research |trans-chapter=Midya sa wikang Ingles sa Pilipinas: Paglalarawan at pananaliksik |doi=10.5790/hongkong/9789622099470.003.0004 |editor-last2=Bolton |editor-first2=Kingsley}}</ref> Ginagamit din ang [[Taglish]] bilang isang anyo ng [[pagpapalitang-kodigo]] sa pagitan ng [[wikang Tagalog]] at Ingles.<ref>{{cite journal |last1=Bautista |first1=Maria Lourdes S. |date=2004 |title=Tagalog-English Code-switching as a Mode of Discourse |trans-title=Pagpapalitang-kodigo sa Tagalog-Ingles bilang Paraan ng Diskurso |url=https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ720543.pdf |url-status=live |journal=Asia Pacific Education Review |language=en |volume=5 |issue=2 |pages=226–233 |doi=10.1007/BF03024960 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220515012035/https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ720543.pdf |archive-date=15 May 2022 |s2cid=145684166}}</ref> === Aprika, Karibe, at Timog Asya === <gallery mode="packed"> Talaksan:South African English.ogg|Boses ng isang lalaki na may aksent na [[Ingles ng mga Puting Timog Aprikano|Timog Aprika]]. Talaksan:Chimamanda Ngozi Adichie bbc radio4 front row 03 05 2013.flac|Boses ni [[Chimamanda Ngozi Adichie]], na may edukadong aksent na [[Ingles ng Nigeria|Nigeria]]. Talaksan:Sylbourne Sydial with Nordia Teape on Integrated Diaspora Services.flac|Boses ng babae at lalaki na may aksent na [[Ingles ng Hamayka|Hamayka]]. Talaksan:Arundhati Roy BBC Radio4 Bookclub 2 Oct 2011 b015brn8.flac|Boses ni [[Arundhati Roy]], na may aksent na [[Ingles ng India|India]]. </gallery>Madalas na sinasalita ang wikang Ingles sa [[katimugang Aprika]], kung saan isa ito sa mga opisyal na wika ng mga bansa sa rehiyon. Sa [[Timog Aprika]], sinasalita na ang wikang Ingles simula pa noong 1820 kasama ng [[wikang Afrikaans]] at mga wikang Aprikanong tulad ng [[mga wikang Khoe]] at [[Mga wikang Bantu|Bantu]]. Sa kasalukuyan, tinatayang nasa 9% ng populasyon ng Timog Aprika ang nagsasalita ng [[wikang Ingles ng Timog Aprika]] (SAE) bilang kanilang unang wika. Isang di-rotikong barayti ang SAE na sumusunod madalas sa RP. Isa ito sa mga kaunting di-rotikong barayti ng wikang Ingles na walang [[Sumisingit na R|sumisingit na ''R'']]. Nakadepende sa mga katutubong wika ng mananalita ang mga barayti ng pangalawang wika sa bansa. Pawang mga patinig ang karamihan sa mga pagkakaiba sa ponolohiya mula sa RP.{{sfn|Lass|2002}} Kabilang sa mga pagkakaiba naman sa katinig ang tendensiya ng mga mananalita na bigkasin ang mga katinig na {{IPA|/p, t, t͡ʃ, k/}} nang walang [[Katinig na may paghinga|paghinga]] (hal. binibigkas ang {{Lang|en|pin}} ("pantusok") bilang {{IPA|[pɪn]}} imbes na {{IPA|[pʰɪn]}} tulad ng ibang mga barayti), habang [[Katinig na tunog-R|binibigkas naman ang ''r'']] bilang isang [[Simpleng katinig na pakatal|simpleng pakatal]] {{IPA|[ɾ]}} imbes bilang [[Katinig na pasutsot|pasutsot]].{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=30–31}} Sinasalita sa [[Nigeria]] ang [[Ingles ng Nigeria|isang barayti]] ng wikang Ingles, kung saan sinasalita ito sa iba't ibang antas ng humigit-kumulang 150 milyong katao. Bagamat tradisyonal na naimpluwensiyahan ng [[Britanikong Ingles]], unti-unti na'ng naiimpluwensiyahan rin ito ng [[Amerikanong Ingles]] simula noong ika-20 siglo. Umusbong din ang mga natatanging salita at konsepto sa naturang barayti na ito upang punan ang mga pangkulturang konsepto na natatangi sa bansa.<ref>{{cite journal |last1=Adegbija |first1=Efurosibina |date=1989 |title=Lexico-semantic variation in Nigerian English |url=https://archive.org/details/sim_world-englishes_summer-1989_8_2/page/165 |trans-title=Pagkakaibang leksikosemantiko sa Ingles ng Nigeria |journal=World Englishes |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=165–177 |doi=10.1111/j.1467-971X.1989.tb00652.x}}</ref> Kumalat ang mga barayti ng wikang Ingles sa mga dating sakop ng [[Imperyong Britaniko|Gran Britanya]] sa Karibe, kabilang na ang [[Jamaica|Hamayka]], [[kapuluang Leeward]] at [[Kapuluang Windward|Windward]], [[Trinidad at Tobago]], [[Barbados]], [[kapuluang Kayman]], at [[Belise]]. May mga sari-sariling barayti ng Ingles ang mga ito, gayundin ng mga wikang creole na nakabatay sa Ingles at mga wikang Aprikano. Pinakaprominente sa mga ito ang [[Ingles ng Hamayka]] at ang [[Wikang creole ng Hamayka|wikang creole]] nito. Sa [[Gitnang Amerika]], sinasalita ang mga wikang creole na nakabatay sa Ingles sa mga rehiyon ng [[Nicaragua]] at [[Panama]] na nakaharap sa Karibe.{{sfn|Lawton|1982}} Karaniwang bihasa ang mga mananalita sa mga ito sa parehong barayti ng Ingles at ng creole, at talamak ang [[pagpapalitang-kodigo]] sa mga ito. Inilalarawan ang sitwasyong ito bilang isang bahagi ng kontinuo kung saan itinuturing na pormal na [[Rehistro (sosyolingguwistika)|rehistro]] ang mga barayti ng Ingles habang di-pormal naman ang mga wikang creole.{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|p=115}} Karamihan sa mga barayti ng wikang Ingles sa Karibe ay nakabatay sa Britanikong Ingles, kaya naman karamihan din sa mga ito ay pawang mga di-rotiko maliban sa pormal na rehistro ng wikang Ingles ng Hamayka, na karaniwang rotiko. Naiiba ang barayti na ito mula sa RP sa imbentaryo ng patinig nito, na itinatangi sa haba imbes sa diin tulad ng pamantayang wikang Ingles. Mga monoptonggo na {{IPA|[eː]}} at {{IPA|[oː]}} ang mga [[Diptonggo|diptonggong]] {{IPA|/ei/}} at {{IPA|/ou/}}. Minsan ding binibigkas ang {{IPA|[ie]}} at {{IPA|[uo]}} bilang kabaligtaran ng isa't isa (hal. binibigkas ang {{Lang|en|bay}} ("look") bilang {{IPA|[bʲeː]}}). Karaniwan ding tinatanggal ang huling bahagi ng isang [[kambal-katinig]] kung nasa dulo ito ng isang salita (hal. binibigkas ang {{Lang|en|child}} ("anak") bilang {{IPA|[t͡ʃail]}}),{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=117–118}}{{sfn|Lawton|1982|pp=256–260}}{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=115–116}} Samantala, sa [[Indiya|India]], karaniwang tinitingnan ang RP bilang ang "tamang" anyo ng wikang Ingles kaya ito rin ang ginagawang basehan para sa lokal na barayti nito. Matutukoy ang aksent ng Ingles ng India dahil sa pagbigkas sa mga ponemang tulad ng {{IPA|/t/}} at {{IPA|/d/}} bilang mga kaakibat nitong [[katinig sa dilang pulupot]] {{IPA|[ʈ]}} at {{IPA|[ɖ]}}, pagpapalit sa mga ponemang {{IPA|/θ/}} at {{IPA|/ð/}} sa katumbas nitong [[katinig sa ngipin]] {{IPA|[t̪]}} at {{IPA|[d̪]}}. Binibigkas din minsan ng ilang mga mananalita ng barayti ang mga salita ayon sa eksakto nitong pagbaybay (hal. binibigkas ang {{IPA|/gh/}} sa {{Lang|en|ghost}} bilang [[Tunog (ponetika)|matunog]] na [[Katinig na pasara|pasara]] na may paghinga {{IPA|[ɡʱ]}}, kahit na [[tahimik na titik]] ang ''h'' sa salitang ito).{{sfn|Sailaja|2009|pp=19–24}} === Di-katutubong barayti === <gallery mode="packed"> File:Non-native_English_reading_by_Spanish_native_speaker_003.ogg|Boses ng isang lalaking lumaki sa [[wikang Kastila]] na nagsasalita ng wikang Ingles. File:Japan_PM_Shinzo_Abe_addressing_US_Congress_2015.ogg|Boses ni [[Shinzo Abe]], isang [[Hapon|Hapones]], na nagsasalita ng wikang Ingles. File:Werner_Herzog_BBC_Radio4_Start_the_Week_26_March_2012_b01dtjcj.flac|Boses ni [[Werner Herzog]], isang [[Alemanya|Aleman]], na nagsalita ng wikang Ingles. </gallery>Maaaring iba ang pagbigkas sa mga salitang Ingles ang [[Wikang Ingles bilang pangalawa o banyagang wika|mga mananalitang hindi lumaki sa naturang wika]]. Dahil ito sa paglalapat nila sa [[ponolohiya]] ng kanilang [[Katutubong wika|wikang kinagisnan]] sa mga salitang ito o di kaya'y paggamit sa mga estratehiyang katulad sa mga paraan sa [[Pagtuto ng wika|pagtuto bilang pangunahing wika]]. Humahantong kalaunan ang mga ito sa mga di-karaniwang pagbigkas sa mga salita na hindi matatagpuan sa mga barayti ng wikang Ingles.<ref>{{cite book |last1=Bjarkman |first1=Peter C. |title=American Spanish Pronunciation |url=https://archive.org/details/americanspanishp00bjar |last2=Hammond |first2=Robert Matthew |date=1989 |publisher=Georgetown University Press |isbn=978-0-87840-099-7 |place=Washington, D.C. |page=[https://archive.org/details/americanspanishp00bjar/page/226 226] |language=en |trans-title=Pagbigkas ng wikang Kastila ng Amerika}}</ref> == Ponolohiya == {{Main|Ponolohiya ng wikang Ingles}} {{IPA notice|bahaging|brackets=no}} Nagkakaiba ang [[ponolohiya ng wikang Ingles]] depende sa dayalekto, ngunit madalas pa ring nagkakaunawaan ang mga mananalita nito kahit ganito. Nakakapekto ang barayti ng [[ponolohiya]] sa imbentaryo ng mga [[ponema]], na siyang nagdidikta sa pagkakaiba sa [[ponetika]] at pagbigkas sa mga ponema. Inilalarawan ng bahaging ito ang mga [[Pamantayang wika|pamantayang barayti]] ng wikang Ingles: [[Received Pronunciation]] ng Reyno Unido at [[General American]] (GA, {{Literal|Pangkahalatang Amerikano}}) ng Estados Unidos. === Katinig === Nasa 24 na ponemang katinig ang marami sa mga dayalekto ng wikang Ingles; 26 kung isasama pati ang {{IPA|/x/}} at /ʔ/. Tumpak para sa Ingles ng California at sa RP ang sumusunod na imbentaryo. {| class="wikitable" style="text-align: center" |+Mga ponemang katinig ng wikang Ingles ! colspan="2" {{Diagonal split header|[[Paraan ng artikulasyon|Paraan]]|[[Lugar ng artikulasyon|Lugar]]}} ! colspan="2" |[[Katinig sa labi|Labi]] ! colspan="2" |[[Katinig sa labi–ngipin|Labi–ngipin]] ! colspan="2" |[[Katinig sa ngipin|Ngipin]] ! colspan="2" |[[Katinig sa gilagid|Gilagid]] ! colspan="2" |[[Katinig sa likurang gilagid|Likurang gilagid]] ! colspan="2" |[[Katinig sa paleta|Paleta]] ! colspan="2" |[[Katinig sa ngala-ngala|Ngala-ngala]] ! colspan="2" |[[Katinig sa tagukan|Tagukan]] |- ! colspan="2" |[[Katinig na pailong|Pailong]] | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|m}} | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|n}} | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ŋ}} | colspan="2" | |- ! colspan="2" |[[Katinig na pasara|Pasara]] | style="border-right: 0;" |{{IPA link|p}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|b}} | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|t}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|d}} | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|k}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ɡ}} | style="border-right: 0;" |({{IPA link|ʔ}}) | style="border-left: 0;" | |- ! colspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot|Pasara-sutsot]] | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|tʃ}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|dʒ}} | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | |- ! colspan="2" |[[Katinig na pasutsot|Pasutsot]] | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|f}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|v}} | style="border-right: 0;" |{{IPA link|θ}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ð}} | style="border-right: 0;" |{{IPA link|s}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|z}} | style="border-right: 0;" |{{IPA link|ʃ}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ʒ}} | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |({{IPA link|x}}) | style="border-left: 0;" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|h}} | style="border-left: 0;" | |- ! rowspan="2" |[[Katinig na palapit|Palapit]] ![[Katinig na pagitna|Gitna]] | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ɹ}} | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|j}} | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|w}} | colspan="2" | |- ![[Katinig na pagilid|Gilid]] | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|l}} | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | |- |} Inilalarawan ang mga bawat pares ng mga [[tunog na may harang]] ([[Katinig na pasara|pasara]], [[Katinig na pasara-sutsot|pasara-sutsot]], [[Katinig na pasutsot|pasutsot]]) bilang [[Fortis at lenis|''fortis'' at ''lenis'']] ("malakas" at "mahina"). Sa bawat pares, una ang ''fortis'' habang pangalawa naman ang ''lenis''. Mas matindi ang pagpapalabas ng hangin sa mga katinig na ''fortis'' at palaging [[Kawalang-tunog|di-matunog]]. Bahagya namang [[Tunog (ponetika)|matunog]] ang mga katinig na ''lenis'' sa simula at dulo ng salita, at ganap na matunog kung nasa pagitan ng mga patinig. May mga karagdagang artikulasyon ang mga katinig na ''fortis'' sa ilang mga dayalekto, tulad halimbawa ng [[Katinig na may ihip|pag-ihip]] (hal. {{IPA|[pʰ]}}) kung mag-isa ito o nasa simula ng [[Diin (lingwistika)|nakadiin]] na pantig. Sa mga salitang may iisang [[pantig]], mas maiksi ang pagbigkas sa mga ito kumpara sa katumbas nitong ''lenis;'' halimbawa, mas mabilis bigkasin ang salitang {{Lang|en|nip}} ("kurot") kesa sa {{Lang|en|nib}} ("dulo ng panulat").{{sfn|Collins|Mees|2003|pp=47–53}} May dalawang alopono ang [[katinig na palapit pagilid]] {{IPA|/l/}} sa RP: {{IPA|[l]}} (hal. {{Lang|en|light}} {{IPA|[laɪt]}} "liwanag") na inilalarawan bilang ''malinaw'', at {{IPA|[ɫ]}} (hal. {{Lang|en|full}} {{IPA|[fʊɫ]}} "puno [ng laman]") na inilalarawan naman bilang ''madilim''.{{Sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=13}} Samantala, mas madalas na madilim na anyo ang ginagamit sa GA.{{Sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=41}} Nawawalan ng tunog naman ang mga [[tunog na walang harang]] ([[malapatinig]], [[Katinig na pailong|pailong]], [[Likidong katinig|likido]]) kapag sumusunod sa isang di-matunog na tunog na may harang, at palaging silabiko ang mga ito kapag sumusunod sa isang katinig sa dulo ng mga salita.{{sfn|Brinton|Brinton|2010|pp=56–59}} === Patinig === {{stack begin}} {| class="wikitable floatright" style="text-align: center;" |+ Diptonggo sa dulo ! [[Received Pronunciation|RP]] !! [[General American|GA]] !! Salita |- | colspan="2" | {{IPA|eɪ}} || {{lang|en|b'''ay'''}} |- | {{IPA|əʊ}} || {{IPA|oʊ}} || {{lang|en|r'''oa'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA|aɪ}} || {{lang|en|cr'''y'''}} |- | colspan="2" | {{IPA|aʊ}} || {{lang|en|c'''ow'''}} |- | colspan="2" | {{IPA|ɔɪ}} || {{lang|en|b'''oy'''}} |} {| class="wikitable floatright" style="text-align: center;" |+ Diptonggo sa gitna ! [[Received Pronunciation|RP]] !! [[General American|GA]] !! Salita |- | {{IPA|ɪə}} || {{IPA|ɪɹ}} || {{lang|en|p'''eer'''}} |- | {{IPA link|ɛ|eə}} || {{IPA|ɛɹ}} || {{lang|en|p'''air'''}} |- | {{IPA|ʊə}} || {{IPA|ʊɹ}} || {{lang|en|p'''oor'''}} |} {{stack end}}{{stack begin}} {| class="wikitable floatright" style="text-align: center; margin-right: 1em;" |+ Monoptonggo ! [[Received Pronunciation|RP]] !! [[General American|GA]] !! Salita |- | {{IPA link|iː}} || {{IPA link|i}} || {{lang|en|n'''ee'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ɪ}} || b'''i'''d |- | {{IPA link|e̞|e}} || {{IPA link|ɛ}} || {{lang|en|b'''e'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|æ}}|| {{lang|en|b'''a'''ck}} |- | {{IPA link|ɑː}} || rowspan="2" | {{IPA link|ɑ}} || {{lang|en|br'''a'''}} |- | rowspan="2" | {{IPA link|ɒ}} || {{lang|en|b'''o'''x}} |- | rowspan="2" | {{IPA link|ɔ}}, {{IPA link|ɑ}} || {{lang|en|cl'''o'''th}} |- | {{IPA link|ɔ|ɔː}}|| {{lang|en|p'''aw'''}} |- | {{IPA link|uː}} || {{IPA link|u}} || {{lang|en|f'''oo'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ʊ}}|| {{lang|en|g'''oo'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ɐ|ʌ}} || {{lang|en|b'''u'''t}} |- | {{IPA link|ə|ɜː}} || {{IPA link|ɚ|ɜɹ}} || {{lang|en|b'''ir'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ə}} || {{lang|en|comm'''a'''}} |} {{stack end}} Nakadepende sa dayalekto ang pagbigkas sa mga patinig, kaya isa ito sa mga pinakamapapansing aspeto ng aksent ng isang mananalita. Makikita sa talahanayan ang mga [[Ponema|ponemang]] patinig sa parehong RP at GA gamit ang mga [[pamantayang leksema]]. Ponemiko ang mga patinig sa RP; ibig sabihin, may mahahabang patinig sa barayti na ito. Walang ganitong pagtatangi sa GA.{{sfn|Cohen|2012|p=80}} Gayunpaman, sa parehong RP at GA, [[Pag-ikli (ponetika)|umiiksi]] sa haba ang mga patinig bago ang mga katinig na ''fortis'' sa parehong pantig, pero hindi bago ang mga katinig na ''lenis'' o sa mga bukas na pantig. Ibig sabihin, mas maiiksi ang pagbigkas sa mga patinig sa mga salitang tulad ng {{Lang|en|rich}} ("mayaman") kumpara sa mga salitang kagaya ng {{Lang|en|ridge}} ("[[Tagaytay (anyong-lupa)|tagaytay]]"). Dahil karaniwang di-matunog ang mga katinig na ''lenis'' sa dulo ng mga pantig, mahalagang pantukoy ang [[haba ng patinig]] para madetermina kung ang kasunod ba na katinig ay ''fortis'' o ''lenis''.{{sfn|Collins|Mees|2003|pp=46–50}} Nakikita lamang ang patinig na {{IPA|/ə/}} sa mga walang diin na pantig at mas bukas sa kalidad kapag nasa dulo ng mga pantig.{{sfn|Cruttenden|2014|p=138}}{{sfn|Flemming|Johnson|2007}} Hindi itinatangi sa ilang mga dayalekto ang mga patinig na {{IPA|/ɪ/}} at {{IPA|/ə/}} sa mga bahaging walang diin, kagaya ng pagiging magkasingtunog ng mga salitang {{Lang|en|rabbit}} ("kuneho") at {{Lang|en|abbot}} ("abad"), sa prosesong tinatawag na [[pagsasama ng mga mahihinang patinig]].{{sfn|Wells|1982|p=167}} Nagiging [[Patinig na tunog-R|patinig na tunog-''R'']] {{IPA|[ɚ]}} ang mga diptonggong {{IPA|/ɜr/}} at {{IPA|/ər/}} sa GA, kagaya halimbawa ng salitang {{Lang|en|further}} ("higit pa"), na binibigkas bilang {{IPA|[ˈfɚðɚ]}} imbes na {{IPA|/ˈfɜrðər/}}, habang {{IPA|[ˈfəːðə]}} naman sa RP.{{sfn|Wells|1982|p=121}} === Ponotaktika === Nagtataglay ang mga pantig sa wikang Ingles ng patinig bilang gitna nito. Opsyonal lamang ang simula at dulo ng pantig. Maaaring magsimula ang mga pantig nang hanggang sa tatlong katinig (hal. {{Lang|en|sprint}} "takbo"), at magtapos nang hanggang sa lima (hal. {{Lang|en|angsts}} "pagkabalisa"). Pinagpapalagay na ang salitang {{Lang|en|strengths}} ("mga lakas") ang pinakamalapit sa pinakakomplikadong posibleng pantig na maaaring mabuo sa wika. May mga limitasyon sa mga katinig na pwedeng maging magkatabi sa isa't isa depende kung nasa simula o dulo ito ng isang pantig. Maaaring maging isa sa apat na uri ng mga [[kambal-katinig]] ang mga katinig sa simula: [[Katinig na pasara|pasara]] at [[Katinig na palapit|palapit]] (hal. {{Lang|en|play}} "maglaro"), di-matunog na [[Katinig na pasutsot|pasutsot]] at palapit (hal. {{Lang|en|sly}} "tuso") o di-matunog na pasara (hal. {{Lang|en|stay}} "manatili"), o ang titik na ''s'', di-matunog na pasara, at palapit (hal. {{Lang|en|string}} "tali").{{sfn|Brinton|Brinton|2010|page=60}} Pinapayagan lamang ang kambal-katinig na [[Katinig na pailong|pailong]] at pasara sa dulo. Palaging sumasang-ayon ang mga magkakatabing [[tunog na may harang]] sa [[Tunog (ponetika)|tunog]], at bawal ang mga [[Matinis na katinig|matitinis na katinig]] at pasara na nasa parehong [[lugar ng artikulasyon]]. May mga katinig na limitado lamang ang paggamit: maaari lamang sa simula ng pantig ang tunog na {{IPA|/h/}} habang maaari lamang sa dulo ng pantig ang tunog na {{IPA|/ŋ/}}.{{sfn|König|1994|pp=537–538}} === Diin, ritmo, at intonasyon === Mahalaga ang [[Diin (lingguwistika)|diin]] sa wikang Ingles. May mga pantig na dinidiinan, habang hindi naman sa iba. Kombinasyon ang diin ng haba, tindi, kalidad ng patinig, at minsan, pagbabago sa tinis. Mas mahaba at malakas ang pagbigkas sa mga dinidiinang pantig, habang madalas na [[Pagbabawas sa patinig|binabawasan ng mga patinig]] ang mga di-dinidiinang pantig.{{sfn|International Phonetic Association|1999|p=42}} [[Ponema|Ponemiko]] ang diin sa wikang Ingles. Halimbawa, ang salitang {{Lang|en|contract}} ay maaaring maging [[pangngalan]] ("kontrata") o [[pandiwa]] ("paliitin" o "magkasakit") depende sa kung saang pantig ang diin: pangngalan ito kung nasa unang pantig ({{IPAc-en|ˈ|k|ɒ|n|t|r|æ|k|t}} {{respell|KON|trakt}}) at pandiwa naman kung nasa pangalawa ({{IPAc-en|k|ə|n|ˈ|t|r|æ|k|t}} {{respell|kən|TRAKT|'}}).{{sfn|Oxford Learner's Dictionary|2015|loc=Entry "contract"}}{{sfn|Merriam Webster|2015|loc=Entry "contract"}}{{sfn|Macquarie Dictionary|2015|loc=Entry "contract"}} Ginagamit din ang diin para itangi ang mga salita mula sa mga [[parirala]]; halimbawa, {{Lang|en|hotdog}} ({{IPAc-en|ˈ|h|ɒ|t|d|ɒ|g}}, isang uri ng pagkain) kumpara sa {{Lang|en|hot dog}} {{{IPAc-en|ˈ|h|ɒ|t|_|ˈ|d|ɒ|g}}, "mainit na aso").{{sfn|Brinton|Brinton|2010|p=66}} Pagdating sa [[ritmo]], inilalarawan ang wikang Ingles bilang isang [[wikang pa-diin ang tayming]]; ibig sabihin, madalas na parehas lang ang haba ng oras sa pagitan ng mga dinidiinang pantig.<ref>{{cite journal |last1=Lunden |first1=Anya |year=2017 |title=Duration, vowel quality, and the rhythmic pattern of English |trans-title=Haba, kalidad ng patinig, at patern ng ritmo sa wikang Ingles |journal=Laboratory Phonology |language=en |volume=8 |page=27 |doi=10.5334/labphon.37 |doi-access=free}}</ref> === Pagkakaiba === {| class="wikitable mw-collapsible" |+ Mga katangiang ponolohikal sa mga pamantayanag barayti ng wikang Ingles{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=4–6}} ! !! scope="col" | [[Amerikanong Ingles|Estados Unidos]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Canada|Canada]] !! scope="col" | [[Hiberno-Ingles|Irlanda]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Ulster|Hilagang Irlanda]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Eskosya|Eskosya]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Inglatera|Inglatera]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Gales|Gales]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Timog Aprika|Timog Aprika]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Australia|Australia]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Nueva Selanda|Nueva Selanda]] |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iisa sa bigkas ng father at bother|Pag-iisa sa bigkas ng ''father'' at ''bother'']] | {{yes}} || {{yes}} || || || || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pagkabilog|Di-mabilog]] ang {{IPA|/ɒ/}} | {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || || || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | Pagbigkas sa {{IPA|/ɜr/}} bilang {{IPA|[ɚ]}} | {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iisa sa bigkas ng cot at caught|Pag-iisa sa bigkas ng ''cot'' at ''caught'']] | {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{yes}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{yes}} || {{yes}} || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iisa sa bigkas ng full at fool|Pag-iisa sa bigkas ng ''full'' at ''fool'']] | || || || {{yes}} || {{yes}} || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pagpapalitang t at d|Pagpapalitan]] ng {{IPA|/t, d/}} | {{yes}} || {{yes}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{usually|Madalas}} || {{rarely}} || {{rarely}} || {{rarely}} || {{rarely}} || {{yes}} || {{usually|Madalas}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iiba sa bigkas ng trap at bath|Pag-iiba sa bigkas ng ''trap'' at ''bath'']] | || || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || || {{usually|Madalas}} || {{yes}} || {{yes}} || {{usually|Madalas}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Katinig na tunog-R|Kawalang-rotisidad]] | || || || || || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | Mga nakasarang patinig sa {{IPA|/æ, ɛ/}} | || || || || || || || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | Posibleng bigkasin ang {{IPA|/l/}} bilang {{IPA|[ɫ]}} | {{yes}} || {{yes}} || || {{yes}} || {{yes}} || || || || {{yes}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Paghaharap (ponetika)|Hinaharap]] ang {{IPA|/ɑː/}} bago ang {{IPA|/r/}} | || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || || || || || || {{yes}} || {{yes}} |} {|class="wikitable floatright" |+ Mga dayalekto at mababang patinig ! scope="col" style="text-align:right" | [[Pangkat ng leksema|Leksema]] !! scope="col" | RP || scope="col" | GA !! scope="col" | CanE !! scope="col" | Pagbabago |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|THOUGHT}} | {{IPA|/ɔː/}} || rowspan="2" | {{IPA|/ɔ/}} o {{IPA|/ɑ/}} || rowspan="4" | {{IPA|/ɑ/}} || [[Pag-iisa sa bigkas ng cot at caught|Pag-iisa sa bigkas ng ''cot'' at ''caught'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|CLOTH}} | rowspan="2" | {{IPA|/ɒ/}} || [[Pag-iiba sa bigkas ng lot at cloth|Pag-iiba sa bigkas ng ''lot'' at ''cloth'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|LOT}} | rowspan="2" | {{IPA|/ɑ/}} || rowspan="2" | [[Pag-iisa sa bigkas ng father at bother|Pag-iisa sa bigkas ng ''father'' at ''bother'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|PALM}} | rowspan="2" | {{IPA|/ɑː/}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|BATH}} | rowspan="2" | {{IPA|/æ/}} || rowspan="2" | {{IPA|/æ/}} || rowspan="2" | [[Pag-iiba sa bigkas ng trap at bath|Pag-iiba sa bigkas ng ''trap'' at ''bath'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|TRAP}} | {{IPA|/æ/}} |} Pinakamalaki ang pagkakaiba ng mga barayti ng wikang Ingles pagdating sa pagbigkas sa mga patinig. Dumaan ang wikang Ingles sa napakaraming mga pagbabago sa pagbigkas sa paglipas ng panahon, na nakaapekto sa marami o ilan sa mga barayti nito. Pinakakilala sa mga pagbabagong ito ang tinatawag na [[Malawakang Paglilipat ng Patinig]] ({{Lang|en|Great Vowel Shift}}) na nakaapekto sa maraming barayti nito partikular sa mga mahahabang patinig, bagamat iba ang naging epekto nito sa ilang mga barayti. Samantala, nakaranas ng dalawang malawakang pagbabago ang [[wikang Ingles sa Hilagang Amerika]], ang [[Paglilipat ng Patinig sa mga Hilagang Lungsod]] ({{Lang|en|Northern Cities Vowel Shift}}) at ang [[Paglilipat ng Patinig sa Canada]] ({{Lang|en|Canadian Vowel Shift}}).{{sfnm|Lass|1992|Lass|2000|1pp=90, 118, 610|2pp=80, 656}} May mga barayti na mas malaki ang imbentaryo ng mga ponema kesa sa karaniwang pamantayang barayti. May iilang mga konserbatibong barayti ng wika kagaya ng sa [[Wikang Ingles ng Eskosya|Eskosya]] na may di-matunog na katinig na {{IPA|[ʍ]}} na makikita sa salitang {{Lang|en|whine}} ("umangal") na itinatangi nila sa salitang {{Lang|en|wine}} ("alak"), na may matunog na katinig naman na {{IPA|[w]}}; walang pagtatanging ganito sa ibang mga barayti kung saan kinokonsiderang magkasingtunog ang dalawang salita, isang katangiang tinatawag na [[Pag-iisa sa bigkas ng whine at wine|pag-iisa sa bigkas ng ''whine'' at ''wine'']]. Makikita rin ang tunog na {{IPA|[x]}} sa Ingles ng Eskosya, kung saan itinatangi ito sa salitang {{Lang|en|loch}} ("lawa") at {{Lang|en|lock}} ("kandado"). Wala namang tunog na {{IPA|[h]}} sa ilang mga barayti kagaya ng sa [[Cockney (aksent)|Cockney]] sa prosesong tinatawag na [[Pagtatanggal sa h|pagtatanggal sa ''h'']]. Samantala, wala namang mga [[katinig na pasutsot sa ngipin]] {{IPA|[θ ð]}} ang ilang mga dayalektong may [[Pagpipigil sa th|pagpipigil]] at [[Paghaharap sa th|paghaharap sa ''th'']] kagaya ng sa [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles|Aprikanong Amerikanong Bernakular]] at [[Estuaryong Ingles]]; pinalitan nila ang mga ito mga [[katinig na pasara sa ngipin]] o [[Katinig na pasara sa gilagid|gilagid]] {{IPA|[t d]}}o maging mga [[Katinig na pasutsot sa labi-ngipin|pasutsot sa labi-ngipin]] {{IPA|[f v]}}.{{sfn|Roach|2009|p=53}}{{sfn|Giegerich|1992|p=36}} Bukod sa mga ito, sumailalim rin ang ibang mga barayti sa mga pagbabago sa pagbigkas kagaya ng [[Pagsasama o pagtatanggal sa yod|pagsasama o pagtatanggal sa ''yod'']] gayundin sa pagbabawas sa mga kambal-katinig.{{sfn|Wells|1982}} Nagkakaiba ang RP at GA sa pagbigkas nila sa tunog na {{IPA|/r/}} pagkatapos ng isang patinig sa dulo ng isang pantig. [[Katinig na tunog-R|Rotiko]] ang GA, ibig sabihin, binibigkas nila ang tunog na ito sa mga dulo ng pantig, habang di-rotiko naman ang RP kung saan pawang [[Pagpapadulas (lingguwistika)|pinapadulas]] lamang nila ang patinig imbes na bigkasin ang tunog na {{IPA|/r/}}.{{sfn|Lass|2000|p=114}} Komplikado ang pagkakaiba sa mga salitang may [[Nakabukang harapang patinig|nakabukang patinig sa harap]] at [[Nakabukang likurang patinig|likod]] {{IPA|/æ ɑː ɒ ɔː/}}. Itinatangi ang lahat ng apat na tunog na ito sa RP, Australia, Nueva Selanda, at Timog Aprika. Sa GA, tatlo lamang ang itinatangi, {{IPA|/æ ɑ ɔ/}},{{sfn|Wells|1982|pp=xviii–xix}} habang dalawa lamang ito sa Canada, {{IPA|/æ ɑ/}}.{{sfn|Wells|1982|p=493}} == Ortograpiya == Sinusulat ang wikang Ingles gamit ang [[alpabetong Ingles]] na nakabatay sa [[sulat Latin]] mula pa noong ika-9 na siglo. Ginamit din ang [[mga runiko ng mga Anglo-Sahon]] para isulat ang [[Lumang Ingles]], bagamat nakita lamang ito sa mga maiikling tala; ipinapakita sa mga dokumentong sinulat sa panahong yon na mas laganap ang paggamit sa alpabetong Latin para isulat ang Lumang Ingles.{{sfn|Gneuss|2013|p=23}} Komplikado ang [[Ortograpiya ng wikang Ingles|ortograpiyang Ingles]], na nagtataglay ng mga elemento ng [[wikang Pranses]], [[Wikang Latin|Latin]], at [[Wikang Griyego|Griyego]] bukod sa katutubong sistemang [[Mga wikang Hermaniko|Hermaniko]].{{sfn|Swan|2006|p=149}} Dahil sa mga pagbabago sa pagbigkas, hindi tumutugma ang ortograpiya ng mga salita sa kung paano ito binibigkas.{{sfn|Lass|2000a}} Kumpara sa mga wika sa Europa kung saan aktibong pinalaganap ang mga [[reporma sa pagbaybay]] sa kani-kanilang wika, hindi indikasyon ang pagbaybay sa isang salita sa magiging bigkas nito.{{sfn|Mountford|2006}} Meron ding [[Pagkakaiba sa pagbaybay sa Britaniko at Amerikanong Ingles|sistematikong pagkakaiba]] sa pagbaybay sa [[Britanikong Ingles|Britaniko]] at [[Amerikanong Ingles]]. Dahil sa mga ito, marami ang [[Reporma sa pagbaybay sa wikang Ingles|nagmungkahi ng reporma]] sa pagbaybay sa wika.{{sfn|Neijt|2006}} Bagamat hindi nagtataglay ng iisang bigkas ang bawat titik sa pamantayang anyo ng wikang Ingles, ginagamit ang mga tuntunin sa pagbaybay upang malaman kung ano ang magiging bigkas ng mga ito.{{sfn|Daniels|Bright|1996|p=653}} Pinaniniwalaan nina [[Noam Chomsky]] at [[Morris Halle]] noong 1968 na ang sistema ng pagbaybay ng wikang Ingles ay "halos maayos",{{sfn|Swan|2006|p=149}} bagamat kaunting lingwista lamang ang sumasang-ayon sa pananaw na ito; itinuturing ng maraming lingwista na may katuwiran ang kasalukuyang pagbaybay sa mga salitang Ingles.{{sfn|Abercrombie|Daniels|2006}} Pinakaginagamit na [[Sistema ng pagsulat|sistema ng panulat]] sa mundo ang pamantayang ortograpiya ng wikang Ingles.{{sfn|Mountford|2006|p=156}} Madalas na dumedepende ang mga mambabasa ng wikang Ingles sa mga karaniwang bigkas ng mga [[katinig]]; halimbawa, ang titik na ''b'' ay binibigkas na {{IPA|/b/}}. Gayunpaman, may mga titik na may iba ring tunog depende sa kaso: ang titik na ''c'' ay [[Malambot at matigas na c|maaaring bigkasin]] nang {{IPA|/k/}} ("matigas", hal. {{Lang|en|cat}} "pusa") o {{IPA|/s/}} ("malambot", hal. {{Lang|en|cell}} "[[selula]]"), habang ang titik na ''g'' ay [[Malambot at matigas na g|maaaring bigkasin]] nang {{IPA|/g/}} ("matigas", hal. {{Lang|en|gun}} "baril") o {{IPA|/dʒ/}} ("malambot", hal. {{Lang|en|gem}} "[[Batong-hiyas|hiyas]]"). Nakadepende madalas ang magiging tunog ng mga titik na ito sa sumusunod na titik sa pamantayang pagbaybay sa mga ito. Bukod dito, gumagamit din ang wikang Ingles ng mga [[kambal-katinig]] upang maisulat ang ilang mga karagdagang tunog: ''ch'' para sa {{IPA|/tʃ/}} (hal. {{Lang|en|church}} "simbahan"), ''sh'' para sa {{IPA|/ʃ/}} (hal. {{Lang|en|show}} "ipakita" o "palabas"), ''th'' para sa {{IPA|/θ/}} (hal. {{Lang|en|think}} "mag-isip") o {{IPA|/ð/}} (hal. {{Lang|en|this}} "ito"), ''ng'' para sa {{IPA|/ŋ/}} (hal. {{Lang|en|sing}} "umawit"), at ''ph'' para sa {{IPA|/f/}} sa mga salitang-hiram mula sa wikang Griyego. Ginagamit din ang digrapong ''qu'' para sa tunog na {{IPA|/kw/}} (hal. {{Lang|en|queen}} "reyna"). Binibigkas naman ang titik na ''x'' bilang {{IPA|/z/}} kung nasa simula ito (hal. {{Lang|en|[[xylophone]]}}, isang uri ng instrumento) o bilang {{IPA|/ks/}} sa ibang posisyon (hal. {{Lang|en|tax}} "buwis"). May mga salitang hindi sumusunod sa mga tuntuning ito, na karaniwang mga salitang-hiram na pinatili ang pagbaybay at pagbigkas nito sa orihinal nitong wika,{{sfn|Daniels|Bright|1996|p=653}} o di kaya'y dahil sa mga mungkahi ng mga iskolar noong unang bahagi ng Modernong Ingles na sundin ang mga tuntunin sa pagbaybay ng wikang Latin para sa mga salitang Ingles na may Hermanikong pinagmulan.{{sfn|Daniels|Bright|1996|p=654}} Di tulad ng mga katinig, pawang iba-iba ang bigkas at pagbaybay sa mga tunog na [[patinig]] ng wikang Ingles. Mas marami ang tunog na patinig sa wika kesa sa mga titik na patinig (''a'', ''e'', ''i'', ''o'', ''u, y'', at minsan ''w'') nito. Dahil dito, pinagpapares ang mga titik na patinig sa isa't isa upang kumatawan sa ilang mga [[mahahabang patinig]] tulad ng ''oa'' sa salitang {{Lang|en|boat}} ("bangka"), ''ow'' sa {{Lang|en|how}} ("paano"), at ''ay'' sa {{Lang|en|stay}} ("manatili"). Bukod dito, meron ding tinatawag na [[Tahimik na e|"tahimik" na ''e'']] na resulta ng pagbabago ng mga tunog sa paglipas ng panahon.{{sfn|Abercrombie|Daniels|2006}} == Balarila == Kagaya ng ibang [[mga wikang Indo-Europeo]], sumusunod ang wikang Ingles sa [[Pagsasang-ayong nominatibo-akusatibo|akusatibong]] [[pangsang-ayong morposintaktiko]]. Sa kabilang banda, pinalitan na halos ng mga [[Wikang analitikal|analitikal]] na konstruksiyon ang paglalapi bilang [[Kaukulan (lingguwistika)|sistema ng kaukulan]] ({{Lang|en|grammatical case}}) sa wikang Ingles. Tanging mga [[panghalip panao]] na lamang ang nagtataglay ng kaukulan kesa sa ibang mga [[uri ng salita]]. Karaniwang inuuri ang mga salitang Ingles sa pitong grupo: [[pangngalan]], [[pandiwa]], [[pang-uri]], [[pang-abay]], [[Pantukoy (lingguwistika)|pantukoy]] (kasama ang mga [[Artikulo (balarila)|artikulo]]), [[pang-ukol]], at [[pangatnig]]. Ginugrupo din ang mga lingwista ang mga [[panghalip]] bilang isang hiwalay na grupo mula sa mga pangngalan, paghahati sa mga pangatnig bilang malaya o pantulong, at pagtuturing sa mga [[Padamdam (balarila)|salitang padamdam]] bilang isang hiwalay na grupo.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=22}} Marami ring mga [[pandiwang pantulong]] ({{Lang|en|auxilliary verb}}) sa wikang Ingles kagaya ng {{Lang|en|have}} at {{Lang|en|do}} na ginagamit bilang pantulong sa pagpapakita ng pakiramdam o aspeto. Minamarkahan ang mga tanong ng [[Sumusuportang do|sumusuportang ''do'']], [[Paglilipat ng salitang-wh|paglilipat]] ng mga [[Salitang-wh|salitang-''wh'']], at [[Pagbabaligtad sa paksa-pantulong|pagbabaligtad]] sa ayos ng mga salita sa ilang mga pandiwa.<ref name="Carter2016">{{cite book |last1=Carter |first1=Ronald |title=English Grammar Today |last2=McCarthey |first2=Michael |last3=Mark |first3=Geraldine |last4=O'Keeffe |first4=Anne |date=2016 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-316-61739-7 |language=en |trans-title=Balarila ng Wikang Ingles Ngayon}}</ref> Nananatili sa wikang Ingles ang ilang mga katangiang Hermaniko, kagaya ng pagtatangi sa mga [[Malakas na paglalapi|malalakas]] na [[salitang-ugat]] na may di-regular na paglalapi sa pamamagitan ng ''[[ablaut]]'' (hal. {{Lang|en|speak / spoke}} "magsalita" / "nagsalita") at mga mahihinang salitang-ugat sa pamamagitan ng regular na paglalapi (hal. {{Lang|en|hand / hands}} "kamay" / "mga kamay"). Makikita sa mga panghalip ang mga sistema ng kaukulan at [[Kasarian (balarila)|kasarian]] (hal. {{Lang|en|he / him}} panlalaking "siya" at "niya", {{Lang|en|who / whom}} "sino" / "kanino"), gayundin sa komplikadong paglalapi para sa [[Pandiwang copula|pandiwang ''copula'']] na {{Lang|en|to be}}.<ref name="Baugh2012">{{cite book |last1=Baugh |first1=Albert |title=A history of the English language |last2=Cable |first2=Thomas |date=2012 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-65596-5 |edition=6 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng wikang Ingles}}</ref> Makikita sa pangungusap sa baba ang paggamit sa lahat ng pitong uri ng salita sa wikang Ingles:{{sfb|Aarts|Haegeman|2006|p=118}} {| style="text-align: center;" ![[Pantukoy (lingguwistika)|Ptk.]] ![[Pangngalan|Png.]] ![[Pang-ukol|Puk.]] !Ptk. !Png. ![[Pangatnig|Pnt.]] !Ptk. ![[Pang-uri|Pur.]] !Png. ![[Pandiwa|Pnd.]] ![[Pang-abay|Pna.]] !Pnt. !Ptk. !Png. !Pnd. |- |{{Lang|en|The}} |{{Lang|en|chairman}} |{{Lang|en|of}} |{{Lang|en|the}} |{{Lang|en|committee}} |{{Lang|en|and}} |{{Lang|en|the}} |{{Lang|en|loquacious}} |{{Lang|en|politician}} |{{Lang|en|clashed}} |{{Lang|en|violently}} |{{Lang|en|when}} |{{Lang|en|the}} |{{Lang|en|meeting}} |{{Lang|en|started.}} |- | colspan="15" |"Marahas na nag-away ang pinuno ng komite at ang madaldal na politiko nang magsimula ang pulong." |} === Pangngalan at pariralang pangngalan === Nalalapian ang mga [[pangngalan sa wikang Ingles]] batay sa [[Kailanan (balarila)|kailanan]] (bilang) at [[Pag-aari (balarila)|pag-aari]]. Nakakabuo ng mga bagong pangngalan sa wika sa pamamagitan ng deribasyon o pagsasama. Nahahati ang mga pangngalan sa dalawang uri batay sa [[semantika]]: [[pangngalang pantangi]] na tumutukoy sa mga pangngalang may tiyak na [[pangalan]], at mga [[pangngalang pambalana]], na tumutukoy naman sa mga pangngalang walang tiyak na pangalan. Nahahati pa nang husto ang mga pangngalang pambalana batay sa semantika sa dalawa, tahas (o kongkreto) at basal, at batay sa balarila, [[Pangngalang nabibilang|nabibilang]] at [[Pangngalang di-nabibilang|di-nabibilang]].{{sfn|Payne|Huddleston|2002}} Nalalapian para sa kailanan ang karamihan sa mga pangngalang nabibilang gamit ang [[Panlapi|hulaping]] {{Lang|en|-s}} (o sa ibang mga kaso, {{Lang|en|-es}}) para sa mga pangngalang may bilang na higit sa isa ([[Pangmaramihan (balarila)|pangmaramihan]], hal. {{Lang|en|pencils}} "mga lapis" o {{Lang|en|knives}} "mga kutsilyo", isahan ay {{Lang|en|knife}} "kutsilyo"), bagamat may mga iilang pangngalan na may anyong pangmaramihan na taliwas sa ganitong sistema (hal. {{Lang|en|mice}} "mga daga", isahan ay {{Lang|en|mouse}} "daga"). Samantala, nabubuo naman ang anyong pangmaramihan ng mga pangngalang di-nabibilang sa pamamagitan ng hiwalay na pangngalang nabibilang bilang pantukoy; halimbawa, ang pangngalang {{Lang|en|bread}} 'tinapay" ay isang pangngalang di-nabibilang, kaya ginagamit ang pangngalang nabibilang na {{Lang|en|loaf}} (masasalin dito bilang "hiwa") kagaya ng {{Lang|en|one loaf of bread}} ("isang hiwa ng tinapay") para sa isahan at {{Lang|en|two loaves of bread}} ("dalawang hiwa ng tinapay") para sa higit sa isa o pangmaramihan.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=56–57}} Nalalapian din ang mga pangngalan sa wikang Ingles batay sa pag-aari, kung saan ginagamit ang hulaping {{Lang|en|'s}} (titik ''s'' na may [[kudlit]], hal. {{Lang|en|girl's wallet}} "pitaka ng batang babae") o gamit ang [[pang-ukol]] na {{Lang|en|of}} (hal. {{Lang|en|wallet of the girl}}). Noon, ginagamit lamang ang {{Lang|en|'s}} sa mga [[Buhay (balarila)|pangngalang buhay]] at {{Lang|en|of}} sa mga pangngalang di-buhay. Di na ganito ang kaso sa kasalukuyan dahil sa paggamit ng mga katutubong mananalita sa {{Lang|en|'s}} kahit maging sa mga pangngalang di-buhay. Mababago ang posisyon ng kudlit sa {{Lang|en|'s}} kung nagtatapos ang pangngalan sa titik na ''s'', kung saan magiging nasa dulo ito ng naturang salita (hal. {{Lang|en|sailors' ship}} "barko ''ng'' mga manlalayag").<ref name="Carter2016" /> Nakakabuo ang mga pangngalan ng mga [[parirala]] (tinatawag na [[pariralang pangngalan]]) kung kinakailangan ang mga ito ng ibang uri ng salita kagaya ng pantukoy, [[Panukat (balarila)|panukat]], pang-ukol, o [[pang-uri]].{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=55}} Maaari itong maiksi, kagaya ng sa {{Lang|en|the man}} ("ang lalaki"), na nagtataglay ng pangngalan ({{Lang|en|man}} "lalaki") at pantukoy ({{Lang|en|the}} "ang"). Maaari rin itong magtaglay ng mga [[panuring]] kagaya ng pang-uri (hal. {{Lang|en|tall man}} "matangkad na lalaki") bukod sa mga pantukoy, at maaari ring magsama ng iba pang mga pangngalan upang maging isang mahabang parirala gamit ang mga pang-ukol na {{Lang|en|and}} ("at") o {{Lang|en|with}} (masasalin bilang "kasama"): hal. {{Lang|en|the tall man with his wife and children}} ("ang matangkad na lalaki kasama ang kanyang asawa at mga anak"), na nagtataglay ng mga pantukoy, pangngalan, at pang-ukol. Gaano man kahaba ang mga pariralang pangngalan, itinuturing ito bilang iisang yunit sa pananaw ng semantika, partikular na sa mga kaso kung saan maaaring maging malabo ang tinutukoy na may-ari ng hulaping {{Lang|en|'s}}.<ref name="Carter2016" />{{Efn|Halimbawa ay ang pariralang {{lang|en|the Philippine president's wife}} ("ang asawa ng pangulo ng Pilipinas"), kung saan nakakabit ang {{lang|en|'s}} sa pariralang {{lang|en|the Philippine president}} at hindi lamang sa {{lang|en|president}} ayon sa semantika.}} Ginagamit ang isang grupo ng mga pantukoy para markahan ang mga pangngalan batay sa [[Katiyakan (balarila)|katiyakan]], kung saan ginagamit ang pantukoy na {{Lang|en|the}} ("ang") upang markahan ang isang tiyak na pangngalan, at {{Lang|en|a}} o {{Lang|en|an}} para naman sa mga pangngalang di-tiyak (hal. ikumpara ang {{Lang|en|the president}} "ang pangulo" sa {{Lang|en|a president}} "isang pangulo"). Nakadepende ang paggamit sa {{Lang|en|a}} o {{Lang|en|an}} sa simulang tunog ng pangngalan: {{Lang|en|a}} kung isa itong [[Katinig|tunog na katinig]] (hal. {{Lang|en|a pencil}} "isang lapis" o {{Lang|en|a uniform}} "isang uniporme" dahil nagsisimula ang salita sa tunog na {{IPA|/j/}}) habang {{Lang|en|an}} naman sa mga [[Patinig|tunog na patinig]] (hal. {{Lang|en|an event}} "isang pangyayari" o {{Lang|en|an honest person}} "isang tapat na tao" dahil nagsisimula ang salita sa tunog na {{IPA|/ɑ/}}).<ref>{{Cite web |title='A' or 'an'? What about before 'h'? An Indefinite Article Guide |trans-title='A' ba o 'An': Gabay sa mga Di-tiyak na Pantukoy |url=https://www.merriam-webster.com/grammar/is-it-a-or-an |access-date=2026-06-29 |website=www.merriam-webster.com |language=en}}</ref> Samantala, ginagamit naman ang mga panukat (hal. {{Lang|en|one}} "isa", {{Lang|en|all}} "lahat") upang tukuyin ang kailanan o bilang ng isang pangngalan. Dapat [[Pagsang-ayon (balarila)|sumasang-ayon]] ang pangngalan sa panukat na ginagamit, halimbawa, {{Lang|en|one pencil}} "isang lapis" pero {{Lang|en|all pencils}} "lahat ng lapis"). Palaging nasa simula ng mga pariralang pangngalan ang mga pantukoy.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=54–55}} ==== Pang-uri ==== [[Pang-uri sa wikang Ingles]] ang mga salitang naglalarawan sa ibang mga salitang Ingles, karaniwan sa mga pangngalan, kagaya halimbawa ng {{Lang|en|red car}} ("pulang kotse"). Nasa unahan palagi ito ng salitang nilalarawan nito, at pagkatapos ng pantukoy kung meron man. Maaari ring umakto ang mga ito bilang panaguring naglalarawan, kagaya ng pang-uri na {{Lang|en|happy}} ("masaya") sa pangungusap na {{Lang|en|the child is happy}} ("masaya ang bata").{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=530}} Hindi nilalapian ang mga pang-uri sa modernong Ingles, bagamat nilalapian ito noon. Gayunpaman, nilalapian pa rin ang ilang mga pang-uri batay sa [[Kaantasan ng pang-uri|antas ng pagkukumpara]]: walang paglalapi sa antas na lantay, ginagamit naman ang hulaping {{Lang|en|-er}} sa antas na pahambing, habang {{Lang|en|-est}} naman sa antas na pasukdol. May ilang pang-uri na may naiibang anyo para sa pahambing at pasukdol na antas: halimbawa ang salitang {{Lang|en|good}} ("maayos"), na may pahambing na {{Lang|en|better}} ("mas maayos") at pasukdol na {{Lang|en|best}} ("pinakamaayos"). Samantala, ginagamit naman ng ibang mga pang-uri ang isang hiwalay na salita para sa pahambing at pasukdol: {{Lang|en|more}} (masasalin dito bilang "mas") para sa pahambing (hal. {{Lang|en|more beautiful}} "mas maganda") habang {{Lang|en|most}} (masasalin dito bilang "pinaka-") para naman sa pasukdol (hal. {{Lang|en|most beautiful}} "pinakamaganda").{{sfn|König|1994|p=540}} May pagkakaiba sa kung ano ang ginagamit ng mga mananalita na paraan para sa kaantasan; sa kasalukuyan, ipinapakita sa mga pag-aaral na mas nagiging karaniwan sa mga katutubong mananalita ang paggamit sa mga hiwalay na salita kesa sa paglalapi.{{sfn|Mair|2006|pp=148–149}} ==== Panghalip, kaukulan, at panauhan ==== Di kagaya ng ibang uri ng salita sa wikang Ingles, napanatili ng mga [[Panghalip sa wikang Ingles|panghalip ng wika]] ang marami sa mga paglalapi batay sa kaukulan at [[Panauhan (balarila)|panauhan]]. Napanatili sa mga [[panghalip panao]] ang pagkakaiba sa anyong simuno o tagaganap sa karamihan sa mga panauhan gayundin sa pagtatangi batay sa buhay sa mga panghalip sa ikatlong panauhan at batay sa [[Kasarian (balarila)|kasarian]]. Kumakatawan ang [[kaukulang simuno]] ng modernong Ingles sa [[kaukulang palagyo]] ng [[Lumang Ingles]], habang kumakatawan naman ang [[kaukulang palayon]] sa [[kaukulang tagaganap]] at sa [[kaukulang patanggap]] ng Lumang Ingles.{{sfn|Leech|2006|p=69|loc="Nominative is a traditional name for the subjective case"}}{{sfn|O'Dwyer|2006|loc="English has subjective, objective and possessive cases."}} Ginagamit ang kaukulang simuno kung simuno ang [[panghalip]] mismo ng isang [[sugnay]], habang sa ibang kaso, ginagamit naman ang kaukulang palayon.{{sfn|Greenbaum|Nelson|2002}} Samantala, maaaring malaya o di-malaya ang magiging anyo ng mga [[panghalip paari]] sa wikang Ingles. Umaakto bilang pantukoy sa isang pangngalan ang mga di-malalayang panghalip paari (hal. {{Lang|en|my chair}} "upuan ko") habang umaakto naman na parang pangngalan ang mga malalayang panghalip paari (hal. {{Lang|en|the chair is mine}} "akin ang upuan").{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=425–426}} Hindi na itinatangi sa modernong Ingles ang pagkapormal ng mga panghalip. Noon, itinatangi ito kagaya ng sa panghalip panao sa ikalawang panauhan: {{Lang|en|thou}} ang di-pormal habang {{Lang|en|you}} naman ang pormal na katumbas. Sa kasalukuyan, hindi na halos ginagamit ang {{Lang|en|thou}}, habang nanaig naman ang {{Lang|en|you}} sa kahit anong konteksto.{{sfn|McMahon|2012|p=182}} Pare-pareho ang mga ginagamit na salita para sa anyong pang-isahan at pangmaramihan ng mga panghalip sa ikalawa at ikatlong panauhan: * Palaging magkapareho ng itsura ang mga panghalip sa ikalawang panauhan ({{Lang|en|you, your, yours}} "ikaw, mo, sa'yo") maliban sa anyong pabalik ({{Lang|en|yourself, yourselves}} "sa'yo, sa inyo") sa maraming dayalekto. Ginagamit ng ilang dayalekto ang isang hiwalay na pangmaramihang panghalip sa ikalawang panauhan: {{Lang|en|y'all}} ("kayong lahat") sa [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles]] at [[Ingles ng Katimugang Estados Unidos]], {{Lang|en|youse}} sa [[Ingles ng Australia|Australia]], o {{Lang|en|ye}} sa [[Ingles ng Irlanda|Irlanda]]. * Sa ikatlong panauhan, parehong ginagamit sa modernong Ingles ang serye ng pares na {{Lang|en|they/them}} ({{Lang|en|they, them, their, theirs, themselves}}, "sila, kanila, nila, sa kanila") bilang pang-isahan o pangmaramihan. Ginagamit din ang naturang serye ng panghalip bilang mga pang-isahang [[panghalip na walang kasarian]] (minsan kasama ang pang-isahang panghalip pabalik na {{Lang|en|themself}}), partikular sa [[LGBT|mga taong LGBT]].<ref>{{Cite web |last=Lee |first=Chelsea |date=31 October 2019 |title=Welcome, singular "they" |trans-title=Maligayang pagdating, pang-isahang ''they'' |url=https://apastyle.apa.org/blog/singular-they |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200214220442/https://apastyle.apa.org/blog/singular-they |archive-date=14 February 2020 |publisher=American Psychological Association |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last=Kamm |first=Oliver |date=12 December 2015 |title=The Pedant: The sheer usefulness of singular 'they' is obvious |trans-title=Ang Pedante: Halata ang sobrang tinding pakinabang ng pang-isahang ''they'' |url=https://www.thetimes.com/uk/society/article/the-pedant-the-sheer-usefulness-of-singular-they-is-obvious-3qs05ngflkj |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190619175236/https://www.thetimes.co.uk/article/the-pedant-the-sheer-usefulness-of-singular-they-is-obvious-3qs05ngflkj |archive-date=19 June 2019 |website=[[The Times]] |language=en}}</ref> {| class="wikitable" |+Mga panghalip panao ng wikang Ingles ! colspan="4" rowspan="2" scope="col" |Panauhan ! rowspan="2" scope="col" |Simuno ! rowspan="2" scope="col" |Tagaganap ! colspan="2" scope="col" |Paari ! rowspan="2" scope="col" |Pabalik |- !Malaya !Di-malaya |- ! rowspan="2" scope="row" |Una ! colspan="3" |Isahan |{{Lang|en|I}} |{{Lang|en|me}} |{{Lang|en|my}} |''mine'' |''myself'' |- ! colspan="3" |Maramihan |{{Lang|en|we}} |{{Lang|en|us}} |{{Lang|en|our}} |{{Lang|en|ours}} |{{Lang|en|ourselves}} |- ! rowspan="2" |Ikalawa ! colspan="3" |Isahan | colspan="2" rowspan="2" |{{Lang|en|you}} | rowspan="2" |{{Lang|en|your}} | rowspan="2" |{{Lang|en|yours}} |{{Lang|en|yourself}} |- ! colspan="3" |Maramihan |{{Lang|en|yourselves}} |- ! rowspan="5" |Ikatlo ! rowspan="4" |Isahan ! rowspan="3" |Tao !Panlalaki |{{Lang|en|he}} |{{Lang|en|him}} | colspan="2" |{{Lang|en|his}} |{{Lang|en|himself}} |- !Pambabae |{{Lang|en|she}} | colspan="2" |{{Lang|en|her}} |{{Lang|en|hers}} |{{Lang|en|herself}} |- !Alinman |{{Lang|en|they}} |{{Lang|en|them}} |{{Lang|en|their}} |{{Lang|en|theirs}} |{{Lang|en|themself}}{{Efn|Bagamat unang ginamit ang {{lang|en|themself}} noon pang ika-14 na siglo, kinokonsidera pa rin ang paggamit nito bilang limitado. Ayon sa ''[[The Cambridge Grammar of the English Language]]'', ang paggamit nito ay bihira at tinatanggap lamang ng minorya ng mga mananalita, bagamat inaasahang lalaganap ang paggamit nito sa hinaharap kasabay ng pagsikat ng pang-isahang {{lang|en|they}}, kung saan maaaring makita ang anyong pangmaramihan nitong {{lang|en|themselves}} bilang taliwas sa pagiging pang-isahan ng {{lang|en|they}}.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002}}}} |- ! colspan="2" |Di-tao | colspan="2" |{{Lang|en|it}} | colspan="2" |{{Lang|en|its}} |{{Lang|en|itself}} |- ! colspan="3" |Maramihan |{{Lang|en|they}} |{{Lang|en|them}} |{{Lang|en|their}} |{{Lang|en|theirs}} |{{Lang|en|themselves}} |} ==== Pang-ukol ==== Pariralang pang-ukol ang tawag sa mga parirala na may pang-ukol at isa o higit pang pangngalan, kagaya ng {{Lang|en|with my dog}} ("kasama ng aso ko"), {{Lang|en|for my friend}} ("para sa aking kaibigan"), {{Lang|en|to school}} ("patungong paaralan"), o {{Lang|en|in England}} ("sa Inglatera"). Ginagamit ang [[pang-ukol sa wikang Ingles]] sa samu't saring paraan, mula sa paglarawan sa paggalaw, lugar, o relasyon ng isang bagay sa isa pang bagay, gayundin sa mga pambalarilang dahilan kagaya ng panimula ng isang komplementong sugnay o sa mga argumentong palihis ng mga [[pandiwa]].{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=58}} Halimbawa, sa pariralang {{Lang|en|I gave it to him}} ("binigay ko yon sa kanya"), minamarkahan ng pang-ukol na {{Lang|en|to}} ang di-tuwirang layon ng pandiwang {{Lang|en|give}}. Tradisyonal na kinokonsiderang pang-ukol ang isang salita kung binabago nito ang kaukulan ng kasunod nitong salita. Gayunpaman, kinokonsidera na ng mga kontemporaryong gabay sa balarila ang pagiging pang-ukol ng isang salita kung umaakto ito bilang simula ng mga pariralang pang-ukol.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=598–600}} === Pandiwa at pariralang pandiwa === Nalalapian ang mga [[pandiwa sa wikang Ingles]] batay sa [[Panahon (balarila)|panahon]] at [[Aspeto (balarila)|aspeto]], at minamarkahan para sa pagsang-ayon sa mga pang-isahang paksang kasalukuyan sa ikatlong panauhan. Tanging ang pandiwang {{Lang|en|to be}} na lamang ang nalalapian para sa pagsang-ayon sa pangmaramihan at sa mga paksang nasa una at ikalawang panauhan.{{sfn|König|1994|p=540}} Pinapares naman ang mga [[pandiwang pantulong]] kagaya ng {{Lang|en|have}} ng isa pang pandiwa na nasa anyong [[pawatas]], pangnakaraan, o pangkasalukuyan. Bumubuo ang mga ito ng komplikadong sistema ng panahon, aspeto, at panagano. Natatangi ang mga pandiwang pantulong mula sa ibang mga pandiwa dahil puwedeng masundan ang mga ito ng negasyon, gayundin bilang ang unang bahagi ng isang pangungusap na patanong.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=51}}{{sfn|König|1994|p=541}} May anim na anyo sa paglalapi ang karamihan ng mga pandiwa sa wikang Ingles, kung saan tatlo sa mga ito ang pangunahin: pangkasalukuyan, pang-isahang pangkasalukuyan sa ikatlong panauhan, at pangnakaraan. Ginagamit naman ang mga sekundaryong anyo para sa pawatas, [[Pandiwari|pandiwaring]] [[pangngalang-diwa]] ({{Lang|en|gerund participle}}), at pandiwaring pangnakaraan.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=50}} Natatangi ang pandiwang {{Lang|en|to be}}, na ginagamit bilang ang pangunahing pandiwang pantulong para sa [[aspetong nagaganap]] gayundin bilang [[kopula]] bukod sa iba pang mga gamit,{{sfn|Peters|2004|loc="be" p. 66}} dahil napanatili nito ang ilan sa mga orihinal nitong paglalapi at pagiging iba-iba ng anyo nito depende sa paksa: {{Lang|en|am}} sa pangkasalukuyan sa unang panauhan, {{Lang|en|is}} sa pang-isahan sa ikatlong panauhan, at {{Lang|en|are}} sa pang-isahan sa ikalawang panauhan gayundin sa lahat ng tatlong anyong pangmaramihan. Tanging {{Lang|en|been}} lamang ang pandiwaring pangnakaraan nito habang {{Lang|en|being}} naman ang pandiwaring pangngalang-diwa.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=75, 91, 113–114}} {| class="wikitable" |+Mga anyo ng paglalapi sa mga pandiwa ! scope="col" | ! scope="col" |Malakas ! scope="col" |Karaniwan !Katumbas sa Tagalog |- !Salita |{{Lang|en|to take}} "kumuha" | colspan="2" |{{Lang|en|to love}} "magmahal" |- ! scope="row" |Payak na pangkasalukuyan |{{Lang|en|take}} |{{Lang|en|love}} | rowspan="2" |"nagmamahal ngayon" |- ! scope="row" |Pang-isahang pangkasalukuyan sa ikatlong panauhan |{{Lang|en|takes}} |{{Lang|en|loves}} |- ! scope="row" |Pangnakaraan |{{Lang|en|took}} |{{Lang|en|loved}} |"nagmahal noon" |- ! scope="row" |Pawatas |{{Lang|en|take}} |{{Lang|en|love}} |"magmahal" |- ! scope="row" |Pandiwaring pangngalang-diwa |{{Lang|en|taking}} |{{Lang|en|loving}} |"nagmamahal" |- ! scope="row" |Pandiwaring pangnakaraan |{{Lang|en|taken}} |{{Lang|en|loved}} |"nagmahal" |} ==== Panahon, aspeto, at panagano ==== May dalawang pangunahing [[Panahon (balarila)|panahon]] ang wikang Ingles: nakaraan at di-nakaraan (kasalukuyan). Nalalapian ang mga pandiwa para sa nakaraan sa pamamagitan ng paggamit sa anyong pangnakaraan nito, na nabubuo gamit ang hulaping {{Lang|en|-ed}} (o {{Lang|en|-d}} para sa pandiwang nagtatapos sa titik ''e'') para sa mga karaniwang pandiwa at hulaping {{Lang|en|-t}} o pagbabago sa mismong salita naman para sa mga malalakas na pandiwa. Hindi minamarkahan ang mga pandiwa sa panahong di-nakaraan, liban lamang sa pang-isahan sa ikatlong panauhan, kung saan nalalapian ito ng hulaping {{Lang|en|-s}}.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=51}} {| class="wikitable" |+Panahong pangkasalukuyan at pangnakaraan sa mga pandiwa ! scope="col" | ! scope="col" |Kasalukuyan !Tagalog ! scope="col" |Nakaraan !Tagalog |- ! scope="row" |Unang panauhan |{{Lang|en|I run}} |"Tumatakbo ako ngayon" |{{Lang|en|I ran}} |"Tumakbo ako kanina" |- ! scope="row" |Ikalawang panauhan |{{Lang|en|You run}} |"Tumatakbo ka ngayon" |{{Lang|en|You ran}} |"Tumakbo ka kanina" |- ! scope="row" |Ikatlong panauhan |{{Lang|en|John runs}} |"Tumatakbo si John ngayon" |{{Lang|en|John ran}} |"Tumakbo si John kanina" |} Walang anyong panghinaharap ang mga pandiwa sa wikang Ingles.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=208–210}} Para mabuo ang panahong panghinaharap, gumagamit ang wikang Ingles ng mga pandiwang pantulong na {{Lang|en|will}} o {{Lang|en|shall}}.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=51–52}} Ginagamit rin ang katagang {{Lang|en|going to}} para mabuo ang panahong [[Balak na panghinaharap (balarila)|balak na panghinaharap]].{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=210–211}} {| class="wikitable" |+Panahong panghinaharap sa mga pandiwa ! scope="col" | ! scope="col" |{{Lang|en|will}} !Tagalog !{{Lang|en|shall}} !Tagalog !{{Lang|en|going to}} !Tagalog |- ! scope="row" |Unang panauhan |{{Lang|en|I will run}} |"Tatakbo ako mamaya" |{{Lang|en|I shall run}} |"Dapat ako tumakbo mamaya" |{{Lang|en|I am going to run}} |"Balak kong tumakbo mamaya" |- ! scope="row" |Ikalawang panauhan |{{Lang|en|You will run}} |"Tatakbo ka mamaya" |{{Lang|en|You shall run}} |"Dapat kang tumakbo mamaya" |{{Lang|en|You are going to run}} |"Balak mong tumakbo mamaya" |- ! scope="row" |Ikatlong panauhan |{{Lang|en|John will run}} |"Tatakbo si John mamaya" |{{Lang|en|John shall run}} |"Dapat tumakbo si John mamaya" |{{Lang|en|John is going to run}} |"Balak tumakbo ni John mamaya" |} Gumagamit rin ang wikang Ingles ng karagdagan pang mga pandiwang pantulong para maipahayag ang iba pang mga [[Aspeto (balarila)|aspeto]], partikular na ang {{Lang|en|have}} at {{Lang|en|be}}, na ginagamit para sa [[Perpektibong aspeto|perpektibo]] (kumpleto o naganap) at [[Di-perpektibong aspeto|di-perpektibong]] (di-kumpleto o nagaganap) panahong pangnakaraan (hal. {{Lang|en|I have run}} "Tumakbo ako" kumpara sa {{Lang|en|I was running}} "Tumatakbo ako"), gayundin sa pinagsamang panahon kagaya ng perpektibong pangnakaraan (hal. {{Lang|en|I had been running}} "Noon pa ako tumatakbo") at perpektibong pangkasalukuyan (hal. {{Lang|en|I have been running}} "Kanina pa ako tumatakbo").{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=50–51}} Para naman sa pagpapahayag ng [[panagano]], gumagamit rin ang wikang Ingles ng mga pandiwang pantulong kagaya ng {{Lang|en|can}}, {{Lang|en|may}}, {{Lang|en|will}}, at {{Lang|en|shall}} at ang mga pangnakaraang anyo ng mga ito: {{Lang|en|could}}, {{Lang|en|might}}, {{Lang|en|would}}, at {{Lang|en|should}}. May dalawang pangunahing panagano ang wikang Ingles: [[Pasakali (balarila)|pasakali]] ({{Lang|en|subjunctive}}) at [[Pautos (balarila)|pautos]] ({{Lang|en|imperative}}). Pareho itong nakabatay sa payak na anyo ng pandiwa, at ginagamit sa mga di-malalayang [[sugnay]].{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=51–52}} Nabubuo ang anyong [[Pawatas (balarila)|pawatas]] ng pandiwa sa pamamagitan ng pagsasama ng payak na anyo nito at ang pang-ukol na {{Lang|en|to}}. Ginagamit ito sa mga sugnay na pandiwa na nakadepende sa isang sugnay na pandiwa na may hanggan, ang tawag sa sugnay na nabubuo sa paligid ng isang pandiwa sa anyong pangnakaraan o pangkasalukuyan. Kalimitang ito ang mga pandiwang pantulong, kung saan tinatrato ang tunay na pandiwa bilang ang dumedependeng sugnay nito.<ref>{{cite web |title=Finite and Nonfinite Clauses |trans-title=Mga Signay na May Hanggan at Walang Hanggan |url=https://myenglishgrammar.com/lesson-17-clauses/6-finite-and-nonfinite-clauses.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207091436/http://myenglishgrammar.com/lesson-17-clauses/6-finite-and-nonfinite-clauses.html |archive-date=7 December 2019 |website=MyEnglishGrammar.com |language=en}}</ref> Halimbawa, sa pariralang {{Lang|en|He has to go}} ("Dapat na siyang umalis"), ang pandiwang pantulong na {{Lang|en|have}} ang nalapian sa anyong pangnakaraan habang walang nagbago sa pandiwang {{Lang|en|to go}} na nasa anyong pawatas naman. Isa rin halimbawa ang {{Lang|en|I saw him leave}} ("Nakita ko siyang umalis"), kung saan mapapansing nagbago ang pandiwang {{Lang|en|see}} upang maging nasa anyong pangnakaraan ito habang ang komplementong sugnay na pandiwa {{Lang|en|leave}} ay nanatili lamang sa anyong pawatas nito. ==== Pariralang pandiwa ==== Gumagamit ang wikang Ingles ng mga [[pariralang pandiwa]], na kombinasyon ng isang pandiwang nasa payak nitong anyo na sinusundan ng isang [[pang-ukol]] o [[pangatnig]]. Umaakto ito bilang iisang katagang panaguri. Halimbawa nito ang mga katagang {{Lang|en|wake up}} ("gumising"), {{Lang|en|put up}} ("pagpasensiyahan"), at {{Lang|en|get together}} ("magsama-sama"). Pawang mga [[Idiyoma|idyoma]] ang kahulugan nito, na madalas ay malayo sa literal nitong salin; halimbawa, ang katagang {{Lang|en|lay off}} ay nangangahulugang "masibak" kahit na ang {{Lang|en|lay}} ay literal na "maglatag" at {{Lang|en|off}} naman ay literal na "magpatay [hal. ng ilaw]".{{sfn|Dixon|1982}} Kung ito ba ay isang hiwalay na kataga sa pananaw ng [[sintaksis]] o isa lamang kombinasyon ng pandiwa at pang-ukol (pananaw na nagtuturing sa {{Lang|en|wake up}} at {{Lang|en|run up}} bilang magkapareho sa pananaw ng sintaksis) ay kasakuluyang pinagdedebatehan ng mga gramatiko.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=274}} ==== Pang-abay ==== Binabago ng mga [[pang-abay]] ang inilalarawan ng pandiwa sa pamamagitan ng pagbibigay ng karagdagang impormasyon ukol sa paano ito nagawa.<ref name="Carter2016" /> Nabubuo ang karamihan sa mga [[pang-abay sa wikang Ingles]] gamit ang isang pang-uri na nilapian ng hulaping {{Lang|en|-ly}}. Halimbawa, sa pangungusap na {{Lang|en|He runs quickly}} ("Tumatakbo siya nang mabilis"), nagmula ang pang-abay na {{Lang|en|quickly}} mula sa pang-uri na {{Lang|en|quick}}. May mga natatanging anyong pang-abay ang ilan sa mga karaniwang pang-uri, kagaya ng pang-uri na {{Lang|en|good}}, na may anyong pang-abay na {{Lang|en|well}}.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=565–566}} === Sintaksis === [[File:Constituent_structure_analysis_English_sentence.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Constituent_structure_analysis_English_sentence.svg|thumb|Sa na {{Lang|en|The cat sat on the mat}} ("Umupo ang pusa sa sapin"), [[Paksa (balarila)|paksa]] ang {{Lang|en|The cat}}, na sinusundan ng [[Pandiwa|pandiwang]] {{Lang|en|sat}} (pangnakaraang anyo ng {{Lang|en|sit}}), na sinusundan naman ng [[pariralang pang-ukol]] na {{Lang|en|on the mat}}, na nagtataglay ng isang [[pang-ukol]], [[Artikulo (balarila)|artikulo]], at .]] Medyo [[Wikang analitiko|analitiko]] ang modernong wikang Ingles.{{sfn|McArthur|1992|pp=64, 610–611}} Nakadebelop ito ng mga katangiang kagaya ng [[pandiwang modal]] at [[ayos ng salita]] bilang mga paraan para makagawa ng mga makakabuluhang [[pangungusap]]. Minamarkahan ng mga [[pandiwang pantulong]] ang mga pangungusap tulad ng mga [[tanong]], negatibong polaridad, [[pasibong tinig]], at [[aspetong nagaganap]].{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=1209–1219}} ==== Ayos ng salita ==== Umalis ang wikang Ingles mula sa paggamit sa [[ayos ng salita na pandiwa pangalawa]] ng mga wikang Hermaniko upang maging isang wikang gumagamit na lang halos ng [[ayos na paksa-pandiwa-layon]].{{sfn|König|1994|p=553}} Dahil dito gayundin sa mga [[pandiwang pantulong]], nakakagawa ang wikang Ingles ng mga [[pangungusap]] kung saan may dalawa o higit pang [[pandiwa]] sa gitna nito, kagaya halimbawa ng {{Lang|en|He had been hoping to try opening it}} ("Umaasa sana siya na masusubukan niyang mabuksan ito").{{sfn|Müller|2020|p=666}} Sa karamihan ng mga pangungusap, minamarkahan lamang ng wikang Ingles ang relasyong pambalarila batay sa ayos nito.{{sfn|König|1994|p=550}} Palaging nauuna ang [[Paksa (balarila)|paksa]] bago ang pandiwa, na nauuna palagi sa [[Layon (balarila)|layon]] nito. Sa madaling salita, nakabase sa posisyon sa pangungusap ang magiging gampanin ng mga salita sa isang pangungusap: {| style="text-align: center;" !Paksa !Pandiwa !Layon |- |{{Lang|en|The dog}} |{{Lang|en|bites}} |{{Lang|en|the man}} |- | colspan="3" |"Kinagat ng aso ang lalaki" |- |{{Lang|en|The man}} |{{Lang|en|bites}} |''{{Lang|en|the dog}}'' |- | colspan="3" |"Kinagat ng lalaki ang aso" |} Gayunpaman, doble ang pagmarka sa isang salita kung ito ay isang [[panghalip]]: isa ayon sa posisyon nito at isa ayon naman sa paglalapi nito: {| style="text-align: center;" !Paksa !Pandiwa !Layon |- |{{Lang|en|He}} |{{Lang|en|hit}} |{{Lang|en|him}} |- | colspan="3" |"Hinampas niya siya" |} Maaaring ilagay ang mga [[di-tuwirang layon]] ng mga pandiwang parehong palipat at katawanin bilang ang unang layon sa pangungusap na may dalawang layon, kagaya ng sa {{Lang|en|I gave Jane the book}} ("Binigay ko kay Jane yung aklat"), o bilang isang [[pariralang pang-ukol]], kagaya ng sa {{Lang|en|I gave the book to Jane}} ("Binigay ko yung aklat kay Jane").{{sfn|König|1994|p=551}} == Talababa == {{notelist}} == Sanggunian == {{reflist}} === Pinagkunan === <!-- The entries in this bibliography are in alphabetical order. Comments show the names of named references. --> {{refbegin|30em}} <!-- AartsHaegeman2006 -->* {{cite book |first1=Bas |last1=Aarts |first2=Liliane |last2=Haegeman |date=2006 |chapter=English Word classes and Phrases |trans-chapter=Mga klase ng salita at parirala sa Ingles|title=The Handbook of English Linguistics |trans-title=Handbook sa Lingguwistikang Ingles|lang=en|editor1-last=Aarts |editor1-first=Bas |editor2-first=April |editor2-last=McMahon |publisher=Blackwell |isbn=978-1-4051-6425-2}} <!-- AbercrombieDaniels2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04878-1 |chapter=Spelling Reform Proposals: English |trans-chapter=Mga Mungkahing Reporma sa Pagbaybay: Ingles|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Abercrombie |first1=D. |last2=Daniels |first2=P. T. |pages=72–75 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- AitkenMcArthur1979 -->* {{cite book |editor1-last=Aitken |editor1-first=A. J. |editor2-last=McArthur |editor2-first=Tom |date=1979 |title=Languages of Scotland|lang=en|trans-title=Mga Wika ng Eskosya |location=Edinburgh, Reyno Unido |publisher=Chambers |series=Occasional paper – Association for Scottish Literary Studies |volume=4 |isbn=978-0-550-20261-1}} <!-- Alcaraz-ArizaNavarro2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/02351-8 |chapter=Medicine: Use of English|trans-chapter=Medisina: Paggamit sa Ingles|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Alcaraz Ariza |first1=M. Á. |last2=Navarro |first2=F. |pages=752–759 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Ammon2006 -->* {{cite journal |last=Ammon |first=Ulrich |s2cid=142692741 |title=Language Conflicts in the European Union: On finding a politically acceptable and practicable solution for EU institutions that satisfies diverging interests|trans-title=Mga Hidwaan sa Wika sa Unyong Europeo: Ukol sa paghahanap sa isang politikal na pagsang-ayon at praktikal na solusyon para sa mga institusyon ng EU nang nagagampanan ang mga nagkakaibang interes|lang=en|journal=International Journal of Applied Linguistics |volume=16 |issue=3 |pages=319–338 |date=2006 |doi=10.1111/j.1473-4192.2006.00121.x |s2cid-access=free |via=DYLAN project |url=http://www.dylan-project.org/Dylan_en/presentation/dissemination/articles/assets/UDE-Ammon-LanguageConflictsInTheEuropeanUnion.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110102074109/http://www.dylan-project.org/Dylan_en/presentation/dissemination/articles/assets/UDE-Ammon-LanguageConflictsInTheEuropeanUnion.pdf |archive-date=2 January 2011}} <!-- Ammon2008 -->* {{cite book |last=Ammon |first=Ulrich |chapter=Pluricentric and Divided Languages |lang=en|trans-chapter=Mga Plurisentro at Nakahating Wika|editor1-last=Ammon |editor1-first=Ulrich N. |editor2-last=Dittmar |editor2-first=Norbert |editor3-last=Mattheier |editor3-first=Klaus J. |display-editors=3 |editor4-last=Trudgill |editor4-first=Peter |title=Sociolinguistics: An International Handbook of the Science of Language and Society |trans-title=Sosyolingguwistika: Pandaigdigang Handbook ng Agham ng Wika at Lipunan|volume=2 |date=2008 |edition=2nd |publisher=De Gruyter |isbn=978-3-11-019425-8 |series=Handbooks of Linguistics and Communication Science}} <!-- Annamalai2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04611-3 |chapter=India: Language Situation |lang=en|trans-chapter=India: Sitwasyon sa Wika|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Annamalai |first1=E. |pages=610–613 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Australian Bureau of Statistics2013 official census of Australia -->* {{cite web |author=Australian Bureau of Statistics |title=2011 Census QuickStats: Australia|trans-title=QuickStats sa Senso ng 2011: Australia |lang=en|date=28 March 2013 |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151106221006/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0 |archive-date=6 November 2015}} <!-- Bailey2001 -->* {{cite book |last=Bailey |first=Guy |chapter=The relationship between African American and White Vernaculars|trans-chapter=Ang kaugnayan ng Aprikanong Amerikano at Puting Bernakular|editor-last=Lanehart |editor-first=Sonja L. |title=Sociocultural and historical contexts of African American English |trans-title=Sosyokultural at historikal na konteksto ng Aprikanong Amerikanong Ingles|url=https://archive.org/details/socioculturalhis00lane |url-access=limited |date=2001 |pages=[https://archive.org/details/socioculturalhis00lane/page/n71 53]–84 |publisher=John Benjamins |lang=en|series=Varieties of English around the World |isbn=978-1-58811-046-6}} <!-- Bailey1997 -->* {{cite book |last=Bailey |first=G. |date=1997 |chapter=When did southern American English begin|trans-chapter=Kailan nagsimula ang katimugang Amerikanong Ingles|chapter-url=https://books.google.com/books?id=zvFtOr5_BZAC&pg=PA255 |title=Englishes around the world|trans-title=Mga Ingles sa iba't-ibang panig ng mundo|lang=en|pages=255–275 |editor=Edgar W. Schneider |publisher=John Benjamins |isbn=9789027248763}} <!-- Bao2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04257-7 |chapter=Variation in Nonnative Varieties of English |trans-chapter=Baryasyon sa mga hindi Katutubong Barayti ng Ingles|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Bao |first1=Z. |pages=377–380 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Barry1982 -->* {{cite book |last=Barry |first=Michael V. |chapter=English in Ireland |trans-chapter=Ingles sa Irlanda|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=84–134 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- BaughCable2002 -->* {{cite book |last1=Baugh |first1=Albert C. |last2=Cable |first2=Thomas |title=A History of the English Language|trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles|edition=5|lang=en |publisher=Longman |date=2002 |isbn=978-0-13-015166-7 |url=https://archive.org/details/historyofenglish02baug}} <!-- Bazelmans2009 -->* {{cite book |last=Bazelmans |first=Jos |chapter=The Early-Medieval Use of Ethnic Names from Classical Antiquity: the Case of the Frisians |trans-chapter=Ang Maagang Medyebal na Paggamit sa mga Etnikong Pangalan mula sa Klasikong Antigong Panahon: ang Kaso ng mga Prisyano|pages=321–338 |editor-last1=Derks |editor-first1=Ton |editor-last2=Roymans |editor-first2=Nico |title=Ethnic Constructs in Antiquity: The Role of Power and Tradition|trans-title=Mga Etnikong Gawa sa Antigong Panahon: Ang Gampanin ng Kapangyarihan at Tradisyon|lang=en|publisher=Amsterdam University Press |series=Amsterdam Archaeological Studies |volume=13 |date=2009 |isbn=978-90-485-0791-7 |jstor=j.ctt46n1n2.1 |jstor-access=free}} <!-- Bermudez-OteroMcMahon2006 -->* {{cite encyclopedia |last1=Bermúdez-Otero |first1=Ricardo |first2=April |last2=McMahon |date=2006 |title=English phonology and morphology |trans-title=Ponolohiya at morpolohiya ng Ingles|lang=en|editor-first=Bas |editor-last=Aarts |editor-first2=April |editor-last2=McMahon |encyclopedia=The Handbook of English Linguistics |location=Oxford |publisher=Wiley–Blackwell |isbn=978-1-4051-6425-2 |doi=10.1002/9780470753002.ch17 |series=Blackwell Handbooks in Linguistics |pages=382–410}} <!-- BlenchSpriggs1999 -->* {{cite book |last1=Blench |first1=R. |last2=Spriggs |first2=Matthew |title=Archaeology and Language: Correlating Archaeological and Linguistic Hypotheses|trans-title=Arkeolohiya at Wika: Pagsasama sa mga Arkeolohiko at Lingguwistikong Palagay|lang=en|pages=285–286 |date=1999 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-11761-6 |url=https://books.google.com/books?id=DWMHhfXxLaIC&pg=PA286}} * {{cite book |editor-last=Blake |editor-first=Norman |title=Cambridge History of the English Language|trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge|lang=en|volume=2|publisher=Cambridge University Press |date=1992 |doi=10.1017/CHOL9780521264754.003 |isbn=978-1-139-05553-6}} ** {{Harvc |last=Lass |first=Roger |chapter=Phonology and Morphology |in=Blake |year=1992 |pages=23–154}} <!-- Boberg2010 -->* {{cite book |last=Boberg |first=Charles |author-link=Charles Boberg |date=2010 |title=The English language in Canada: Status, history and comparative analysis|url=https://archive.org/details/englishlanguagei0000bobe |trans-title=Ang Wikang Ingles sa Kanada: Katayuan, kasaysayan, at pagsusuring komparatibo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-49144-0 |series=Studies in English Language}} <!-- BosworthToller1921 -->* {{cite web |last1=Bosworth |first1=Joseph |author-link1=Joseph Bosworth|last2=Toller |first2=T. Northcote |title=Engla land |work=[[An Anglo-Saxon Dictionary]] (Online)|lang=en |date=1921 |url=http://bosworth.ff.cuni.cz/009427 |publisher=[[Charles University]] |archive-date=21 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221212612/http://bosworth.ff.cuni.cz/009427 |url-status=live}} <!-- BrintonBrinton2010 -->* {{cite book |last1=Brinton |first1=Laurel J. |last2=Brinton |first2=Donna M. |date=2010 |title=The linguistic structure of modern English |trans-title=Ang lingguwistikong estraktura ng modernong Ingles|lang=en|publisher=John Benjamins |isbn=978-90-272-8824-0 |url=https://benjamins.com/#catalog/books/z.156/main}} <!-- Brutt-Griffler2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00644-1 |chapter=Languages of Wider Communication|trans-chapter=Mga Wika ng mas Malawak na Komunikasyon|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Brutt-Griffler |first1=J. |pages=690–697 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Burridge2010 -->* {{cite book |last=Burridge |first=Kate |chapter=English in Australia|trans-chapter=Ingles sa Australia|editor-last=Kirkpatrick |editor-first=Andy |date=2010 |title=Routledge Handbook of World Englishes |trans-title=Handbook ng Routledge ukol sa mga Ingles ng Mundo|lang=en|url=https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk_142 |url-access=limited |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-62264-6 |pages=[https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk_142/page/n154 132]–151}} <!-- Campbell1959 -->* {{cite book |last=Campbell |first=Alistair |author-link=Alistair Campbell|title=Old English Grammar|url=https://archive.org/details/oldenglishgramma0000camp_o0r3 |trans-title=Balarila ng Lumang Ingles |location=Oxford, Inglatera |publisher=[[Oxford University Press]] |date=1983 |orig-date=1959|lang=en |isbn=978-0-19-811943-2 |ref={{sfnref|Campbell|1959}}}} <!-- CarrHoneybone2007 -->* {{cite journal |last1=Carr |first1=Philip |last2=Honeybone |first2=Patrick |date=2007 |title=English phonology and linguistic theory: an introduction to issues, and to 'Issues in English Phonology'|trans-title=Ponolohiya at lingguwistikong teorya ng Ingles: panimula sa mga isyu, at sa 'Mga Isyu sa Ponolohiya ng Ingles'|lang=en|journal=Language Sciences |volume=29 |issue=2 |pages=117–153 |doi=10.1016/j.langsci.2006.12.018}} <!-- Cassidy1982 -->* {{cite book |last=Cassidy |first=Frederic G. |chapter=Geographical Variation of English in the United States|lang=en|trans-chapter=Heograpikong Baryasyon ng Ingles sa Estados Unidos|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|pages=177–210 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Cercignani1981 -->* {{cite book |last=Cercignani |first=Fausto |title=Shakespeare's works and Elizabethan pronunciation|trans-title=Mga gawa ni Shakespeare at ang Isabel na pagbigkas|lang=en|date=1981 |publisher=Clarendon |url=https://books.google.com/books?id=_JBlAAAAMAAJ |jstor=3728688 |isbn=978-0-19-811937-1}} <!-- Clark2013 -->* {{cite book |first1=Urszula |last1=Clark |first2=Esther |last2=Asprey |date=2013 |title=West Midlands English: Birmingham and the Black Country|trans-title=Ingles ng Kanlurang Midlands: Birmingham at ang Black Country|lang=en|publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-0-7486-4169-7}} <!-- CollingwoodMyres1936 -->* {{cite book |last1=Collingwood |first1=Robin George |author-link=R. G. Collingwood |last2=Myres |first2=J. N. L. |chapter=The Sources for the period: Angles, Saxons, and Jutes on the Continent |trans-chapter=Ang mga Pinagmulan para sa panahon: Mga Anglo, Saxon, at Jute sa Kontinente|title=Roman Britain and the English Settlements|trans-title=Romanong Britanya at ang mga Tirahang Ingles|volume=5 |publisher=Clarendon |location=Oxford, Inglatera|lang=en|date=1936 |lccn=37002621 |jstor=2143838}} * {{cite book |last=Cohen |first=Antonie |title=The Phonemes of English: A Phonemic Study of the Vowels and Consonants of Standard English |trans-title=Ang mga Ponema ng Ingles: Isang Ponemikong Pag-aaral sa mga Patinig at Katinig ng Pamantayang Ingles|lang=en|publisher=Springer |date=2012 |orig-date=1952 |isbn=978-94-010-2969-8}} <!-- CollinsMees2003 -->* {{cite book |last1=Collins |first1=Beverley |last2=Mees |first2=Inger M. |year=2003 |orig-date=1981 |title=The Phonetics of English and Dutch|trans-title=Ang Ponetika ng Ingles at Olandes |edition=5 |place=Leiden, Olanda|lang=en |publisher=Brill |isbn=978-90-04-10340-5}} <!-- Connell2006 -->* {{cite encyclopedia |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01655-2 |title=Nigeria: Language Situation|trans-title=Nigeria: Sitwasyon sa Wika|lang=en|encyclopedia=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Connell |first1=B. A. |pages=635–637 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- ConradRubal-Lopez1996 -->* {{cite book |last1=Conrad |first1=Andrew W. |last2=Rubal-Lopez |first2=Alma |title=Post-Imperial English: Status Change in Former British and American Colonies, 1940–1990|trans-title=Imperyong Ingles: Pagbabago sa Katayuan sa mga Dating Kolonya ng Britanya at Amerika, 1940–1990|lang=en|date=1996 |publisher=De Gruyter |isbn=978-3-11-087218-7 |url=http://www.degruyter.com/viewbooktoc/product/143492 |page=261 |url-access=subscription}} * {{cite book |last=Cruttenden |first=Alan |date=2014 |title=Gimson's Pronunciation of English|trans-title=Pagbigkas sa Ingles ng Gimson|edition=8 |lang=en|publisher=Routledge |isbn=978-1-4441-8309-2}} <!-- CrystalLanguageDeath2002 -->* {{cite book |doi=10.1017/CBO9781139106856 |title=Language Death |url=https://archive.org/details/languagedeath0000crys |trans-title=Pagkamatay ng Wika|lang=en|date=2000 |last=Crystal |first=David |isbn=978-0-521-65321-3}} <!-- CrystalGlobalLanguage2003a -->* {{Cite book |last=Crystal |first=David |title=English as a Global Language |trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|author-link=David Crystal |edition=2 |publisher=Cambridge University Press |page=69 |date=2003a |url=https://books.google.com/books?id=d6jPAKxTHRYC |isbn=978-0-521-53032-3}} <!-- CrystalEncyclopedia2003b -->* {{cite book |last=Crystal |first=David |title=Cambridge Encyclopedia of the English Language|trans-title=Ensiklopediya ng Cambridge ukol sa Wikang Ingles|author-link=David Crystal |edition=2|lang=en |publisher=Cambridge University Press |date=2003b |isbn=978-0-521-53033-0 |url=https://books.google.com/books?id=A3b3ngEACAAJ}} <!-- CrystalSubcontinent2004b -->* {{cite news |last=Crystal |first=David |title=Subcontinent Raises Its Voice|trans-title=Itinaas ng Subkontinente ang Kanyang Boses|lang=en|year=2004 |url=https://www.theguardian.com/education/2004/nov/19/tefl |newspaper=The Guardian |archive-date=17 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080417171455/http://education.guardian.co.uk/tefl/story/0,,1355064,00.html |url-status=live}} <!-- DanielsBright1996 -->* {{cite book |editor1-last=Daniels |editor1-first=Peter T. |editor2-last=Bright |editor2-first=William |title=The World's Writing Systems|trans-title=Ang mga Sistema ng Oagsulat ng Mundo|lang=en|url=https://books.google.com/books?id=621jAAAAMAAJ |date=1996 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-507993-7}} <!-- Dehaene2009 -->* {{cite book |last=Dehaene |first=Stanislas |title=Reading in the Brain: The Science and Evolution of a Human Invention|trans-title=Pagbabasa sa Utak: Ang Agham at Ebolusyon ng isang Imbensiyon ng Tao|lang=en|date=2009 |publisher=Viking |isbn=978-0-670-02110-9 |url=https://books.google.com/books?id=6Z2hjwEACAAJ}} <!-- DenningKesslerLeben2007 -->* {{cite book |last1=Denning |first1=Keith |last2=Kessler |first2=Brett |last3=Leben |first3=William Ronald |title=English Vocabulary Elements|trans-title=Mga Elemento sa Bokabularyo ng Ingles|lang=en|date=17 February 2007 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-516803-7 |url=https://books.google.com/books?id=jz76l9RAccQC}} <!-- Deumert2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01294-3 |chapter=Migration and Language |trans-chapter=Migrasyon at Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Deumert |first1=A. |pages=129–133 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Dixon 1982 -->* {{cite journal |last=Dixon |first=R. M. W. |date=1982 |title=The grammar of English phrasal verbs|url=https://archive.org/details/australian-journal-of-linguistics_1982-06_2_1/page/1 |trans-title=Ang balarila ng mga pariralang pandiwa ng Ingles|lang=en|journal=Australian Journal of Linguistics |volume=2 |issue=1 |doi=10.1080/07268608208599280 |pages=1–42}} <!-- Donoghue2008 -->* {{cite book |last=Donoghue |first=D. |title=Old English Literature: A Short Introduction|url=https://archive.org/details/oldenglishlitera0000dono |trans-title=Panitikan ng Lumang Ingles: Maikling Panimula|lang=en|publisher=Wiley |date=2008 |isbn=978-0-631-23486-9 |doi=10.1002/9780470776025 |editor-last=Donoghue |editor-first=Daniel}} <!-- Durrell2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/02189-1 |chapter=Germanic Languages|trans-chapter=Mga Wikang Hermaniko |title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Durrell |first1=M. |pages=53–55 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Eagleson1982 -->* {{cite book |last=Eagleson |first=Robert D. |chapter=English in Australia and New Zealand|trans-chapter=Ingles sa Australia at Nueva Selanda|lang=en|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=415–438 |isbn=978-3-12-533872-2 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press}} <!-- Ethnologue -->* {{cite web |url=http://www.ethnologue.com/statistics/size |title=Summary by language size|trans-title=Buod batay sa laki ng wika |lang=en|website=Ethnologue: Languages of the World |ref={{harvid|Ethnologue|2010}} |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226040016/https://www.ethnologue.com/statistics/size |url-status=live}} <!-- European Commission2012 -->* {{cite report |publisher=European Commission |title=Special Eurobarometer 386: Europeans and Their Languages|trans-title=Mga Natatanging Eurobarometer 386: Mga Europeo at ang Kanilang Wika|lang=en|date=June 2012 |series=Eurobarometer Special Surveys |url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160106183351/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf |archive-date=6 January 2016 |ref={{sfnref|European Commission|2012}}}} <!--FasoldConnor-Linton2014 -->* {{cite book |editor1-last=Fasold |editor1-first=Ralph W. |editor2-last=Connor-Linton |editor2-first=Jeffrey |title=An Introduction to Language and Linguistics|trans-title=Panimula sa Wika at Lingguwistika |edition=2|lang=en|date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-316-06185-5}} * {{cite journal |last1=Flemming |first1=Edward |last2=Johnson |first2=Stephanie |year=2007 |title=''Rosa's roses'': reduced vowels in American English |trans-title=''Mga rosas ni Rosa'': pagbawas sa mga patinig sa Amerikanong Ingles|lang=en|journal=[[Journal of the International Phonetic Association]] |volume=37 |issue=1 |pages=83–96 |doi=10.1017/S0025100306002817 |url=http://web.mit.edu/flemming/www/paper/rosasroses.pdf |citeseerx=10.1.1.536.1989 |s2cid=145535175 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919182406/http://web.mit.edu/flemming/www/paper/rosasroses.pdf |url-status=live}} <!-- Giegerich1992 -->* {{cite book |title=English Phonology: An Introduction|url=https://archive.org/details/englishphonology0000gieg|trans-title=Ponolohiya ng Ingles: Panimula|lang=en |first=Heinz J. |last=Giegerich |publisher=Cambridge University Press |date=1992 |isbn=978-0-521-33603-1 |series=Cambridge Textbooks in Linguistics}} <!-- Gneuss2013 -->* {{cite book |last=Gneuss |first=Helmut |chapter=The Old English Language|lang=en|trans-chapter=Ang Lumang Wikang Ingles |editor1-last=Godden |editor1-first=Malcolm |editor2-last=Lapidge |editor2-first=Michael |date=2013 |title=Cambridge Companion to Old English Literature|url=https://archive.org/details/cambridgecompani0000malc |trans-title=Pantulong ng Cambridge ukol sa Panitikan ng Lumang Ingles|edition=2 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-15402-4 |pages=[https://archive.org/details/cambridgecompani0000malc/page/18 19]–49}} <!-- Görlach1991 -->* {{cite book |last=Görlach |first=Manfred |title=Introduction to Early Modern English|lang=en|trans-title=Panimula sa Maagang Modernong Ingles|date=1991 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-32529-5}} <!-- Gordin2015 -->* {{cite magazine |last=Gordin |first=Michael D. |title=Absolute English|trans-title=Ingles Lamang|lang=en |url=http://aeon.co/magazine/science/how-did-science-come-to-speak-only-english/ |magazine=[[Aeon (digital magazine)|Aeon]] |date=4 February 2015 |archive-date=7 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207162247/http://aeon.co/magazine/science/how-did-science-come-to-speak-only-english/ |url-status=dead}} <!-- GordonCampbellHay et al.2004 -->* {{cite book |last1=Gordon |first1=Elizabeth |last2=Campbell |first2=Lyle |last3=Hay |first3=Jennifer |last4=Maclagan |first4=Margaret |last5=Sudbury |first5=Angela |last6=Trudgill |first6=Peter |author-link6=Peter Trudgill |date=2004 |title=New Zealand English: its origins and evolution|url=https://archive.org/details/newzealandenglis0000unse_b8r3 |trans-title=Ingles ng Nueva Selanda : mga pinagmulan at ebolusyon nito|lang=en|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-10895-9 |series=Studies in English Language |ref={{sfnref|Gordon|Campbell|Hay et al.|2004}}}} <!-- Gottlieb2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04455-2 |chapter=Linguistic Influence|trans-chapter=Impluwensiya ng Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Gottlieb |first1=H. |pages=196–206 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Graddol2006 -->* {{cite book |last=Graddol |first=David |title=English Next: Why global English may mean the end of 'English as a Foreign Language'|trans-title=Susunod Ingles: Bakit maaaring matapos ang 'Ingles bilang Banyagang Wika' dahil sa pandaigdigang Ingles|author-link=David Graddol |url=http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next.pdf |lang=en|date=2006 |publisher=The British Council |archive-url=https://web.archive.org/web/20150212042939/http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next.pdf |archive-date=12 February 2015}} <!-- Graddol2010 -->* {{cite book |last=Graddol |first=David |title=English Next India: The future of English in India |trans-title=Susunod Ingles sa India: Ang hinaharap ng Ingles sa India|author-link=David Graddol |url=http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next-india-2010.pdf|lang=en |date=2010 |publisher=The British Council |isbn=978-0-86355-627-2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150212042654/http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next-india-2010.pdf |archive-date=12 February 2015}} <!-- GraddolLeithSwann et al.2007 -->* {{cite book |editor1-last=Graddol |editor1-first=David |editor2-last=Leith |editor2-first=Dick |editor3-last=Swann |editor3-first=Joan |editor4-last=Rhys |editor4-first=Martin |editor5-last=Gillen |editor5-first=Julia |title=Changing English |trans-title=Nagbabagong Ingles|lang=en|url=http://www.routledge.com/books/details/9780415376792/ |date=2007 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-37679-2 |ref={{sfnref|Graddol|Leith|Swann et al.|2007}}}} <!--Green2002 -->* {{cite book |last=Green |first=Lisa J. |date=2002 |title=African American English: a linguistic introduction |trans-title=Ingles ng Aprikanong Amerikano: panimula sa wika|lang=en|url=https://archive.org/details/isbn_9780521891387 |url-access=registration |publisher=Cambridge University Press}} <!-- Greenbaum -->* {{cite book |last1=Greenbaum |first1=S. |last2=Nelson |first2=G. |title=An introduction to English grammar |trans-title=Panimula sa balarila ng Ingles|lang=en|date=2002 |edition=2|publisher=Longman |isbn=978-0-582-43741-8}} <!-- Halliday & Hasan 1976 -->* {{cite book |last1=Halliday |first1=M. A. K. |last2=Hasan |first2=Ruqaiya |date=1976 |title=Cohesion in English |url=https://archive.org/details/cohesioninenglis0000hall |trans-title=Pagkakaisa sa Ingles|lang=en |publisher=Pearson |isbn=978-0-582-55041-4}} <!-- Harbert2006 -->* {{cite book |doi=10.1017/CBO9780511755071 |title=The Germanic Languages |trans-title=Mga Wikang Hermaniko|lang=en|date=2006 |last1=Harbert |first1=Wayne |isbn=978-0-521-80825-5}} <!-- Hickey 2007 -->* {{cite book |last=Hickey |first=R. |date=2007 |title=Irish English: History and present-day forms |url=https://archive.org/details/irishenglishhist0000hick |trans-title=Ingles ng Irlanda: Kasaysayan at mga kasalukuyang anyo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-85299-9}} <!-- Hogg1992 -->* {{cite book |date=1992 |chapter=The Place of English in Germanic and Indo-European|trans-title=Ang Lugar ng Ingles sa Hermaniko at Indo-Europeo|lang=en |title=Cambridge History of the English Language |trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge|volume=1|editor-last=Hogg |editor-first=Richard M. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-26474-7}} ** {{Harvc |last=Bammesberger |first=Alfred |year=1992 |chapter=The Place of English in Germanic and Indo-European |url=https://books.google.com/books?id=Y83EPUUWnQkC&pg=PA26 |in=Hogg |pages=26–66}} ** {{Harvc |last=Hogg |first=Richard M. |chapter=Phonology and Morphology |in=Hogg |year=1992 |pages=67–168 |id={{sfnref|Hogg|1992a}}}} ** {{Harvc |last=Kastovsky |first=Dieter |chapter=Semantics and Morphology |in=Hogg |year=1992 |pages=290–408}} ** {{Harvc |last=Toon |first=Thomas E. |chapter=Old English Dialects |in=Hogg |year=1992 |pages=409–451}} <!-- HoggDenison2006 -->* {{cite book |editor-last=Hogg |editor-first=Richard M. |editor-last2=Denison |editor-first2=David |title=A History of the English language |publisher=Cambridge University Press |date=2006 |isbn=978-0-521-71799-1}} ** {{Harvc |last=Crystal |first=David |chapter=English worldwide |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=420–439}} ** {{Harvc |last=Fischer |first=Olga |last2=van der Wurff |first2=Wim |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |chapter=Syntax |pages=109–198}} ** {{Harvc |last=Hogg |first=Richard M. |last2=Denison |first2=David |in=Hogg |in2=Denison |chapter=Overview |pages=1–30 |year=2006 |id={{sfnref|Hogg|Denison|2006a}}}} ** {{Harvc |last=Hogg |first=Richard M. |chapter=English in Britain |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=352–383}} ** {{Harvc |last=Kastovsky |first=Dieter |chapter=Vocabulary |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=199–270}} ** {{Harvc |last=Lass |first=Roger |chapter=Phonology and Morphology |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=43–108}} ** {{Harvc |last=Nevalainen |first=Terttu |last2=Tieken-Boon van Ostade |first2=Ingrid |chapter=Standardization |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=271–311}} <!--How English evolved into a global language -->* {{cite news |title=How English evolved into a global language |trans-title=Paano naging pandaigdigang wika ang Ingles|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12017753 |date=20 December 2010 |work=BBC News |lang=en |ref={{harvid|How English evolved into a global language|2010}} |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925173407/http://www.bbc.co.uk/news/magazine-12017753 |url-status=live}} <!-- HuddlestonPullum2002 -->* {{cite book |last1=Huddleston |first1=Rodney |last2=Pullum |first2=Geoffrey K. |title=Cambridge Grammar of the English Language |date=2002 |publisher=Cambridge University Press |trans-title=Balarila ng Wikang Ingles ng Cambridge|lang=en|isbn=978-0-521-43146-0 |url=http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/languages-linguistics/grammar-and-syntax/cambridge-grammar-english-language}} <!-- Hughes & Trudgill 1996 -->* {{cite book |first1=Arthur |last1=Hughes |last2=Trudgill |first2=Peter |author-link2=Peter Trudgill |date=1996 |title=English Accents and Dialects |trans-title=Mga Asento at Dayalekto ng Ingles|lang=en|edition=3 |publisher=Arnold |isbn=978-0-340-61445-7}} <!-- International Civil Aviation Organization -->* {{cite web |title=Personnel Licensing FAQ |trans-title=Mga Madalas Itanong sa Personal na Lisensiya|lang=en|url=http://www.icao.int/safety/airnavigation/pages/peltrgfaq.aspx#anchor14 |publisher=International Civil Aviation Organization – Air Navigation Bureau |date=2011 |at=In which languages does a licence holder need to demonstrate proficiency? |quote=Controllers working on stations serving designated airports and routes used by international air services shall demonstrate language proficiency in English as well as in any other language(s) used by the station on the ground. |archive-date=20 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220003044/http://www.icao.int/safety/airnavigation/pages/peltrgfaq.aspx#anchor14 |url-status=live |ref={{sfnref|International Civil Aviation Organization|2011}}}} <!-- International Maritime Organization2011 -->* {{cite web |publisher=International Maritime Organization |title=IMO Standard Marine Communication Phrases|lang=en|trans-title=Pamantayang Parirala sa Komunikasyon sa Dagat ng IMO|date=2011 |url=http://www.imo.org/OurWork/Safety/Navigation/Pages/StandardMarineCommunicationPhrases.aspx |archive-date=3 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111003233938/http://www.imo.org/OurWork/Safety/Navigation/Pages/StandardMarineCommunicationPhrases.aspx |url-status=dead |ref={{sfnref|International Maritime Organization|2011}}}} <!-- International Phonetics Association1999 -->* {{Cite book |publisher=[[International Phonetic Association]], Cambridge University Press |author-link=International Phonetic Association |date=1999 |title=Handbook of the International Phonetic Association: A guide to the use of the International Phonetic Alphabet |trans-title=Handbook ng Pandaigdigang Ponetikong Asosasyon: Gabay sa paggamit sa Pandaigdigang Ponetikong Alpabeto|lang=en|isbn=978-0-521-65236-0 |ref={{sfnref|International Phonetic Association|1999}}}} <!-- Jambor2007 -->* {{cite journal |last=Jambor |first=Paul Z. |title=English Language Imperialism: Points of View|lang=en|trans-title=Imperyalismo ng Wikang Ingles: Mga Pananaw|journal=Journal of English as an International Language |date=2007 |volume=2 |pages=103–123 |url=https://www.eilj.com/wp-content/uploads/2013/12/2-december%202007.pdf#page=103 |archive-date=11 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231211184023/https://www.eilj.com/wp-content/uploads/2013/12/2-december%202007.pdf#page=103 |url-status=live}} <!-- Jespersen 2007 -->* {{cite book |last=Jespersen |first=Otto |title=The Philosophy of Grammar |chapter=Case: The number of English cases|lang=en|trans-title=Ang Pilosopiya ng Balarila|trans-chapter=Kaso: Ang bilang ng mga kaso sa Ingles|publisher=Routledge |orig-date=1924 |date=2007}} <!-- Kachru2006 -->* {{cite encyclopedia |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00645-3 |title=English: World Englishes|trans-title=Ingles: Mga Ingles ng Mundo|lang=en |encyclopedia=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Kachru |first1=B. |pages=195–202 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- KönigvanderAuwera1994 -->* {{cite book |editor-last=König |editor-first=Ekkehard |editor2-last=van der Auwera |editor2-first=Johan |title=The Germanic Languages|trans-title=Mga Hermanikong Wika|lang=en|date=1994 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-28079-2 |series=Routledge Language Family Descriptions |url=http://www.routledge.com/books/details/9780415280792/ |jstor=4176538}} <!-- König 1994 -->* {{cite book |last=König |first=Ekkehard |chapter=English |pages=532–562 |editor1-last=König |editor1-first=Ekkehard |editor2-last=van der Auwera |editor2-first=Johan |title=The Germanic Languages|trans-title=Mga Hermanikong Wika|lang=en|date=1994 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-28079-2 |series=Routledge Language Family Descriptions |chapter-url=http://www.routledge.com/books/details/9780415280792/}} <!-- Labov 1972 -->* {{cite book |last=Labov |first=W. |author-link=William Labov |date=1972 |title=Sociolinguistic patterns|trans-title=Mga patern sa sosyolingguwistika|lang=en|publisher=University of Pennsylvania Press |chapter=The Social Stratification of (r) in New York City Department Stores|trans-chapter=Ang Panlipunang Pagsasagrupo sa (r) sa mga Pamilihan ng Lungsod ng New York|pages=168–178 |doi=10.1007/978-1-349-25582-5_14 |isbn=978-0-333-61180-7 |s2cid=107967883}} <!-- Labov 2012 -->* {{cite book |last=Labov |first=W. |date=2012 |title=Dialect Diversity in America: The Politics of Language Change |url=https://archive.org/details/dialectdiversity0000labo |trans-title=Dibersidad ng Dayalekto sa Amerika: Sng Politika ng Pagbabago ng Wika|lang=en|publisher=University of Virginia Press |chapter=About Language and Language Change|trans-chapter=Ukol sa Wika at Pagbabago ng Wika|isbn=978-0-8139-3327-6}} <!-- Lanham 1982 -->* {{cite book |last=Lanham |first=L. W. |chapter=English in South Africa |trans-chapter=Ingles sa Timog Aprika|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=324–352 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Lass2000 -->* {{cite book |editor-first=Roger |editor-last=Lass |title=Cambridge History of the English Language|trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge |lang=en|volume=3 |publisher=Cambridge University Press |date=2000}} ** {{Harvc |in=Lass |date=2000 |last=Lass |first=Roger |chapter=Phonology and Morphology |year=2000 |pages=56–186 |id={{sfnref|Lass|2000a}}}} <!-- Lass 2002 -->* {{citation |last=Lass |first=Roger |chapter=South African English|trans-chapter=Ingles sa Timog Aprika|editor-last=Mesthrie |editor-first=Rajend |date=2002 |title=Language in South Africa|trans-title=Wika sa Timog Aprika|lang=en |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-79105-2}} <!-- Lawler2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04573-9 |chapter=Punctuation |trans-chapter=Bantas|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Lawler |first1=J. |pages=290–291 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Lawton 1982 -->* {{cite book |last=Lawton |first=David L. |chapter=English in the Caribbean|trans-chapter=Ingles sa Karibe |editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=251–280 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Leech 2006 -->* {{cite book |last=Leech |first=G. N. |author-link=Geoffrey Leech |date=2006 |title=A glossary of English grammar |url=https://archive.org/details/glossaryofenglis0000leec |trans-title=Glosaryo ng balarila ng Ingles|lang=en|publisher=Edinburgh University Press |isbn=0-7486-2406-6}} <!-- LeechHundtMairSmith2009 -->* {{cite book |url=http://english.fullerton.edu/publications/clnarchives/2012winter/angus-chng%20contemp_eng.pdf |last1=Leech |first1=Geoffrey |last2=Hundt |first2=Marianne |last3=Mair |first3=Christian |last4=Smith |first4=Nicholas |title=Change in contemporary English: a grammatical study|trans-title=Pagbabago sa kontemporaryong Ingles: gramatikao na pag-aaral|lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2009 |isbn=978-0-521-86722-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402140536/http://english.fullerton.edu/publications/clnarchives/2012winter/angus-chng%20contemp_eng.pdf |archive-date=2 April 2015 |url-status=live}} <!-- LevineCrocket1966 -->* {{cite journal |last1=Levine |first1=L. |last2=Crockett |first2=H. J. |date=1966 |title=Speech Variation in a Piedmont Community: Postvocalic r*|trans-title=Baryasyon sa Pagbigkas sa isang Pamayanang Piedmont: Posbokalikong r*|lang=en|journal=Sociological Inquiry |volume=36 |issue=2 |pages=204–226 |doi=10.1111/j.1475-682x.1966.tb00625.x}} <!-- Li2003 -->* {{cite journal |last1=Li |first1=David C. S. |title=Between English and Esperanto: what does it take to be a world language? |trans-title=Sa Pagitan ng Ingles at Esperanto: paano maging isang pandaigdigang wika?|lang=en|journal=International Journal of the Sociology of Language |issue=164 |pages=33–63 |date=2003 |issn=0165-2516 |doi=10.1515/ijsl.2003.055}} <!-- LimAnsaldo2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01701-6 |chapter=Singapore: Language Situation|trans-chapter=Singapura: Sitwasyon sa Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Lim |first1=L. |last2=Ansaldo |first2=U. |pages=387–389 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Maclagan 2010 -->* {{cite book |last=Maclagan |first=Margaret |chapter=The English(es) of New Zealand|trans-chapter=Ang (mga) Ingles ng Nueva Selanda|lang=en|editor-last=Kirkpatrick |editor-first=Andy |date=2010 |title=Routledge Handbook of World Englishes |trans-title=Handbook ng Routledge ukol sa mga Ingles ng Mundo|url=https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk |url-access=limited |publisher=Routledge |pages=[https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk/page/n173 151]–164 |isbn=978-0-203-84932-3}} <!--MacMahon 2006 -->* {{cite book |last=MacMahon |first=M. K. |date=2006 |chapter=English Phonetics |trans-chapter=Ponetika ng Ingles|lang=en|editor1=Bas Aarts |editor-first2=April |editor-last2=McMahon |title=The Handbook of English Linguistics |trans-title=Ang Handbook ng Lingguwistika ng Ingles|location=Oxford, Inglatera|publisher=Blackwell |pages=359–382 |isbn=978-1-4051-6425-2}} <!-- Macquarie Dictionary2015 -->* {{cite web |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |url=https://www.macquariedictionary.com.au/ |title=Macquarie Dictionary|lang=en |website=Australia's National Dictionary & Thesaurus Online &#124; Macquarie Dictionary |date=2015 |publisher=Macmillan Publishers Group Australia |url-access=registration |ref={{harvid|Macquarie Dictionary|2015}} |archive-date=21 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190721141547/https://www.macquariedictionary.com.au/ |url-status=live}} <!-- Mair & Leech 2006 -->* {{cite book |last1=Mair |first1=C. |last2=Leech |first2=G. |date=2006 |chapter=Current Changes in English Syntax|trans-chapter=Mga Kasalukuyang Pagbabago sa Sintaksis ng Ingles|title=The Handbook of English Linguistics |trans-title=Ang Handbook ng Lingguwistika ng Ingles|lang=en|publisher=Blackwell |isbn=978-1-4051-6425-2}} <!-- Mair 2006 -->* {{cite book |last=Mair |first=Christian |date=2006 |title=Twentieth-century English: History, variation and standardization|url=https://archive.org/details/twentiethcentury0000mair | trans-title=Ingles ng Ikadalawampung Siglo: Kasaysayan, baryasyon, at pagsasapamantayan|lang=en|publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/S1360674307002420 |s2cid=120824612}} <!-- MazruiMazrui1998 -->* {{cite book |last1=Mazrui |first1=Ali A. |last2=Mazrui |first2=Alamin |title=The Power of Babel: Language and Governance in the African Experience |lang=en|trans-title=Ang Kapangyarihan ng Babel: Wika at Pamamahala sa Karanasang Aprikano|date=1998 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-51429-1 |url=https://books.google.com/books?id=6lQTPxdYx8kC}} <!-- McArthur1992 -->* {{cite book |editor-last=McArthur |editor-first=Tom |title=Oxford Companion to the English Language |trans-title=Pantulong ng Oxford sa Wikang Ingles|lang=en|publisher=Oxford University Press |date=1992 |isbn=978-0-19-214183-5 |doi=10.1093/acref/9780192800619.001.0001 |url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont00mcar}} <!-- McCrumMacNeilCran2003 -->* {{Cite book |last1=McCrum |first1=Robert |last2=MacNeil |first2=Robert |last3=Cran |first3=William |title=The Story of English |url=https://archive.org/details/storyofenglish0000mccr_c8l9 |trans-title=Ang Kuwento ng Ingles|lang=en|location=London |date=2003 |edition=3 |publisher=Penguin |isbn=978-0-14-200231-5}} <!-- McGuinness1997 -->* {{cite book |last=McGuinness |first=Diane |title=Why Our Children Can't Read, and what We Can Do about it: A Scientific Revolution in Reading|trans-title=Bakit Hindi Makapagbasa ang Ating mga Anak, at Ano ang Magagawa Natin: Rebolusyong Maagham sa Pagbabasa|lang=en|author-link=Diane McGuinness |date=1997 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-0-684-83161-9 |url=https://books.google.com/books?id=F-q02ZBKh3wC}} <!-- Meierkord2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00641-6 |chapter=Lingua Francas as Second Languages |trans-chapter=Mga Lingua Franca bilang mga Pangalawang Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Meierkord |first1=C. |pages=163–171 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- MerriamWebster2015 -->* {{cite dictionary |title=English - Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary |entry=English |dictionary=Merriam Webster |date=26 February 2015 |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/English |ref={{harvid|Merriam Webster|2015}} |archive-date=25 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150325140932/http://www.merriam-webster.com/dictionary/english |url-status=live}} <!-- Methrie2006 -->* {{cite journal |last1=Mesthrie |first1=Rajend |title=New Englishes and the native speaker debate|url=https://archive.org/details/sim_language-sciences_2010-11_32_6/page/594 |trans-title=Mga Bagong Ingles at ang debate sa katutubong mananalita|lang=en|journal=Language Sciences |date=November 2010 |volume=32 |issue=6 |pages=594–601 |doi=10.1016/j.langsci.2010.08.002}} <!-- Miller 2002 -->* {{cite book |last=Miller |first=Jim |date=2002 |title=An Introduction to English Syntax |trans-title=Panimula sa Sintaksis ng Ingles|lang=en|publisher=Edinburgh University Press |isbn=0-7486-1254-8}} <!-- Montgomery -->* {{cite journal |last=Montgomery |first=M. |date=1993 |title=The Southern Accent—Alive and Well|trans-title=Ang Asento ng Katimugan–Buhay at Maayos|lang=en|journal=Southern Cultures |volume=1 |issue=1 |pages=47–64 |doi=10.1353/scu.1993.0006 |s2cid=143984864}} <!-- Mountford2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05018-5 |chapter=English Spelling: Rationale|trans-chapter=Pagbabaybay sa Ingles: Paliwanag|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last1=Mountford |first1=J. |pages=156–159 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Mufwene2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01291-8 |chapter=Language Spread |trans-chapter=Pagkalat ng Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Mufwene |first1=S. S. |pages=613–616 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Mugglestone2012 -->* {{cite book |editor-last=Mugglestone |editor-first=Lynda |title=Oxford History of English|trans-title=Kasaysayan ng Ingles ng Oxford|publisher=Oxford University Press |date=2012 |orig-date=2006 |isbn=978-0-19-966016-2}} ** {{Harvc |in=Mugglestone |year=2012 |first=April |last=McMahon |pages=180–218 |c=Restructuring Renaissance English}} ** {{Harvc |in=Mugglestone |year=2012 |first=Matthew |last=Townend |pages=75–105 |c=Contacts and Conflicts: Latin, Norse, and French}} * {{cite book |last=Müller |first=Stefan |title=Grammatical theory |trans-title=Teorya sa balarila|lang=en|publisher=Language Science Press |date=2020 |isbn=978-3-96110-273-0}} <!-- Nation2001 needs more verification -->* {{Cite book |last=Nation |first=I. S. P. |title=Learning Vocabulary in Another Language|trans-title=Matuto ng Bokabularyo sa Ibang Wika|lang=en|author-link=Paul Nation |publisher=Cambridge University Press |date=2001 |url=https://books.google.com/books?id=sKqx8k8gYTkC |page=477 |isbn=978-0-521-80498-1}} <!-- National Records of Scotland2013 -->* {{cite web |publisher=National Records of Scotland |title=Census 2011: Release 2A|lang=en |series=Scotland's Census 2011 |date=26 September 2013 |url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/news/census-2011-release-2a |archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402152137/http://www.scotlandscensus.gov.uk/news/census-2011-release-2a |url-status=live |ref={{sfnref|National Records of Scotland|2013}}}} <!-- Neijt2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04574-0 |chapter=Spelling Reform |trans-chapter=Reporma sa Pagbaybay|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last1=Neijt |first1=A. |pages=68–71 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Northern Ireland Statistics and Research Agency2012 -->* {{cite web |publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency |title=Census 2011: Key Statistics for Northern Ireland December 2012 |trans-title=Senso 2011: Mga Pangunahing Estadistika para sa Hilagang Irlanda Disyembre 2012|lang=en|periodical=Statistics Bulletin |date=2012 |url=http://www.nisra.gov.uk/Census/key_report_2011.pdf |at=Table KS207NI: Main Language |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121224033625/http://www.nisra.gov.uk/Census/key_report_2011.pdf |archive-date=24 December 2012 |ref={{sfnref|Northern Ireland Statistics and Research Agency|2012}}}} <!-- Northrup2013 -->* {{cite book |last=Northrup |first=David |title=How English Became the Global Language|trans-title=Paano Naging Pandaigdigang Wika ang Ingles|lang=en|date=2013 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1-137-30306-6 |url=https://books.google.com/books?id=YPAlPeB6IvQC}} <!-- O'Dwyer 2006 -->* {{cite book |last=O'Dwyer |first=Bernard |title=Modern English Structures: Form, Function, and Position |trans-title=Estraktura ng Modernong Ingles: Anyo, Gamit, at Posisyon|lang=en|edition=2 |publisher=Broadview |publication-place=Canada |year=2006 |isbn=978-1-55111-763-8}} <!-- Office for National Statistics official census figures for England and Wales -->* {{cite web |publisher=Office for National Statistics |title=Language in England and Wales, 2011|trans-title=Mga Wika sa Inglatera at Gales, 2011|lang=en|date=4 March 2013 |periodical=2011 Census Analysis |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census-analysis/language-in-england-and-wales-2011/rpt---language-in-england-and-wales--2011.html|archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402115009/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census-analysis/language-in-england-and-wales-2011/rpt---language-in-england-and-wales--2011.html |url-status=live |ref={{sfnref|Office for National Statistics|2013}}}} <!-- OxfordLearner'sDictionary -->* {{cite web |title=Oxford Learner's Dictionaries |url=http://www.oxfordlearnersdictionaries.com/ |access-date=25 February 2015 |publisher=Oxford |ref={{harvid|Oxford Learner's Dictionary|2015}} |archive-date=9 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150209040312/http://www.oxfordlearnersdictionaries.com/ |url-status=live|lang=en}} <!-- Patrick2006aJamaica -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01760-0 |chapter=Jamaica: Language Situation|trans-chapter=Hamayka: Sitwasyon ss Wika|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006a |last1=Patrick |first1=P. L. |pages=88–90 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Patrick2006bAAVE -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05092-6 |chapter=English, African-American Vernacular|trans-chapter=Ingles, Aprikanong Amerikano Bernakular|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006b |last1=Patrick |first1=P. L. |pages=159–163 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Payne & Huddleston 2002 -->* {{cite book |last1=Payne |last2=Huddleston |first1=John |first2=Rodney |editor1-last=Huddleston |editor2-last=Pullum |editor1-first=R. |editor2-first=G. K. |date=2002 |title=Cambridge Grammar of English |url=https://archive.org/details/cambridgegrammar0000hudd |trans-title=Balarila ng Ingles ng Cambridge|lang=en|publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781316423530.006 |isbn=978-0-521-43146-0}} * {{cite book |last=Peters |first=Pam |title=The Cambridge Guide to English Usage|url=https://archive.org/details/cambridgeguideto00pete_0 |trans-title=Ang Gabay ng Cambridge sa Paggamit sa Ingles|lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-62181-6}} <!-- Phillipson2004 -->* {{cite book |last=Phillipson |first=Robert |title=English-Only Europe?: Challenging Language Policy|trans-title=Patakarang Ingles Lamang sa Europa? Paghamon sa Patakaran sa Wika|lang=en|date=28 April 2004 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-44349-9 |url=https://books.google.com/books?id=9HiCAgAAQBAJ&pg=PA47}} <!-- Richter2012 -->* {{cite book |last=Richter |first=Ingo |chapter=Introduction |trans-chapter=Panimula|editor1-last=Richter |editor1-first=Dagmar |editor2-last=Richter |editor2-first=Ingo |editor3-last=Toivanen |editor3-first=Reeta |display-editors=3 |editor4-last=Ulasiuk |editor4-first=Iryna |title=Language Rights Revisited: The challenge of global migration and communication|trans-title=Pagbisita muli sa mga Karapatan sa Wika: Ang hamon ng pandaigdigang migrasyon at komunikasyon|lang=en|date=2012 |publisher=BWV Verlag |isbn=978-3-8305-2809-8 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=3u9kBAAAQBAJ&pg=PA29}} <!-- Roach1999 -->* {{cite book |last=Roach |first=Peter |title=English Phonetics and Phonology|trans-title=Ponetika at Ponolohiya ng Ingles|lang=en|date=2009 |publisher=Cambridge |edition=4}} <!-- Robinson1992 -->* {{cite book |last=Robinson |first=Orrin |author-link=Orrin W. Robinson |title=Old English and Its Closest Relatives: A Survey of the Earliest Germanic Languages |trans-title=Lumang Ingles at ang Pinakamalapit Nitong Kamag-anak: Sarbey sa mga Pinakaunang Wikang Hermaniko|lang=en|publisher=Stanford University Press |date=1992 |isbn=978-0-8047-2221-6 |url=https://archive.org/details/oldenglishitsclo0000robi |url-access=registration}} <!-- Romaine1982 -->* {{cite book |last=Romaine |first=Suzanne |chapter=English in Scotland|trans-chapter=Ingles sa Eskosya|lang=en |editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language |trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|pages=56–83 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Romaine1999 -->* {{cite book |title=Cambridge History of the English Language |trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge|lang=en|volume=4|editor-last=Romaine |editor-first=Suzanne |publisher=Cambridge University Press |date=1999 |isbn=978-0-521-26477-8 |doi=10.1017/CHOL9780521264778.002}} ** {{Harvc |last=Algeo |first=John |chapter=Vocabulary |url=https://books.google.com/books?id=NxHuNOvwt7wC&pg=PA57 |in=Romaine |year=1999 |pages=57–91}} ** {{Harvc |last=Romaine |first=Suzanne |chapter=Introduction |in=Romaine |year=1999 |pages=1–56 |id={{sfnref|Romaine|1999a}}}} <!-- Romaine2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00646-5 |chapter=Language Policy in Multilingual Educational Contexts|trans-chapter=Patakaran sa Wika sa mga Konteksto ng Multilingwal na Edukasyon |title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last=Romaine |first=Suzanne |pages=584–596 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Routes of English -->* {{cite news |title=The Routes of English |trans-title=Ang Mga Ruta ng Ingles|lang=en|url=https://www.bbc.co.uk/radio4/routesofenglish/storysofar/programme4_6.shtml |date=1 August 2015 |work=BBC |ref={{harvid|The Routes of English}} |archive-date=24 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151024081346/http://www.bbc.co.uk/radio4/routesofenglish/storysofar/programme4_6.shtml |url-status=live}} <!-- Rowicka2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01848-4 |chapter=Canada: Language Situation |trans-chapter=Kanada: Sitwasyon sa Wika|lang=en|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Rowicka |first1=G. J. |pages=194–195 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Rubino2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01736-3 |chapter=Philippines: Language Situation |trans-chapter=Pilipinas: Sitwasyon sa Wika|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Rubino |first1=C. |pages=323–326 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Ryan2013 an official report of the United States Census -->* {{cite web |last=Ryan |first=Camille |title=Language Use in the United States: 2011|trans-title=Paggamit ng Wika sa Estados Unidos: 2011|lang=en|periodical=American Community Survey Reports |date=August 2013 |page=1 |url=https://www.census.gov/prod/2013pubs/acs-22.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205101044/http://www.census.gov/prod/2013pubs/acs-22.pdf |archive-date=5 February 2016 |url-status=dead}} <!-- Sailaja 2009 -->* {{cite book |last=Sailaja |first=Pingali |title=Indian English|trans-title=Ingles ng India|lang=en |publisher=Edinburgh University Press |date=2009 |isbn=978-0-7486-2595-6 |series=Dialects of English |url=https://books.google.com/books?id=ntxWxuoRBiwC}} <!-- Schiffrin 1988 -->* {{cite book |last=Schiffrin |first=Deborah |date=1988 |title=Discourse Markers|trans-title=Mga Pananda sa Diskurso|lang=en |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-35718-0 |series=Studies in Interactional Sociolinguistics |url=https://books.google.com/books?id=hs7J-WqPtPAC}} <!-- Schneider2007 -->* {{cite book |last=Schneider |first=Edgar |title=Postcolonial English: Varieties Around the World|trans-title=Poskolonyal na Ingles: Mga Barayti sa Iba't-ibang Panig ng Mundo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2007 |isbn=978-0-521-53901-2 |url=https://books.google.com/books?id=QIE6zGSd8okC}} <!-- Schonweitz2001 -->* {{cite journal |last=Schönweitz |first=Thomas |title=Gender and Postvocalic /r/ in the American South: A Detailed Socioregional Analysis |url=https://archive.org/details/sim_american-speech_fall-2001_76_3/page/258 |trans-title=Kasarian at ang Posbokalikong /r/ sa Katimugang Amerika: Detalyadong Sosyorehiyonal na Pagsusuri|lang=en|journal=American Speech |volume=76 |issue=3 |date=2001 |pages=259–285 |doi=10.1215/00031283-76-3-259 |s2cid=144403823}} <!-- Shaywitz2003 -->* {{cite book |last=Shaywitz |first=Sally E. |title=Overcoming Dyslexia: A New and Complete Science-based Program for Reading Problems at Any Level |trans-title=Pagtagumpayan ang Dyslexia: Isang Bago at Kumpletong Programang Nakaayon sa Agham para sa mga Problema sa Pagbabasa|lang=en|date=2003 |publisher=A. A. Knopf |isbn=978-0-375-40012-4 |url=https://books.google.com/books?id=hXbZ1QInSF0C}} <!-- Smith2009 -->* {{cite book |last=Smith |first=Jeremy J. |title=Old English: A Linguistic Introduction|trans-title=Lumang Ingles: Panimula sa Lingguwistika |lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2009 |isbn=978-0-521-86677-4}} <!-- Statistics Canada2014 -->* {{cite web |publisher=Statistics Canada |title=Population by mother tongue and age groups (total), 2011 counts, for Canada, provinces and territories |trans-title=Populasyon batay sa inang wika at grupo ng edad (kabuuan), bilang noong 2011, para sa Kanada, mga lalawigan, at teritoryo|lang=en|date=22 August 2014 |url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/lang/Pages/highlight.cfm?TabID=1&Lang=E&Asc=0&PRCode=01&OrderBy=2&View=1&tableID=401&queryID=1&Age=1#TableSummary |archive-date=26 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180726032921/http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/lang/Pages/highlight.cfm?TabID=1&Lang=E&Asc=0&PRCode=01&OrderBy=2&View=1&tableID=401&queryID=1&Age=1#TableSummary |url-status=live |ref={{sfnref|Statistics Canada|2014}}}} <!-- Statistics New Zealand2014 -->* {{cite web |publisher=Statistics New Zealand |title=2013 QuickStats About Culture and Identity|trans-title=2013 QuickStats ukol sa Kultura at Pagkakakilanlan|lang=en|date=April 2014 |url=http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Census/2013%20Census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/quickstats-culture-identity.pdf |page=23 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115195639/http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Census/2013%20Census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/quickstats-culture-identity.pdf |archive-date=15 January 2015 |ref={{sfnref|Statistics New Zealand|2014}}}} <!-- Statistics South Africa2012 official census of South Africa -->* {{cite book |publisher=Statistics South Africa |title=Census 2011: Census in Brief|lang=en |id=Report No. 03‑01‑41 |date=2012 |isbn=978-0-621-41388-5 |url=http://www.statssa.gov.za/census/census_2011/census_products/Census_2011_Census_in_brief.pdf |chapter=Population by first language spoken and province |ref={{sfnref|Statistics South Africa|2012}} |page=23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151113164744/http://www.statssa.gov.za/census/census_2011/census_products/Census_2011_Census_in_brief.pdf |archive-date=13 November 2015 |url-status=live |chapter-url=http://www.statssa.gov.za/census/census_2011/census_products/Census_2011_Census_in_brief.pdf#page=28 |editor-first=Pali |editor-last=Lehohla |location=Pretoria}} <!-- Stiles2018 -->* {{Cite book |last=Stiles |first=Patrick |date=2018 |title=Friesische Studien II: Beiträge des Föhrer Symposiums zur Friesischen Philologie vom 7.–8. April 1994 |trans-title=Araling Prisyano II: Mga Artikulo mula sa Föhr Symposium ukol sa Pilolohiyang Prisyano na ginanap noong ika-7 at ika-8 ng Abril 1994F0|url=https://www.academia.edu/37163852 |series=NOWELE Supplement Series |volume=12 |doi=10.1075/nss.12 |isbn=9789027272843 |language=de}} <!-- SvartikLeech2006 -->* {{cite book |last1=Svartvik |first1=Jan |last2=Leech |first2=Geoffrey |title=English: One Tongue, Many Voices |trans-title=Ingles: Isang Dila, Maraming Boses|lang=en|date=2006 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1-4039-1830-7 |url=https://archive.org/details/englishonetongue0000svar_y3z3 |url-access=registration}} <!-- Swan2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05058-6 |chapter=English in the Present Day (Since ca. 1900)|trans-chapter=Ingles sa Kasalukuyang Panahon (simula c. 1900)|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Swan |first1=M. |pages=149–156 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Sweet1892 -->* {{cite book |last=Sweet |first=Henry |title=A new English grammar |trans-title=Isang bagong balarilang Ingles|lang=en|url=https://archive.org/details/anewenglishgram01sweegoog |publisher=Cambridge University Press |date=2014 |orig-date=1892}} <!-- Thomas 2008 -->* {{cite book |last=Thomas |first=Erik R. |date=2008 |chapter=Rural Southern white accents|trans-chapter=Mga asento ng mga puti sa rural na Katimugan|trans-title=Mga Barayti ng Ingles |title=Varieties of English |volume=2|lang=en |pages=87–114 |editor=Edgar W. Schneider |publisher=de Gruyter |doi=10.1515/9783110208405.1.87 |isbn=978-3-11-020840-5}} <!-- ThomasonKaufman1988 -->* {{cite book |last1=Thomason |first1=Sarah G. |author-link=Sarah Thomason |last2=Kaufman |first2=Terrence |author-link2=Terrence Kaufman |title=Language Contact, Creolization and Genetic Linguistics |trans-title=Kontak sa Wika, Pagsasa-creole, at Lingguwistikang Henetiko|lang=en|url=https://archive.org/details/rosettaproject_afr_detail-2 |publisher=University of California Press |date=1988 |isbn=978-0-520-91279-3}} <!-- Toon1982 -->* {{cite book |last=Toon |first=Thomas E. |chapter=Variation in Contemporary American English|trans-chapter=Baryasyon sa Kontemporaryong Amerikanong Ingles|lang=en|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|pages=210–250 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- TraskTrask2010 -->* {{cite book |last=Trask |first=Robert Lawrence |author-link=Larry Trask |title=Why Do Languages Change?|trans-title=Bakit Nagbabago ang mfa Wika?|lang=en |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-83802-3 |url=https://books.google.com/books?id=9qoZzBgCmFMC}} <!-- Trudgill 1999 -->* {{cite book |last=Trudgill |first=Peter |date=1999 |title=The Dialects of England|url=https://archive.org/details/dialectsofenglan0000trud_f6f5 |trans-title=Mga Dayalekto ng Inglatera|lang=en |edition=2 |publisher=Blackwell |location=Oxford |isbn=978-0-631-21815-9}} <!-- Trudgill2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01506-6 |chapter=Accent |trans-chapter=Asento|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Trudgill |first1=P. |page=14 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Trudgill & Hannah 2002 replace with 2008 5th edition -->* {{cite book |last1=Trudgill |first1=Peter |first2=Jean |last2=Hannah |date=2002 |title=International English: A Guide to the Varieties of Standard English|trans-title=Pandaigdigang Ingles: Gabay sa mga Barayti ng Pamantayang Ingles|lang=en|edition=4 |location=London |publisher=Hodder |isbn=978-0-340-80834-4}} <!-- Trudgill & Hannah 2008 -->* {{cite book |last1=Trudgill |first1=Peter |first2=Jean |last2=Hannah |date=2008 |title=International English: A Guide to the Varieties of Standard English|trans-title=Pandaigdigang Ingles: Gabay sa mga Barayti ng Pamantayang Ingles|lang=en |edition=5 |location=London |publisher=Arnold |isbn=978-0-340-97161-1 |url=https://books.google.com/books?id=e8u8MR8MNaEC}} <!-- United Nations2008 -->* {{cite web |publisher=United Nations |title=Everything You Always Wanted to Know About the United Nations|trans-title=Lahat ng mga Gusto Mong Malaman Tungkol sa Mga Nagkakaisang Bansa|lang=en|date=2010 |url=https://digitallibrary.un.org/record/705254/files/everything_un.pdf?ln=en |quote=The working languages at the UN Secretariat are English and French. |ref={{sfnref|United Nations|2010}}}} <!-- Versloot2017 -->* {{Cite book |last=Versloot |first=Arjen P. |author-link=:fy:Arjen Versloot |chapter=Traces of a North Sea Germanic Idiom in the Fifth–Seventh Centuries AD|trans-chapter=Mga Bakas ng isang Dagat Hilagang Hermanikong Idiyoma noong Ikalima hanggang Ikapitong Siglo KP |pages=339–373 |url=https://www.cambridge.org/core/books/frisians-and-their-north-sea-neighbours/3E63327F4D3842542B0E1DD40129BE3B |title=Frisians and their North Sea Neighbours: From the Fifth Century to the Viking Age|trans-title=Mga Prisyano at ang Kanilang mga Kapitbahay sa Dagat Hilaga: Mula Ikalimang Siglo hanggang sa Panahon ng mga Viking|lang=en|date=2017 |publisher=Boydell & Brewer |isbn=978-1-78744-063-0 |doi=10.1017/9781787440630 |url-access=subscription |editor-last1=Hines |editor-first1=John |editor-last2=IJssennagger |editor-first2=Nelleke |location=Woodbridge, Inglatera}} <!-- Wardhaugh2010 -->* {{cite book |last=Wardhaugh |first=Ronald |title=An Introduction to Sociolinguistics|trans-title=Panimula sa Sosyolingguwistika |lang=en|edition=6 |publisher=Wiley-Blackwell |date=2010 |isbn=978-1-4051-8668-1 |series=Blackwell textbooks in Linguistics |volume=4}} <!-- Watts2011 -->* {{cite book |last=Watts |first=Richard J. |title=Language Myths and the History of English|url=https://archive.org/details/languagemythshis0000watt_r7c2 |trans-title=Mga Mito sa Wika at ang Kasaysayan ng Ingles|lang=en|date=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-532760-1 |doi=10.1093/acprof:oso/9780195327601.001.0001}} <!--Wells 1982 -->* {{Accents of English}} <!-- Wojcik2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05081-1 |chapter=Controlled Languages|trans-chapter=Mga Kontroladong Wika|lang=en |title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last1=Wojcik |first1=R. H. |pages=139–142 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Wolfram2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04256-5 |chapter=Variation and Language: Overview|trans-chapter=Baryasyon at Wika: Buod|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Wolfram |first1=W. |pages=333–341 |isbn=978-0-08-044854-1|lang=en}} {{refend}} == Link sa labas == {{Library resources box |about=yes |by=no }} * [http://www.lel.ed.ac.uk/research/gsound/Eng/Database/Phonetics/Englishes/Home/HomeMainFrameHolder.htm Mga asento ng wikang Ingles mula sa ibat-ibang panig ng mundo]{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Pamantasan ng Edinburgh) – mga maiikling rekord ng pagbigkas sa 110 piling salitang Ingles sa 50 asento ng wika. * [http://www.dialectsarchive.com/ International Dialects of English Archive] – mga rekord ng mga asento ng katutubo at pandaigdigang pananalitang L2 ng wikang Ingles. *[http://www.britishcouncil.ph British Council Philippines] *[http://www.tesol.ph TESOL Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402170304/http://www.tesol.ph/ |date=2015-04-02 }} {{Mga wika ng Pilipinas}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Ingles, Wikang}} [[Kategorya:Mga wika ng Pilipinas]] [[Kategorya:Wikang Ingles|*]] 8pl9sifokyxw7kslgsinelzqpw715lb 2214512 2214511 2026-07-03T08:55:38Z GinawaSaHapon 102500 2214512 wikitext text/x-wiki {{redirect|Ingles|mga tao mula Inglatera|Mga Ingles}} {{use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --> {{Other uses|Ingles (paglilinaw)}} {{Infobox language | name = Ingles | altname = Inggles | nativename = {{lang|en|English}} | pronunciation = {{IPAc-en|ˈ|ɪ|ŋ|ɡ|l|ᵻ|ʃ}} | states = Ang [[mundong Anglopono]], kabilang na ang {{enum|[[Reyno Unido]]|[[Estados Unidos]]|[[Kanada]]|[[Australia]]|[[Irlanda]]|[[Nueva Selanda]]|[[Karibeng Komonwelt]]|[[Timog Aprika]]|[[Talaan ng mga bansa at teritoryo kung saan opisyal na wika ang wikang Ingles|iba pa]]}} | speakers = [[Katutubong wika|L1]]: {{nowrap|380 milyon}} | date = 2021 | ref = <ref>{{Cite web |url=https://www.ethnologue.com/insights/ethnologue200/ |title=What are the top 200 most spoken languages?|trans-title=Ano-ano ang 200 pinaka-sinasalitang wika? |website=Ethnologue |date=2023 |lang=en|archive-date=18 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230618002011/https://www.ethnologue.com/insights/ethnologue200/ |url-status=live}}</ref> | speakers2 = {{plainlist| * [[Ikalawang wika|L2]]: {{nowrap|1.077 bilyon}} (2021)<ref name="Ethnologue26">{{e26}}</ref> * [[Mundong Anglopono|Kabuuan]]: 1.457 billion}} | familycolor = Indo-Europeo | fam2 = [[Mga wikang Hermaniko|Hermaniko]] | fam3 = [[Kanlurang wikang Hermaniko|Kanlurang Hermaniko]] | fam4 = [[Mga wikang Ingaeboniko|Ingaeboniko]] | fam5 = [[Mga wikang Angliko|Angliko]] | ancestor = [[Proto-Ingles]] | ancestor2 = [[Lumang Ingles]] | ancestor3 = [[Gitnang Ingles]] | ancestor4 = [[Maagang Modernong Ingles]] | script = {{plainlist| * [[Sulat Latin|Latin]] ([[Alpabetong Ingles]]) * [[Futhorc]] (noon) * [[Braille ng Ingles]], [[Pinagsanib na Braille ng Ingles]] }} | nation = {{ubli |57 bansa at 30 dependensiya| Mga organisasyon kabilang na ang {{enum | [[Mga Nagkakaisang Bansa|UN]] | [[Unyong Europeo|EU]] | [[Komonwelt ng mga Bansa|Komonwelt]] | [[Pandaigdigang Hukumang Pangkrimen|ICC]] | [[Pondo ng Monetaryong Pandaigdig|IMF]] | [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko|IOC]] | [[Organisasyong Pandaigdig para sa Pagsasapamantayan|ISO]] | [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|NATO]] | [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|WTO]] | [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya|ASEAN]] | [[Organisasyon ng mga Estadong Amerikano|OAS]] }} }} | iso1 = en | iso2 = eng | iso3 = eng | lingua = 52-ABA | notice = IPA | sign = [[Manually coded English]] (iba-iba) | glotto = stan1293 | glottorefname = English | mapscale = 1.25 | map = English language distribution.svg | mapcaption = {{legend|#346699|Mga rehiyon kung saan katutubong wika ng mayorya ang wikang Ingles}} {{legend|#99ccff|Mga rehiyon kung saan opisyal o malawakang ginagamit ang wikang Ingles, pero hindi isang katutubong wika ng mayorya}} | dialects = {{hlist |class=inline |[[Britanikong Ingles]]|[[Ingles ng Hilagang Amerika|Hilagang Amerika]]|[[Ingles ng Karibe|Karibe]]|[[Ingles ng Australia|Australia]]|[[Ingles ng Nueva Selanda|Nueva Selanda]]|[[Ingles ng Timog Aprika|Timog Aprika]]|[[Ingkes ng Irlandiya|Irlandiya]]|[[Ingles ng Pilipinas|Pilipinas]]}} ([[Talaan ng mga dayalekto ng wikang Ingles|talaan]]) }} '''Inglés''',{{Efn|{{langx|en|English}} {{IPAc-en|ˈ|ɪ|ŋ|ɡ|l|ᵻ|ʃ}}}} binabaybay ding '''Ingglés''', ang [[kanlurang wikang Hermaniko]] na nagmula sa [[Inglatera]] at ang pandaigdigang ''[[lingua franca]]'' sa kasalukuyan. Nagmula ang pangalan ng wika mula sa [[mga Anglo]], isa sa mga sinaunang [[Lahing Hermaniko|grupong Hermaniko]] na [[Paglipat ng mga Anglo-Saxon sa Britanya|lumipat sa Britanya]] sa [[Pagtatapos ng panahong Romano sa Britanya|pagtatapos ng panahong Romano sa naturang lugar]]. Ingles ang [[Talaan ng mga wika batay sa dami ng nagsasalita|pinakaginagamit na wika sa mundo]], dahil na rin sa matinding impluwensiya ng [[Imperyong Britaniko]] noon (na pinalitan ng [[Komonwelt ng mga Bansa]] sa kasalukuyan) gayundin ng [[Estados Unidos]] sa kasalukuyan. Ito rin ang may pinakamaraming gumagamit bilang [[pangalawang wika]], mas marami pa kesa sa mga katutubong mananalita nito. Gayunpaman, ikatlo lamang ang Ingles sa may [[Talaan ng mga wika batay sa dami ng katutubong mananalita|pinakamaraming katutubong mananalita]], pagkatapos ng [[wikang Mandarin]] at [[Wikang Espanyol|Espanyol]]. Ingles ang opisyal o isa sa mga opisyal na wika ng [[Talaan ng mga bansa kung saan opisyal na wika ang Ingles|57 bansa at 30 dependensiya]], ang pinakamarami para sa kahit anong wika. Sa mga bansang tulad ng [[Estados Unidos]], [[Reyno Unido]], [[Australia]], at [[Nueva Selanda]], ito ang pinakaginagamit na wika dahil na rin sa kasaysayan bagamat hindi ito isang opisyal na wika. Isa rin ito sa mga [[Mga opisyal na wika ng Mga Nagkakaisang Bansa|opisyal na wika]] ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]], [[Unyong Europeo]], at iba pang mga pandaigdigan at panrehiyong organisasyon. Ito rin ang ''de facto'' na wika ng [[diplomasya]], agham at teknolohiya, pandaigdigang kalakalan, turismo, libangan, at ng [[internet]]. Ayon sa isang pagtataya ng ''[[Ethnologue]]'' noong 2021, meron itong 1.4 na bilyong mananalita. Nagmula ang [[Lumang Ingles]] mula sa mga dayalekto ng mga kanlurang wikang Hermaniko na sinasalita ng [[mga Anglo-Saxon]]. Nakasulat sa mga ''[[rune]]'' (''futhorc'') ang wika bago ito gumamit ng [[Alpabetong Ingles|isang alpabetong nagmula sa wikang Latin]]. Hiniram kalaunan ng Lumang Ingles ang ilang balarila at pangunahing bokabularyo mula sa [[Lumang Nordiko]], isang [[hilagang wikang Hermaniko]]. Nalinang nang husto ang alpabeto at tuluyang pinalitan nito ang paggamit sa mga ''rune'', kasabay ng pag-usbong ng [[Gitnang Ingles]] matapos [[Normanong Pagsakop ng Inglatera|masakop]] ng [[mga Normando]] ang Inglatera [[Labanan ng Hastings|simula noong 1066]]. Sa panahong ito matinding nanghiram ng mga salita ang Ingles mula sa [[wikang Pranses]], na ngayo'y bumubuo ng 28% ng lahat ng mga salita sa wika sa kasalukuyan, gayundin sa [[wikang Latin]], na bumubuo sa karagdagang 28%. Bagamat pawang nagmula sa Latin at iba pang [[mga wikang Romanse]] ang malaking bahagdan ng bokabularyo ng Ingles, nananatili pa ring Hermaniko ang pang-araw-araw na bokabularyo, balarila at ponolohiya nito. Umusbong naman ang [[Modernong Ingles]] matapos ng isang [[Malawakang Paglipat ng Patinig|malawakang pagbabago sa mga patinig nito]]. Ilan sa mga malapit na kamag-anak ng kasalukuyang anyo ng wika ang [[wikang Scots]], na nasa isang [[kontinuo ng mga dayalekto]] sa Ingles, gayundin ang [[mga wikang Prisyano]] at [[Mababang Aleman]]. == Klasipikasyon == Bahagi ng [[Mga wikang Indo-Europeo|pamilyang Indo-Europeo]] ang wikang Ingles, partikular na sa [[Mga kanlurang wikang Hermaniko|Kanlurang Hermanikong]] sangay ng [[Mga wikang Hermaniko|mga Hermanikong wika]].{{sfn|Bammesberger|1992|pp=29–30}} Dahil pare-parehong nagmula ang Ingles at ng ibang mga wikang Hermaniko kagaya ng mga [[wikang Olandes]] at [[Wikang Aleman|Aleman]] sa iisang ninuno na tinatawag na [[Proto-Hermaniko]], nagtataglay ang mga ito ng mga magkakatulad na tampok kagaya ng paghahati sa mga [[pandiwa]] bilang [[Malakas na pandiwa (mga wikang Hermaniko)|malakas]] o [[Mahinang pandiwa (mga wikang Hermaniko)|mahinang klase]], ang paggamit sa mga [[pandiwang modal]], at pagsasailalim sa serye ng pagbabago sa pagbigkas sa mga [[katinig]] ng [[Proto-Indo-Europeo]] na kilala ngayon bilang mga [[batas Grimm]] at [[Batas Verner|Verner]].{{sfn|König|van der Auwera|1994}} Isa ang [[Lumang Ingles]] sa napakaraming [[mga wikang Ingaeboniko]] na umusbong sa isang [[Kontinuo ng mga dayalekto|kontinuo ng mga dayalektong]] sinasalita ng mga Kanlurang Hermaniko simula noong ikalimang siglo sa [[Prisya]], partikular na sa baybayin ng [[Dagat Hilaga]]. Umusbong ang Lumang Ingles mula sa mga mananalita ng mga wikang ito na lumisan sa lugar at nanirahan sa [[kapuluang Britaniko]].{{sfn|Bazelmans|2009|pp=325–326}} Kalaunan, umusbong ang [[Gitnang Ingles]], na sinundan naman ng Modernong Ingles.{{sfn|Robinson|1992}} May ilang mga dayalekto ng Luma at Gitnang Ingles na hiwalay na nalinang at naging [[mga wikang Angliko]], lalo na ang [[wikang Scots]].{{sfn|Romaine|1982|pp=56–65}} Dahil nakahiwalay ang wikang Ingles mula sa ibang mga wikang Hermaniko sa kontinente, nalinang ang sarili nitong [[bokabularyo]], [[sintaksis]], at [[ponolohiya]]. Hindi naiintindihan ang Ingles ng mga mananalita ng kahit anong wikang Hermaniko, bagamat may iilang wika katulad ng wikang Olandes at [[Wikang Prisyano|Prisyano]] na may malaki-laking antas ng kaugnayan.{{sfn|Harbert|2006}} Tradisyonal na [[Mga wikang Anglo-Prisyano|iniuugnay]] ang Ingles sa Prisyano, na madalas na ipinagpapalagay na pinakamalapit na kamag-anak ng Ingles sa mga wikang Hermaniko. Gayunpaman, ipinapakita ng modernong pananaliksik sa dalawang wika na kaunti lamang ang pagkakapareho nito sa Ingles.<ref>{{multiref2|{{harvnb|Bazelmans|2009|p=326|loc="According to most researchers, this means that there cannot have been an 'original' Anglo-Frisian entity ..."}}|{{harvnb|Stiles|2018|p=31|loc="... It is not possible to construct the exclusive common relative chronology that is necessary in order to be able to establish a node on a family tree. The term and concept of 'Anglo-Frisian' should be banished to the historiography of the subject."}}}}</ref> Bagamat parehong sumailalim ang dalawa sa magkaparehong serye ng pagbabago sa tunog, hindi ito naganap nang sabay upang masabing may matindi silang kaugnayan sa isa't-isa.{{sfn|Versloot|2017|pp=341–342}}{{sfn|Stiles|2018|pp=5–6}} == Kasaysayan == {{Main|Kasaysayan ng wikang Ingles}} === Proto-Hermaniko patungong Lumang Ingles === [[File:Beowulf_Cotton_MS_Vitellius_A_XV_f._132r.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Beowulf_Cotton_MS_Vitellius_A_XV_f._132r.jpg|thumb|Manuskritong nakasulat sa [[panulatang unsiyal]] ng [[epikong tula]] na ''[[Beowulf]]'' sa [[Lumang Ingles]], isinulat noong bandang taong 975 hanggang 1025.{{pb}} Nagsimula ang tula sa: {{lang|ang|Hƿæt ƿē Gārde{{\}}na ingēar dagum þēod cyninga{{\}}þrym ge frunon ...}}[Pakinggan! Ating narinig ang kadakilaan ng nagdaang panahon ng mga katutubong hari ng mga {{Lang|ang|Gār-Dene}} [isang maalamat na tribo ng [[mga Danes]]<nowiki>] ...]</nowiki>]] [[Lumang Ingles]], o Anglo-Sahon, ang pinakaunang anyo ng wikang Ingles na ginamit mula bandang taong 450 hanggang 1150. Nagmula ito sa mga dayalekto ng [[mga kanlurang wikang Hermaniko]], minsang tinutukoy bilang [[mga wikang Anglo-Prisyano]] o di kaya'y [[mga wikang Hermaniko ng Dagat Hilaga]], na sinasalita sa rehiyon ng [[Prisya]], [[Mababang Sahonya]], at katimugang [[Jutland]] (sakop ngayon ng [[Dinamarka]] at [[Alemanya]]) ng mga Hermanikong kilala sa kasaysayan bilang [[mga Anglo]], [[Mga Sahon|Sahon]], at [[Mga Yuto|Yuto]].<ref>{{Cite book |last=Baugh |first=Albert |title=A History of the English Language |date=1951 |publisher=Routledge & Kegan Paul |location=London |pages=60–83, 110–130 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles}}</ref> Simula noong ikalimang siglo, [[Paninirahan ng mga Anglo-Sahon sa Britanya|tumira]] ang mga Anglo-Sahon sa Britanya matapos itong [[Pagtatapos ng panahon ng mga Romano sa Britanya|lisanin ng mga Romano]]. Pagsapit ng ikapitong siglo, Lumang Ingles na ang pangunahing wikang sinasalita sa lugar at pinalitan ang mga [[wikang Karaniwang Britoniko]] at [[Britanikong Latin]] na sinalita noong [[Romanong Britanya|panahon ng mga Romano]].{{sfn|Collingwood|Myres|1936}}{{sfn|Graddol|Leith|Swann et al.|2007}}{{sfn|Blench|Spriggs|1999}} Ang wika gayundin sa lugar ng [[Inglatera]] ay parehong pinangalan mula sa mga Anglo.{{sfn|Bosworth|Toller|1921}} Nahahati ang Lumang Ingles sa dalawang dayalektong Angliko ([[Mersiyano]] at [[Nortumbriyo]]) at dalawang dayalektong Sahon ([[Kentiko]] at [[Kanlurang Sahon]]).{{sfn|Campbell|1959|p=4}} Dahil sa impluwensiya ng [[kaharian ng Wessex]] at ang reporma sa edukasyon noong panahon ni [[Alfredo ang Dakila|haring Alfredo]] noong ikasiyam na siglo, Kanlurang Sahon ang siyang naging [[Pamantayang wika|pamantayan]] sa pagsusulat sa Lumang Ingles.{{sfn|Toon|1992|loc=Chapter: Old English Dialects}} Nakasulat ang [[Panulaang epiko|epikong tula]] na ''[[Beowulf]]'' sa Kanlurang Sahon, habang nakasulat naman sa Nortumbriyo ang pinakalumang [[tula]] sa wikang Ingles na ''[[Himno ni Caedmon]]''.{{sfn|Donoghue|2008}} Gayunpaman, nalinang ang Modernong Ingles mula sa dayalektong Mersiyano habang nalinang naman ang [[wikang Scots]] mula sa Nortumbriyo. Isinulat ang ilang mga pinakamaagang tala ng Lumang Ingles gamit ng [[alpabetong runiko]],{{sfn|Gneuss|2013|p=23}} bagamat ginamit kalaunan ang [[alpabetong Latin]] pagsapit ng ikapitong siglo; gumamit ito ng mga [[Panulatang unsiyal|kalahating unsiyal]] na titik at may kasama ring mga runikong titik na ''[[wynn]]'' {{angbr|{{lang|ang|ƿ}}}}, ''[[Thorn (titik)|thorn]]'' {{angbr|{{lang|ang|þ}}}}, at mga binagong titik Latin na ''[[eth]]'' {{angbr|{{lang|ang|ð}}}} at ''[[Æ|ash]]'' {{angbr|{{lang|ang|æ}}}}.{{sfn|Gneuss|2013|p=23}}{{sfn|Hogg|Denison|2006a|pp=30–31}} Malaki ang pagkakaiba ng Lumang Ingles sa modernong anyo ng wika. Hindi ito mauunawaan ng isang mananalita ng Ingles sa ika-21 siglo nang walang pagsasanay. Halos kapareho ang [[Balarila ng Lumang Wikang Ingles|balarila nito]] sa [[Balarila ng wikang Aleman|balarila]] ng [[wikang Aleman]]: maraming mga [[impleksiyon]] sa dulo ng salita at anyo ang mga [[pangngalan]], [[pang-uri]], [[panghalip]], at [[pandiwa]], at mas malaya ang [[ayos ng salita]] nito kesa sa modernong anyo nito. May mga anyo ang Modernong Ingles para sa [[Kaukulan (balarila)|kaukulan]] ({{Lang|en|grammatical case}}) ng panghalip (halimbawa [panlalaki] 'siya': {{Lang|en|he, him, his}}) at may iilan din para naman sa mga pandiwa (halimbawa 'magsalita': {{Lang|en|speak, speaks, speaking, spoke, spoken}}), pero sa Lumang Ingles, meron ding mga kaukulan para sa mga pangngalan at may mga dagdag na impleksiyon din ang mga pandiwa para sa [[Katauhan (balarila)|katauhan]] at [[kailanan]].{{sfn|Hogg|1992a}}{{sfn|Smith|2009}}{{sfn|Trask|2010}} === Impluwensiya ng Lumang Nordiko === Sa pagitan ng ikawalo hanggang ika-11 siglo, sumailalim ang Ingles na sinasalita sa ilang mga rehiyon sa impluwensiya ng [[Lumang Nordiko]], na isang [[Hilagang wikang Hermaniko]]. Dahil sa sunod-sunod na pagkolonisa ng [[mga Nordiko]] sa ilang bahagi ng Britanya noong panahong ito, nakakasalamuha ng mga mananalita ng Lumang Ingles sa mga mananalita ng Lumang Nordiko. Pinakamatindi ang interaksyon sa dalawang wika sa mga barayti ng wikang sinasalita sa hilagang-silangan na sakop noon ng [[Danelaw]] sa rehiyon ng [[York]]. Sa kasalukuyan, pinakamakikita ang impluwensiyang ito sa wikang Scots at sa [[Hilagang Ingles]]. Nakasentro ang impluwensiya ng mga Nordiko sa [[Lindsey]] sa [[Midlands]]. Matapos mapasailalim ang Lindsey sa kapangyarihan ng mga Anglo-Sahon noong taong 920, mabilis na kumalat ang Ingles sa naturang rehiyon. Sa modernong Ingles, ang impluwensiya ng mga Nordiko ay makikita sa [[panghalip]] sa ikatlong katauhan na nagsisimula sa ''th-'' ('sila', 'nila', 'kanila': {{Lang|en|they, them, their}}), na siyang pumalit sa mga orihinal na panghalip ng Anglo-Sahon na nagsisimula naman sa ''h-'' ({{Lang|ang|hie, him, hera}}).{{sfn|Thomason|Kaufman|1988|pp=284–290}} Makikita rin ito sa mga hiram na salita na pumalit sa mga katutubong Lumang Ingles kagaya ng {{Lang|en|give}} ('magbigay'), {{Lang|en|get}} ('kumuha'), {{Lang|en|sky}} ('langit'), {{Lang|en|skirt}} ('palda'), at {{Lang|en|egg}} ('itlog'). Mauunawaan ang Lumang Nordiko nang maayos-ayos ng mga mananalita ng ilang mga dayalekto ng Lumang Ingles, lalo na sa may hilaga.{{sfn|Kastovsky|1992|pp=320, 332}} === Gitnang Ingles === {{Quote box||align=right|quoted=true|salign=right|quote={{lang|enm|Englischmen þeyz hy hadde fram þe bygynnyng þre manner speche, Souþeron, Northeron, and Myddel speche in þe myddel of þe lond, ... Noþeles by comyxstion and mellyng, furst wiþ Danes, and afterward wiþ Normans, in menye þe contray longage ys asperyed, and som vseþ strange wlaffyng, chyteryng, harryng, and garryng grisbytting.}}{{pb}}[Bagamat sa simula pa lamang, may tatlong paraan na ang mga Ingles sa pagsasalita, yaong nasa Katimugan, nasa Hilaga, at nasa Midlands sa gitna ng bansa, ... Gayunpaman, dahil sa pakikihalubilo at paghahalo, umusbong ang wika ng bansa mula sa mga ito, habang may iilan na gumagamit pa rin ng kakaibang pag-uutal, daldalan, ungol, at nakakarinding ngitngitan.]|source=[[Juan ng Trevisa]], {{circa|1385}}{{sfn|Hogg|2006|pp=360–361}}|width=300px}} Karaniwang pinepetsahan ang pagsisimula ng [[Gitnang Ingles]] sa [[Normanong Pagsakop ng Inglatera|pananakop ng mga Normando]] sa Britanya mula noong 1066. Sa mga sumunod na siglo pagkatapos, sumailalim ang Ingles sa matinding impluwensiya ng anyo ng [[Lumang Pranses]] na sinasalita ng mga Normando na nanirahan sa Inglatera at naging bago nitong namumunong uri; kilala ito ngayon bilang [[Lumang Normando]]. Sa paglipas ng mga dekada, pawang mga naging bihasa sa dalawang wika ang parehong gitna at nakatataas na uri ng lipunan, mapa-Ingles man o Normando. Pagsapit ng 1150, bihira na lang sa panahong ito ang mga miyembro ng aristokrasya na marunong lamang ng Pranses.{{sfn|Townend|2012|pp=81–82}} Kalaunan, nalinang ang wikang Pranses na ginagamit ng mga Normando bilang [[wikang Anglo-Normando]].<ref>{{cite book |last=Short |first=Ian |title=A Companion to the Anglo-Norman World|trans-title=Gabay sa Mundong Anglo-Normando |chapter=Language and Literature|trans-chapter=Wika at Panitikan |lang=en|publisher=Boydell and Brewer |date=2002 |isbn=978-1-84615-046-3 |doi=10.1017/9781846150463.011 |pages=191–214}}</ref> Matuturo rin ang paghihiwalay ng Luma sa Gitnang Ingles sa kapanahunan ng paggawa sa komposisyong ''[[Orculum]]'' ng [[Mga Agustino|Agustinong kanon]] na si [[Orrm]] noong ika-12 siglo, na nagtatampok sa paghahalo ng mga elemento ng Lumang Ingles at Anglo-Normando sa kauna-unahang pagkakataon.{{sfn|Townend|2012|pp=99–100}} Samantala, nanatili pa ring marunong lamang sa Ingles ang mababang uri, na kumakatawan sa napakalaking bahagdan ng populasyon. Sa panahong ito, maraming hiram na salita ang ginamit nila na may kinalaman sa politika, batas, at iba pang mga prestihiyosong gawain.{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=39}} Halimbawa, nagmula sa Pranses na {{Lang|fr|trône}} ang salitang Ingles na {{Lang|en|throne}}, na tumutukoy sa pisikal na inuupuan ng isang hari gayundin sa metaporikal na kapangyarihan nito.<ref>{{cite journal |url=https://scholarworks.harding.edu/tenor/vol5/iss1/5 |title=Effects of the Norman Conquest on the English Language|trans-title=Mga Epekto ng Pananakop ng mga Normando sa Wikang Ingles|lang=en|first=Curt |last=Baker |date=Spring 2016 |journal=Tenor Times |volume=5}}</ref> Naging simple rin sa panahong ito ang mga impleksiyon ng Ingles, maaaring dahil sa paghahalo ng Lumang Nordiko at Lumang Ingles, na pawang parehas sa [[Morpolohiya (lingguwistika)|morpolohiya]] ngunit magkaiba ng impleksiyon. Nawala rin ang pagkakaiba ng [[kaukulang palagyo]] (nominatibo) at [[Kaukulang palayon|palayon]] (akusatibo) maliban sa mga [[panghalip panao]], nawala rin ang [[kaukulang pagamit]] (instrumental), at naging para lamang sa [[Pag-aari (balarila)|pag-aari]] ang [[kaukulang paari]] (henetibo). Naging regular din ang maraming mga di-regular na anyo ng impleksiyon,{{sfn|Lass|1992|pp=103–123} at naging payak rin ang sistema ng [[Kasunduan (balarila)|kasunduan]] sa mga pangungusap, na humantong sa isang hindi gaanong malayang [[ayos ng salita]].{{sfn|Fischer|van der Wurff|2006|pp=111–113}} Ilan sa mga sikat na panitikang naisulat sa Gitnang Ingles ang ''[[Mga Kuwento sa Canterbury]]'' ({{Circa|1400}}) ni [[Geoffrey Chaucer]] at [[Ang Kamatayan ni Arturo|''Ang Kamatayan ni Arturo'']] (1485) ni [[Thomas Malory]]. Naging talamak sa panahong ito ang paggamit sa panitikan ng [[dayalekto]] ng mga rehiyon, kagaya sa mga gawa ni Chaucer.<ref>{{cite web |last1=Horobin |first1=Simon |title=Chaucer's Middle English |trans-title=Gitnang Ingles ni Chaucer|lang=en|url=https://opencanterburytales.dsl.lsu.edu/refmideng/ |website=The Open Access Companion to the Canterbury Tales |publisher=Louisiana State University|quote=The only appearances of their and them in Chaucer's works are in the Reeve's Tale, where they form part of the Northern dialect spoken by the two Cambridge students, Aleyn and John, demonstrating that at this time they were still perceived to be Northernisms |archive-date=3 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203092713/https://opencanterburytales.dsl.lsu.edu/refmideng/ |url-status=live}}</ref> Mababasa sa [[Bibliya ni Wycliffe|unang salin sa Ingles]] ni [[John Wycliffe]] sa [[Bibliya]] noong 1382 ang [[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]] 8:20 bilang: "{{Lang|enm|Foxis han dennes, and briddis of heuene han nestis}}" ('May mga lungga ang mga [[soro]], at may mga pugad ang mga [[ibon]] sa langit').<ref>{{cite web |last=Wycliffe |first=John |url=http://wesley.nnu.edu/fileadmin/imported_site/wycliffe/wycbible-all.pdf |publisher=Wesley NNU |title=Bible|trans-title=Bibliya |lang=en |archive-date=2 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202202047/http://wesley.nnu.edu/fileadmin/imported_site/wycliffe/wycbible-all.pdf |url-status=live}}</ref> Mapapansin rito na may [[Panlapi|hulaping]] ''-n'' pa rin sa [[Pandiwa|pandiwang]] {{Lang|en|have}} ('magkaroon') pero wala na sa mga [[pangngalan]]. : === Maagang Modernong Ingles === [[File:Great_Vowel_Shift2a.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Great_Vowel_Shift2a.svg|thumb|Ang [[Malawakang Pagbabago ng Patinig]] na naganap sa mga mahahabang patinig ng Maagang Modernong Ingles. Matapos naging mga diptonggo {{IPA|/ai au/}} ang mga [[nakabukang patinig]] {{IPA|/iː uː/}}, umangat nang isang antas kalaunan ang bawat [[nakasarang patinig]] upang matumbasan ang pagbabago.]] Saklaw ng [[Maagang Modernong Ingles]] ng ika-14 hanggang ika-18 siglo ang pagsimple pa lalo na sistema ng impleksiyon, pagsasakodigo sa wika, at ang tinatawag na [[Malawakang Pagbabago sa Patinig]], kung saan nagsimulang lumipat ang mga [[patinig]] sa mga salitang Ingles patungo sa modernong bigkas nito. [[Pag-angat (lingguwistika)|Umangat]] ang mga [[Gitnang patinig|gitna]] at [[nakabukang patinig]] at [[Paghahati sa patinig|nahati]] bilang mga [[diptonggo]] ang mga [[nakasarang patinig]]. Halimbawa, binibigkas noon ang salitang Ingles na {{Lang|en|bite}} ('kagat', binabasa ''bayt'') bilang {{Lang|en|beet}} ('[[remolatsa]]') sa kasalukuyan, at binibigkas naman noon ang {{Lang|en|bout}} sa {{Lang|en|about}} ('tungkol', binabasa ''abawt'') bilang {{Lang|en|boot}} ('bota') sa kasalukuyan. Ito ang dahilan kung bakit may malaking pinagkaiba ang pagbigkas sa mga salitang Ingles at sa pagbaybay sa mga ito; ito rin ang dahilan bakit maraming pwedeng maging tunog ang bawat patinig ng Ingles kumpara sa ibang mga wika.{{sfn|Lass|2000a}}{{sfn|Görlach|1991|pp=66–70}} Nagsimula maging prestihiyoso ang paggamit sa wikang Ingles, kumpara sa Normandong Pranses, sa kasagsagan ng kapanahunan ni [[Enrique V ng Inglatera]]. Sinimulang gamitin ng [[Court of Chancery]] sa [[Westminster, London|Westminster]] ang Ingles sa mga [[Writ|opisyal na dokumento]] nito noong bandang 1430, at nabuo dahil rito ang isang bagong pamantayang anyo ng Gitnang Ingles na tinatawag na [[Pamantayang Chancery]] mula sa mga dayalekto ng [[London]] at [[Silangang Midlands]]. Noong 1476, ipinakilala ni [[William Caxton]] sa Inglatera ang [[palimbagan]], na lalong nagpalawak pa sa impluwensiya ng naturang pamantayan ng Ingles.{{sfn|Nevalainen|Tieken-Boon van Ostade|2006|pp=274–279}} Kabilang sa mga panitikang nakasulat sa Maagang Modernong Ingles ang mga gawa ni [[William Shakespeare]] gayundin ang [[King James Version|Bersiyon ni Haring Jaime]] (KJV) ng Bibliya noong 1611. Bagamat halos katulad na ng modernong bigkas at baybay ang mga salita sa puntong ito, may mga pagkakaiba pa rin sa bigkas mula sa modernong Ingles, kagaya ng pagbigkas pa rin sa mga kumpol-katinig na {{IPA|/kn ɡn sw/}} sa {{Lang|en|knight}} ('[[kabalyero]]'), {{Lang|en|gnat}} ('[[niknik]]'), at {{Lang|en|sword}} ('[[espada]]'), na sa ngayo'y pawang mga di na binibigkas ang isa sa mga katinig nito.{{Efn|Hindi na binibigkas ang ''k'' at ''g'' sa {{IPA|/kn/}} at {{IPA|/gn/}}, habang di naman binibigkas na ang ''w'' sa {{IPA|/sw/}}.}} Ilan sa mga tampok ng Maagang Modernong Ingles na ginamit ni Shakespeare ay maituturing na'ng laos o makaluma sa modernong mambabasa nito.{{sfn|Cercignani|1981}} Mababasa ang [[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]] 8:20 sa KJV bilang: "{{Lang|en|The Foxes have holes and the birds of the ayre have nests.}}" ('May mga lungga ang mga soro habang may mga pugad ang mga ibon ng himpapawid.') Dito, mapapansin ang pagkawala ng mga [[Kaukulan (lingguwistika)|kaukulan]] at ang resulta nito tulad halimbawa ng paggamit sa ayos na [[paksa–pandiwa–layon]] ({{Lang|en|subject–verb–object}}) at sa salitang {{Lang|en|of}} bilang pamalit sa nawalang [[kaukulang paari]]. Makikita rin dito ang mga hiram na salitang nagmula sa Pranses kagaya ng {{Lang|en|ayre}} (ngayo'y {{Lang|en|air}}, 'himpapawid') at sa ibang mga kaso, nagpalit mismo sa katutubong salita nito tulad ng {{Lang|en|bird}} ('ibon') na pumalit sa Lumang Ingles na {{Lang|ang|fugol}}.{{sfn|Lass|2006|pp=46–47}} === Pagkalat === Pagsapit ng huling bahagi ng ika-18 siglo, naipakalat ng [[Imperyong Britaniko]] ang wikang Ingles sa mga teritoryo at nasasakupan nito. Dahil sa paggamit sa kalakalan, agham at teknolohiya, diplomasya, sining, at pormal na edukasyon, Ingles ang naging pinakaunang tunay na pandaigdigang wika, na ginagamit sa pandaigdigang komunikasyon.{{sfn|How English evolved into a global language|2010}}{{sfn|The Routes of English}} Ginamit ito sa Hilagang Amerika, ilang bahagi ng Aprika, Oseaniya, at iba pang mga rehiyon. Nang lumaya ang mga bansang may maraming [[katutubong wika]], Ingles ang ginamit nilang [[opisyal na wika]] upang maiwasan ang mga politikal na balakid dahil sa paggamit sa isang katutubong wika kesa sa iba.{{sfn|Romaine|2006|p=586}}{{sfn|Mufwene|2006|p=614}}{{sfn|Northrup|2013|pp=81–86}} Bumilis pa lalo ang pagkalat ng wika dahil sa mabilis na paglaki ng impluwensiya sa kultura at politika ng [[Estados Unidos]] matapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], gayundin sa pagbobrodkast sa buong mundo sa wikang Ingles ng mga brodkaster tulad ng [[BBC]] ng [[Reyno Unido]].{{sfn|Graddol|2006}}{{sfn|Crystal|2003a}} Ingles ang pinakaginagamit na wika sa ika-21 siglo.{{sfn|McCrum|MacNeil|Cran|2003|pp=9–10}} Habang nalilinang ang modernong Ingles, nabuo ang mga pamantayang gabay para sa wika, na ginamit kalaunan sa opisyal na paraan kagaya halimbawa sa pampublikong edukasyon at pahayagan. Noong 1755, nilathala ni [[Samuel Johnson]] ang ''[[Dictionary of the English Language]]'', na nagpakilala sa pamantayang pagbaybay at paggamit sa mga salita. Samantala, nilathala naman ng Amerikanong si [[Noah Webster]] noong 1828 ang isang [[Diksiyonaryong Webster|diksiyonaryo]] na may layuning makapagtatag ng isang pamantayang anyo sa pagsusulat at pagsasalita ng [[Amerikanong Ingles]] na hiwalay sa pamantayan ng Britanya. Sa Britanya, unti-unting bumaba ang tingin sa mga dayalekto at barayti ng [[Britanikong Ingles]] na wala sa pamantayan, na nagpabilis sa paggamit ng mga prestihiyosong dayalekto ng mga nasa gitnang uri.{{sfn|Romaine|1999a}} Sa modernong Ingles, wala na halos mga kaukulan; tanging makikita na lang ito sa mga [[panghalip]]. Halos matatag na rin ang [[paksa–pandiwa–layon]] (SVO) na [[ayos ng salita]].{{sfn|Romaine|1999a}} Naging talamak na rin ang paggamit sa ilang mga pagbabago sa wika kagaya ng [[Do-support|paggamit ng salitang ''do'']] para sa mga kaso kung saan kinakailangang [[Pagbaliktad sa paksa at pantulong|baliktarin]] ang mga [[sugnay]] tulad sa mga tanong.{{Efn|Isang halimbawa nito ang paggawa ng mga tanong sa pamamagitan ng pagbaliktad sa [[pandiwang pantulong]] ({{lang|en|auxiliary verb}}, hal. {{lang|en|is, are, am}}) at sa paksa: ang "{{lang|en|He will laugh}}" ('Tatawa siya') ay nagiging "{{lang|en|Will he laugh?}}" ('Tatawa ba siya?') sa anyong patanong nito. Gayunpaman, kung walang pandiwang pantulong, ginagamit ang salitang {{lang|en|do}} bilang pamalit sa nawawalang pandiwa: ang "{{lang|en|He laughs.}}" ('Tumawa siya') ay nagiging "{{lang|en|Did he laugh}}" ('Tumawa ba siya?'). Pansinin na nasa anyong pangnakaraan ang pandiwang {{lang|en|do}} ({{lang|en|did}}) rito.}} Dumami rin ang mga kaso ng paggamit sa anyong progresibo (mga nagtatapos sa hulaping {{Lang|en|–ing}} ng [[pandiwa]], at tuloy-tuloy ring nagiging regular ang mga pandiwang may di-regular na anyo (hal. {{Lang|en|dreamed}} ('napanaginipan') imbes na {{Lang|en|dreamt}}) gayundin sa paggamit pa lalo sa mga analitikal na alternatibo sa mga impleksiyon (hal. {{Lang|en|more polite}} ('mas magalang') imbes na {{Lang|en|politer}}). Dahil sa tindi ng presensiya sa midya ng Amerikanong Ingles, naiimpluwensiyahan na rin pati ang Britanikong Ingles.{{sfn|Leech|Hundt|Mair|Smith|2009|pp=18–19}}{{sfn|Mair|Leech|2006}}{{sfn|Mair|2006}} == Heograpiya == [[File:Detailed_SVG_map_of_the_Anglophone_world.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Detailed_SVG_map_of_the_Anglophone_world.svg|thumb|{{legend|#045a8d|Katutubong wika ng mayorya}} {{legend|#0674b6|Katutubong wika ng mayorya at isa sa mga opisyal na wika}} {{legend|#439dd4|Opisyal na wika pero katutubong wika ng minorya}} {{legend|#9bbae1|Pangalawang wika: sinasalita ng lagpas 20% ng populasyon, ''de facto'' na wika ng trabaho, pamahalaan, edukasyon, atbp.<ref name="Ethnologue26" />}}]] Ayon sa isang ulat noong 2016, tinatayang nasa 400 milyong katao ang [[Katutubong wika|katutubong mananalita]] ng wikang Ingles, at nasa 1.1 bilyong katao naman ang nagsasalita nito bilang [[pangalawang wika]].<ref>{{cite web |last1=Breene |first1=Keith |date=15 November 2019 |title=Which countries are best at English as a second language? |trans-title=Ano-anong mga bansa at pinakamagaling mag-Ingles bilang pangalawang wika? |url=https://www.weforum.org/agenda/2016/11/which-countries-are-best-at-english-as-a-second-language-4d24c8c8-6cf6-4067-a753-4c82b4bc865b |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161125144549/https://www.weforum.org/agenda/2016/11/which-countries-are-best-at-english-as-a-second-language-4d24c8c8-6cf6-4067-a753-4c82b4bc865b/ |archive-date=25 November 2016 |access-date= |publisher=World Economic Forum |language=en}}</ref> Ingles ang wika na may pinakamaraming mananalita sa kabuuan, na sinasalita sa lahat ng kontinente.{{sfn|Crystal|2003b|p=106}} Nakadepende ang dami ng mga mananalita bilang pangalawang wika o bilang banyagang wika sa antas ng kagalingan, mula 400 milyon hanggang lagpas 1 bilyon.{{sfn|Crystal|2003b|pp=108–109}} Tinataya naman noong 2003 na mas marami ang mananalita ng Ingles bilang pangalawang wika kumpara sa mga katutubong mananalita nito nang tatlo sa isa.{{sfn|Crystal|2003a|p=69}} === Tatlong bilog ng Ingles === [[File:EF_English_Proficiency_Index_2019_Europe.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:EF_English_Proficiency_Index_2019_Europe.svg|thumb|Kagalingan sa wikang Ingles ng piling mga bansa sa [[Europa]] at [[Dagat Mediteraneo|Mediteraneo]] ayon sa isang ulat noong 2019:<ref>{{cite web |title=EF English Proficiency Index 2019 |url=https://www.ef.com/assetscdn/WIBIwq6RdJvcD9bc8RMd/cefcom-epi-site/reports/2019/ef-epi-2019-english.pdf |pages=6–7 |language=en}}</ref> {{legend|#407294|Napakataas (63.07–70.27)}} {{legend|#5A857D|Mataas (58.26–61.86)}} {{legend|#9DBB88|Katamtaman (52.50–57.38)}} {{legend|#E7CB5B|Mababa (48.69–52.39)}} {{legend|#F47B4B|Napakababa (40.87–48.19)}} {{legend|#c0c0c0|Hindi kasama sa ulat}}]] Grinupo ng [[Lingguwistika|lingwistang]] si [[Braj Kachru]] ang mga bansa sa mundo sa tatlong bilog ayon sa antas ng paggamit sa wikang Ingles rito. Ipinapakita ng modelong ito ang pagkalat ng Ingles mula sa mga katutubong bansa nito patungo sa iba, gayundin sa dami ng gumagamit nito sa isang partikular na bansa. Tinatawag ang tatlong bilog bilang "loob", "labas", at "lumalawak". Maaaring gumalaw ang mga bansa papaloob o papalabas depende sa magiging kahihinatnan ng wika rito sa hinaharap.{{sfn|Kachru|2006|p=196}}{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=2}} * '''Loobang bilog''' ({{Lang|en|inner circle}}) ang mga bansa na may malaking porsyento ng populasyon ang katutubong mananalita ng Ingles. Kabilang rito ang [[Reyno Unido]], [[Estados Unidos]], [[Canada|Kanada]], [[Australia]], [[Nueva Selanda]], [[Irlanda]], at [[Timog Aprika]].{{sfn|Kachru|2006|p=196}} * '''Labas na bilog''' ({{Lang|en|outer circle}}) ang mga bansa na may mas maliit na bilang ng mga katutubong mananalita ng Ingles ngunit ginagamit bilang pangalawang wika para sa mga pang-araw-araw na gawain at institusyon kagaya sa edukasyon, pamahalaan, at negosyo. Kabilang rito ang [[Pilipinas]], gayundin ang [[Nigeria]], [[Indiya|India]], [[Pakistan]], [[Malaysia|Malasya]], [[Singapore|Singapura]], at [[Jamaica|Hamayka]].{{sfn|Bao|2006|p=377}} * '''Lumalawak na bilog''' ({{Lang|en|expanding circle}}) ang mga bansa kung saan hindi karaniwang sinasalita ang Ingles at tinuturo bilang isang banyagang wika. Sa mga bansang ito kumakalat ang wikang Ingles dahil sa katayuan nito bilang isang pandaigdigang wika.{{sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=5}} === Plurisentrikong wika === Isang [[plurisentrikong wika]] ang Ingles; ibig sabihin, wala itong iisang pambansang otoridad na namamahala sa pamantayan ng wika.{{sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=2}}{{sfn|Romaine|1999}}{{sfn|Baugh|Cable|2002}} Madalas na sinusundan ng sinasalitang Ingles lalo na sa brodkasting ang mga pambansang pamantayan sa pagbigkas na kinagisnan imbes na isinakodigo. Karaniwang malalaman sa kanilang [[aksent]] kung saan nagmula ang mga brodkaster,{{sfn|Trudgill|2006}} pero madalas na sinusulat ang iskrip sa mga balita sa isang [[Ortograpiya ng wikang Ingles|pandaigdigang anyo ng pamantayang Ingles]]. Tipikal na dinidikta ng konsenso mula sa mga iskolar ng wika ang mga karaniwang gawi sa pagsusulat sa Ingles, hindi mula sa isang pamahalaan o pandaigdigang organisasyon.{{sfn|Ammon|2008|pp=1537–1539}} Maiintindihan ng mga Amerikanong tagapakinig ang maraming brodkast na nagmula sa Britanya at kabaligtaran. Maiintindihan ng mga mananalita ng Ingles ang karamihan sa kahit anong mga programa sa radyo at telebisyon gayundin sa mga pelikulang nagmula sa mga [[Anglospero|bansang nagsasalita ng Ingles]].{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=122}} Parehong may pormal at di-pormal na estilo ang pamantayan at panrehiyong barayti ng Ingles, at tanging nagkakaiba lamang sa mga salitang ginagamit (hal. {{Lang|en|lift}} sa Britanya habang {{Lang|en|elevator}} sa Amerika), sintaksis (hal. {{Lang|en|on the weekend}} sa Amerika habang {{Lang|en|at the weekend}} sa Britanya), at paggamit sa teknikal at di-teknikal na rehistro.{{sfn|Trudgill|Hannah|2008|pp=5–6}} Dahil sa kasaysayan ng paninirahan sa mga bansang nasa loobang bilog, nagawang maipantay ng Britanya ang pagkakaiba sa dayalekto at makagawa ng mga anyong [[koine]] ng Ingles sa [[Timog Aprika]], [[Australya|Australia]], at [[Nueva Selanda]].{{sfn|Deumert|2006|p=130}} Mabilis na natutong mag-Ingles ang marami sa mga migranteng nanirahan sa Estados Unidos. Sa kasalukuyan, malaking bahagdan ng populasyon ng Estados Unidos ngayon ay kaya lamang magsalita ng iisang wika.{{sfn|Deumert|2006|p=131}}{{sfn|Ryan|2013|loc=Table 1}} Ukol sa pambansang katayuan ng wikang Ingles sa mga piling bansa, * Sa Australia, walang itinalagang opisyal na wika sa parehong pambansa at pang-estadong lebel.<ref>{{Cite journal |last=Ward |first=Rowena |date=2019 |title='National' and 'Official' Languages Across the Independent Asia-Pacific |trans-title='Pambansa' at 'Opisyal' na mga Wika ng Malayang Asya-Pasipiko|lang=en|journal=Journal of Multidisciplinary International Studies |volume=16 |issue=1/2 |pages=83–84 |doi=10.5130/pjmis.v16i1-2.6510 |doi-access=free}}</ref> * Sa [[Kanada]], parehong opisyal na wika sa pambansang lebel ang Ingles at [[Wikang Pranses|Pranses]].<ref>{{cite web |url=http://news.gc.ca/web/article-eng.do?m=/index&nid=480459 |archive-url=https://archive.today/20130410031606/http://news.gc.ca/web/article-eng.do?m=/index&nid=480459 |url-status=dead |archive-date=10 April 2013 |title=40 Years of the Official Languages Act |publisher=Department of Justice Canada |lang=en|trans-title=40 Taon ng Official Languages Act}}</ref> Opisyal na wika (o isa sa mga opisyal na wika) rin sa anim na lalawigan at tatlong teritoryo ang Ingles, habang wala namang itinalagang opisyal na wika sa tatlong lalawigan. Sa [[Québec|Quebec]], Pranses lamang ang tanging opisyal na wika nito.<ref>{{cite web |url=https://www.legisquebec.gouv.qc.ca/en/tdm/cs/C-11 |title=Charter of the French language |last= |first= |date=26 March 2024 |website=Légis Québec |publisher=Québec Official Publisher |lang=en|trans-title=Karta ng Wikang Pranses}}</ref> * Sa [[Republika ng Irlanda|Irlanda]], Ingles ang itinalagang pangalawang wika ng bansa, habang [[Wikang Irlandes|Irlandes]] naman ang itinalagang unang wika.<ref>{{cite web |url=https://www.irishstatutebook.ie/eli/cons/en/html#part2 |title=Article 8 of the Constitution of Ireland|trans-title=Artikulo 8 ng Saligang-batas ng Irlanda|lang=en|last= |first= |date=January 2020 |website=Irish Statute Book}}</ref> * Bagamat mayorya ng populasyon ng Nueva Selanda ang nagsasalita ng Ingles, tanging [[Wikang Māori|Maori]] at ang [[Wikang nakasenyas ng Nueva Selanda|pambansang wikang nakasenyas]] nito ang itinalagang opisyal na wika ng bansa.<ref>{{cite web |title=Maori Language Act 1987 |url=http://www.legislation.govt.nz/act/public/1987/0176/latest/DLM124116.html |lang=en}}</ref> <ref>{{cite news |url=http://tvnz.co.nz/view/page/488120/696482 |title=Recognition for sign language |date=6 April 2006 |work=[[Television New Zealand]] |trans-title=Pagkilala sa wikang nakasenyas |lang=en |access-date=21 Enero 2026 |archive-date=15 Mayo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515221254/http://tvnz.co.nz/view/page/488120/696482 |url-status=dead }}</ref> * Walang itinalagang opisyal na wika sa [[Reyno Unido]]. Gayunpaman, sa [[Gales]] at [[Hilagang Irlanda]], Ingles ang isa sa mga opisyal na wika nito.<ref>{{cite journal |last1=Huws |first1=Catrin Fflur |title=The Welsh Language Act 1993: A Measure of Success?|trans-title=Ang Welsh Language Act 1993: Panukat sa Tagumpay?|lang=en |journal=Language Policy |date=June 2006 |volume=5 |issue=2 |pages=141–160 |doi=10.1007/s10993-006-9000-0}}</ref><ref>{{Cite news |date=26 October 2022 |title=Irish language and Ulster Scots bill clears final hurdle in Parliament|trans-title=Nalampasan na ng panukalang Irish language at Ulster Scots ang huling balakid nito sa Parlamento|lang=en|work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-63402597}}</ref> Walang itinalagang opisyal na wika sa [[Eskosya]] at [[Inglatera]]. * Sa [[Estados Unidos]], Ingles ang itinalagang opisyal na wika ng bansa sa bisa ng isang kautusang tagapagpaganap noong 2025.<ref>{{Cite news |last1=Ho |first1=Vivian |last2=Pannett |first2=Rachel |date=1 March 2025 |title=A Trump order made English the official language of the U.S. What does that mean? |trans-title=Ginawa sa bisa ng isang utos ni Trump ang wikang Ingles bilang opisyal na wika ng Estados Unidos. Ano'ng ibig sabihin nito?|lang=en|url=https://www.washingtonpost.com/nation/2025/03/01/trump-english-official-language-explainer/ |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> Opisyal na wika (o isa sa mga opisyal na wika) ang Ingles sa 32 estado at limang teritoryo. Walang itinalagang opisyal na wika sa natitirang 18 estado at sa [[Distrito ng Columbia]].<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/#people-and-society |title=United States |date=29 May 2024 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |trans-title=Estados Unidos |lang=en |access-date=21 Enero 2026 |archive-date=12 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211212224932/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/#people-and-society |url-status=dead }}</ref> === Pandaigdigang wika === [[File:Countries_in_which_English_Language_is_a_Mandatory_or_an_Optional_Subject.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Countries_in_which_English_Language_is_a_Mandatory_or_an_Optional_Subject.svg|thumb|Katayuan ng wikang Ingles sa pampublikong edukasyon sa bawat rehiyon:<ref>{{cite web |title=Countries in which English Language is a Mandatory or an Optional Subject |trans-title=Mga Bansa kung saan isang Kinakailangan o Mapipiling Asignatura ang Wikang Ingles |url=https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031000038/https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |archive-date=31 October 2022 |access-date= |publisher=The University of Winnipeg |language=en}}</ref>{{legend|#00a2e8|Kinakailangang asignatura}}{{legend|#ffc90e|Mapipiling asignatura}}{{legend|#ababab|Walang datos}}]] Inilalarawan minsan ang wikang Ingles bilang ang pinakaunang pandaigdigang ''[[lingua franca]]'',{{sfn|Graddol|2006}}{{sfn|Meierkord|2006|p=165}} o di kaya'y bilang ang pinakaunang [[pandaigdigang wika]].{{sfn|Brutt-Griffler|2006|pp=690–691}}{{sfn|Northrup|2013}} Pinakaginagamit na wika ang Ingles pagdating sa paglalathala, telekomunikasyon, kalakalan, libangan, at diplomasya.{{sfn|Northrup|2013}} Nakamit nito ang pagkapantay sa [[wikang Pranses]] noong 1919 sa kasagsagan ng negosasyon sa [[Kasunduan sa Versailles]].{{sfn|Phillipson|2004|p=47}} Pagsapit ng pagtatag sa [[Mga Nagkakaisang Bansa]] noong 1945, naging pangunahing wika na ang Ingles;{{sfn|Conrad|Rubal-Lopez|1996|p=261}} isa ito sa anim na opisyal na wika ng naturang organisasyon at ang kasalukuyang pinakaginagamit na wika sa pandaigdigang diplomasya at pakikipag-ugnayan.{{sfn|United Nations|2010}}{{sfn|Richter|2012|p=29}} Nakatalaga ang Ingles bilang isang opisyal na wika o di kaya'y wika ng trabaho sa maraming mga pandaigdigang organisasyon kagaya ng [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko]] (IOC), Ginagamit rin ito bilang wika ng trabaho kahit maging sa mga panrehiyong organisasyon kagaya ng [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya]] (ASEAN) at [[Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko]] (APEC), kung saan hindi gaanong kalaganap ang paggamit sa naturang wika sa mga kasaping bansa nito. Sa [[Unyong Europeo]] (EU), Ingles ang karaniwang ginagamit na wika ng trabaho ng mga kasaping bansa nito kahit na pinapayagan ng unyon na gumamit ang mga kasapi nito ng kahit anong wika.{{sfn|Ammon|2006|p=321}} Ingles ang ginagamit na basehan sa mga [[kontroladong likas na wika]],{{sfn|Wojcik|2006|p=139}} gayundin bilang ang wikang ginagamit sa larangan ng [[paglalayag]] at [[Abyasyon|pagpapalipad]].{{sfn|International Maritime Organization|2011}}{{sfn|International Civil Aviation Organization|2011}} [[File:English_Proficiency_Index_by_country_as_of_2014.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:English_Proficiency_Index_by_country_as_of_2014.svg|thumb|English Proficiency Index noong 2014:<ref>{{cite web |title=Countries in which English Language is a Mandatory or an Optional Subject |trans-title=Mga Bansa kung saan isang Kinakailangan o Mapipiling Asignatura ang Wikang Ingles |url=https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031000038/https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |archive-date=31 October 2022 |access-date= |publisher=The University of Winnipeg |language=en}}</ref> {{legend|#225500|Napakataas (80–100%)}} {{legend|#44aa00|Mataas (60–80%)}} {{legend|#66ff00|Katamtaman (40–60%)}} {{legend|#99ff55|Mababa (20–40%)}} {{legend|#ccffaa|Napakababa (0.1–20%)}} {{legend|#c0c0c0|Walang datos}}]] Wikang Ingles ang pinaka-inaaral na banyagang wika sa mundo.{{sfn|Graddol|2006}}{{sfn|Crystal|2003a}} Nag-aaral ang karamihan sa mga tao ng Ingles dahil sa praktikal na kadahilanan at hindi sa ideolohiya.{{sfn|Kachru|2006|p=195}} Sa EU, Ingles ang pinakasinasalitang banyagang wika sa 19 sa 25 kasaping bansa nito kung saan hindi opisyal na wika ito. Ayon sa isang opisyal na poll noong 2012 (noong kasapi pa ang [[Reyno Unido]]) sa mga kasaping bansa na hindi opisyal na wika ang Ingles, 38% ng mga sumagot ay nagsabing kaya nilang makapagsalita ng Ingles sa antas ng pakikipag-usap sa iba.{{sfn|European Commission|2012|pp=21, 19}} Kinokonekta ang matinding impluwensiya ng Ingles sa pagbilis ng [[Kamatayan ng wika|kamatayan ng ibang mga maliliit na wika]];{{sfn|Crystal|2000}} dahil rito, inaakusahan din ang wika ng [[Imperyalismong pangwika|imperyalismo]] at marami rin ang aktibong tumututol sa paggamit nito.{{sfn|Jambor|2007}} Gayunpaman, patuloy pa ring dumadami ang mga mananalita ng Ingles dahil sa paniniwalang nagdadala ng kaginhawaan at mas mabuting buhay ang paggamit nito.{{sfn|Svartvik|Leech|2006|loc=Chapter 12: English into the Future}} Kinakailangang marunong sa wikang Ingles sa maraming mga larangan kagaya ng sa [[medisina]] at [[kompyuting]]. Bagamat magkasingpantay noon ang Ingles sa Pranses at [[Wikang Aleman|Aleman]] pagdating sa pananaliksik, Ingles na ang natatanging nananaig na wika sa kasalukuyan.{{sfn|Gordin|2015}} Makikita ang dominasyon nito sa [[maagham na paglalathala]] sa mga [[indeks]] ng mga [[siyentipikong dyornal]] kagaya ng ''Chemical Abstracts'': noong 1998, nasa lagpas 80% ng lahat na naka-indeks na siyentipikong artikulo ng dyornal ang nakasulat sa Ingles, 90% sa mga [[likas na agham]] noong 1996, at 82% sa [[araling pantao]] noong 1995.{{sfn|Brutt-Griffler|2006|pp=694–695}} Sa kasagsagan ng [[dekolonisasyon]] sa [[Imperyong Britaniko]] noong dekada 1950s at 1960s, patuloy na ginamit ng mga lumayang kolonya ang wikang Ingles imbes na alisin ito sa mga wika ng kanilang bansa.{{sfn|Mufwene|2006|p=614}}{{sfn|Northrup|2013|pp=81–86}} Halimbawa, patuloy na ginagamit sa [[India]] ang Ingles matapos nitong lumaya sa Reyno Unido. India ngayon ang ikatlong may pinakamaraming inilalathalang aklat sa naturang wika matapos ng [[Estados Unidos]] at Reyno Unido,{{sfn|Sailaja|2009|pp=2–9}} kahit na di lalagpas sa 5% ng populasyon nito ang marunong magsalita ng Ingles nang maayos. Noong 2004, ipinagpalagay ng iskolar na si David Crystal na India ang may pinakamalaking populasyon na kayang magsalita o makaunawa ng Ingles sa mundo,{{sfn|Crystal|2004}} bagamat marami ring iskolar na naniniwalang Estados Unidos pa rin ang may hawak sa naturang titulo.{{sfn|Graddol|2010}} Marami sa mga mananalita ng Ingles Aprika ang bahagi ng pamayanang "Apro-Sakson" ng kontinente.{{sfn|Mazrui|Mazrui|1998}} Pinaniniwalaan na mananatili ang Ingles bilang isang wikang [[koine]] sa hinaharap.{{sfn|Crystal|2006}} == Dayalekto, aksent, at barayti == Maraming [[Talaan ng mga dayalekto ng wikang Ingles|mga dayalekto]] ng wikang Ingles ang natukoy ng mga [[Dayalektolohiya|dayalektologo]], na kumakatawan sa panrehiyong pagkakaiba pagdating sa balarila, bokabularyo, at pagbigkas. Naiiba ito sa [[Mga panrehiyong aksent ng wikang Ingles|mga panrehiyong aksent]], na tanging tumutukoy lamang sa pagkakaiba sa pagbigkas. Karaniwang hinahati ng mga lingwista ang wikang Ingles sa dalawang malalawak na kategorya, [[Britanikong Ingles]] (BrE) at [[Hilagang Amerikanong Ingles]] (NAE).{{sfn|Crystal|2003b|p=107}} === Britanya at Irlanda === <gallery mode="packed"> File:Alain_de_Botton_on_Fear_of_Failure_at_Cannes_Lions_2012.flac|Boses ni [[Alain de Botton]], na may modernong aksent na RP. File:Danny_Baker_BBC_Radio4_Desert_Island_Discs_31_Jul_2007_b012wcl4.flac|Boses ni [[Danny Baker]], na may aksent na [[Cockney (aksent)|Cockney]]. File:Russell_brand_bbc_radio4_desert_island_discs_21_07_2013.flac|Boses ni [[Russell Brand]], na lumaki sa [[Essex]] at may aksent na [[Estuaryong Ingles]]. File:Damien_hirst_bbc_radio4_desert_island_discs_13_05_2013_b01sd0hy.flac|Boses ni [[Damien Hirst]], na may aksent na kanlurang [[Yorkshire (dayalekto)|Yorkshire]]. File:John_bishop_bbc_radio4_desert_island_discs_24_06_2012.flac|Boses ni [[John Bishop]], na may aksent na [[Scouse]]. File:Rob_Brydon_BBC_Radio4_Front_Row_18_Mar_2012_b01dhl11.flac|Boses ni [[Rob Brydon]], na may aksent na katimugang [[Ingles ng Gales|Gales]]. File:Alex_Salmond_BBC_Radio4_Desert_Island_Discs_16_January_2011_b00xgs41.flac|Boses ni [[Alex Salmond]], na gumagamit ng isa sa mga aksent ng [[Ingles ng Eskosya|Eskosya]]. File:George_Best_-_The_New_Elizabethans_-20_Jul_2012_-_b01kt7cs.flac|Boses ni [[George Best]], na may aksent na [[Ingles ng Ulster|Hilagang Irlanda]]. File:Mary_Robinson_-_Desert_Island_Discs_-_28_July_2013.flac|Boses ni [[Mary Robinson]], na gumagamit ng isa sa mga aksent ng [[Hiberno-Ingles|Irlanda]]. </gallery> [[File:Dialects_of_English_in_UK_and_Ireland.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dialects_of_English_in_UK_and_Ireland.svg|thumb|Mga pangunahing rehiyon ng mga dayalekto ng wikang Ingles sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]] at [[Irlanda (pulo)|Irlanda]].]] Dahil sinasalita na ang wikang Ingles sa Britanya sa nakalipas na humigit-kumulang 1,500 taon, maraming mga dayalekto ng wika ang nabuo rito.{{sfn|Trudgill|1999|p=10}} Sa [[United Kingdom|Reyno Unido]], itinuturing ang [[Received Pronunciation]] (RP, {{Literal|Tamang Pagbigkas}}), isang edukadong aksent na nagmula sa [[Timog-silangang Inglatera]], bilang ang tradisyonal na pamantayang ginagamit sa [[brodkasting]] partikular na ang [[BBC]] (kaya tinatawag din itong {{Lang|en|BBC English}}, {{Literal|Ingles ng BBC}}) at kinokonsidera bilang pinaka-prestihiyoso sa lahat ng mga dayalekto ng bansa. Ang mabilis na pagkalat ng aksent na ito dahil sa midya ang siyang itinuturong dahilan sa mabilis ding pagbaba ng paggamit sa mga panlalawigang aksent. Napag-alaman sa [[Sarbey ng mga Dayalekto ng Ingles]] noong 1950 hanggang 1951 na bagamat may pagkakaiba pa rin sa balarila at bokabularyo ang mga dayalekto ng wikang Ingles sa Reyno Unido, mapapansing kumokonti ang pagkakaibang ito sa paglipas ng panahon.{{sfn|Trudgill|1999|p=125}} Gayunpaman, tanging naapektuhan lamang ang mga pagkakaiba ng mga dayalekto pagdating sa balarila at bokabularyo. Nasa 3% lamang ng mga Ingles ang aktuwal na gumagamit ng RP sa karaniwang usapan; ginagamit ng natirang 97% ang mga panrehiyong aksent na naimpluwensiyahan lamang ng RP sa iba't ibang antas.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=3}} Meron ding pagkakaiba sa mga gumagamit ng RP, lalo na sa [[panlipunang uri]] sa pagitan ng RP ng Mataas at Mababang Uri gayundin sa katutubong mananalita ng RP at sa mga gumagamit ng RP pero hindi lumaki sa naturang aksent.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=37}} Sa Britanya, may maituturing ding pagkakaiba sa pagitan ng mga panlipunang uri; kinokonsidera bilang taliwas sa pamantayan ang ilang mga katangian kahit na di-hamak na laganap ito na madalas ding idinidikit sa pananalita ng mabababang uri. Halimbawa nito sa kasaysayan ang [[Pagtatanggal ng h|pagtatanggal ng ''h'']] ng mga mabababang uring mananalita ng [[Ingles ng London]], lalo na ang Cockney, na ngayo'y isa na'ng karaniwang katangian ng naturang dayalekto. Gayunpaman, nananatili pa rin itong wala sa rehistro ng mga matatataas na uri ng lipunang Britaniko.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=40}} Mahahati sa apat na pangunahing rehiyon ng dayalekto ang Ingles sa Inglatera: Timog-silangan, Timog-kanluran (kilala ring [[Ingles ng West Country]]), Midlands, at Hilaga. Sa bawat rehiyon na ito, meron ding mga dayalekto: nahahati ang Hilaga sa mga dayalektong [[Yorkshire (dayalekto)|Yorkshire]], [[Geordie]] (sinasalita sa [[Newcastle upon Tyne|Newcastle]]), at [[Lanchashire (dayalekto)|Lanchashire]], na kinabibilangan ng mga suburbanong dayalekto ng [[Manchester]] ([[Manchester (dayalekto)|Mancunian]]) at [[Liverpool]] ([[Scouse]]). Dahil sa pagiging sentro ng [[Danelaw|pananakop ng mga Danes]] noong kapanahunan ng [[mga Viking]] sa Inglatera, nanatili ang mga Nordikong katangian sa wika sa mga dayalektong ito kesa sa ibang mga rehiyon, lalo na sa dayalektong Yorkshire.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=31}} Samantala, sa [[Kanlurang Midlands]], naipreserba naman sa mga dayalektong tulad ng [[Black Country]] ([[Black Country (dayalekto)|Yam Yam]]) at sa [[Birmingham]] ([[Brummie]]) ang mga arkaikong katangian mula sa [[Maagang modernong Ingles|maagang moderno]] at [[Gitnang Ingles]] kagaya ng mga Hermanikong elemento sa balarila at bokabularyo.{{sfn|Clark|Asprey|2013}} Simula noong ika-15 siglo, nakasentro sa London ang mga dayalekto ng Timog-silangang Inglatera. Tradisyonal na ginagamit doon ang dayalektong [[Cockney (dayalekto)|Cockney]] ng mga mabababang uri kaya mababa rin ang tingin dito. Dahil sa pagkalat ng mga katangian ng Cockney sa ibang mga dayalekto sa rehiyon, kinokonsidera ng midya ito bilang isang bagong dayalekto ng Estuaryong Ingles, bagamat tutol dito ang ilang mga lingwista dahil sa impluwensiya ng London sa karatig-lugar nito noon pa man.{{sfn|Roach|2009|p=4}}{{sfn|Trudgill|1999|p=80}} Ilan sa mga katangiang kumalat mula London ang mga sumusunod:{{sfn|Trudgill|1999|pp=80–81}} * [[Sumisingit na R|sumisingit na ''R'']]'','' pagbigkas ng salitang {{Lang|en|drawing}} ("pagguhit") bilang {{Lang|en|drawring}} {{IPA|/ˈdrɔːrɪŋ/}} kung saan sumisingit sa isang bahagi ng salita ang [[Katinig na tunog-R|tunog na ''r'']]. * [[Glotalisasyon ng t|glotalisasyon ng ''t'']]'','' pagbigkas sa {{Lang|en|[[Harry Potter|Potter]]}} bilang {{Lang|en|Po'er}} {{IPA|/ˈpɒʔə/}} kung saan pinapalitan ang tunog na ''t'' ng [[impit]]) * [[Paghaharap ng th|paghaharap ng ''th'']], pagbigkas sa {{Lang|en|thanks}} ("salamat") bilang {{Lang|en|fanks}} o {{Lang|en|bother}} ("abala") bilang {{Lang|en|bover}} kung saan nagiging ''f'' o ''v'' ang tunog na ''th''. Kinokonsidera na ngayon bilang hiwalay na wika ang [[wikang Scots]], pero nagmula ito sa maagang Hilagang Gitnang Ingles,{{sfn|Aitken|McArthur|1979|p=81}} at nadebelop at naimpluwensiyahan kalaunan ng ibang mga wika kagaya ng [[wikang Gaeliko]] at [[Wikang Lumang Nordiko|Lumang Nordiko]]. Nagtataglay din ng maraming dayalekto ang wikang Scots. Bukod dito, kabilang ang [[Ingles ng Eskosya]] sa mga barayti ng pamantayang Ingles sa [[Eskosya]]; karamihan sa mga ito ay mga dayalekto ng hilagang Inglatera na naimpluwensiyahan ng wikang Scots.{{sfn|Romaine|1982}} Samantala, sa [[Irlanda (pulo)|Irlanda]], maraming mga anyo ng wikang Ingles ang nagsimulang gamitin matapos ang [[Pananakop ng mga Anglo-Norman sa Irlanda|pananakop ng mga Anglo-Norman sa naturang rehiyon]] noong ika-11 siglo. Sa [[kondado ng Wexford]] at sa rehiyong pumapalibot sa [[Dublin]] nadebelop ang dalawang dayalekto na ngayo'y wala na, [[Yola (dayalekto)|Forth and Bargy]] at [[Fingallian]]. Parehong nagmula ito sa [[Maagang Modernong Ingles]] at ginamit hanggang noong ika-19 na siglo. Gayunpaman, nagmula ang modernong anyo ng [[Hiberno-Ingles|wikang Ingles sa Irlanda]] sa kolonisasyon ng mga Ingles simula noong ika-17 siglo. Sa kasalukuyan, nahahati ang Ingles ng Irlanda sa [[Ingles ng Ulster]], [[Ingles ng Hilagang Irlanda]] na naimpluwensiyahan nang matindi ng wikang Scots, at marami pang mga dayalekto sa Irlanda. Kagaya ng dayalekto ng Eskosya gayundin ng karamihan sa mga dayalekto ng Hilagang Amerika, nananatili ang [[Katinig na tunog-R|rotosidad]] sa halos lahat ng mga dayalekto sa naturang rehiyon di tulad ng mga dayalektong naimpluwensiyahan ng RP.{{sfn|Barry|1982|pp=86–87}}{{sfn|Hickey|2007}} === Hilagang Amerika === <gallery mode="packed"> File:Emery_Emery_Voice.ogg|Boses ni [[Emery Emery]], na lumaki sa [[Midwest (Estados Unidos)|Midwest]] sa Estados Unidos at may aksent na [[Pangkalahatang Amerikanong Ingles|Pangkalahatang Amerikano]]. File:Rep._Martha_Roby's_"Roller_Coaster"_Speech_Sound_Bite.flac|Boses ni [[Martha Roby]], na lumaki sa [[Alabama]] na may aksent na [[Katimugang Estados Unidos (aksent)|Timog Amerikano]]. File:Chuck_Zito_on_Becoming_a_Hells_Angel.flac|Boses ni [[Chuck Zito]], na may aksent na [[New York (aksent)|New York]]. File:Sec._Walsh_on_Construction_Jobs_in_Infrastructure_Bill_v2.flac|Boses ni [[Marty Walsh]], na may aksent na [[Boston (aksent)|Boston]]. File:On_the_phone-_Russell_Gage.ogg|Boses nina [[D.J. Shockley]] at [[Russell Gage]], na parehong may aksent na [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles|Aprikanong Amerikano]]. File:Margaret_atwood_bbc_radio4_front_row_27_07_2007_b007tjpb.flac|Boses ni [[Margaret Atwood]], na may aksent na [[Pamantayang Ingles ng Canada|Pamantayang Canada]]. </gallery> [[File:Population_speaking_English_at_home_by_PUMA.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Population_speaking_English_at_home_by_PUMA.png|thumb|Bahagdan ng mga Amerikanong edad lima pataas sa [[Estado ng Estados Unidos|50 estado]], [[Washington, D.C.|Washington DC]], at [[Puerto Rico]] na nagsasalita ng wikang Ingles sa tahanan, ayon sa [[American Community Survey]], isang sarbey na isinagawa noong 2016 hanggang 2021]] Dahil sa mataas-taas na antas ng paghahalo, akomodasyon, at [[Wikang koine|koinesasyon]] na naganap noong panahong kolonyal sa [[Hilagang Amerika]], itinuturing ang [[Wikang Ingles ng Hilagang Amerika|mga dayalekto ng wikang Ingles]] sa kontinente bilang walang pinagkaiba sa isa't isa kumpara sa [[Inglatera]]. Gayunpaman, ipinapakita sa modernong pananaliksik na may mga pagkakaiba rin ang mga dayalekto at barayti ng wika sa Hilagang Amerika. Tumataas ang baryasyon sa aksent sa Estados Unidos sa panrehiyong antas pero bumababa sa lokal na antas,{{sfn|Labov|2012}} bagamat nananatili pa rin itong nasa isang kontinuo ng mga magkakaparehong aksent na kilala sa tawag na [[Pangkalahatang Amerikano]] (GA).{{sfn|Wells|1982|p=34}} Kinokonsiderang bahagi ng Pangkalahatang Amerikano ang mga barayti ng [[wikang Ingles ng Canada]] maliban sa [[Atlantikong Canada|rehiyong Atlantiko]] ng bansa gayundin sa [[Québec|Quebec]], bagamat may mga maliliit na pagkakaiba sila sa mga aksent ng Estados Unidos kagaya ng pagtaas ng mga patinig na {{IPAc-en|aɪ}} at {{IPAc-en|aʊ}} bago ang mga [[Tunog (ponetika)|di-matutunog na katinig]] at mga pagkakaiba sa pagsusulat at pagbigkas sa mga salita.{{sfn|Boberg|2010}} Kabilang sa [[Ingles ng Atlantikong Canada]] ang [[Maritime (aksent)|Maritime]] at [[Ingles ng Newfoundland|Newfoundland]], at naimpluwensiyahan ng wikang Ingles ng Britanya at Irlanda, gayundin ng mga [[wikang Irlandes]], [[Wikang Gaeliko|Gaeliko]], at [[Wikang Pranses|Pranses]], partikular na ang barayti na [[Wikang Pranses ng Acadia|Acadia]].<ref>{{Cite book |last=Labov |first=William |title=The Atlas of North American English |last2=Ash |first2=Sharon |last3=Boberg |first3=Charles |publisher=De Gruyter |year=2006 |location=Berlin |language=en |trans-title=Ang Atlas ng Ingles ng Hilagang Amerika}}</ref> Karamihan sa mga aksent ng Hilagang Amerika ay pawang mga [[Katinig na tunog-R|rotiko]]; ibig sabihin, binibigkas nila ang tunog na ''r''. Di tulad ng sitwasyon sa Britanya, itinuturing itong prestihiyoso lalo na sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]],{{sfn|Labov|1972}} kung saan hinahanay ang di pagbigkas sa ''r'' sa mga mababang uri at di nakapagtapos. Sa kasalukuyan, nananaig na ang rotosidad sa [[Ingles ng Katimugang Amerika]], mula sa [[Lumang wikang Ingles ng Katimugang Estados Unidos|historikal na pagkaprestihiyoso]] ng di pagbigkas sa ''r''.{{sfn|Levine|Crockett|1966}}{{sfn|Schönweitz|2001}} Karaniwang inilalarawan ang mga aksent nito bilang {{Lang|en|twang}} (may katangian ng [[Nasalisasyon|pailong]]) o {{Lang|en|drawl}} (pinapahaba),{{sfn|Montgomery|1993}} at natutukoy agad dahil sa [[Monoptonggo|pagbubura ng patinig]] na {{IPA|/aɪ/}} sa pagbigkas sa mga salitang tulad ng {{Lang|en|spy}} ("espiya"), na binibigkas na parang {{Lang|en|spa}}, ang paghahati sa mga [[harapang patinig]] bilang mga [[Malapatinig|madudulas na patinig]] o maging dalawang hiwalay na pantig (hal. {{Lang|en|press}} "midya" na binibigkas na parang ''prey-us''),{{sfn|Thomas|2008|pp=95–96}} ang [[Pag-iisa ng bigkas sa pen at pin|pag-iisa ng bigkas]] sa {{Lang|en|pen}} ("panulat") at {{Lang|en|pin}} ("pantusok"), at iba pa. Karamihan sa mga pagbabagong ito ay nagsimula lamang noong ika-19 na siglo.{{sfn|Bailey|1997}} Samantala, ginagamit naman ng nagtatrabaho at gitnang uri ng [[Aprikanong Amerikano|mga Aprikanong Amerikano]] ang [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles]] (AAVE). Di tulad ng karamihan ng mga aksent sa kontinente, karaniwan itong di-rotiko. Nagmula ito sa mga inaliping Aprikano at Aprikanong Amerikano na naimpluwensiyahan ng mga di-pamantayang aksent ng Katimugang Estados Unidos. Gayunpaman, pinaniniwalaan ng ilang mga lingwista na nagmula ito sa mga wikang Aprikano na sinasalita ng mga alipin na napilitang gumawa ng isang [[Wikang pidgin|pidgin]] o [[Mga wikang creole na nakabatay sa wikang Ingles|creole ng wikang Ingles]] upang magkaintindihan sila sa ibang mga aliping nagmula sa ibang lugar.{{sfn|Bailey|2001}} Dahil sa mga karaniwang katangian nito sa ibang mga aksent sa rehiyon, mabilis itong kumalat at ginamit sa lugar upang maging isa sa mga pangunahing aksent nito simula noong ika-19 at ika-20 siglo. Karaniwang hinahanay ang AAVE bilang isang anyo ng "pangit" na Ingles na sinasalita ng mga hindi edukado (kasama rin ang mga katimugang aksent ng [[Mga taong puti|mga Puti]]), bagamat unti-unti na itong kinikilala bilang isang ganap na barayti ng wikang Ingles.{{sfn|Green|2002}}{{sfn|Patrick|2006b}} === Australia at Nueva Selanda === <gallery mode="packed"> File:AustraliaPart2.ogg|Boses ng isang lalaki na may [[Ponolohiya ng wikang Ingles ng Australia|pangkalahatang aksent na Australia]]. File:Prime_Minister_Gillard_of_Australia_at_News_Conference_with_President_Obama.flac|Boses ni [[Julia Gillard]], na may [[Pangkaraniwang aksent ng wikang Ingles ng Australia|pangkaraniwang aksent na Australia]]. File:Geoffrey_Rush_bbc_radio4_front_row_01_05_2013.flac|Boses ni [[Geoffrey Rush]], na may [[Pangmayamang aksent ng wikang Ingles ng Australia|pangmayamang aksent na Australia]]. File:Eleanor_catton_bbc_radio4_womans_hour_09_09_2013.flac|Boses ni [[Eleanor Catton]], na may [[Ingles ng Nueva Selanda|aksent na Nueva Selanda]]. File:H.E._Mr._John_Key_Prime_Minister,_New_Zealand_-_speech_at_Connect_Asia-Pacific_2013_Summit.ogg|Boses ni [[John Key]], na may [[Ingles ng Nueva Selanda|aksent na Nueva Selanda]]. </gallery>Simula noong 1788, sinasalita na ang wikang Ingles sa kontinente ng [[Oseaniya]], at nadebelop ang [[wikang Ingles ng Australia]] bilang ang pangunahing wika ng mga naninirahan sa [[Australia]] sa ilalim ng [[Pangkalahatang aksent ng Australia|isang pangkalahatang aksent]]. Naging pangunahing wika rin [[Wikang Ingles ng Nueva Selanda|ang wikang Ingles]] sa [[Nueva Selanda]], bagamat hindi sa antas ng sa Australia.{{sfn|Eagleson|1982}} Magkaugnay ang dalawang uri ng wikang Ingles, na nag-impluwensiya sa isa't isa kasama ang mga [[wikang Ingles ng Timog Aprika]] at ng [[Wikang Ingles ng Timog-silangang Inglatera|Timog-silangang Inglatera]]. Tulad ng mga dayalektong ito, pawang mga di-rotiko rin ang mga wikang Ingles sa dalawang bansa, maliban sa [[pulong South]] sa Nueva Selanda. Partikular na kilala ang mga Ingles ng Australia at Nueva Selanda sa kanilang mga [[patinig]]: marami sa mga maiiksing patinig ang hinaharap o tinataas, habang nagiging mga [[diptonggo]] ang marami sa mga mahahabang patinig. Ipinapakita rin sa Ingles ng Australia ang pagtatangi sa mga maiiksi at mahahabang patinig, isang katangiang di nakikita sa ibang mga barayti ng wika. Humahanay rin ang balarila nito sa [[Britanikong Ingles|Britaniko]] at [[Amerikanong Ingles]]; kagaya ng sa Amerikanong Ingles, itinuturing ang mga [[Pangngalan|pangngalang]] kolektibo bilang isahan (hal. ginagamit sa pangngalang kolektibo na {{Lang|en|government}} ang [[Kopula|kopulang]] {{Lang|en|is}} imbes na ang katumbas nitong pangmaramihan na {{Lang|en|are}}).{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=16–21}}{{sfn|Burridge|2010}} Samantala, gumagamit naman ang Ingles ng Nueva Selanda ng mga [[harapang patinig]] na mas mataas pa kesa sa Ingles ng Australia.{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=24–26}}{{sfn|Maclagan|2010}}{{sfn|Gordon|Campbell|Hay et al.|2004}} === Timog-silangang Asya === <gallery mode="packed"> File:Declaration_of_Independence_Part_1.ogg|Boses ng isang lalaking may [[Wikang Ingles ng Singapura|aksent na Singapura]]. File:Dr._Villaverde_on_Conflicts_of_Interest_in_Medicine_and_Dr._Dans_on_Evidence-Based_Medicine_in_INCLEN.flac|Boses ng isang lalaki at babaeng may [[Pilipinong Ingles|aksent na Pilipino]]. </gallery>Isa sa mga [[opisyal na wika]] ang [[Pilipinong Ingles|wikang Ingles sa Pilipinas]], kung saan talamak ang paggamit sa naturang wika lalo na sa industriya, negosyo, midya, at mga dokumento ng pamahalaan. Naging mahalaga ito sa bansa simula noong [[Kasaysayan ng Pilipinas (1898–1946)|panahon ng mga Amerikano]] mula 1898 hanggang 1946.<ref>{{cite book |last1=Dayag |first1=Danilo |title=Philippine English: Linguistic and Literary Perspectives |date=2008 |publisher=Hong Kong University Press |isbn=978-962-209-947-0 |editor-last1=Bautista |editor-first=Ma. Lourdes |location=Hong Kong |pages=49–66 |language=en |trans-title=Pilipinong Ingles: Mga Pananaw sa Lingwistika at Panitikan |chapter=English-language media in the Philippines: Description and research |trans-chapter=Midya sa wikang Ingles sa Pilipinas: Paglalarawan at pananaliksik |doi=10.5790/hongkong/9789622099470.003.0004 |editor-last2=Bolton |editor-first2=Kingsley}}</ref> Ginagamit din ang [[Taglish]] bilang isang anyo ng [[pagpapalitang-kodigo]] sa pagitan ng [[wikang Tagalog]] at Ingles.<ref>{{cite journal |last1=Bautista |first1=Maria Lourdes S. |date=2004 |title=Tagalog-English Code-switching as a Mode of Discourse |trans-title=Pagpapalitang-kodigo sa Tagalog-Ingles bilang Paraan ng Diskurso |url=https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ720543.pdf |url-status=live |journal=Asia Pacific Education Review |language=en |volume=5 |issue=2 |pages=226–233 |doi=10.1007/BF03024960 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220515012035/https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ720543.pdf |archive-date=15 May 2022 |s2cid=145684166}}</ref> === Aprika, Karibe, at Timog Asya === <gallery mode="packed"> Talaksan:South African English.ogg|Boses ng isang lalaki na may aksent na [[Ingles ng mga Puting Timog Aprikano|Timog Aprika]]. Talaksan:Chimamanda Ngozi Adichie bbc radio4 front row 03 05 2013.flac|Boses ni [[Chimamanda Ngozi Adichie]], na may edukadong aksent na [[Ingles ng Nigeria|Nigeria]]. Talaksan:Sylbourne Sydial with Nordia Teape on Integrated Diaspora Services.flac|Boses ng babae at lalaki na may aksent na [[Ingles ng Hamayka|Hamayka]]. Talaksan:Arundhati Roy BBC Radio4 Bookclub 2 Oct 2011 b015brn8.flac|Boses ni [[Arundhati Roy]], na may aksent na [[Ingles ng India|India]]. </gallery>Madalas na sinasalita ang wikang Ingles sa [[katimugang Aprika]], kung saan isa ito sa mga opisyal na wika ng mga bansa sa rehiyon. Sa [[Timog Aprika]], sinasalita na ang wikang Ingles simula pa noong 1820 kasama ng [[wikang Afrikaans]] at mga wikang Aprikanong tulad ng [[mga wikang Khoe]] at [[Mga wikang Bantu|Bantu]]. Sa kasalukuyan, tinatayang nasa 9% ng populasyon ng Timog Aprika ang nagsasalita ng [[wikang Ingles ng Timog Aprika]] (SAE) bilang kanilang unang wika. Isang di-rotikong barayti ang SAE na sumusunod madalas sa RP. Isa ito sa mga kaunting di-rotikong barayti ng wikang Ingles na walang [[Sumisingit na R|sumisingit na ''R'']]. Nakadepende sa mga katutubong wika ng mananalita ang mga barayti ng pangalawang wika sa bansa. Pawang mga patinig ang karamihan sa mga pagkakaiba sa ponolohiya mula sa RP.{{sfn|Lass|2002}} Kabilang sa mga pagkakaiba naman sa katinig ang tendensiya ng mga mananalita na bigkasin ang mga katinig na {{IPA|/p, t, t͡ʃ, k/}} nang walang [[Katinig na may paghinga|paghinga]] (hal. binibigkas ang {{Lang|en|pin}} ("pantusok") bilang {{IPA|[pɪn]}} imbes na {{IPA|[pʰɪn]}} tulad ng ibang mga barayti), habang [[Katinig na tunog-R|binibigkas naman ang ''r'']] bilang isang [[Simpleng katinig na pakatal|simpleng pakatal]] {{IPA|[ɾ]}} imbes bilang [[Katinig na pasutsot|pasutsot]].{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=30–31}} Sinasalita sa [[Nigeria]] ang [[Ingles ng Nigeria|isang barayti]] ng wikang Ingles, kung saan sinasalita ito sa iba't ibang antas ng humigit-kumulang 150 milyong katao. Bagamat tradisyonal na naimpluwensiyahan ng [[Britanikong Ingles]], unti-unti na'ng naiimpluwensiyahan rin ito ng [[Amerikanong Ingles]] simula noong ika-20 siglo. Umusbong din ang mga natatanging salita at konsepto sa naturang barayti na ito upang punan ang mga pangkulturang konsepto na natatangi sa bansa.<ref>{{cite journal |last1=Adegbija |first1=Efurosibina |date=1989 |title=Lexico-semantic variation in Nigerian English |url=https://archive.org/details/sim_world-englishes_summer-1989_8_2/page/165 |trans-title=Pagkakaibang leksikosemantiko sa Ingles ng Nigeria |journal=World Englishes |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=165–177 |doi=10.1111/j.1467-971X.1989.tb00652.x}}</ref> Kumalat ang mga barayti ng wikang Ingles sa mga dating sakop ng [[Imperyong Britaniko|Gran Britanya]] sa Karibe, kabilang na ang [[Jamaica|Hamayka]], [[kapuluang Leeward]] at [[Kapuluang Windward|Windward]], [[Trinidad at Tobago]], [[Barbados]], [[kapuluang Kayman]], at [[Belise]]. May mga sari-sariling barayti ng Ingles ang mga ito, gayundin ng mga wikang creole na nakabatay sa Ingles at mga wikang Aprikano. Pinakaprominente sa mga ito ang [[Ingles ng Hamayka]] at ang [[Wikang creole ng Hamayka|wikang creole]] nito. Sa [[Gitnang Amerika]], sinasalita ang mga wikang creole na nakabatay sa Ingles sa mga rehiyon ng [[Nicaragua]] at [[Panama]] na nakaharap sa Karibe.{{sfn|Lawton|1982}} Karaniwang bihasa ang mga mananalita sa mga ito sa parehong barayti ng Ingles at ng creole, at talamak ang [[pagpapalitang-kodigo]] sa mga ito. Inilalarawan ang sitwasyong ito bilang isang bahagi ng kontinuo kung saan itinuturing na pormal na [[Rehistro (sosyolingguwistika)|rehistro]] ang mga barayti ng Ingles habang di-pormal naman ang mga wikang creole.{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|p=115}} Karamihan sa mga barayti ng wikang Ingles sa Karibe ay nakabatay sa Britanikong Ingles, kaya naman karamihan din sa mga ito ay pawang mga di-rotiko maliban sa pormal na rehistro ng wikang Ingles ng Hamayka, na karaniwang rotiko. Naiiba ang barayti na ito mula sa RP sa imbentaryo ng patinig nito, na itinatangi sa haba imbes sa diin tulad ng pamantayang wikang Ingles. Mga monoptonggo na {{IPA|[eː]}} at {{IPA|[oː]}} ang mga [[Diptonggo|diptonggong]] {{IPA|/ei/}} at {{IPA|/ou/}}. Minsan ding binibigkas ang {{IPA|[ie]}} at {{IPA|[uo]}} bilang kabaligtaran ng isa't isa (hal. binibigkas ang {{Lang|en|bay}} ("look") bilang {{IPA|[bʲeː]}}). Karaniwan ding tinatanggal ang huling bahagi ng isang [[kambal-katinig]] kung nasa dulo ito ng isang salita (hal. binibigkas ang {{Lang|en|child}} ("anak") bilang {{IPA|[t͡ʃail]}}),{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=117–118}}{{sfn|Lawton|1982|pp=256–260}}{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=115–116}} Samantala, sa [[Indiya|India]], karaniwang tinitingnan ang RP bilang ang "tamang" anyo ng wikang Ingles kaya ito rin ang ginagawang basehan para sa lokal na barayti nito. Matutukoy ang aksent ng Ingles ng India dahil sa pagbigkas sa mga ponemang tulad ng {{IPA|/t/}} at {{IPA|/d/}} bilang mga kaakibat nitong [[katinig sa dilang pulupot]] {{IPA|[ʈ]}} at {{IPA|[ɖ]}}, pagpapalit sa mga ponemang {{IPA|/θ/}} at {{IPA|/ð/}} sa katumbas nitong [[katinig sa ngipin]] {{IPA|[t̪]}} at {{IPA|[d̪]}}. Binibigkas din minsan ng ilang mga mananalita ng barayti ang mga salita ayon sa eksakto nitong pagbaybay (hal. binibigkas ang {{IPA|/gh/}} sa {{Lang|en|ghost}} bilang [[Tunog (ponetika)|matunog]] na [[Katinig na pasara|pasara]] na may paghinga {{IPA|[ɡʱ]}}, kahit na [[tahimik na titik]] ang ''h'' sa salitang ito).{{sfn|Sailaja|2009|pp=19–24}} === Di-katutubong barayti === <gallery mode="packed"> File:Non-native_English_reading_by_Spanish_native_speaker_003.ogg|Boses ng isang lalaking lumaki sa [[wikang Kastila]] na nagsasalita ng wikang Ingles. File:Japan_PM_Shinzo_Abe_addressing_US_Congress_2015.ogg|Boses ni [[Shinzo Abe]], isang [[Hapon|Hapones]], na nagsasalita ng wikang Ingles. File:Werner_Herzog_BBC_Radio4_Start_the_Week_26_March_2012_b01dtjcj.flac|Boses ni [[Werner Herzog]], isang [[Alemanya|Aleman]], na nagsalita ng wikang Ingles. </gallery>Maaaring iba ang pagbigkas sa mga salitang Ingles ang [[Wikang Ingles bilang pangalawa o banyagang wika|mga mananalitang hindi lumaki sa naturang wika]]. Dahil ito sa paglalapat nila sa [[ponolohiya]] ng kanilang [[Katutubong wika|wikang kinagisnan]] sa mga salitang ito o di kaya'y paggamit sa mga estratehiyang katulad sa mga paraan sa [[Pagtuto ng wika|pagtuto bilang pangunahing wika]]. Humahantong kalaunan ang mga ito sa mga di-karaniwang pagbigkas sa mga salita na hindi matatagpuan sa mga barayti ng wikang Ingles.<ref>{{cite book |last1=Bjarkman |first1=Peter C. |title=American Spanish Pronunciation |url=https://archive.org/details/americanspanishp00bjar |last2=Hammond |first2=Robert Matthew |date=1989 |publisher=Georgetown University Press |isbn=978-0-87840-099-7 |place=Washington, D.C. |page=[https://archive.org/details/americanspanishp00bjar/page/226 226] |language=en |trans-title=Pagbigkas ng wikang Kastila ng Amerika}}</ref> == Ponolohiya == {{Main|Ponolohiya ng wikang Ingles}} {{IPA notice|bahaging|brackets=no}} Nagkakaiba ang [[ponolohiya ng wikang Ingles]] depende sa dayalekto, ngunit madalas pa ring nagkakaunawaan ang mga mananalita nito kahit ganito. Nakakapekto ang barayti ng [[ponolohiya]] sa imbentaryo ng mga [[ponema]], na siyang nagdidikta sa pagkakaiba sa [[ponetika]] at pagbigkas sa mga ponema. Inilalarawan ng bahaging ito ang mga [[Pamantayang wika|pamantayang barayti]] ng wikang Ingles: [[Received Pronunciation]] ng Reyno Unido at [[General American]] (GA, {{Literal|Pangkahalatang Amerikano}}) ng Estados Unidos. === Katinig === Nasa 24 na ponemang katinig ang marami sa mga dayalekto ng wikang Ingles; 26 kung isasama pati ang {{IPA|/x/}} at /ʔ/. Tumpak para sa Ingles ng California at sa RP ang sumusunod na imbentaryo. {| class="wikitable" style="text-align: center" |+Mga ponemang katinig ng wikang Ingles ! colspan="2" {{Diagonal split header|[[Paraan ng artikulasyon|Paraan]]|[[Lugar ng artikulasyon|Lugar]]}} ! colspan="2" |[[Katinig sa labi|Labi]] ! colspan="2" |[[Katinig sa labi–ngipin|Labi–ngipin]] ! colspan="2" |[[Katinig sa ngipin|Ngipin]] ! colspan="2" |[[Katinig sa gilagid|Gilagid]] ! colspan="2" |[[Katinig sa likurang gilagid|Likurang gilagid]] ! colspan="2" |[[Katinig sa paleta|Paleta]] ! colspan="2" |[[Katinig sa ngala-ngala|Ngala-ngala]] ! colspan="2" |[[Katinig sa tagukan|Tagukan]] |- ! colspan="2" |[[Katinig na pailong|Pailong]] | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|m}} | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|n}} | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ŋ}} | colspan="2" | |- ! colspan="2" |[[Katinig na pasara|Pasara]] | style="border-right: 0;" |{{IPA link|p}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|b}} | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|t}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|d}} | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|k}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ɡ}} | style="border-right: 0;" |({{IPA link|ʔ}}) | style="border-left: 0;" | |- ! colspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot|Pasara-sutsot]] | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|tʃ}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|dʒ}} | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | |- ! colspan="2" |[[Katinig na pasutsot|Pasutsot]] | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|f}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|v}} | style="border-right: 0;" |{{IPA link|θ}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ð}} | style="border-right: 0;" |{{IPA link|s}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|z}} | style="border-right: 0;" |{{IPA link|ʃ}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ʒ}} | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |({{IPA link|x}}) | style="border-left: 0;" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|h}} | style="border-left: 0;" | |- ! rowspan="2" |[[Katinig na palapit|Palapit]] ![[Katinig na pagitna|Gitna]] | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ɹ}} | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|j}} | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|w}} | colspan="2" | |- ![[Katinig na pagilid|Gilid]] | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|l}} | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | |- |} Inilalarawan ang mga bawat pares ng mga [[tunog na may harang]] ([[Katinig na pasara|pasara]], [[Katinig na pasara-sutsot|pasara-sutsot]], [[Katinig na pasutsot|pasutsot]]) bilang [[Fortis at lenis|''fortis'' at ''lenis'']] ("malakas" at "mahina"). Sa bawat pares, una ang ''fortis'' habang pangalawa naman ang ''lenis''. Mas matindi ang pagpapalabas ng hangin sa mga katinig na ''fortis'' at palaging [[Kawalang-tunog|di-matunog]]. Bahagya namang [[Tunog (ponetika)|matunog]] ang mga katinig na ''lenis'' sa simula at dulo ng salita, at ganap na matunog kung nasa pagitan ng mga patinig. May mga karagdagang artikulasyon ang mga katinig na ''fortis'' sa ilang mga dayalekto, tulad halimbawa ng [[Katinig na may ihip|pag-ihip]] (hal. {{IPA|[pʰ]}}) kung mag-isa ito o nasa simula ng [[Diin (lingwistika)|nakadiin]] na pantig. Sa mga salitang may iisang [[pantig]], mas maiksi ang pagbigkas sa mga ito kumpara sa katumbas nitong ''lenis;'' halimbawa, mas mabilis bigkasin ang salitang {{Lang|en|nip}} ("kurot") kesa sa {{Lang|en|nib}} ("dulo ng panulat").{{sfn|Collins|Mees|2003|pp=47–53}} May dalawang alopono ang [[katinig na palapit pagilid]] {{IPA|/l/}} sa RP: {{IPA|[l]}} (hal. {{Lang|en|light}} {{IPA|[laɪt]}} "liwanag") na inilalarawan bilang ''malinaw'', at {{IPA|[ɫ]}} (hal. {{Lang|en|full}} {{IPA|[fʊɫ]}} "puno [ng laman]") na inilalarawan naman bilang ''madilim''.{{Sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=13}} Samantala, mas madalas na madilim na anyo ang ginagamit sa GA.{{Sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=41}} Nawawalan ng tunog naman ang mga [[tunog na walang harang]] ([[malapatinig]], [[Katinig na pailong|pailong]], [[Likidong katinig|likido]]) kapag sumusunod sa isang di-matunog na tunog na may harang, at palaging silabiko ang mga ito kapag sumusunod sa isang katinig sa dulo ng mga salita.{{sfn|Brinton|Brinton|2010|pp=56–59}} === Patinig === {{stack begin}} {| class="wikitable floatright" style="text-align: center;" |+ Diptonggo sa dulo ! [[Received Pronunciation|RP]] !! [[General American|GA]] !! Salita |- | colspan="2" | {{IPA|eɪ}} || {{lang|en|b'''ay'''}} |- | {{IPA|əʊ}} || {{IPA|oʊ}} || {{lang|en|r'''oa'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA|aɪ}} || {{lang|en|cr'''y'''}} |- | colspan="2" | {{IPA|aʊ}} || {{lang|en|c'''ow'''}} |- | colspan="2" | {{IPA|ɔɪ}} || {{lang|en|b'''oy'''}} |} {| class="wikitable floatright" style="text-align: center;" |+ Diptonggo sa gitna ! [[Received Pronunciation|RP]] !! [[General American|GA]] !! Salita |- | {{IPA|ɪə}} || {{IPA|ɪɹ}} || {{lang|en|p'''eer'''}} |- | {{IPA link|ɛ|eə}} || {{IPA|ɛɹ}} || {{lang|en|p'''air'''}} |- | {{IPA|ʊə}} || {{IPA|ʊɹ}} || {{lang|en|p'''oor'''}} |} {{stack end}}{{stack begin}} {| class="wikitable floatright" style="text-align: center; margin-right: 1em;" |+ Monoptonggo ! [[Received Pronunciation|RP]] !! [[General American|GA]] !! Salita |- | {{IPA link|iː}} || {{IPA link|i}} || {{lang|en|n'''ee'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ɪ}} || b'''i'''d |- | {{IPA link|e̞|e}} || {{IPA link|ɛ}} || {{lang|en|b'''e'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|æ}}|| {{lang|en|b'''a'''ck}} |- | {{IPA link|ɑː}} || rowspan="2" | {{IPA link|ɑ}} || {{lang|en|br'''a'''}} |- | rowspan="2" | {{IPA link|ɒ}} || {{lang|en|b'''o'''x}} |- | rowspan="2" | {{IPA link|ɔ}}, {{IPA link|ɑ}} || {{lang|en|cl'''o'''th}} |- | {{IPA link|ɔ|ɔː}}|| {{lang|en|p'''aw'''}} |- | {{IPA link|uː}} || {{IPA link|u}} || {{lang|en|f'''oo'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ʊ}}|| {{lang|en|g'''oo'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ɐ|ʌ}} || {{lang|en|b'''u'''t}} |- | {{IPA link|ə|ɜː}} || {{IPA link|ɚ|ɜɹ}} || {{lang|en|b'''ir'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ə}} || {{lang|en|comm'''a'''}} |} {{stack end}} Nakadepende sa dayalekto ang pagbigkas sa mga patinig, kaya isa ito sa mga pinakamapapansing aspeto ng aksent ng isang mananalita. Makikita sa talahanayan ang mga [[Ponema|ponemang]] patinig sa parehong RP at GA gamit ang mga [[pamantayang leksema]]. Ponemiko ang mga patinig sa RP; ibig sabihin, may mahahabang patinig sa barayti na ito. Walang ganitong pagtatangi sa GA.{{sfn|Cohen|2012|p=80}} Gayunpaman, sa parehong RP at GA, [[Pag-ikli (ponetika)|umiiksi]] sa haba ang mga patinig bago ang mga katinig na ''fortis'' sa parehong pantig, pero hindi bago ang mga katinig na ''lenis'' o sa mga bukas na pantig. Ibig sabihin, mas maiiksi ang pagbigkas sa mga patinig sa mga salitang tulad ng {{Lang|en|rich}} ("mayaman") kumpara sa mga salitang kagaya ng {{Lang|en|ridge}} ("[[Tagaytay (anyong-lupa)|tagaytay]]"). Dahil karaniwang di-matunog ang mga katinig na ''lenis'' sa dulo ng mga pantig, mahalagang pantukoy ang [[haba ng patinig]] para madetermina kung ang kasunod ba na katinig ay ''fortis'' o ''lenis''.{{sfn|Collins|Mees|2003|pp=46–50}} Nakikita lamang ang patinig na {{IPA|/ə/}} sa mga walang diin na pantig at mas bukas sa kalidad kapag nasa dulo ng mga pantig.{{sfn|Cruttenden|2014|p=138}}{{sfn|Flemming|Johnson|2007}} Hindi itinatangi sa ilang mga dayalekto ang mga patinig na {{IPA|/ɪ/}} at {{IPA|/ə/}} sa mga bahaging walang diin, kagaya ng pagiging magkasingtunog ng mga salitang {{Lang|en|rabbit}} ("kuneho") at {{Lang|en|abbot}} ("abad"), sa prosesong tinatawag na [[pagsasama ng mga mahihinang patinig]].{{sfn|Wells|1982|p=167}} Nagiging [[Patinig na tunog-R|patinig na tunog-''R'']] {{IPA|[ɚ]}} ang mga diptonggong {{IPA|/ɜr/}} at {{IPA|/ər/}} sa GA, kagaya halimbawa ng salitang {{Lang|en|further}} ("higit pa"), na binibigkas bilang {{IPA|[ˈfɚðɚ]}} imbes na {{IPA|/ˈfɜrðər/}}, habang {{IPA|[ˈfəːðə]}} naman sa RP.{{sfn|Wells|1982|p=121}} === Ponotaktika === Nagtataglay ang mga pantig sa wikang Ingles ng patinig bilang gitna nito. Opsyonal lamang ang simula at dulo ng pantig. Maaaring magsimula ang mga pantig nang hanggang sa tatlong katinig (hal. {{Lang|en|sprint}} "takbo"), at magtapos nang hanggang sa lima (hal. {{Lang|en|angsts}} "pagkabalisa"). Pinagpapalagay na ang salitang {{Lang|en|strengths}} ("mga lakas") ang pinakamalapit sa pinakakomplikadong posibleng pantig na maaaring mabuo sa wika. May mga limitasyon sa mga katinig na pwedeng maging magkatabi sa isa't isa depende kung nasa simula o dulo ito ng isang pantig. Maaaring maging isa sa apat na uri ng mga [[kambal-katinig]] ang mga katinig sa simula: [[Katinig na pasara|pasara]] at [[Katinig na palapit|palapit]] (hal. {{Lang|en|play}} "maglaro"), di-matunog na [[Katinig na pasutsot|pasutsot]] at palapit (hal. {{Lang|en|sly}} "tuso") o di-matunog na pasara (hal. {{Lang|en|stay}} "manatili"), o ang titik na ''s'', di-matunog na pasara, at palapit (hal. {{Lang|en|string}} "tali").{{sfn|Brinton|Brinton|2010|page=60}} Pinapayagan lamang ang kambal-katinig na [[Katinig na pailong|pailong]] at pasara sa dulo. Palaging sumasang-ayon ang mga magkakatabing [[tunog na may harang]] sa [[Tunog (ponetika)|tunog]], at bawal ang mga [[Matinis na katinig|matitinis na katinig]] at pasara na nasa parehong [[lugar ng artikulasyon]]. May mga katinig na limitado lamang ang paggamit: maaari lamang sa simula ng pantig ang tunog na {{IPA|/h/}} habang maaari lamang sa dulo ng pantig ang tunog na {{IPA|/ŋ/}}.{{sfn|König|1994|pp=537–538}} === Diin, ritmo, at intonasyon === Mahalaga ang [[Diin (lingguwistika)|diin]] sa wikang Ingles. May mga pantig na dinidiinan, habang hindi naman sa iba. Kombinasyon ang diin ng haba, tindi, kalidad ng patinig, at minsan, pagbabago sa tinis. Mas mahaba at malakas ang pagbigkas sa mga dinidiinang pantig, habang madalas na [[Pagbabawas sa patinig|binabawasan ng mga patinig]] ang mga di-dinidiinang pantig.{{sfn|International Phonetic Association|1999|p=42}} [[Ponema|Ponemiko]] ang diin sa wikang Ingles. Halimbawa, ang salitang {{Lang|en|contract}} ay maaaring maging [[pangngalan]] ("kontrata") o [[pandiwa]] ("paliitin" o "magkasakit") depende sa kung saang pantig ang diin: pangngalan ito kung nasa unang pantig ({{IPAc-en|ˈ|k|ɒ|n|t|r|æ|k|t}} {{respell|KON|trakt}}) at pandiwa naman kung nasa pangalawa ({{IPAc-en|k|ə|n|ˈ|t|r|æ|k|t}} {{respell|kən|TRAKT|'}}).{{sfn|Oxford Learner's Dictionary|2015|loc=Entry "contract"}}{{sfn|Merriam Webster|2015|loc=Entry "contract"}}{{sfn|Macquarie Dictionary|2015|loc=Entry "contract"}} Ginagamit din ang diin para itangi ang mga salita mula sa mga [[parirala]]; halimbawa, {{Lang|en|hotdog}} ({{IPAc-en|ˈ|h|ɒ|t|d|ɒ|g}}, isang uri ng pagkain) kumpara sa {{Lang|en|hot dog}} {{{IPAc-en|ˈ|h|ɒ|t|_|ˈ|d|ɒ|g}}, "mainit na aso").{{sfn|Brinton|Brinton|2010|p=66}} Pagdating sa [[ritmo]], inilalarawan ang wikang Ingles bilang isang [[wikang pa-diin ang tayming]]; ibig sabihin, madalas na parehas lang ang haba ng oras sa pagitan ng mga dinidiinang pantig.<ref>{{cite journal |last1=Lunden |first1=Anya |year=2017 |title=Duration, vowel quality, and the rhythmic pattern of English |trans-title=Haba, kalidad ng patinig, at patern ng ritmo sa wikang Ingles |journal=Laboratory Phonology |language=en |volume=8 |page=27 |doi=10.5334/labphon.37 |doi-access=free}}</ref> === Pagkakaiba === {| class="wikitable mw-collapsible" |+ Mga katangiang ponolohikal sa mga pamantayanag barayti ng wikang Ingles{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=4–6}} ! !! scope="col" | [[Amerikanong Ingles|Estados Unidos]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Canada|Canada]] !! scope="col" | [[Hiberno-Ingles|Irlanda]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Ulster|Hilagang Irlanda]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Eskosya|Eskosya]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Inglatera|Inglatera]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Gales|Gales]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Timog Aprika|Timog Aprika]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Australia|Australia]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Nueva Selanda|Nueva Selanda]] |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iisa sa bigkas ng father at bother|Pag-iisa sa bigkas ng ''father'' at ''bother'']] | {{yes}} || {{yes}} || || || || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pagkabilog|Di-mabilog]] ang {{IPA|/ɒ/}} | {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || || || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | Pagbigkas sa {{IPA|/ɜr/}} bilang {{IPA|[ɚ]}} | {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iisa sa bigkas ng cot at caught|Pag-iisa sa bigkas ng ''cot'' at ''caught'']] | {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{yes}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{yes}} || {{yes}} || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iisa sa bigkas ng full at fool|Pag-iisa sa bigkas ng ''full'' at ''fool'']] | || || || {{yes}} || {{yes}} || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pagpapalitang t at d|Pagpapalitan]] ng {{IPA|/t, d/}} | {{yes}} || {{yes}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{usually|Madalas}} || {{rarely}} || {{rarely}} || {{rarely}} || {{rarely}} || {{yes}} || {{usually|Madalas}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iiba sa bigkas ng trap at bath|Pag-iiba sa bigkas ng ''trap'' at ''bath'']] | || || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || || {{usually|Madalas}} || {{yes}} || {{yes}} || {{usually|Madalas}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Katinig na tunog-R|Kawalang-rotisidad]] | || || || || || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | Mga nakasarang patinig sa {{IPA|/æ, ɛ/}} | || || || || || || || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | Posibleng bigkasin ang {{IPA|/l/}} bilang {{IPA|[ɫ]}} | {{yes}} || {{yes}} || || {{yes}} || {{yes}} || || || || {{yes}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Paghaharap (ponetika)|Hinaharap]] ang {{IPA|/ɑː/}} bago ang {{IPA|/r/}} | || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || || || || || || {{yes}} || {{yes}} |} {|class="wikitable floatright" |+ Mga dayalekto at mababang patinig ! scope="col" style="text-align:right" | [[Pangkat ng leksema|Leksema]] !! scope="col" | RP || scope="col" | GA !! scope="col" | CanE !! scope="col" | Pagbabago |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|THOUGHT}} | {{IPA|/ɔː/}} || rowspan="2" | {{IPA|/ɔ/}} o {{IPA|/ɑ/}} || rowspan="4" | {{IPA|/ɑ/}} || [[Pag-iisa sa bigkas ng cot at caught|Pag-iisa sa bigkas ng ''cot'' at ''caught'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|CLOTH}} | rowspan="2" | {{IPA|/ɒ/}} || [[Pag-iiba sa bigkas ng lot at cloth|Pag-iiba sa bigkas ng ''lot'' at ''cloth'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|LOT}} | rowspan="2" | {{IPA|/ɑ/}} || rowspan="2" | [[Pag-iisa sa bigkas ng father at bother|Pag-iisa sa bigkas ng ''father'' at ''bother'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|PALM}} | rowspan="2" | {{IPA|/ɑː/}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|BATH}} | rowspan="2" | {{IPA|/æ/}} || rowspan="2" | {{IPA|/æ/}} || rowspan="2" | [[Pag-iiba sa bigkas ng trap at bath|Pag-iiba sa bigkas ng ''trap'' at ''bath'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|TRAP}} | {{IPA|/æ/}} |} Pinakamalaki ang pagkakaiba ng mga barayti ng wikang Ingles pagdating sa pagbigkas sa mga patinig. Dumaan ang wikang Ingles sa napakaraming mga pagbabago sa pagbigkas sa paglipas ng panahon, na nakaapekto sa marami o ilan sa mga barayti nito. Pinakakilala sa mga pagbabagong ito ang tinatawag na [[Malawakang Paglilipat ng Patinig]] ({{Lang|en|Great Vowel Shift}}) na nakaapekto sa maraming barayti nito partikular sa mga mahahabang patinig, bagamat iba ang naging epekto nito sa ilang mga barayti. Samantala, nakaranas ng dalawang malawakang pagbabago ang [[wikang Ingles sa Hilagang Amerika]], ang [[Paglilipat ng Patinig sa mga Hilagang Lungsod]] ({{Lang|en|Northern Cities Vowel Shift}}) at ang [[Paglilipat ng Patinig sa Canada]] ({{Lang|en|Canadian Vowel Shift}}).{{sfnm|Lass|1992|Lass|2000|1pp=90, 118, 610|2pp=80, 656}} May mga barayti na mas malaki ang imbentaryo ng mga ponema kesa sa karaniwang pamantayang barayti. May iilang mga konserbatibong barayti ng wika kagaya ng sa [[Wikang Ingles ng Eskosya|Eskosya]] na may di-matunog na katinig na {{IPA|[ʍ]}} na makikita sa salitang {{Lang|en|whine}} ("umangal") na itinatangi nila sa salitang {{Lang|en|wine}} ("alak"), na may matunog na katinig naman na {{IPA|[w]}}; walang pagtatanging ganito sa ibang mga barayti kung saan kinokonsiderang magkasingtunog ang dalawang salita, isang katangiang tinatawag na [[Pag-iisa sa bigkas ng whine at wine|pag-iisa sa bigkas ng ''whine'' at ''wine'']]. Makikita rin ang tunog na {{IPA|[x]}} sa Ingles ng Eskosya, kung saan itinatangi ito sa salitang {{Lang|en|loch}} ("lawa") at {{Lang|en|lock}} ("kandado"). Wala namang tunog na {{IPA|[h]}} sa ilang mga barayti kagaya ng sa [[Cockney (aksent)|Cockney]] sa prosesong tinatawag na [[Pagtatanggal sa h|pagtatanggal sa ''h'']]. Samantala, wala namang mga [[katinig na pasutsot sa ngipin]] {{IPA|[θ ð]}} ang ilang mga dayalektong may [[Pagpipigil sa th|pagpipigil]] at [[Paghaharap sa th|paghaharap sa ''th'']] kagaya ng sa [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles|Aprikanong Amerikanong Bernakular]] at [[Estuaryong Ingles]]; pinalitan nila ang mga ito mga [[katinig na pasara sa ngipin]] o [[Katinig na pasara sa gilagid|gilagid]] {{IPA|[t d]}}o maging mga [[Katinig na pasutsot sa labi-ngipin|pasutsot sa labi-ngipin]] {{IPA|[f v]}}.{{sfn|Roach|2009|p=53}}{{sfn|Giegerich|1992|p=36}} Bukod sa mga ito, sumailalim rin ang ibang mga barayti sa mga pagbabago sa pagbigkas kagaya ng [[Pagsasama o pagtatanggal sa yod|pagsasama o pagtatanggal sa ''yod'']] gayundin sa pagbabawas sa mga kambal-katinig.{{sfn|Wells|1982}} Nagkakaiba ang RP at GA sa pagbigkas nila sa tunog na {{IPA|/r/}} pagkatapos ng isang patinig sa dulo ng isang pantig. [[Katinig na tunog-R|Rotiko]] ang GA, ibig sabihin, binibigkas nila ang tunog na ito sa mga dulo ng pantig, habang di-rotiko naman ang RP kung saan pawang [[Pagpapadulas (lingguwistika)|pinapadulas]] lamang nila ang patinig imbes na bigkasin ang tunog na {{IPA|/r/}}.{{sfn|Lass|2000|p=114}} Komplikado ang pagkakaiba sa mga salitang may [[Nakabukang harapang patinig|nakabukang patinig sa harap]] at [[Nakabukang likurang patinig|likod]] {{IPA|/æ ɑː ɒ ɔː/}}. Itinatangi ang lahat ng apat na tunog na ito sa RP, Australia, Nueva Selanda, at Timog Aprika. Sa GA, tatlo lamang ang itinatangi, {{IPA|/æ ɑ ɔ/}},{{sfn|Wells|1982|pp=xviii–xix}} habang dalawa lamang ito sa Canada, {{IPA|/æ ɑ/}}.{{sfn|Wells|1982|p=493}} == Ortograpiya == Sinusulat ang wikang Ingles gamit ang [[alpabetong Ingles]] na nakabatay sa [[sulat Latin]] mula pa noong ika-9 na siglo. Ginamit din ang [[mga runiko ng mga Anglo-Sahon]] para isulat ang [[Lumang Ingles]], bagamat nakita lamang ito sa mga maiikling tala; ipinapakita sa mga dokumentong sinulat sa panahong yon na mas laganap ang paggamit sa alpabetong Latin para isulat ang Lumang Ingles.{{sfn|Gneuss|2013|p=23}} Komplikado ang [[Ortograpiya ng wikang Ingles|ortograpiyang Ingles]], na nagtataglay ng mga elemento ng [[wikang Pranses]], [[Wikang Latin|Latin]], at [[Wikang Griyego|Griyego]] bukod sa katutubong sistemang [[Mga wikang Hermaniko|Hermaniko]].{{sfn|Swan|2006|p=149}} Dahil sa mga pagbabago sa pagbigkas, hindi tumutugma ang ortograpiya ng mga salita sa kung paano ito binibigkas.{{sfn|Lass|2000a}} Kumpara sa mga wika sa Europa kung saan aktibong pinalaganap ang mga [[reporma sa pagbaybay]] sa kani-kanilang wika, hindi indikasyon ang pagbaybay sa isang salita sa magiging bigkas nito.{{sfn|Mountford|2006}} Meron ding [[Pagkakaiba sa pagbaybay sa Britaniko at Amerikanong Ingles|sistematikong pagkakaiba]] sa pagbaybay sa [[Britanikong Ingles|Britaniko]] at [[Amerikanong Ingles]]. Dahil sa mga ito, marami ang [[Reporma sa pagbaybay sa wikang Ingles|nagmungkahi ng reporma]] sa pagbaybay sa wika.{{sfn|Neijt|2006}} Bagamat hindi nagtataglay ng iisang bigkas ang bawat titik sa pamantayang anyo ng wikang Ingles, ginagamit ang mga tuntunin sa pagbaybay upang malaman kung ano ang magiging bigkas ng mga ito.{{sfn|Daniels|Bright|1996|p=653}} Pinaniniwalaan nina [[Noam Chomsky]] at [[Morris Halle]] noong 1968 na ang sistema ng pagbaybay ng wikang Ingles ay "halos maayos",{{sfn|Swan|2006|p=149}} bagamat kaunting lingwista lamang ang sumasang-ayon sa pananaw na ito; itinuturing ng maraming lingwista na may katuwiran ang kasalukuyang pagbaybay sa mga salitang Ingles.{{sfn|Abercrombie|Daniels|2006}} Pinakaginagamit na [[Sistema ng pagsulat|sistema ng panulat]] sa mundo ang pamantayang ortograpiya ng wikang Ingles.{{sfn|Mountford|2006|p=156}} Madalas na dumedepende ang mga mambabasa ng wikang Ingles sa mga karaniwang bigkas ng mga [[katinig]]; halimbawa, ang titik na ''b'' ay binibigkas na {{IPA|/b/}}. Gayunpaman, may mga titik na may iba ring tunog depende sa kaso: ang titik na ''c'' ay [[Malambot at matigas na c|maaaring bigkasin]] nang {{IPA|/k/}} ("matigas", hal. {{Lang|en|cat}} "pusa") o {{IPA|/s/}} ("malambot", hal. {{Lang|en|cell}} "[[selula]]"), habang ang titik na ''g'' ay [[Malambot at matigas na g|maaaring bigkasin]] nang {{IPA|/g/}} ("matigas", hal. {{Lang|en|gun}} "baril") o {{IPA|/dʒ/}} ("malambot", hal. {{Lang|en|gem}} "[[Batong-hiyas|hiyas]]"). Nakadepende madalas ang magiging tunog ng mga titik na ito sa sumusunod na titik sa pamantayang pagbaybay sa mga ito. Bukod dito, gumagamit din ang wikang Ingles ng mga [[kambal-katinig]] upang maisulat ang ilang mga karagdagang tunog: ''ch'' para sa {{IPA|/tʃ/}} (hal. {{Lang|en|church}} "simbahan"), ''sh'' para sa {{IPA|/ʃ/}} (hal. {{Lang|en|show}} "ipakita" o "palabas"), ''th'' para sa {{IPA|/θ/}} (hal. {{Lang|en|think}} "mag-isip") o {{IPA|/ð/}} (hal. {{Lang|en|this}} "ito"), ''ng'' para sa {{IPA|/ŋ/}} (hal. {{Lang|en|sing}} "umawit"), at ''ph'' para sa {{IPA|/f/}} sa mga salitang-hiram mula sa wikang Griyego. Ginagamit din ang digrapong ''qu'' para sa tunog na {{IPA|/kw/}} (hal. {{Lang|en|queen}} "reyna"). Binibigkas naman ang titik na ''x'' bilang {{IPA|/z/}} kung nasa simula ito (hal. {{Lang|en|[[xylophone]]}}, isang uri ng instrumento) o bilang {{IPA|/ks/}} sa ibang posisyon (hal. {{Lang|en|tax}} "buwis"). May mga salitang hindi sumusunod sa mga tuntuning ito, na karaniwang mga salitang-hiram na pinatili ang pagbaybay at pagbigkas nito sa orihinal nitong wika,{{sfn|Daniels|Bright|1996|p=653}} o di kaya'y dahil sa mga mungkahi ng mga iskolar noong unang bahagi ng Modernong Ingles na sundin ang mga tuntunin sa pagbaybay ng wikang Latin para sa mga salitang Ingles na may Hermanikong pinagmulan.{{sfn|Daniels|Bright|1996|p=654}} Di tulad ng mga katinig, pawang iba-iba ang bigkas at pagbaybay sa mga tunog na [[patinig]] ng wikang Ingles. Mas marami ang tunog na patinig sa wika kesa sa mga titik na patinig (''a'', ''e'', ''i'', ''o'', ''u, y'', at minsan ''w'') nito. Dahil dito, pinagpapares ang mga titik na patinig sa isa't isa upang kumatawan sa ilang mga [[mahahabang patinig]] tulad ng ''oa'' sa salitang {{Lang|en|boat}} ("bangka"), ''ow'' sa {{Lang|en|how}} ("paano"), at ''ay'' sa {{Lang|en|stay}} ("manatili"). Bukod dito, meron ding tinatawag na [[Tahimik na e|"tahimik" na ''e'']] na resulta ng pagbabago ng mga tunog sa paglipas ng panahon.{{sfn|Abercrombie|Daniels|2006}} == Balarila == Kagaya ng ibang [[mga wikang Indo-Europeo]], sumusunod ang wikang Ingles sa [[Pagsasang-ayong nominatibo-akusatibo|akusatibong]] [[pangsang-ayong morposintaktiko]]. Sa kabilang banda, pinalitan na halos ng mga [[Wikang analitikal|analitikal]] na konstruksiyon ang paglalapi bilang [[Kaukulan (lingguwistika)|sistema ng kaukulan]] ({{Lang|en|grammatical case}}) sa wikang Ingles. Tanging mga [[panghalip panao]] na lamang ang nagtataglay ng kaukulan kesa sa ibang mga [[uri ng salita]]. Karaniwang inuuri ang mga salitang Ingles sa pitong grupo: [[pangngalan]], [[pandiwa]], [[pang-uri]], [[pang-abay]], [[Pantukoy (lingguwistika)|pantukoy]] (kasama ang mga [[Artikulo (balarila)|artikulo]]), [[pang-ukol]], at [[pangatnig]]. Ginugrupo din ang mga lingwista ang mga [[panghalip]] bilang isang hiwalay na grupo mula sa mga pangngalan, paghahati sa mga pangatnig bilang malaya o pantulong, at pagtuturing sa mga [[Padamdam (balarila)|salitang padamdam]] bilang isang hiwalay na grupo.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=22}} Marami ring mga [[pandiwang pantulong]] ({{Lang|en|auxilliary verb}}) sa wikang Ingles kagaya ng {{Lang|en|have}} at {{Lang|en|do}} na ginagamit bilang pantulong sa pagpapakita ng pakiramdam o aspeto. Minamarkahan ang mga tanong ng [[Sumusuportang do|sumusuportang ''do'']], [[Paglilipat ng salitang-wh|paglilipat]] ng mga [[Salitang-wh|salitang-''wh'']], at [[Pagbabaligtad sa paksa-pantulong|pagbabaligtad]] sa ayos ng mga salita sa ilang mga pandiwa.<ref name="Carter2016">{{cite book |last1=Carter |first1=Ronald |title=English Grammar Today |last2=McCarthey |first2=Michael |last3=Mark |first3=Geraldine |last4=O'Keeffe |first4=Anne |date=2016 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-316-61739-7 |language=en |trans-title=Balarila ng Wikang Ingles Ngayon}}</ref> Nananatili sa wikang Ingles ang ilang mga katangiang Hermaniko, kagaya ng pagtatangi sa mga [[Malakas na paglalapi|malalakas]] na [[salitang-ugat]] na may di-regular na paglalapi sa pamamagitan ng ''[[ablaut]]'' (hal. {{Lang|en|speak / spoke}} "magsalita" / "nagsalita") at mga mahihinang salitang-ugat sa pamamagitan ng regular na paglalapi (hal. {{Lang|en|hand / hands}} "kamay" / "mga kamay"). Makikita sa mga panghalip ang mga sistema ng kaukulan at [[Kasarian (balarila)|kasarian]] (hal. {{Lang|en|he / him}} panlalaking "siya" at "niya", {{Lang|en|who / whom}} "sino" / "kanino"), gayundin sa komplikadong paglalapi para sa [[Pandiwang copula|pandiwang ''copula'']] na {{Lang|en|to be}}.<ref name="Baugh2012">{{cite book |last1=Baugh |first1=Albert |title=A history of the English language |last2=Cable |first2=Thomas |date=2012 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-65596-5 |edition=6 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng wikang Ingles}}</ref> Makikita sa pangungusap sa baba ang paggamit sa lahat ng pitong uri ng salita sa wikang Ingles:{{sfb|Aarts|Haegeman|2006|p=118}} {| style="text-align: center;" ![[Pantukoy (lingguwistika)|Ptk.]] ![[Pangngalan|Png.]] ![[Pang-ukol|Puk.]] !Ptk. !Png. ![[Pangatnig|Pnt.]] !Ptk. ![[Pang-uri|Pur.]] !Png. ![[Pandiwa|Pnd.]] ![[Pang-abay|Pna.]] !Pnt. !Ptk. !Png. !Pnd. |- |{{Lang|en|The}} |{{Lang|en|chairman}} |{{Lang|en|of}} |{{Lang|en|the}} |{{Lang|en|committee}} |{{Lang|en|and}} |{{Lang|en|the}} |{{Lang|en|loquacious}} |{{Lang|en|politician}} |{{Lang|en|clashed}} |{{Lang|en|violently}} |{{Lang|en|when}} |{{Lang|en|the}} |{{Lang|en|meeting}} |{{Lang|en|started.}} |- | colspan="15" |"Marahas na nag-away ang pinuno ng komite at ang madaldal na politiko nang magsimula ang pulong." |} === Pangngalan at pariralang pangngalan === Nalalapian ang mga [[pangngalan sa wikang Ingles]] batay sa [[Kailanan (balarila)|kailanan]] (bilang) at [[Pag-aari (balarila)|pag-aari]]. Nakakabuo ng mga bagong pangngalan sa wika sa pamamagitan ng deribasyon o pagsasama. Nahahati ang mga pangngalan sa dalawang uri batay sa [[semantika]]: [[pangngalang pantangi]] na tumutukoy sa mga pangngalang may tiyak na [[pangalan]], at mga [[pangngalang pambalana]], na tumutukoy naman sa mga pangngalang walang tiyak na pangalan. Nahahati pa nang husto ang mga pangngalang pambalana batay sa semantika sa dalawa, tahas (o kongkreto) at basal, at batay sa balarila, [[Pangngalang nabibilang|nabibilang]] at [[Pangngalang di-nabibilang|di-nabibilang]].{{sfn|Payne|Huddleston|2002}} Nalalapian para sa kailanan ang karamihan sa mga pangngalang nabibilang gamit ang [[Panlapi|hulaping]] {{Lang|en|-s}} (o sa ibang mga kaso, {{Lang|en|-es}}) para sa mga pangngalang may bilang na higit sa isa ([[Pangmaramihan (balarila)|pangmaramihan]], hal. {{Lang|en|pencils}} "mga lapis" o {{Lang|en|knives}} "mga kutsilyo", isahan ay {{Lang|en|knife}} "kutsilyo"), bagamat may mga iilang pangngalan na may anyong pangmaramihan na taliwas sa ganitong sistema (hal. {{Lang|en|mice}} "mga daga", isahan ay {{Lang|en|mouse}} "daga"). Samantala, nabubuo naman ang anyong pangmaramihan ng mga pangngalang di-nabibilang sa pamamagitan ng hiwalay na pangngalang nabibilang bilang pantukoy; halimbawa, ang pangngalang {{Lang|en|bread}} 'tinapay" ay isang pangngalang di-nabibilang, kaya ginagamit ang pangngalang nabibilang na {{Lang|en|loaf}} (masasalin dito bilang "hiwa") kagaya ng {{Lang|en|one loaf of bread}} ("isang hiwa ng tinapay") para sa isahan at {{Lang|en|two loaves of bread}} ("dalawang hiwa ng tinapay") para sa higit sa isa o pangmaramihan.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=56–57}} Nalalapian din ang mga pangngalan sa wikang Ingles batay sa pag-aari, kung saan ginagamit ang hulaping {{Lang|en|'s}} (titik ''s'' na may [[kudlit]], hal. {{Lang|en|girl's wallet}} "pitaka ng batang babae") o gamit ang [[pang-ukol]] na {{Lang|en|of}} (hal. {{Lang|en|wallet of the girl}}). Noon, ginagamit lamang ang {{Lang|en|'s}} sa mga [[Buhay (balarila)|pangngalang buhay]] at {{Lang|en|of}} sa mga pangngalang di-buhay. Di na ganito ang kaso sa kasalukuyan dahil sa paggamit ng mga katutubong mananalita sa {{Lang|en|'s}} kahit maging sa mga pangngalang di-buhay. Mababago ang posisyon ng kudlit sa {{Lang|en|'s}} kung nagtatapos ang pangngalan sa titik na ''s'', kung saan magiging nasa dulo ito ng naturang salita (hal. {{Lang|en|sailors' ship}} "barko ''ng'' mga manlalayag").<ref name="Carter2016" /> Nakakabuo ang mga pangngalan ng mga [[parirala]] (tinatawag na [[pariralang pangngalan]]) kung kinakailangan ang mga ito ng ibang uri ng salita kagaya ng pantukoy, [[Panukat (balarila)|panukat]], pang-ukol, o [[pang-uri]].{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=55}} Maaari itong maiksi, kagaya ng sa {{Lang|en|the man}} ("ang lalaki"), na nagtataglay ng pangngalan ({{Lang|en|man}} "lalaki") at pantukoy ({{Lang|en|the}} "ang"). Maaari rin itong magtaglay ng mga [[panuring]] kagaya ng pang-uri (hal. {{Lang|en|tall man}} "matangkad na lalaki") bukod sa mga pantukoy, at maaari ring magsama ng iba pang mga pangngalan upang maging isang mahabang parirala gamit ang mga pang-ukol na {{Lang|en|and}} ("at") o {{Lang|en|with}} (masasalin bilang "kasama"): hal. {{Lang|en|the tall man with his wife and children}} ("ang matangkad na lalaki kasama ang kanyang asawa at mga anak"), na nagtataglay ng mga pantukoy, pangngalan, at pang-ukol. Gaano man kahaba ang mga pariralang pangngalan, itinuturing ito bilang iisang yunit sa pananaw ng semantika, partikular na sa mga kaso kung saan maaaring maging malabo ang tinutukoy na may-ari ng hulaping {{Lang|en|'s}}.<ref name="Carter2016" />{{Efn|Halimbawa ay ang pariralang {{lang|en|the Philippine president's wife}} ("ang asawa ng pangulo ng Pilipinas"), kung saan nakakabit ang {{lang|en|'s}} sa pariralang {{lang|en|the Philippine president}} at hindi lamang sa {{lang|en|president}} ayon sa semantika.}} Ginagamit ang isang grupo ng mga pantukoy para markahan ang mga pangngalan batay sa [[Katiyakan (balarila)|katiyakan]], kung saan ginagamit ang pantukoy na {{Lang|en|the}} ("ang") upang markahan ang isang tiyak na pangngalan, at {{Lang|en|a}} o {{Lang|en|an}} para naman sa mga pangngalang di-tiyak (hal. ikumpara ang {{Lang|en|the president}} "ang pangulo" sa {{Lang|en|a president}} "isang pangulo"). Nakadepende ang paggamit sa {{Lang|en|a}} o {{Lang|en|an}} sa simulang tunog ng pangngalan: {{Lang|en|a}} kung isa itong [[Katinig|tunog na katinig]] (hal. {{Lang|en|a pencil}} "isang lapis" o {{Lang|en|a uniform}} "isang uniporme" dahil nagsisimula ang salita sa tunog na {{IPA|/j/}}) habang {{Lang|en|an}} naman sa mga [[Patinig|tunog na patinig]] (hal. {{Lang|en|an event}} "isang pangyayari" o {{Lang|en|an honest person}} "isang tapat na tao" dahil nagsisimula ang salita sa tunog na {{IPA|/ɑ/}}).<ref>{{Cite web |title='A' or 'an'? What about before 'h'? An Indefinite Article Guide |trans-title='A' ba o 'An': Gabay sa mga Di-tiyak na Pantukoy |url=https://www.merriam-webster.com/grammar/is-it-a-or-an |access-date=2026-06-29 |website=www.merriam-webster.com |language=en}}</ref> Samantala, ginagamit naman ang mga panukat (hal. {{Lang|en|one}} "isa", {{Lang|en|all}} "lahat") upang tukuyin ang kailanan o bilang ng isang pangngalan. Dapat [[Pagsang-ayon (balarila)|sumasang-ayon]] ang pangngalan sa panukat na ginagamit, halimbawa, {{Lang|en|one pencil}} "isang lapis" pero {{Lang|en|all pencils}} "lahat ng lapis"). Palaging nasa simula ng mga pariralang pangngalan ang mga pantukoy.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=54–55}} ==== Pang-uri ==== [[Pang-uri sa wikang Ingles]] ang mga salitang naglalarawan sa ibang mga salitang Ingles, karaniwan sa mga pangngalan, kagaya halimbawa ng {{Lang|en|red car}} ("pulang kotse"). Nasa unahan palagi ito ng salitang nilalarawan nito, at pagkatapos ng pantukoy kung meron man. Maaari ring umakto ang mga ito bilang panaguring naglalarawan, kagaya ng pang-uri na {{Lang|en|happy}} ("masaya") sa pangungusap na {{Lang|en|the child is happy}} ("masaya ang bata").{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=530}} Hindi nilalapian ang mga pang-uri sa modernong Ingles, bagamat nilalapian ito noon. Gayunpaman, nilalapian pa rin ang ilang mga pang-uri batay sa [[Kaantasan ng pang-uri|antas ng pagkukumpara]]: walang paglalapi sa antas na lantay, ginagamit naman ang hulaping {{Lang|en|-er}} sa antas na pahambing, habang {{Lang|en|-est}} naman sa antas na pasukdol. May ilang pang-uri na may naiibang anyo para sa pahambing at pasukdol na antas: halimbawa ang salitang {{Lang|en|good}} ("maayos"), na may pahambing na {{Lang|en|better}} ("mas maayos") at pasukdol na {{Lang|en|best}} ("pinakamaayos"). Samantala, ginagamit naman ng ibang mga pang-uri ang isang hiwalay na salita para sa pahambing at pasukdol: {{Lang|en|more}} (masasalin dito bilang "mas") para sa pahambing (hal. {{Lang|en|more beautiful}} "mas maganda") habang {{Lang|en|most}} (masasalin dito bilang "pinaka-") para naman sa pasukdol (hal. {{Lang|en|most beautiful}} "pinakamaganda").{{sfn|König|1994|p=540}} May pagkakaiba sa kung ano ang ginagamit ng mga mananalita na paraan para sa kaantasan; sa kasalukuyan, ipinapakita sa mga pag-aaral na mas nagiging karaniwan sa mga katutubong mananalita ang paggamit sa mga hiwalay na salita kesa sa paglalapi.{{sfn|Mair|2006|pp=148–149}} ==== Panghalip, kaukulan, at panauhan ==== Di kagaya ng ibang uri ng salita sa wikang Ingles, napanatili ng mga [[Panghalip sa wikang Ingles|panghalip ng wika]] ang marami sa mga paglalapi batay sa kaukulan at [[Panauhan (balarila)|panauhan]]. Napanatili sa mga [[panghalip panao]] ang pagkakaiba sa anyong simuno o tagaganap sa karamihan sa mga panauhan gayundin sa pagtatangi batay sa buhay sa mga panghalip sa ikatlong panauhan at batay sa [[Kasarian (balarila)|kasarian]]. Kumakatawan ang [[kaukulang simuno]] ng modernong Ingles sa [[kaukulang palagyo]] ng [[Lumang Ingles]], habang kumakatawan naman ang [[kaukulang palayon]] sa [[kaukulang tagaganap]] at sa [[kaukulang patanggap]] ng Lumang Ingles.{{sfn|Leech|2006|p=69|loc="Nominative is a traditional name for the subjective case"}}{{sfn|O'Dwyer|2006|loc="English has subjective, objective and possessive cases."}} Ginagamit ang kaukulang simuno kung simuno ang [[panghalip]] mismo ng isang [[sugnay]], habang sa ibang kaso, ginagamit naman ang kaukulang palayon.{{sfn|Greenbaum|Nelson|2002}} Samantala, maaaring malaya o di-malaya ang magiging anyo ng mga [[panghalip paari]] sa wikang Ingles. Umaakto bilang pantukoy sa isang pangngalan ang mga di-malalayang panghalip paari (hal. {{Lang|en|my chair}} "upuan ko") habang umaakto naman na parang pangngalan ang mga malalayang panghalip paari (hal. {{Lang|en|the chair is mine}} "akin ang upuan").{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=425–426}} Hindi na itinatangi sa modernong Ingles ang pagkapormal ng mga panghalip. Noon, itinatangi ito kagaya ng sa panghalip panao sa ikalawang panauhan: {{Lang|en|thou}} ang di-pormal habang {{Lang|en|you}} naman ang pormal na katumbas. Sa kasalukuyan, hindi na halos ginagamit ang {{Lang|en|thou}}, habang nanaig naman ang {{Lang|en|you}} sa kahit anong konteksto.{{sfn|McMahon|2012|p=182}} Pare-pareho ang mga ginagamit na salita para sa anyong pang-isahan at pangmaramihan ng mga panghalip sa ikalawa at ikatlong panauhan: * Palaging magkapareho ng itsura ang mga panghalip sa ikalawang panauhan ({{Lang|en|you, your, yours}} "ikaw, mo, sa'yo") maliban sa anyong pabalik ({{Lang|en|yourself, yourselves}} "sa'yo, sa inyo") sa maraming dayalekto. Ginagamit ng ilang dayalekto ang isang hiwalay na pangmaramihang panghalip sa ikalawang panauhan: {{Lang|en|y'all}} ("kayong lahat") sa [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles]] at [[Ingles ng Katimugang Estados Unidos]], {{Lang|en|youse}} sa [[Ingles ng Australia|Australia]], o {{Lang|en|ye}} sa [[Ingles ng Irlanda|Irlanda]]. * Sa ikatlong panauhan, parehong ginagamit sa modernong Ingles ang serye ng pares na {{Lang|en|they/them}} ({{Lang|en|they, them, their, theirs, themselves}}, "sila, kanila, nila, sa kanila") bilang pang-isahan o pangmaramihan. Ginagamit din ang naturang serye ng panghalip bilang mga pang-isahang [[panghalip na walang kasarian]] (minsan kasama ang pang-isahang panghalip pabalik na {{Lang|en|themself}}), partikular sa [[LGBT|mga taong LGBT]].<ref>{{Cite web |last=Lee |first=Chelsea |date=31 October 2019 |title=Welcome, singular "they" |trans-title=Maligayang pagdating, pang-isahang ''they'' |url=https://apastyle.apa.org/blog/singular-they |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200214220442/https://apastyle.apa.org/blog/singular-they |archive-date=14 February 2020 |publisher=American Psychological Association |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last=Kamm |first=Oliver |date=12 December 2015 |title=The Pedant: The sheer usefulness of singular 'they' is obvious |trans-title=Ang Pedante: Halata ang sobrang tinding pakinabang ng pang-isahang ''they'' |url=https://www.thetimes.com/uk/society/article/the-pedant-the-sheer-usefulness-of-singular-they-is-obvious-3qs05ngflkj |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190619175236/https://www.thetimes.co.uk/article/the-pedant-the-sheer-usefulness-of-singular-they-is-obvious-3qs05ngflkj |archive-date=19 June 2019 |website=[[The Times]] |language=en}}</ref> {| class="wikitable" |+Mga panghalip panao ng wikang Ingles ! colspan="4" rowspan="2" scope="col" |Panauhan ! rowspan="2" scope="col" |Simuno ! rowspan="2" scope="col" |Tagaganap ! colspan="2" scope="col" |Paari ! rowspan="2" scope="col" |Pabalik |- !Malaya !Di-malaya |- ! rowspan="2" scope="row" |Una ! colspan="3" |Isahan |{{Lang|en|I}} |{{Lang|en|me}} |{{Lang|en|my}} |''mine'' |''myself'' |- ! colspan="3" |Maramihan |{{Lang|en|we}} |{{Lang|en|us}} |{{Lang|en|our}} |{{Lang|en|ours}} |{{Lang|en|ourselves}} |- ! rowspan="2" |Ikalawa ! colspan="3" |Isahan | colspan="2" rowspan="2" |{{Lang|en|you}} | rowspan="2" |{{Lang|en|your}} | rowspan="2" |{{Lang|en|yours}} |{{Lang|en|yourself}} |- ! colspan="3" |Maramihan |{{Lang|en|yourselves}} |- ! rowspan="5" |Ikatlo ! rowspan="4" |Isahan ! rowspan="3" |Tao !Panlalaki |{{Lang|en|he}} |{{Lang|en|him}} | colspan="2" |{{Lang|en|his}} |{{Lang|en|himself}} |- !Pambabae |{{Lang|en|she}} | colspan="2" |{{Lang|en|her}} |{{Lang|en|hers}} |{{Lang|en|herself}} |- !Alinman |{{Lang|en|they}} |{{Lang|en|them}} |{{Lang|en|their}} |{{Lang|en|theirs}} |{{Lang|en|themself}}{{Efn|Bagamat unang ginamit ang {{lang|en|themself}} noon pang ika-14 na siglo, kinokonsidera pa rin ang paggamit nito bilang limitado. Ayon sa ''[[The Cambridge Grammar of the English Language]]'', ang paggamit nito ay bihira at tinatanggap lamang ng minorya ng mga mananalita, bagamat inaasahang lalaganap ang paggamit nito sa hinaharap kasabay ng pagsikat ng pang-isahang {{lang|en|they}}, kung saan maaaring makita ang anyong pangmaramihan nitong {{lang|en|themselves}} bilang taliwas sa pagiging pang-isahan ng {{lang|en|they}}.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002}}}} |- ! colspan="2" |Di-tao | colspan="2" |{{Lang|en|it}} | colspan="2" |{{Lang|en|its}} |{{Lang|en|itself}} |- ! colspan="3" |Maramihan |{{Lang|en|they}} |{{Lang|en|them}} |{{Lang|en|their}} |{{Lang|en|theirs}} |{{Lang|en|themselves}} |} ==== Pang-ukol ==== Pariralang pang-ukol ang tawag sa mga parirala na may pang-ukol at isa o higit pang pangngalan, kagaya ng {{Lang|en|with my dog}} ("kasama ng aso ko"), {{Lang|en|for my friend}} ("para sa aking kaibigan"), {{Lang|en|to school}} ("patungong paaralan"), o {{Lang|en|in England}} ("sa Inglatera"). Ginagamit ang [[pang-ukol sa wikang Ingles]] sa samu't saring paraan, mula sa paglarawan sa paggalaw, lugar, o relasyon ng isang bagay sa isa pang bagay, gayundin sa mga pambalarilang dahilan kagaya ng panimula ng isang komplementong sugnay o sa mga argumentong palihis ng mga [[pandiwa]].{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=58}} Halimbawa, sa pariralang {{Lang|en|I gave it to him}} ("binigay ko yon sa kanya"), minamarkahan ng pang-ukol na {{Lang|en|to}} ang di-tuwirang layon ng pandiwang {{Lang|en|give}}. Tradisyonal na kinokonsiderang pang-ukol ang isang salita kung binabago nito ang kaukulan ng kasunod nitong salita. Gayunpaman, kinokonsidera na ng mga kontemporaryong gabay sa balarila ang pagiging pang-ukol ng isang salita kung umaakto ito bilang simula ng mga pariralang pang-ukol.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=598–600}} === Pandiwa at pariralang pandiwa === Nalalapian ang mga [[pandiwa sa wikang Ingles]] batay sa [[Panahon (balarila)|panahon]] at [[Aspeto (balarila)|aspeto]], at minamarkahan para sa pagsang-ayon sa mga pang-isahang paksang kasalukuyan sa ikatlong panauhan. Tanging ang pandiwang {{Lang|en|to be}} na lamang ang nalalapian para sa pagsang-ayon sa pangmaramihan at sa mga paksang nasa una at ikalawang panauhan.{{sfn|König|1994|p=540}} Pinapares naman ang mga [[pandiwang pantulong]] kagaya ng {{Lang|en|have}} ng isa pang pandiwa na nasa anyong [[pawatas]], pangnakaraan, o pangkasalukuyan. Bumubuo ang mga ito ng komplikadong sistema ng panahon, aspeto, at panagano. Natatangi ang mga pandiwang pantulong mula sa ibang mga pandiwa dahil puwedeng masundan ang mga ito ng negasyon, gayundin bilang ang unang bahagi ng isang pangungusap na patanong.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=51}}{{sfn|König|1994|p=541}} May anim na anyo sa paglalapi ang karamihan ng mga pandiwa sa wikang Ingles, kung saan tatlo sa mga ito ang pangunahin: pangkasalukuyan, pang-isahang pangkasalukuyan sa ikatlong panauhan, at pangnakaraan. Ginagamit naman ang mga sekundaryong anyo para sa pawatas, [[Pandiwari|pandiwaring]] [[pangngalang-diwa]] ({{Lang|en|gerund participle}}), at pandiwaring pangnakaraan.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=50}} Natatangi ang pandiwang {{Lang|en|to be}}, na ginagamit bilang ang pangunahing pandiwang pantulong para sa [[aspetong nagaganap]] gayundin bilang [[kopula]] bukod sa iba pang mga gamit,{{sfn|Peters|2004|loc="be" p. 66}} dahil napanatili nito ang ilan sa mga orihinal nitong paglalapi at pagiging iba-iba ng anyo nito depende sa paksa: {{Lang|en|am}} sa pangkasalukuyan sa unang panauhan, {{Lang|en|is}} sa pang-isahan sa ikatlong panauhan, at {{Lang|en|are}} sa pang-isahan sa ikalawang panauhan gayundin sa lahat ng tatlong anyong pangmaramihan. Tanging {{Lang|en|been}} lamang ang pandiwaring pangnakaraan nito habang {{Lang|en|being}} naman ang pandiwaring pangngalang-diwa.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=75, 91, 113–114}} {| class="wikitable" |+Mga anyo ng paglalapi sa mga pandiwa ! scope="col" | ! scope="col" |Malakas ! scope="col" |Karaniwan !Katumbas sa Tagalog |- !Salita |{{Lang|en|to take}} "kumuha" | colspan="2" |{{Lang|en|to love}} "magmahal" |- ! scope="row" |Payak na pangkasalukuyan |{{Lang|en|take}} |{{Lang|en|love}} | rowspan="2" |"nagmamahal ngayon" |- ! scope="row" |Pang-isahang pangkasalukuyan sa ikatlong panauhan |{{Lang|en|takes}} |{{Lang|en|loves}} |- ! scope="row" |Pangnakaraan |{{Lang|en|took}} |{{Lang|en|loved}} |"nagmahal noon" |- ! scope="row" |Pawatas |{{Lang|en|take}} |{{Lang|en|love}} |"magmahal" |- ! scope="row" |Pandiwaring pangngalang-diwa |{{Lang|en|taking}} |{{Lang|en|loving}} |"nagmamahal" |- ! scope="row" |Pandiwaring pangnakaraan |{{Lang|en|taken}} |{{Lang|en|loved}} |"nagmahal" |} ==== Panahon, aspeto, at panagano ==== May dalawang pangunahing [[Panahon (balarila)|panahon]] ang wikang Ingles: nakaraan at di-nakaraan (kasalukuyan). Nalalapian ang mga pandiwa para sa nakaraan sa pamamagitan ng paggamit sa anyong pangnakaraan nito, na nabubuo gamit ang hulaping {{Lang|en|-ed}} (o {{Lang|en|-d}} para sa pandiwang nagtatapos sa titik ''e'') para sa mga karaniwang pandiwa at hulaping {{Lang|en|-t}} o pagbabago sa mismong salita naman para sa mga malalakas na pandiwa. Hindi minamarkahan ang mga pandiwa sa panahong di-nakaraan, liban lamang sa pang-isahan sa ikatlong panauhan, kung saan nalalapian ito ng hulaping {{Lang|en|-s}}.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=51}} {| class="wikitable" |+Panahong pangkasalukuyan at pangnakaraan sa mga pandiwa ! scope="col" | ! scope="col" |Kasalukuyan !Tagalog ! scope="col" |Nakaraan !Tagalog |- ! scope="row" |Unang panauhan |{{Lang|en|I run}} |"Tumatakbo ako ngayon" |{{Lang|en|I ran}} |"Tumakbo ako kanina" |- ! scope="row" |Ikalawang panauhan |{{Lang|en|You run}} |"Tumatakbo ka ngayon" |{{Lang|en|You ran}} |"Tumakbo ka kanina" |- ! scope="row" |Ikatlong panauhan |{{Lang|en|John runs}} |"Tumatakbo si John ngayon" |{{Lang|en|John ran}} |"Tumakbo si John kanina" |} Walang anyong panghinaharap ang mga pandiwa sa wikang Ingles.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=208–210}} Para mabuo ang panahong panghinaharap, gumagamit ang wikang Ingles ng mga pandiwang pantulong na {{Lang|en|will}} o {{Lang|en|shall}}.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=51–52}} Ginagamit rin ang katagang {{Lang|en|going to}} para mabuo ang panahong [[Balak na panghinaharap (balarila)|balak na panghinaharap]].{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=210–211}} {| class="wikitable" |+Panahong panghinaharap sa mga pandiwa ! scope="col" | ! scope="col" |{{Lang|en|will}} !Tagalog !{{Lang|en|shall}} !Tagalog !{{Lang|en|going to}} !Tagalog |- ! scope="row" |Unang panauhan |{{Lang|en|I will run}} |"Tatakbo ako mamaya" |{{Lang|en|I shall run}} |"Dapat ako tumakbo mamaya" |{{Lang|en|I am going to run}} |"Balak kong tumakbo mamaya" |- ! scope="row" |Ikalawang panauhan |{{Lang|en|You will run}} |"Tatakbo ka mamaya" |{{Lang|en|You shall run}} |"Dapat kang tumakbo mamaya" |{{Lang|en|You are going to run}} |"Balak mong tumakbo mamaya" |- ! scope="row" |Ikatlong panauhan |{{Lang|en|John will run}} |"Tatakbo si John mamaya" |{{Lang|en|John shall run}} |"Dapat tumakbo si John mamaya" |{{Lang|en|John is going to run}} |"Balak tumakbo ni John mamaya" |} Gumagamit rin ang wikang Ingles ng karagdagan pang mga pandiwang pantulong para maipahayag ang iba pang mga [[Aspeto (balarila)|aspeto]], partikular na ang {{Lang|en|have}} at {{Lang|en|be}}, na ginagamit para sa [[Perpektibong aspeto|perpektibo]] (kumpleto o naganap) at [[Di-perpektibong aspeto|di-perpektibong]] (di-kumpleto o nagaganap) panahong pangnakaraan (hal. {{Lang|en|I have run}} "Tumakbo ako" kumpara sa {{Lang|en|I was running}} "Tumatakbo ako"), gayundin sa pinagsamang panahon kagaya ng perpektibong pangnakaraan (hal. {{Lang|en|I had been running}} "Noon pa ako tumatakbo") at perpektibong pangkasalukuyan (hal. {{Lang|en|I have been running}} "Kanina pa ako tumatakbo").{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=50–51}} Para naman sa pagpapahayag ng [[panagano]], gumagamit rin ang wikang Ingles ng mga pandiwang pantulong kagaya ng {{Lang|en|can}}, {{Lang|en|may}}, {{Lang|en|will}}, at {{Lang|en|shall}} at ang mga pangnakaraang anyo ng mga ito: {{Lang|en|could}}, {{Lang|en|might}}, {{Lang|en|would}}, at {{Lang|en|should}}. May dalawang pangunahing panagano ang wikang Ingles: [[Pasakali (balarila)|pasakali]] ({{Lang|en|subjunctive}}) at [[Pautos (balarila)|pautos]] ({{Lang|en|imperative}}). Pareho itong nakabatay sa payak na anyo ng pandiwa, at ginagamit sa mga di-malalayang [[sugnay]].{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=51–52}} Nabubuo ang anyong [[Pawatas (balarila)|pawatas]] ng pandiwa sa pamamagitan ng pagsasama ng payak na anyo nito at ang pang-ukol na {{Lang|en|to}}. Ginagamit ito sa mga sugnay na pandiwa na nakadepende sa isang sugnay na pandiwa na may hanggan, ang tawag sa sugnay na nabubuo sa paligid ng isang pandiwa sa anyong pangnakaraan o pangkasalukuyan. Kalimitang ito ang mga pandiwang pantulong, kung saan tinatrato ang tunay na pandiwa bilang ang dumedependeng sugnay nito.<ref>{{cite web |title=Finite and Nonfinite Clauses |trans-title=Mga Signay na May Hanggan at Walang Hanggan |url=https://myenglishgrammar.com/lesson-17-clauses/6-finite-and-nonfinite-clauses.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207091436/http://myenglishgrammar.com/lesson-17-clauses/6-finite-and-nonfinite-clauses.html |archive-date=7 December 2019 |website=MyEnglishGrammar.com |language=en}}</ref> Halimbawa, sa pariralang {{Lang|en|He has to go}} ("Dapat na siyang umalis"), ang pandiwang pantulong na {{Lang|en|have}} ang nalapian sa anyong pangnakaraan habang walang nagbago sa pandiwang {{Lang|en|to go}} na nasa anyong pawatas naman. Isa rin halimbawa ang {{Lang|en|I saw him leave}} ("Nakita ko siyang umalis"), kung saan mapapansing nagbago ang pandiwang {{Lang|en|see}} upang maging nasa anyong pangnakaraan ito habang ang komplementong sugnay na pandiwa {{Lang|en|leave}} ay nanatili lamang sa anyong pawatas nito. ==== Pariralang pandiwa ==== Gumagamit ang wikang Ingles ng mga [[pariralang pandiwa]], na kombinasyon ng isang pandiwang nasa payak nitong anyo na sinusundan ng isang [[pang-ukol]] o [[pangatnig]]. Umaakto ito bilang iisang katagang panaguri. Halimbawa nito ang mga katagang {{Lang|en|wake up}} ("gumising"), {{Lang|en|put up}} ("pagpasensiyahan"), at {{Lang|en|get together}} ("magsama-sama"). Pawang mga [[Idiyoma|idyoma]] ang kahulugan nito, na madalas ay malayo sa literal nitong salin; halimbawa, ang katagang {{Lang|en|lay off}} ay nangangahulugang "masibak" kahit na ang {{Lang|en|lay}} ay literal na "maglatag" at {{Lang|en|off}} naman ay literal na "magpatay [hal. ng ilaw]".{{sfn|Dixon|1982}} Kung ito ba ay isang hiwalay na kataga sa pananaw ng [[sintaksis]] o isa lamang kombinasyon ng pandiwa at pang-ukol (pananaw na nagtuturing sa {{Lang|en|wake up}} at {{Lang|en|run up}} bilang magkapareho sa pananaw ng sintaksis) ay kasakuluyang pinagdedebatehan ng mga gramatiko.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=274}} ==== Pang-abay ==== Binabago ng mga [[pang-abay]] ang inilalarawan ng pandiwa sa pamamagitan ng pagbibigay ng karagdagang impormasyon ukol sa paano ito nagawa.<ref name="Carter2016" /> Nabubuo ang karamihan sa mga [[pang-abay sa wikang Ingles]] gamit ang isang pang-uri na nilapian ng hulaping {{Lang|en|-ly}}. Halimbawa, sa pangungusap na {{Lang|en|He runs quickly}} ("Tumatakbo siya nang mabilis"), nagmula ang pang-abay na {{Lang|en|quickly}} mula sa pang-uri na {{Lang|en|quick}}. May mga natatanging anyong pang-abay ang ilan sa mga karaniwang pang-uri, kagaya ng pang-uri na {{Lang|en|good}}, na may anyong pang-abay na {{Lang|en|well}}.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=565–566}} === Sintaksis === [[File:Constituent_structure_analysis_English_sentence.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Constituent_structure_analysis_English_sentence.svg|thumb|Sa na {{Lang|en|The cat sat on the mat}} ("Umupo ang pusa sa sapin"), [[Paksa (balarila)|paksa]] ang {{Lang|en|The cat}}, na sinusundan ng [[Pandiwa|pandiwang]] {{Lang|en|sat}} (pangnakaraang anyo ng {{Lang|en|sit}}), na sinusundan naman ng [[pariralang pang-ukol]] na {{Lang|en|on the mat}}, na nagtataglay ng isang [[pang-ukol]], [[Artikulo (balarila)|artikulo]], at .]] Medyo [[Wikang analitiko|analitiko]] ang modernong wikang Ingles.{{sfn|McArthur|1992|pp=64, 610–611}} Nakadebelop ito ng mga katangiang kagaya ng [[pandiwang modal]] at [[ayos ng salita]] bilang mga paraan para makagawa ng mga makakabuluhang [[pangungusap]]. Minamarkahan ng mga [[pandiwang pantulong]] ang mga pangungusap tulad ng mga [[tanong]], negatibong polaridad, [[pasibong tinig]], at [[aspetong nagaganap]].{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=1209–1219}} ==== Ayos ng salita ==== Umalis ang wikang Ingles mula sa paggamit sa [[ayos ng salita na pandiwa pangalawa]] ng mga wikang Hermaniko upang maging isang wikang gumagamit na lang halos ng [[ayos na paksa-pandiwa-layon]].{{sfn|König|1994|p=553}} Dahil dito gayundin sa mga [[pandiwang pantulong]], nakakagawa ang wikang Ingles ng mga [[pangungusap]] kung saan may dalawa o higit pang [[pandiwa]] sa gitna nito, kagaya halimbawa ng {{Lang|en|He had been hoping to try opening it}} ("Umaasa sana siya na masusubukan niyang mabuksan ito").{{sfn|Müller|2020|p=666}} Sa karamihan ng mga pangungusap, minamarkahan lamang ng wikang Ingles ang relasyong pambalarila batay sa ayos nito.{{sfn|König|1994|p=550}} Palaging nauuna ang [[Paksa (balarila)|paksa]] bago ang pandiwa, na nauuna palagi sa [[Layon (balarila)|layon]] nito. Sa madaling salita, nakabase sa posisyon sa pangungusap ang magiging gampanin ng mga salita sa isang pangungusap: {| style="text-align: center;" !Paksa !Pandiwa !Layon |- |{{Lang|en|The dog}} |{{Lang|en|bites}} |{{Lang|en|the man}} |- | colspan="3" |"Kinagat ng aso ang lalaki" |- |{{Lang|en|The man}} |{{Lang|en|bites}} |''{{Lang|en|the dog}}'' |- | colspan="3" |"Kinagat ng lalaki ang aso" |} Gayunpaman, doble ang pagmarka sa isang salita kung ito ay isang [[panghalip]]: isa ayon sa posisyon nito at isa ayon naman sa paglalapi nito: {| style="text-align: center;" !Paksa !Pandiwa !Layon |- |{{Lang|en|He}} |{{Lang|en|hit}} |{{Lang|en|him}} |- | colspan="3" |"Hinampas niya siya" |} Maaaring ilagay ang mga [[di-tuwirang layon]] ng mga pandiwang parehong palipat at katawanin bilang ang unang layon sa pangungusap na may dalawang layon, kagaya ng sa {{Lang|en|I gave Jane the book}} ("Binigay ko kay Jane yung aklat"), o bilang isang [[pariralang pang-ukol]], kagaya ng sa {{Lang|en|I gave the book to Jane}} ("Binigay ko yung aklat kay Jane").{{sfn|König|1994|p=551}} ==== Sugnay ==== {{Main|Sugnay sa wikang Ingles}} Maaaring magtaglay ang isang pangungusap ng wikang Ingles ng isa o higit pang [[sugnay]], na maaari naman magtaglay ng mga [[Parirala|pariralang]] tulad ng [[pariralang pangngalan]] at [[pariralang pandiwa]]. Sa bawat pangungusap, palaging may isang pangunahing sugnay (tinatawag na [[malayang sugnay]]), kung saan pumapalibot ang mga [[di-malalayang sugnay]]. Maaaring gumanap ang mga di-malalayang sugnay bilang mga [[Argumento (balarila)|argumento]] ng malayang sugnay. Halimbawa, sa pariralang {{Lang|en|I think you're lying}} ("Sa tingin ko, nagsisinungaling ka"), {{Lang|en|think}} ang pandiwa ng pangunahing sugnay, ang panghalip na {{Lang|en|I}} ang paksa, at ang layon ay ang buong di-malayang sugnay na {{Lang|en|you are lying}}. Minsan, nilalagyan ito ng panghalip na {{Lang|en|that}} upang maging mas malinaw pa ang relasyong ito sa isang pangungusap, ngunit karaniwan itong tinatanggal.{{sfn|Miller|2002|pp=60–69}} Tinatawag naman na mga [[sugnay na panuring]] ang mga sugnay na gumaganap bilang tagapaglarawan o pantukoy ng isang bahagi ng pangunahing sugnay. Minamarkahan ito karaniwan ng mga panghalip kagaya ng {{Lang|en|that}}, {{Lang|en|who}}, at {{Lang|en|whom}}. Halimbawa, sa pangungusap na {{Lang|en|I saw the letter that you received today}} ("Nabasa ko ang sulat na natanggap mo ngayong araw"), inilalarawan ng sugnay na panuring na {{Lang|en|that you received today}} ang layon ng pangunahing sugnay na {{Lang|en|letter}}. Natatangi ito sa mga wikang Hermaniko, na karaniwang walang pagbabago sa ayos ng salita para sa mga malalaya at di-malalayang sugnay.{{sfn|König|1994|p=557}} == Talababa == {{notelist}} == Sanggunian == {{reflist}} === Pinagkunan === <!-- The entries in this bibliography are in alphabetical order. Comments show the names of named references. --> {{refbegin|30em}} <!-- AartsHaegeman2006 -->* {{cite book |first1=Bas |last1=Aarts |first2=Liliane |last2=Haegeman |date=2006 |chapter=English Word classes and Phrases |trans-chapter=Mga klase ng salita at parirala sa Ingles|title=The Handbook of English Linguistics |trans-title=Handbook sa Lingguwistikang Ingles|lang=en|editor1-last=Aarts |editor1-first=Bas |editor2-first=April |editor2-last=McMahon |publisher=Blackwell |isbn=978-1-4051-6425-2}} <!-- AbercrombieDaniels2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04878-1 |chapter=Spelling Reform Proposals: English |trans-chapter=Mga Mungkahing Reporma sa Pagbaybay: Ingles|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Abercrombie |first1=D. |last2=Daniels |first2=P. T. |pages=72–75 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- AitkenMcArthur1979 -->* {{cite book |editor1-last=Aitken |editor1-first=A. J. |editor2-last=McArthur |editor2-first=Tom |date=1979 |title=Languages of Scotland|lang=en|trans-title=Mga Wika ng Eskosya |location=Edinburgh, Reyno Unido |publisher=Chambers |series=Occasional paper – Association for Scottish Literary Studies |volume=4 |isbn=978-0-550-20261-1}} <!-- Alcaraz-ArizaNavarro2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/02351-8 |chapter=Medicine: Use of English|trans-chapter=Medisina: Paggamit sa Ingles|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Alcaraz Ariza |first1=M. Á. |last2=Navarro |first2=F. |pages=752–759 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Ammon2006 -->* {{cite journal |last=Ammon |first=Ulrich |s2cid=142692741 |title=Language Conflicts in the European Union: On finding a politically acceptable and practicable solution for EU institutions that satisfies diverging interests|trans-title=Mga Hidwaan sa Wika sa Unyong Europeo: Ukol sa paghahanap sa isang politikal na pagsang-ayon at praktikal na solusyon para sa mga institusyon ng EU nang nagagampanan ang mga nagkakaibang interes|lang=en|journal=International Journal of Applied Linguistics |volume=16 |issue=3 |pages=319–338 |date=2006 |doi=10.1111/j.1473-4192.2006.00121.x |s2cid-access=free |via=DYLAN project |url=http://www.dylan-project.org/Dylan_en/presentation/dissemination/articles/assets/UDE-Ammon-LanguageConflictsInTheEuropeanUnion.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110102074109/http://www.dylan-project.org/Dylan_en/presentation/dissemination/articles/assets/UDE-Ammon-LanguageConflictsInTheEuropeanUnion.pdf |archive-date=2 January 2011}} <!-- Ammon2008 -->* {{cite book |last=Ammon |first=Ulrich |chapter=Pluricentric and Divided Languages |lang=en|trans-chapter=Mga Plurisentro at Nakahating Wika|editor1-last=Ammon |editor1-first=Ulrich N. |editor2-last=Dittmar |editor2-first=Norbert |editor3-last=Mattheier |editor3-first=Klaus J. |display-editors=3 |editor4-last=Trudgill |editor4-first=Peter |title=Sociolinguistics: An International Handbook of the Science of Language and Society |trans-title=Sosyolingguwistika: Pandaigdigang Handbook ng Agham ng Wika at Lipunan|volume=2 |date=2008 |edition=2nd |publisher=De Gruyter |isbn=978-3-11-019425-8 |series=Handbooks of Linguistics and Communication Science}} <!-- Annamalai2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04611-3 |chapter=India: Language Situation |lang=en|trans-chapter=India: Sitwasyon sa Wika|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Annamalai |first1=E. |pages=610–613 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Australian Bureau of Statistics2013 official census of Australia -->* {{cite web |author=Australian Bureau of Statistics |title=2011 Census QuickStats: Australia|trans-title=QuickStats sa Senso ng 2011: Australia |lang=en|date=28 March 2013 |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151106221006/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0 |archive-date=6 November 2015}} <!-- Bailey2001 -->* {{cite book |last=Bailey |first=Guy |chapter=The relationship between African American and White Vernaculars|trans-chapter=Ang kaugnayan ng Aprikanong Amerikano at Puting Bernakular|editor-last=Lanehart |editor-first=Sonja L. |title=Sociocultural and historical contexts of African American English |trans-title=Sosyokultural at historikal na konteksto ng Aprikanong Amerikanong Ingles|url=https://archive.org/details/socioculturalhis00lane |url-access=limited |date=2001 |pages=[https://archive.org/details/socioculturalhis00lane/page/n71 53]–84 |publisher=John Benjamins |lang=en|series=Varieties of English around the World |isbn=978-1-58811-046-6}} <!-- Bailey1997 -->* {{cite book |last=Bailey |first=G. |date=1997 |chapter=When did southern American English begin|trans-chapter=Kailan nagsimula ang katimugang Amerikanong Ingles|chapter-url=https://books.google.com/books?id=zvFtOr5_BZAC&pg=PA255 |title=Englishes around the world|trans-title=Mga Ingles sa iba't-ibang panig ng mundo|lang=en|pages=255–275 |editor=Edgar W. Schneider |publisher=John Benjamins |isbn=9789027248763}} <!-- Bao2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04257-7 |chapter=Variation in Nonnative Varieties of English |trans-chapter=Baryasyon sa mga hindi Katutubong Barayti ng Ingles|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Bao |first1=Z. |pages=377–380 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Barry1982 -->* {{cite book |last=Barry |first=Michael V. |chapter=English in Ireland |trans-chapter=Ingles sa Irlanda|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=84–134 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- BaughCable2002 -->* {{cite book |last1=Baugh |first1=Albert C. |last2=Cable |first2=Thomas |title=A History of the English Language|trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles|edition=5|lang=en |publisher=Longman |date=2002 |isbn=978-0-13-015166-7 |url=https://archive.org/details/historyofenglish02baug}} <!-- Bazelmans2009 -->* {{cite book |last=Bazelmans |first=Jos |chapter=The Early-Medieval Use of Ethnic Names from Classical Antiquity: the Case of the Frisians |trans-chapter=Ang Maagang Medyebal na Paggamit sa mga Etnikong Pangalan mula sa Klasikong Antigong Panahon: ang Kaso ng mga Prisyano|pages=321–338 |editor-last1=Derks |editor-first1=Ton |editor-last2=Roymans |editor-first2=Nico |title=Ethnic Constructs in Antiquity: The Role of Power and Tradition|trans-title=Mga Etnikong Gawa sa Antigong Panahon: Ang Gampanin ng Kapangyarihan at Tradisyon|lang=en|publisher=Amsterdam University Press |series=Amsterdam Archaeological Studies |volume=13 |date=2009 |isbn=978-90-485-0791-7 |jstor=j.ctt46n1n2.1 |jstor-access=free}} <!-- Bermudez-OteroMcMahon2006 -->* {{cite encyclopedia |last1=Bermúdez-Otero |first1=Ricardo |first2=April |last2=McMahon |date=2006 |title=English phonology and morphology |trans-title=Ponolohiya at morpolohiya ng Ingles|lang=en|editor-first=Bas |editor-last=Aarts |editor-first2=April |editor-last2=McMahon |encyclopedia=The Handbook of English Linguistics |location=Oxford |publisher=Wiley–Blackwell |isbn=978-1-4051-6425-2 |doi=10.1002/9780470753002.ch17 |series=Blackwell Handbooks in Linguistics |pages=382–410}} <!-- BlenchSpriggs1999 -->* {{cite book |last1=Blench |first1=R. |last2=Spriggs |first2=Matthew |title=Archaeology and Language: Correlating Archaeological and Linguistic Hypotheses|trans-title=Arkeolohiya at Wika: Pagsasama sa mga Arkeolohiko at Lingguwistikong Palagay|lang=en|pages=285–286 |date=1999 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-11761-6 |url=https://books.google.com/books?id=DWMHhfXxLaIC&pg=PA286}} * {{cite book |editor-last=Blake |editor-first=Norman |title=Cambridge History of the English Language|trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge|lang=en|volume=2|publisher=Cambridge University Press |date=1992 |doi=10.1017/CHOL9780521264754.003 |isbn=978-1-139-05553-6}} ** {{Harvc |last=Lass |first=Roger |chapter=Phonology and Morphology |in=Blake |year=1992 |pages=23–154}} <!-- Boberg2010 -->* {{cite book |last=Boberg |first=Charles |author-link=Charles Boberg |date=2010 |title=The English language in Canada: Status, history and comparative analysis|url=https://archive.org/details/englishlanguagei0000bobe |trans-title=Ang Wikang Ingles sa Kanada: Katayuan, kasaysayan, at pagsusuring komparatibo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-49144-0 |series=Studies in English Language}} <!-- BosworthToller1921 -->* {{cite web |last1=Bosworth |first1=Joseph |author-link1=Joseph Bosworth|last2=Toller |first2=T. Northcote |title=Engla land |work=[[An Anglo-Saxon Dictionary]] (Online)|lang=en |date=1921 |url=http://bosworth.ff.cuni.cz/009427 |publisher=[[Charles University]] |archive-date=21 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221212612/http://bosworth.ff.cuni.cz/009427 |url-status=live}} <!-- BrintonBrinton2010 -->* {{cite book |last1=Brinton |first1=Laurel J. |last2=Brinton |first2=Donna M. |date=2010 |title=The linguistic structure of modern English |trans-title=Ang lingguwistikong estraktura ng modernong Ingles|lang=en|publisher=John Benjamins |isbn=978-90-272-8824-0 |url=https://benjamins.com/#catalog/books/z.156/main}} <!-- Brutt-Griffler2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00644-1 |chapter=Languages of Wider Communication|trans-chapter=Mga Wika ng mas Malawak na Komunikasyon|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Brutt-Griffler |first1=J. |pages=690–697 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Burridge2010 -->* {{cite book |last=Burridge |first=Kate |chapter=English in Australia|trans-chapter=Ingles sa Australia|editor-last=Kirkpatrick |editor-first=Andy |date=2010 |title=Routledge Handbook of World Englishes |trans-title=Handbook ng Routledge ukol sa mga Ingles ng Mundo|lang=en|url=https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk_142 |url-access=limited |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-62264-6 |pages=[https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk_142/page/n154 132]–151}} <!-- Campbell1959 -->* {{cite book |last=Campbell |first=Alistair |author-link=Alistair Campbell|title=Old English Grammar|url=https://archive.org/details/oldenglishgramma0000camp_o0r3 |trans-title=Balarila ng Lumang Ingles |location=Oxford, Inglatera |publisher=[[Oxford University Press]] |date=1983 |orig-date=1959|lang=en |isbn=978-0-19-811943-2 |ref={{sfnref|Campbell|1959}}}} <!-- CarrHoneybone2007 -->* {{cite journal |last1=Carr |first1=Philip |last2=Honeybone |first2=Patrick |date=2007 |title=English phonology and linguistic theory: an introduction to issues, and to 'Issues in English Phonology'|trans-title=Ponolohiya at lingguwistikong teorya ng Ingles: panimula sa mga isyu, at sa 'Mga Isyu sa Ponolohiya ng Ingles'|lang=en|journal=Language Sciences |volume=29 |issue=2 |pages=117–153 |doi=10.1016/j.langsci.2006.12.018}} <!-- Cassidy1982 -->* {{cite book |last=Cassidy |first=Frederic G. |chapter=Geographical Variation of English in the United States|lang=en|trans-chapter=Heograpikong Baryasyon ng Ingles sa Estados Unidos|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|pages=177–210 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Cercignani1981 -->* {{cite book |last=Cercignani |first=Fausto |title=Shakespeare's works and Elizabethan pronunciation|trans-title=Mga gawa ni Shakespeare at ang Isabel na pagbigkas|lang=en|date=1981 |publisher=Clarendon |url=https://books.google.com/books?id=_JBlAAAAMAAJ |jstor=3728688 |isbn=978-0-19-811937-1}} <!-- Clark2013 -->* {{cite book |first1=Urszula |last1=Clark |first2=Esther |last2=Asprey |date=2013 |title=West Midlands English: Birmingham and the Black Country|trans-title=Ingles ng Kanlurang Midlands: Birmingham at ang Black Country|lang=en|publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-0-7486-4169-7}} <!-- CollingwoodMyres1936 -->* {{cite book |last1=Collingwood |first1=Robin George |author-link=R. G. Collingwood |last2=Myres |first2=J. N. L. |chapter=The Sources for the period: Angles, Saxons, and Jutes on the Continent |trans-chapter=Ang mga Pinagmulan para sa panahon: Mga Anglo, Saxon, at Jute sa Kontinente|title=Roman Britain and the English Settlements|trans-title=Romanong Britanya at ang mga Tirahang Ingles|volume=5 |publisher=Clarendon |location=Oxford, Inglatera|lang=en|date=1936 |lccn=37002621 |jstor=2143838}} * {{cite book |last=Cohen |first=Antonie |title=The Phonemes of English: A Phonemic Study of the Vowels and Consonants of Standard English |trans-title=Ang mga Ponema ng Ingles: Isang Ponemikong Pag-aaral sa mga Patinig at Katinig ng Pamantayang Ingles|lang=en|publisher=Springer |date=2012 |orig-date=1952 |isbn=978-94-010-2969-8}} <!-- CollinsMees2003 -->* {{cite book |last1=Collins |first1=Beverley |last2=Mees |first2=Inger M. |year=2003 |orig-date=1981 |title=The Phonetics of English and Dutch|trans-title=Ang Ponetika ng Ingles at Olandes |edition=5 |place=Leiden, Olanda|lang=en |publisher=Brill |isbn=978-90-04-10340-5}} <!-- Connell2006 -->* {{cite encyclopedia |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01655-2 |title=Nigeria: Language Situation|trans-title=Nigeria: Sitwasyon sa Wika|lang=en|encyclopedia=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Connell |first1=B. A. |pages=635–637 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- ConradRubal-Lopez1996 -->* {{cite book |last1=Conrad |first1=Andrew W. |last2=Rubal-Lopez |first2=Alma |title=Post-Imperial English: Status Change in Former British and American Colonies, 1940–1990|trans-title=Imperyong Ingles: Pagbabago sa Katayuan sa mga Dating Kolonya ng Britanya at Amerika, 1940–1990|lang=en|date=1996 |publisher=De Gruyter |isbn=978-3-11-087218-7 |url=http://www.degruyter.com/viewbooktoc/product/143492 |page=261 |url-access=subscription}} * {{cite book |last=Cruttenden |first=Alan |date=2014 |title=Gimson's Pronunciation of English|trans-title=Pagbigkas sa Ingles ng Gimson|edition=8 |lang=en|publisher=Routledge |isbn=978-1-4441-8309-2}} <!-- CrystalLanguageDeath2002 -->* {{cite book |doi=10.1017/CBO9781139106856 |title=Language Death |url=https://archive.org/details/languagedeath0000crys |trans-title=Pagkamatay ng Wika|lang=en|date=2000 |last=Crystal |first=David |isbn=978-0-521-65321-3}} <!-- CrystalGlobalLanguage2003a -->* {{Cite book |last=Crystal |first=David |title=English as a Global Language |trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|author-link=David Crystal |edition=2 |publisher=Cambridge University Press |page=69 |date=2003a |url=https://books.google.com/books?id=d6jPAKxTHRYC |isbn=978-0-521-53032-3}} <!-- CrystalEncyclopedia2003b -->* {{cite book |last=Crystal |first=David |title=Cambridge Encyclopedia of the English Language|trans-title=Ensiklopediya ng Cambridge ukol sa Wikang Ingles|author-link=David Crystal |edition=2|lang=en |publisher=Cambridge University Press |date=2003b |isbn=978-0-521-53033-0 |url=https://books.google.com/books?id=A3b3ngEACAAJ}} <!-- CrystalSubcontinent2004b -->* {{cite news |last=Crystal |first=David |title=Subcontinent Raises Its Voice|trans-title=Itinaas ng Subkontinente ang Kanyang Boses|lang=en|year=2004 |url=https://www.theguardian.com/education/2004/nov/19/tefl |newspaper=The Guardian |archive-date=17 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080417171455/http://education.guardian.co.uk/tefl/story/0,,1355064,00.html |url-status=live}} <!-- DanielsBright1996 -->* {{cite book |editor1-last=Daniels |editor1-first=Peter T. |editor2-last=Bright |editor2-first=William |title=The World's Writing Systems|trans-title=Ang mga Sistema ng Oagsulat ng Mundo|lang=en|url=https://books.google.com/books?id=621jAAAAMAAJ |date=1996 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-507993-7}} <!-- Dehaene2009 -->* {{cite book |last=Dehaene |first=Stanislas |title=Reading in the Brain: The Science and Evolution of a Human Invention|trans-title=Pagbabasa sa Utak: Ang Agham at Ebolusyon ng isang Imbensiyon ng Tao|lang=en|date=2009 |publisher=Viking |isbn=978-0-670-02110-9 |url=https://books.google.com/books?id=6Z2hjwEACAAJ}} <!-- DenningKesslerLeben2007 -->* {{cite book |last1=Denning |first1=Keith |last2=Kessler |first2=Brett |last3=Leben |first3=William Ronald |title=English Vocabulary Elements|trans-title=Mga Elemento sa Bokabularyo ng Ingles|lang=en|date=17 February 2007 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-516803-7 |url=https://books.google.com/books?id=jz76l9RAccQC}} <!-- Deumert2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01294-3 |chapter=Migration and Language |trans-chapter=Migrasyon at Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Deumert |first1=A. |pages=129–133 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Dixon 1982 -->* {{cite journal |last=Dixon |first=R. M. W. |date=1982 |title=The grammar of English phrasal verbs|url=https://archive.org/details/australian-journal-of-linguistics_1982-06_2_1/page/1 |trans-title=Ang balarila ng mga pariralang pandiwa ng Ingles|lang=en|journal=Australian Journal of Linguistics |volume=2 |issue=1 |doi=10.1080/07268608208599280 |pages=1–42}} <!-- Donoghue2008 -->* {{cite book |last=Donoghue |first=D. |title=Old English Literature: A Short Introduction|url=https://archive.org/details/oldenglishlitera0000dono |trans-title=Panitikan ng Lumang Ingles: Maikling Panimula|lang=en|publisher=Wiley |date=2008 |isbn=978-0-631-23486-9 |doi=10.1002/9780470776025 |editor-last=Donoghue |editor-first=Daniel}} <!-- Durrell2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/02189-1 |chapter=Germanic Languages|trans-chapter=Mga Wikang Hermaniko |title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Durrell |first1=M. |pages=53–55 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Eagleson1982 -->* {{cite book |last=Eagleson |first=Robert D. |chapter=English in Australia and New Zealand|trans-chapter=Ingles sa Australia at Nueva Selanda|lang=en|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=415–438 |isbn=978-3-12-533872-2 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press}} <!-- Ethnologue -->* {{cite web |url=http://www.ethnologue.com/statistics/size |title=Summary by language size|trans-title=Buod batay sa laki ng wika |lang=en|website=Ethnologue: Languages of the World |ref={{harvid|Ethnologue|2010}} |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226040016/https://www.ethnologue.com/statistics/size |url-status=live}} <!-- European Commission2012 -->* {{cite report |publisher=European Commission |title=Special Eurobarometer 386: Europeans and Their Languages|trans-title=Mga Natatanging Eurobarometer 386: Mga Europeo at ang Kanilang Wika|lang=en|date=June 2012 |series=Eurobarometer Special Surveys |url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160106183351/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf |archive-date=6 January 2016 |ref={{sfnref|European Commission|2012}}}} <!--FasoldConnor-Linton2014 -->* {{cite book |editor1-last=Fasold |editor1-first=Ralph W. |editor2-last=Connor-Linton |editor2-first=Jeffrey |title=An Introduction to Language and Linguistics|trans-title=Panimula sa Wika at Lingguwistika |edition=2|lang=en|date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-316-06185-5}} * {{cite journal |last1=Flemming |first1=Edward |last2=Johnson |first2=Stephanie |year=2007 |title=''Rosa's roses'': reduced vowels in American English |trans-title=''Mga rosas ni Rosa'': pagbawas sa mga patinig sa Amerikanong Ingles|lang=en|journal=[[Journal of the International Phonetic Association]] |volume=37 |issue=1 |pages=83–96 |doi=10.1017/S0025100306002817 |url=http://web.mit.edu/flemming/www/paper/rosasroses.pdf |citeseerx=10.1.1.536.1989 |s2cid=145535175 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919182406/http://web.mit.edu/flemming/www/paper/rosasroses.pdf |url-status=live}} <!-- Giegerich1992 -->* {{cite book |title=English Phonology: An Introduction|url=https://archive.org/details/englishphonology0000gieg|trans-title=Ponolohiya ng Ingles: Panimula|lang=en |first=Heinz J. |last=Giegerich |publisher=Cambridge University Press |date=1992 |isbn=978-0-521-33603-1 |series=Cambridge Textbooks in Linguistics}} <!-- Gneuss2013 -->* {{cite book |last=Gneuss |first=Helmut |chapter=The Old English Language|lang=en|trans-chapter=Ang Lumang Wikang Ingles |editor1-last=Godden |editor1-first=Malcolm |editor2-last=Lapidge |editor2-first=Michael |date=2013 |title=Cambridge Companion to Old English Literature|url=https://archive.org/details/cambridgecompani0000malc |trans-title=Pantulong ng Cambridge ukol sa Panitikan ng Lumang Ingles|edition=2 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-15402-4 |pages=[https://archive.org/details/cambridgecompani0000malc/page/18 19]–49}} <!-- Görlach1991 -->* {{cite book |last=Görlach |first=Manfred |title=Introduction to Early Modern English|lang=en|trans-title=Panimula sa Maagang Modernong Ingles|date=1991 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-32529-5}} <!-- Gordin2015 -->* {{cite magazine |last=Gordin |first=Michael D. |title=Absolute English|trans-title=Ingles Lamang|lang=en |url=http://aeon.co/magazine/science/how-did-science-come-to-speak-only-english/ |magazine=[[Aeon (digital magazine)|Aeon]] |date=4 February 2015 |archive-date=7 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207162247/http://aeon.co/magazine/science/how-did-science-come-to-speak-only-english/ |url-status=dead}} <!-- GordonCampbellHay et al.2004 -->* {{cite book |last1=Gordon |first1=Elizabeth |last2=Campbell |first2=Lyle |last3=Hay |first3=Jennifer |last4=Maclagan |first4=Margaret |last5=Sudbury |first5=Angela |last6=Trudgill |first6=Peter |author-link6=Peter Trudgill |date=2004 |title=New Zealand English: its origins and evolution|url=https://archive.org/details/newzealandenglis0000unse_b8r3 |trans-title=Ingles ng Nueva Selanda : mga pinagmulan at ebolusyon nito|lang=en|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-10895-9 |series=Studies in English Language |ref={{sfnref|Gordon|Campbell|Hay et al.|2004}}}} <!-- Gottlieb2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04455-2 |chapter=Linguistic Influence|trans-chapter=Impluwensiya ng Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Gottlieb |first1=H. |pages=196–206 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Graddol2006 -->* {{cite book |last=Graddol |first=David |title=English Next: Why global English may mean the end of 'English as a Foreign Language'|trans-title=Susunod Ingles: Bakit maaaring matapos ang 'Ingles bilang Banyagang Wika' dahil sa pandaigdigang Ingles|author-link=David Graddol |url=http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next.pdf |lang=en|date=2006 |publisher=The British Council |archive-url=https://web.archive.org/web/20150212042939/http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next.pdf |archive-date=12 February 2015}} <!-- Graddol2010 -->* {{cite book |last=Graddol |first=David |title=English Next India: The future of English in India |trans-title=Susunod Ingles sa India: Ang hinaharap ng Ingles sa India|author-link=David Graddol |url=http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next-india-2010.pdf|lang=en |date=2010 |publisher=The British Council |isbn=978-0-86355-627-2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150212042654/http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next-india-2010.pdf |archive-date=12 February 2015}} <!-- GraddolLeithSwann et al.2007 -->* {{cite book |editor1-last=Graddol |editor1-first=David |editor2-last=Leith |editor2-first=Dick |editor3-last=Swann |editor3-first=Joan |editor4-last=Rhys |editor4-first=Martin |editor5-last=Gillen |editor5-first=Julia |title=Changing English |trans-title=Nagbabagong Ingles|lang=en|url=http://www.routledge.com/books/details/9780415376792/ |date=2007 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-37679-2 |ref={{sfnref|Graddol|Leith|Swann et al.|2007}}}} <!--Green2002 -->* {{cite book |last=Green |first=Lisa J. |date=2002 |title=African American English: a linguistic introduction |trans-title=Ingles ng Aprikanong Amerikano: panimula sa wika|lang=en|url=https://archive.org/details/isbn_9780521891387 |url-access=registration |publisher=Cambridge University Press}} <!-- Greenbaum -->* {{cite book |last1=Greenbaum |first1=S. |last2=Nelson |first2=G. |title=An introduction to English grammar |trans-title=Panimula sa balarila ng Ingles|lang=en|date=2002 |edition=2|publisher=Longman |isbn=978-0-582-43741-8}} <!-- Halliday & Hasan 1976 -->* {{cite book |last1=Halliday |first1=M. A. K. |last2=Hasan |first2=Ruqaiya |date=1976 |title=Cohesion in English |url=https://archive.org/details/cohesioninenglis0000hall |trans-title=Pagkakaisa sa Ingles|lang=en |publisher=Pearson |isbn=978-0-582-55041-4}} <!-- Harbert2006 -->* {{cite book |doi=10.1017/CBO9780511755071 |title=The Germanic Languages |trans-title=Mga Wikang Hermaniko|lang=en|date=2006 |last1=Harbert |first1=Wayne |isbn=978-0-521-80825-5}} <!-- Hickey 2007 -->* {{cite book |last=Hickey |first=R. |date=2007 |title=Irish English: History and present-day forms |url=https://archive.org/details/irishenglishhist0000hick |trans-title=Ingles ng Irlanda: Kasaysayan at mga kasalukuyang anyo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-85299-9}} <!-- Hogg1992 -->* {{cite book |date=1992 |chapter=The Place of English in Germanic and Indo-European|trans-title=Ang Lugar ng Ingles sa Hermaniko at Indo-Europeo|lang=en |title=Cambridge History of the English Language |trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge|volume=1|editor-last=Hogg |editor-first=Richard M. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-26474-7}} ** {{Harvc |last=Bammesberger |first=Alfred |year=1992 |chapter=The Place of English in Germanic and Indo-European |url=https://books.google.com/books?id=Y83EPUUWnQkC&pg=PA26 |in=Hogg |pages=26–66}} ** {{Harvc |last=Hogg |first=Richard M. |chapter=Phonology and Morphology |in=Hogg |year=1992 |pages=67–168 |id={{sfnref|Hogg|1992a}}}} ** {{Harvc |last=Kastovsky |first=Dieter |chapter=Semantics and Morphology |in=Hogg |year=1992 |pages=290–408}} ** {{Harvc |last=Toon |first=Thomas E. |chapter=Old English Dialects |in=Hogg |year=1992 |pages=409–451}} <!-- HoggDenison2006 -->* {{cite book |editor-last=Hogg |editor-first=Richard M. |editor-last2=Denison |editor-first2=David |title=A History of the English language |publisher=Cambridge University Press |date=2006 |isbn=978-0-521-71799-1}} ** {{Harvc |last=Crystal |first=David |chapter=English worldwide |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=420–439}} ** {{Harvc |last=Fischer |first=Olga |last2=van der Wurff |first2=Wim |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |chapter=Syntax |pages=109–198}} ** {{Harvc |last=Hogg |first=Richard M. |last2=Denison |first2=David |in=Hogg |in2=Denison |chapter=Overview |pages=1–30 |year=2006 |id={{sfnref|Hogg|Denison|2006a}}}} ** {{Harvc |last=Hogg |first=Richard M. |chapter=English in Britain |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=352–383}} ** {{Harvc |last=Kastovsky |first=Dieter |chapter=Vocabulary |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=199–270}} ** {{Harvc |last=Lass |first=Roger |chapter=Phonology and Morphology |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=43–108}} ** {{Harvc |last=Nevalainen |first=Terttu |last2=Tieken-Boon van Ostade |first2=Ingrid |chapter=Standardization |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=271–311}} <!--How English evolved into a global language -->* {{cite news |title=How English evolved into a global language |trans-title=Paano naging pandaigdigang wika ang Ingles|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12017753 |date=20 December 2010 |work=BBC News |lang=en |ref={{harvid|How English evolved into a global language|2010}} |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925173407/http://www.bbc.co.uk/news/magazine-12017753 |url-status=live}} <!-- HuddlestonPullum2002 -->* {{cite book |last1=Huddleston |first1=Rodney |last2=Pullum |first2=Geoffrey K. |title=Cambridge Grammar of the English Language |date=2002 |publisher=Cambridge University Press |trans-title=Balarila ng Wikang Ingles ng Cambridge|lang=en|isbn=978-0-521-43146-0 |url=http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/languages-linguistics/grammar-and-syntax/cambridge-grammar-english-language}} <!-- Hughes & Trudgill 1996 -->* {{cite book |first1=Arthur |last1=Hughes |last2=Trudgill |first2=Peter |author-link2=Peter Trudgill |date=1996 |title=English Accents and Dialects |trans-title=Mga Asento at Dayalekto ng Ingles|lang=en|edition=3 |publisher=Arnold |isbn=978-0-340-61445-7}} <!-- International Civil Aviation Organization -->* {{cite web |title=Personnel Licensing FAQ |trans-title=Mga Madalas Itanong sa Personal na Lisensiya|lang=en|url=http://www.icao.int/safety/airnavigation/pages/peltrgfaq.aspx#anchor14 |publisher=International Civil Aviation Organization – Air Navigation Bureau |date=2011 |at=In which languages does a licence holder need to demonstrate proficiency? |quote=Controllers working on stations serving designated airports and routes used by international air services shall demonstrate language proficiency in English as well as in any other language(s) used by the station on the ground. |archive-date=20 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220003044/http://www.icao.int/safety/airnavigation/pages/peltrgfaq.aspx#anchor14 |url-status=live |ref={{sfnref|International Civil Aviation Organization|2011}}}} <!-- International Maritime Organization2011 -->* {{cite web |publisher=International Maritime Organization |title=IMO Standard Marine Communication Phrases|lang=en|trans-title=Pamantayang Parirala sa Komunikasyon sa Dagat ng IMO|date=2011 |url=http://www.imo.org/OurWork/Safety/Navigation/Pages/StandardMarineCommunicationPhrases.aspx |archive-date=3 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111003233938/http://www.imo.org/OurWork/Safety/Navigation/Pages/StandardMarineCommunicationPhrases.aspx |url-status=dead |ref={{sfnref|International Maritime Organization|2011}}}} <!-- International Phonetics Association1999 -->* {{Cite book |publisher=[[International Phonetic Association]], Cambridge University Press |author-link=International Phonetic Association |date=1999 |title=Handbook of the International Phonetic Association: A guide to the use of the International Phonetic Alphabet |trans-title=Handbook ng Pandaigdigang Ponetikong Asosasyon: Gabay sa paggamit sa Pandaigdigang Ponetikong Alpabeto|lang=en|isbn=978-0-521-65236-0 |ref={{sfnref|International Phonetic Association|1999}}}} <!-- Jambor2007 -->* {{cite journal |last=Jambor |first=Paul Z. |title=English Language Imperialism: Points of View|lang=en|trans-title=Imperyalismo ng Wikang Ingles: Mga Pananaw|journal=Journal of English as an International Language |date=2007 |volume=2 |pages=103–123 |url=https://www.eilj.com/wp-content/uploads/2013/12/2-december%202007.pdf#page=103 |archive-date=11 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231211184023/https://www.eilj.com/wp-content/uploads/2013/12/2-december%202007.pdf#page=103 |url-status=live}} <!-- Jespersen 2007 -->* {{cite book |last=Jespersen |first=Otto |title=The Philosophy of Grammar |chapter=Case: The number of English cases|lang=en|trans-title=Ang Pilosopiya ng Balarila|trans-chapter=Kaso: Ang bilang ng mga kaso sa Ingles|publisher=Routledge |orig-date=1924 |date=2007}} <!-- Kachru2006 -->* {{cite encyclopedia |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00645-3 |title=English: World Englishes|trans-title=Ingles: Mga Ingles ng Mundo|lang=en |encyclopedia=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Kachru |first1=B. |pages=195–202 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- KönigvanderAuwera1994 -->* {{cite book |editor-last=König |editor-first=Ekkehard |editor2-last=van der Auwera |editor2-first=Johan |title=The Germanic Languages|trans-title=Mga Hermanikong Wika|lang=en|date=1994 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-28079-2 |series=Routledge Language Family Descriptions |url=http://www.routledge.com/books/details/9780415280792/ |jstor=4176538}} <!-- König 1994 -->* {{cite book |last=König |first=Ekkehard |chapter=English |pages=532–562 |editor1-last=König |editor1-first=Ekkehard |editor2-last=van der Auwera |editor2-first=Johan |title=The Germanic Languages|trans-title=Mga Hermanikong Wika|lang=en|date=1994 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-28079-2 |series=Routledge Language Family Descriptions |chapter-url=http://www.routledge.com/books/details/9780415280792/}} <!-- Labov 1972 -->* {{cite book |last=Labov |first=W. |author-link=William Labov |date=1972 |title=Sociolinguistic patterns|trans-title=Mga patern sa sosyolingguwistika|lang=en|publisher=University of Pennsylvania Press |chapter=The Social Stratification of (r) in New York City Department Stores|trans-chapter=Ang Panlipunang Pagsasagrupo sa (r) sa mga Pamilihan ng Lungsod ng New York|pages=168–178 |doi=10.1007/978-1-349-25582-5_14 |isbn=978-0-333-61180-7 |s2cid=107967883}} <!-- Labov 2012 -->* {{cite book |last=Labov |first=W. |date=2012 |title=Dialect Diversity in America: The Politics of Language Change |url=https://archive.org/details/dialectdiversity0000labo |trans-title=Dibersidad ng Dayalekto sa Amerika: Sng Politika ng Pagbabago ng Wika|lang=en|publisher=University of Virginia Press |chapter=About Language and Language Change|trans-chapter=Ukol sa Wika at Pagbabago ng Wika|isbn=978-0-8139-3327-6}} <!-- Lanham 1982 -->* {{cite book |last=Lanham |first=L. W. |chapter=English in South Africa |trans-chapter=Ingles sa Timog Aprika|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=324–352 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Lass2000 -->* {{cite book |editor-first=Roger |editor-last=Lass |title=Cambridge History of the English Language|trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge |lang=en|volume=3 |publisher=Cambridge University Press |date=2000}} ** {{Harvc |in=Lass |date=2000 |last=Lass |first=Roger |chapter=Phonology and Morphology |year=2000 |pages=56–186 |id={{sfnref|Lass|2000a}}}} <!-- Lass 2002 -->* {{citation |last=Lass |first=Roger |chapter=South African English|trans-chapter=Ingles sa Timog Aprika|editor-last=Mesthrie |editor-first=Rajend |date=2002 |title=Language in South Africa|trans-title=Wika sa Timog Aprika|lang=en |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-79105-2}} <!-- Lawler2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04573-9 |chapter=Punctuation |trans-chapter=Bantas|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Lawler |first1=J. |pages=290–291 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Lawton 1982 -->* {{cite book |last=Lawton |first=David L. |chapter=English in the Caribbean|trans-chapter=Ingles sa Karibe |editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=251–280 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Leech 2006 -->* {{cite book |last=Leech |first=G. N. |author-link=Geoffrey Leech |date=2006 |title=A glossary of English grammar |url=https://archive.org/details/glossaryofenglis0000leec |trans-title=Glosaryo ng balarila ng Ingles|lang=en|publisher=Edinburgh University Press |isbn=0-7486-2406-6}} <!-- LeechHundtMairSmith2009 -->* {{cite book |url=http://english.fullerton.edu/publications/clnarchives/2012winter/angus-chng%20contemp_eng.pdf |last1=Leech |first1=Geoffrey |last2=Hundt |first2=Marianne |last3=Mair |first3=Christian |last4=Smith |first4=Nicholas |title=Change in contemporary English: a grammatical study|trans-title=Pagbabago sa kontemporaryong Ingles: gramatikao na pag-aaral|lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2009 |isbn=978-0-521-86722-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402140536/http://english.fullerton.edu/publications/clnarchives/2012winter/angus-chng%20contemp_eng.pdf |archive-date=2 April 2015 |url-status=live}} <!-- LevineCrocket1966 -->* {{cite journal |last1=Levine |first1=L. |last2=Crockett |first2=H. J. |date=1966 |title=Speech Variation in a Piedmont Community: Postvocalic r*|trans-title=Baryasyon sa Pagbigkas sa isang Pamayanang Piedmont: Posbokalikong r*|lang=en|journal=Sociological Inquiry |volume=36 |issue=2 |pages=204–226 |doi=10.1111/j.1475-682x.1966.tb00625.x}} <!-- Li2003 -->* {{cite journal |last1=Li |first1=David C. S. |title=Between English and Esperanto: what does it take to be a world language? |trans-title=Sa Pagitan ng Ingles at Esperanto: paano maging isang pandaigdigang wika?|lang=en|journal=International Journal of the Sociology of Language |issue=164 |pages=33–63 |date=2003 |issn=0165-2516 |doi=10.1515/ijsl.2003.055}} <!-- LimAnsaldo2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01701-6 |chapter=Singapore: Language Situation|trans-chapter=Singapura: Sitwasyon sa Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Lim |first1=L. |last2=Ansaldo |first2=U. |pages=387–389 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Maclagan 2010 -->* {{cite book |last=Maclagan |first=Margaret |chapter=The English(es) of New Zealand|trans-chapter=Ang (mga) Ingles ng Nueva Selanda|lang=en|editor-last=Kirkpatrick |editor-first=Andy |date=2010 |title=Routledge Handbook of World Englishes |trans-title=Handbook ng Routledge ukol sa mga Ingles ng Mundo|url=https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk |url-access=limited |publisher=Routledge |pages=[https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk/page/n173 151]–164 |isbn=978-0-203-84932-3}} <!--MacMahon 2006 -->* {{cite book |last=MacMahon |first=M. K. |date=2006 |chapter=English Phonetics |trans-chapter=Ponetika ng Ingles|lang=en|editor1=Bas Aarts |editor-first2=April |editor-last2=McMahon |title=The Handbook of English Linguistics |trans-title=Ang Handbook ng Lingguwistika ng Ingles|location=Oxford, Inglatera|publisher=Blackwell |pages=359–382 |isbn=978-1-4051-6425-2}} <!-- Macquarie Dictionary2015 -->* {{cite web |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |url=https://www.macquariedictionary.com.au/ |title=Macquarie Dictionary|lang=en |website=Australia's National Dictionary & Thesaurus Online &#124; Macquarie Dictionary |date=2015 |publisher=Macmillan Publishers Group Australia |url-access=registration |ref={{harvid|Macquarie Dictionary|2015}} |archive-date=21 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190721141547/https://www.macquariedictionary.com.au/ |url-status=live}} <!-- Mair & Leech 2006 -->* {{cite book |last1=Mair |first1=C. |last2=Leech |first2=G. |date=2006 |chapter=Current Changes in English Syntax|trans-chapter=Mga Kasalukuyang Pagbabago sa Sintaksis ng Ingles|title=The Handbook of English Linguistics |trans-title=Ang Handbook ng Lingguwistika ng Ingles|lang=en|publisher=Blackwell |isbn=978-1-4051-6425-2}} <!-- Mair 2006 -->* {{cite book |last=Mair |first=Christian |date=2006 |title=Twentieth-century English: History, variation and standardization|url=https://archive.org/details/twentiethcentury0000mair | trans-title=Ingles ng Ikadalawampung Siglo: Kasaysayan, baryasyon, at pagsasapamantayan|lang=en|publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/S1360674307002420 |s2cid=120824612}} <!-- MazruiMazrui1998 -->* {{cite book |last1=Mazrui |first1=Ali A. |last2=Mazrui |first2=Alamin |title=The Power of Babel: Language and Governance in the African Experience |lang=en|trans-title=Ang Kapangyarihan ng Babel: Wika at Pamamahala sa Karanasang Aprikano|date=1998 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-51429-1 |url=https://books.google.com/books?id=6lQTPxdYx8kC}} <!-- McArthur1992 -->* {{cite book |editor-last=McArthur |editor-first=Tom |title=Oxford Companion to the English Language |trans-title=Pantulong ng Oxford sa Wikang Ingles|lang=en|publisher=Oxford University Press |date=1992 |isbn=978-0-19-214183-5 |doi=10.1093/acref/9780192800619.001.0001 |url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont00mcar}} <!-- McCrumMacNeilCran2003 -->* {{Cite book |last1=McCrum |first1=Robert |last2=MacNeil |first2=Robert |last3=Cran |first3=William |title=The Story of English |url=https://archive.org/details/storyofenglish0000mccr_c8l9 |trans-title=Ang Kuwento ng Ingles|lang=en|location=London |date=2003 |edition=3 |publisher=Penguin |isbn=978-0-14-200231-5}} <!-- McGuinness1997 -->* {{cite book |last=McGuinness |first=Diane |title=Why Our Children Can't Read, and what We Can Do about it: A Scientific Revolution in Reading|trans-title=Bakit Hindi Makapagbasa ang Ating mga Anak, at Ano ang Magagawa Natin: Rebolusyong Maagham sa Pagbabasa|lang=en|author-link=Diane McGuinness |date=1997 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-0-684-83161-9 |url=https://books.google.com/books?id=F-q02ZBKh3wC}} <!-- Meierkord2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00641-6 |chapter=Lingua Francas as Second Languages |trans-chapter=Mga Lingua Franca bilang mga Pangalawang Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Meierkord |first1=C. |pages=163–171 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- MerriamWebster2015 -->* {{cite dictionary |title=English - Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary |entry=English |dictionary=Merriam Webster |date=26 February 2015 |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/English |ref={{harvid|Merriam Webster|2015}} |archive-date=25 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150325140932/http://www.merriam-webster.com/dictionary/english |url-status=live}} <!-- Methrie2006 -->* {{cite journal |last1=Mesthrie |first1=Rajend |title=New Englishes and the native speaker debate|url=https://archive.org/details/sim_language-sciences_2010-11_32_6/page/594 |trans-title=Mga Bagong Ingles at ang debate sa katutubong mananalita|lang=en|journal=Language Sciences |date=November 2010 |volume=32 |issue=6 |pages=594–601 |doi=10.1016/j.langsci.2010.08.002}} <!-- Miller 2002 -->* {{cite book |last=Miller |first=Jim |date=2002 |title=An Introduction to English Syntax |trans-title=Panimula sa Sintaksis ng Ingles|lang=en|publisher=Edinburgh University Press |isbn=0-7486-1254-8}} <!-- Montgomery -->* {{cite journal |last=Montgomery |first=M. |date=1993 |title=The Southern Accent—Alive and Well|trans-title=Ang Asento ng Katimugan–Buhay at Maayos|lang=en|journal=Southern Cultures |volume=1 |issue=1 |pages=47–64 |doi=10.1353/scu.1993.0006 |s2cid=143984864}} <!-- Mountford2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05018-5 |chapter=English Spelling: Rationale|trans-chapter=Pagbabaybay sa Ingles: Paliwanag|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last1=Mountford |first1=J. |pages=156–159 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Mufwene2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01291-8 |chapter=Language Spread |trans-chapter=Pagkalat ng Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Mufwene |first1=S. S. |pages=613–616 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Mugglestone2012 -->* {{cite book |editor-last=Mugglestone |editor-first=Lynda |title=Oxford History of English|trans-title=Kasaysayan ng Ingles ng Oxford|publisher=Oxford University Press |date=2012 |orig-date=2006 |isbn=978-0-19-966016-2}} ** {{Harvc |in=Mugglestone |year=2012 |first=April |last=McMahon |pages=180–218 |c=Restructuring Renaissance English}} ** {{Harvc |in=Mugglestone |year=2012 |first=Matthew |last=Townend |pages=75–105 |c=Contacts and Conflicts: Latin, Norse, and French}} * {{cite book |last=Müller |first=Stefan |title=Grammatical theory |trans-title=Teorya sa balarila|lang=en|publisher=Language Science Press |date=2020 |isbn=978-3-96110-273-0}} <!-- Nation2001 needs more verification -->* {{Cite book |last=Nation |first=I. S. P. |title=Learning Vocabulary in Another Language|trans-title=Matuto ng Bokabularyo sa Ibang Wika|lang=en|author-link=Paul Nation |publisher=Cambridge University Press |date=2001 |url=https://books.google.com/books?id=sKqx8k8gYTkC |page=477 |isbn=978-0-521-80498-1}} <!-- National Records of Scotland2013 -->* {{cite web |publisher=National Records of Scotland |title=Census 2011: Release 2A|lang=en |series=Scotland's Census 2011 |date=26 September 2013 |url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/news/census-2011-release-2a |archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402152137/http://www.scotlandscensus.gov.uk/news/census-2011-release-2a |url-status=live |ref={{sfnref|National Records of Scotland|2013}}}} <!-- Neijt2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04574-0 |chapter=Spelling Reform |trans-chapter=Reporma sa Pagbaybay|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last1=Neijt |first1=A. |pages=68–71 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Northern Ireland Statistics and Research Agency2012 -->* {{cite web |publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency |title=Census 2011: Key Statistics for Northern Ireland December 2012 |trans-title=Senso 2011: Mga Pangunahing Estadistika para sa Hilagang Irlanda Disyembre 2012|lang=en|periodical=Statistics Bulletin |date=2012 |url=http://www.nisra.gov.uk/Census/key_report_2011.pdf |at=Table KS207NI: Main Language |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121224033625/http://www.nisra.gov.uk/Census/key_report_2011.pdf |archive-date=24 December 2012 |ref={{sfnref|Northern Ireland Statistics and Research Agency|2012}}}} <!-- Northrup2013 -->* {{cite book |last=Northrup |first=David |title=How English Became the Global Language|trans-title=Paano Naging Pandaigdigang Wika ang Ingles|lang=en|date=2013 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1-137-30306-6 |url=https://books.google.com/books?id=YPAlPeB6IvQC}} <!-- O'Dwyer 2006 -->* {{cite book |last=O'Dwyer |first=Bernard |title=Modern English Structures: Form, Function, and Position |trans-title=Estraktura ng Modernong Ingles: Anyo, Gamit, at Posisyon|lang=en|edition=2 |publisher=Broadview |publication-place=Canada |year=2006 |isbn=978-1-55111-763-8}} <!-- Office for National Statistics official census figures for England and Wales -->* {{cite web |publisher=Office for National Statistics |title=Language in England and Wales, 2011|trans-title=Mga Wika sa Inglatera at Gales, 2011|lang=en|date=4 March 2013 |periodical=2011 Census Analysis |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census-analysis/language-in-england-and-wales-2011/rpt---language-in-england-and-wales--2011.html|archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402115009/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census-analysis/language-in-england-and-wales-2011/rpt---language-in-england-and-wales--2011.html |url-status=live |ref={{sfnref|Office for National Statistics|2013}}}} <!-- OxfordLearner'sDictionary -->* {{cite web |title=Oxford Learner's Dictionaries |url=http://www.oxfordlearnersdictionaries.com/ |access-date=25 February 2015 |publisher=Oxford |ref={{harvid|Oxford Learner's Dictionary|2015}} |archive-date=9 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150209040312/http://www.oxfordlearnersdictionaries.com/ |url-status=live|lang=en}} <!-- Patrick2006aJamaica -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01760-0 |chapter=Jamaica: Language Situation|trans-chapter=Hamayka: Sitwasyon ss Wika|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006a |last1=Patrick |first1=P. L. |pages=88–90 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Patrick2006bAAVE -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05092-6 |chapter=English, African-American Vernacular|trans-chapter=Ingles, Aprikanong Amerikano Bernakular|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006b |last1=Patrick |first1=P. L. |pages=159–163 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Payne & Huddleston 2002 -->* {{cite book |last1=Payne |last2=Huddleston |first1=John |first2=Rodney |editor1-last=Huddleston |editor2-last=Pullum |editor1-first=R. |editor2-first=G. K. |date=2002 |title=Cambridge Grammar of English |url=https://archive.org/details/cambridgegrammar0000hudd |trans-title=Balarila ng Ingles ng Cambridge|lang=en|publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781316423530.006 |isbn=978-0-521-43146-0}} * {{cite book |last=Peters |first=Pam |title=The Cambridge Guide to English Usage|url=https://archive.org/details/cambridgeguideto00pete_0 |trans-title=Ang Gabay ng Cambridge sa Paggamit sa Ingles|lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-62181-6}} <!-- Phillipson2004 -->* {{cite book |last=Phillipson |first=Robert |title=English-Only Europe?: Challenging Language Policy|trans-title=Patakarang Ingles Lamang sa Europa? Paghamon sa Patakaran sa Wika|lang=en|date=28 April 2004 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-44349-9 |url=https://books.google.com/books?id=9HiCAgAAQBAJ&pg=PA47}} <!-- Richter2012 -->* {{cite book |last=Richter |first=Ingo |chapter=Introduction |trans-chapter=Panimula|editor1-last=Richter |editor1-first=Dagmar |editor2-last=Richter |editor2-first=Ingo |editor3-last=Toivanen |editor3-first=Reeta |display-editors=3 |editor4-last=Ulasiuk |editor4-first=Iryna |title=Language Rights Revisited: The challenge of global migration and communication|trans-title=Pagbisita muli sa mga Karapatan sa Wika: Ang hamon ng pandaigdigang migrasyon at komunikasyon|lang=en|date=2012 |publisher=BWV Verlag |isbn=978-3-8305-2809-8 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=3u9kBAAAQBAJ&pg=PA29}} <!-- Roach1999 -->* {{cite book |last=Roach |first=Peter |title=English Phonetics and Phonology|trans-title=Ponetika at Ponolohiya ng Ingles|lang=en|date=2009 |publisher=Cambridge |edition=4}} <!-- Robinson1992 -->* {{cite book |last=Robinson |first=Orrin |author-link=Orrin W. Robinson |title=Old English and Its Closest Relatives: A Survey of the Earliest Germanic Languages |trans-title=Lumang Ingles at ang Pinakamalapit Nitong Kamag-anak: Sarbey sa mga Pinakaunang Wikang Hermaniko|lang=en|publisher=Stanford University Press |date=1992 |isbn=978-0-8047-2221-6 |url=https://archive.org/details/oldenglishitsclo0000robi |url-access=registration}} <!-- Romaine1982 -->* {{cite book |last=Romaine |first=Suzanne |chapter=English in Scotland|trans-chapter=Ingles sa Eskosya|lang=en |editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language |trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|pages=56–83 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Romaine1999 -->* {{cite book |title=Cambridge History of the English Language |trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge|lang=en|volume=4|editor-last=Romaine |editor-first=Suzanne |publisher=Cambridge University Press |date=1999 |isbn=978-0-521-26477-8 |doi=10.1017/CHOL9780521264778.002}} ** {{Harvc |last=Algeo |first=John |chapter=Vocabulary |url=https://books.google.com/books?id=NxHuNOvwt7wC&pg=PA57 |in=Romaine |year=1999 |pages=57–91}} ** {{Harvc |last=Romaine |first=Suzanne |chapter=Introduction |in=Romaine |year=1999 |pages=1–56 |id={{sfnref|Romaine|1999a}}}} <!-- Romaine2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00646-5 |chapter=Language Policy in Multilingual Educational Contexts|trans-chapter=Patakaran sa Wika sa mga Konteksto ng Multilingwal na Edukasyon |title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last=Romaine |first=Suzanne |pages=584–596 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Routes of English -->* {{cite news |title=The Routes of English |trans-title=Ang Mga Ruta ng Ingles|lang=en|url=https://www.bbc.co.uk/radio4/routesofenglish/storysofar/programme4_6.shtml |date=1 August 2015 |work=BBC |ref={{harvid|The Routes of English}} |archive-date=24 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151024081346/http://www.bbc.co.uk/radio4/routesofenglish/storysofar/programme4_6.shtml |url-status=live}} <!-- Rowicka2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01848-4 |chapter=Canada: Language Situation |trans-chapter=Kanada: Sitwasyon sa Wika|lang=en|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Rowicka |first1=G. J. |pages=194–195 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Rubino2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01736-3 |chapter=Philippines: Language Situation |trans-chapter=Pilipinas: Sitwasyon sa Wika|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Rubino |first1=C. |pages=323–326 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Ryan2013 an official report of the United States Census -->* {{cite web |last=Ryan |first=Camille |title=Language Use in the United States: 2011|trans-title=Paggamit ng Wika sa Estados Unidos: 2011|lang=en|periodical=American Community Survey Reports |date=August 2013 |page=1 |url=https://www.census.gov/prod/2013pubs/acs-22.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205101044/http://www.census.gov/prod/2013pubs/acs-22.pdf |archive-date=5 February 2016 |url-status=dead}} <!-- Sailaja 2009 -->* {{cite book |last=Sailaja |first=Pingali |title=Indian English|trans-title=Ingles ng India|lang=en |publisher=Edinburgh University Press |date=2009 |isbn=978-0-7486-2595-6 |series=Dialects of English |url=https://books.google.com/books?id=ntxWxuoRBiwC}} <!-- Schiffrin 1988 -->* {{cite book |last=Schiffrin |first=Deborah |date=1988 |title=Discourse Markers|trans-title=Mga Pananda sa Diskurso|lang=en |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-35718-0 |series=Studies in Interactional Sociolinguistics |url=https://books.google.com/books?id=hs7J-WqPtPAC}} <!-- Schneider2007 -->* {{cite book |last=Schneider |first=Edgar |title=Postcolonial English: Varieties Around the World|trans-title=Poskolonyal na Ingles: Mga Barayti sa Iba't-ibang Panig ng Mundo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2007 |isbn=978-0-521-53901-2 |url=https://books.google.com/books?id=QIE6zGSd8okC}} <!-- Schonweitz2001 -->* {{cite journal |last=Schönweitz |first=Thomas |title=Gender and Postvocalic /r/ in the American South: A Detailed Socioregional Analysis |url=https://archive.org/details/sim_american-speech_fall-2001_76_3/page/258 |trans-title=Kasarian at ang Posbokalikong /r/ sa Katimugang Amerika: Detalyadong Sosyorehiyonal na Pagsusuri|lang=en|journal=American Speech |volume=76 |issue=3 |date=2001 |pages=259–285 |doi=10.1215/00031283-76-3-259 |s2cid=144403823}} <!-- Shaywitz2003 -->* {{cite book |last=Shaywitz |first=Sally E. |title=Overcoming Dyslexia: A New and Complete Science-based Program for Reading Problems at Any Level |trans-title=Pagtagumpayan ang Dyslexia: Isang Bago at Kumpletong Programang Nakaayon sa Agham para sa mga Problema sa Pagbabasa|lang=en|date=2003 |publisher=A. A. Knopf |isbn=978-0-375-40012-4 |url=https://books.google.com/books?id=hXbZ1QInSF0C}} <!-- Smith2009 -->* {{cite book |last=Smith |first=Jeremy J. |title=Old English: A Linguistic Introduction|trans-title=Lumang Ingles: Panimula sa Lingguwistika |lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2009 |isbn=978-0-521-86677-4}} <!-- Statistics Canada2014 -->* {{cite web |publisher=Statistics Canada |title=Population by mother tongue and age groups (total), 2011 counts, for Canada, provinces and territories |trans-title=Populasyon batay sa inang wika at grupo ng edad (kabuuan), bilang noong 2011, para sa Kanada, mga lalawigan, at teritoryo|lang=en|date=22 August 2014 |url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/lang/Pages/highlight.cfm?TabID=1&Lang=E&Asc=0&PRCode=01&OrderBy=2&View=1&tableID=401&queryID=1&Age=1#TableSummary |archive-date=26 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180726032921/http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/lang/Pages/highlight.cfm?TabID=1&Lang=E&Asc=0&PRCode=01&OrderBy=2&View=1&tableID=401&queryID=1&Age=1#TableSummary |url-status=live |ref={{sfnref|Statistics Canada|2014}}}} <!-- Statistics New Zealand2014 -->* {{cite web |publisher=Statistics New Zealand |title=2013 QuickStats About Culture and Identity|trans-title=2013 QuickStats ukol sa Kultura at Pagkakakilanlan|lang=en|date=April 2014 |url=http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Census/2013%20Census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/quickstats-culture-identity.pdf |page=23 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115195639/http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Census/2013%20Census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/quickstats-culture-identity.pdf |archive-date=15 January 2015 |ref={{sfnref|Statistics New Zealand|2014}}}} <!-- Statistics South Africa2012 official census of South Africa -->* {{cite book |publisher=Statistics South Africa |title=Census 2011: Census in Brief|lang=en |id=Report No. 03‑01‑41 |date=2012 |isbn=978-0-621-41388-5 |url=http://www.statssa.gov.za/census/census_2011/census_products/Census_2011_Census_in_brief.pdf |chapter=Population by first language spoken and province |ref={{sfnref|Statistics South Africa|2012}} |page=23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151113164744/http://www.statssa.gov.za/census/census_2011/census_products/Census_2011_Census_in_brief.pdf |archive-date=13 November 2015 |url-status=live |chapter-url=http://www.statssa.gov.za/census/census_2011/census_products/Census_2011_Census_in_brief.pdf#page=28 |editor-first=Pali |editor-last=Lehohla |location=Pretoria}} <!-- Stiles2018 -->* {{Cite book |last=Stiles |first=Patrick |date=2018 |title=Friesische Studien II: Beiträge des Föhrer Symposiums zur Friesischen Philologie vom 7.–8. April 1994 |trans-title=Araling Prisyano II: Mga Artikulo mula sa Föhr Symposium ukol sa Pilolohiyang Prisyano na ginanap noong ika-7 at ika-8 ng Abril 1994F0|url=https://www.academia.edu/37163852 |series=NOWELE Supplement Series |volume=12 |doi=10.1075/nss.12 |isbn=9789027272843 |language=de}} <!-- SvartikLeech2006 -->* {{cite book |last1=Svartvik |first1=Jan |last2=Leech |first2=Geoffrey |title=English: One Tongue, Many Voices |trans-title=Ingles: Isang Dila, Maraming Boses|lang=en|date=2006 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1-4039-1830-7 |url=https://archive.org/details/englishonetongue0000svar_y3z3 |url-access=registration}} <!-- Swan2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05058-6 |chapter=English in the Present Day (Since ca. 1900)|trans-chapter=Ingles sa Kasalukuyang Panahon (simula c. 1900)|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Swan |first1=M. |pages=149–156 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Sweet1892 -->* {{cite book |last=Sweet |first=Henry |title=A new English grammar |trans-title=Isang bagong balarilang Ingles|lang=en|url=https://archive.org/details/anewenglishgram01sweegoog |publisher=Cambridge University Press |date=2014 |orig-date=1892}} <!-- Thomas 2008 -->* {{cite book |last=Thomas |first=Erik R. |date=2008 |chapter=Rural Southern white accents|trans-chapter=Mga asento ng mga puti sa rural na Katimugan|trans-title=Mga Barayti ng Ingles |title=Varieties of English |volume=2|lang=en |pages=87–114 |editor=Edgar W. Schneider |publisher=de Gruyter |doi=10.1515/9783110208405.1.87 |isbn=978-3-11-020840-5}} <!-- ThomasonKaufman1988 -->* {{cite book |last1=Thomason |first1=Sarah G. |author-link=Sarah Thomason |last2=Kaufman |first2=Terrence |author-link2=Terrence Kaufman |title=Language Contact, Creolization and Genetic Linguistics |trans-title=Kontak sa Wika, Pagsasa-creole, at Lingguwistikang Henetiko|lang=en|url=https://archive.org/details/rosettaproject_afr_detail-2 |publisher=University of California Press |date=1988 |isbn=978-0-520-91279-3}} <!-- Toon1982 -->* {{cite book |last=Toon |first=Thomas E. |chapter=Variation in Contemporary American English|trans-chapter=Baryasyon sa Kontemporaryong Amerikanong Ingles|lang=en|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|pages=210–250 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- TraskTrask2010 -->* {{cite book |last=Trask |first=Robert Lawrence |author-link=Larry Trask |title=Why Do Languages Change?|trans-title=Bakit Nagbabago ang mfa Wika?|lang=en |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-83802-3 |url=https://books.google.com/books?id=9qoZzBgCmFMC}} <!-- Trudgill 1999 -->* {{cite book |last=Trudgill |first=Peter |date=1999 |title=The Dialects of England|url=https://archive.org/details/dialectsofenglan0000trud_f6f5 |trans-title=Mga Dayalekto ng Inglatera|lang=en |edition=2 |publisher=Blackwell |location=Oxford |isbn=978-0-631-21815-9}} <!-- Trudgill2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01506-6 |chapter=Accent |trans-chapter=Asento|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Trudgill |first1=P. |page=14 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Trudgill & Hannah 2002 replace with 2008 5th edition -->* {{cite book |last1=Trudgill |first1=Peter |first2=Jean |last2=Hannah |date=2002 |title=International English: A Guide to the Varieties of Standard English|trans-title=Pandaigdigang Ingles: Gabay sa mga Barayti ng Pamantayang Ingles|lang=en|edition=4 |location=London |publisher=Hodder |isbn=978-0-340-80834-4}} <!-- Trudgill & Hannah 2008 -->* {{cite book |last1=Trudgill |first1=Peter |first2=Jean |last2=Hannah |date=2008 |title=International English: A Guide to the Varieties of Standard English|trans-title=Pandaigdigang Ingles: Gabay sa mga Barayti ng Pamantayang Ingles|lang=en |edition=5 |location=London |publisher=Arnold |isbn=978-0-340-97161-1 |url=https://books.google.com/books?id=e8u8MR8MNaEC}} <!-- United Nations2008 -->* {{cite web |publisher=United Nations |title=Everything You Always Wanted to Know About the United Nations|trans-title=Lahat ng mga Gusto Mong Malaman Tungkol sa Mga Nagkakaisang Bansa|lang=en|date=2010 |url=https://digitallibrary.un.org/record/705254/files/everything_un.pdf?ln=en |quote=The working languages at the UN Secretariat are English and French. |ref={{sfnref|United Nations|2010}}}} <!-- Versloot2017 -->* {{Cite book |last=Versloot |first=Arjen P. |author-link=:fy:Arjen Versloot |chapter=Traces of a North Sea Germanic Idiom in the Fifth–Seventh Centuries AD|trans-chapter=Mga Bakas ng isang Dagat Hilagang Hermanikong Idiyoma noong Ikalima hanggang Ikapitong Siglo KP |pages=339–373 |url=https://www.cambridge.org/core/books/frisians-and-their-north-sea-neighbours/3E63327F4D3842542B0E1DD40129BE3B |title=Frisians and their North Sea Neighbours: From the Fifth Century to the Viking Age|trans-title=Mga Prisyano at ang Kanilang mga Kapitbahay sa Dagat Hilaga: Mula Ikalimang Siglo hanggang sa Panahon ng mga Viking|lang=en|date=2017 |publisher=Boydell & Brewer |isbn=978-1-78744-063-0 |doi=10.1017/9781787440630 |url-access=subscription |editor-last1=Hines |editor-first1=John |editor-last2=IJssennagger |editor-first2=Nelleke |location=Woodbridge, Inglatera}} <!-- Wardhaugh2010 -->* {{cite book |last=Wardhaugh |first=Ronald |title=An Introduction to Sociolinguistics|trans-title=Panimula sa Sosyolingguwistika |lang=en|edition=6 |publisher=Wiley-Blackwell |date=2010 |isbn=978-1-4051-8668-1 |series=Blackwell textbooks in Linguistics |volume=4}} <!-- Watts2011 -->* {{cite book |last=Watts |first=Richard J. |title=Language Myths and the History of English|url=https://archive.org/details/languagemythshis0000watt_r7c2 |trans-title=Mga Mito sa Wika at ang Kasaysayan ng Ingles|lang=en|date=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-532760-1 |doi=10.1093/acprof:oso/9780195327601.001.0001}} <!--Wells 1982 -->* {{Accents of English}} <!-- Wojcik2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05081-1 |chapter=Controlled Languages|trans-chapter=Mga Kontroladong Wika|lang=en |title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last1=Wojcik |first1=R. H. |pages=139–142 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Wolfram2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04256-5 |chapter=Variation and Language: Overview|trans-chapter=Baryasyon at Wika: Buod|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Wolfram |first1=W. |pages=333–341 |isbn=978-0-08-044854-1|lang=en}} {{refend}} == Link sa labas == {{Library resources box |about=yes |by=no }} * [http://www.lel.ed.ac.uk/research/gsound/Eng/Database/Phonetics/Englishes/Home/HomeMainFrameHolder.htm Mga asento ng wikang Ingles mula sa ibat-ibang panig ng mundo]{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Pamantasan ng Edinburgh) – mga maiikling rekord ng pagbigkas sa 110 piling salitang Ingles sa 50 asento ng wika. * [http://www.dialectsarchive.com/ International Dialects of English Archive] – mga rekord ng mga asento ng katutubo at pandaigdigang pananalitang L2 ng wikang Ingles. *[http://www.britishcouncil.ph British Council Philippines] *[http://www.tesol.ph TESOL Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402170304/http://www.tesol.ph/ |date=2015-04-02 }} {{Mga wika ng Pilipinas}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Ingles, Wikang}} [[Kategorya:Mga wika ng Pilipinas]] [[Kategorya:Wikang Ingles|*]] 11r9xr0re1ythdv54t97vvfx9awvi97 0 853 2214136 2211944 2026-07-02T12:01:33Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214136 wikitext text/x-wiki {{For|pag-aaral sa mga bato|heolohiya}} [[File:World Map 1689.JPG|thumb|Mapa ng mundo noong 1689.]] <!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa sa lead. --> '''Heógrapíya'''<ref name="tgl">{{cite web|url=https://diksiyonaryo.ph/search/heograpiya|website=Diksiyonaryo.ph|access-date=29 Mayo 2024|title=heograpiya}}</ref> ang pag-aaral sa kalupaan, katangian, naninirahan, at penomena ng [[Daigdig]].<ref name='intro1'>{{cite book |last1=Dahlman |first1=Carl |last2=Renwick |first2=William |title=Introduction to Geography: People, Places & Environment|url=https://archive.org/details/introductiontoge0000carl_u7y4 |lang=en|trans-title=Pagpapakilala sa Heograpiya: Tao, Lugar, at Kapaligiran|date=2014 |publisher=Pearson |isbn=978-0137504510 |edition=6 }}</ref> Sa kolokyal nitong kahulugan, tipikal itong tumutukoy sa kinaroroonan ng isang [[Lokasyon (heograpiya)|lugar]]; sa pormal na kahulugan, isa itong malawak na sangay ng [[agham]] na naglalayong alamin at maipaliwanag ang Daigdig at kung paano ito humantong sa kasalukuyan nitong mga proseso at hitsura. Bagamat tinutukoy ng heograpiya ang Daigdig, ginagamit rin ang salitang ito upang ilarawan ang ibang mga [[planeta]] sa larangan ng [[agham pamplaneta]].<ref name=Burt>{{cite book |last1=Burt |first1=Tim |title=Key Concepts in Geography: Scale, Resolution, Analysis, and Synthesis in Physical Geography|lang=en|trans-title=Mga Pangunahing Konsepto sa Heograpiya: Lawak, Linaw, Pagsusuri, at Sintesis sa Heograpiyang Pisikal |date=2009 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4051-9146-3 |pages=85–96 |edition=2}}</ref> Heograpiya ang itinuturing madalas bilang isang "tulay" na nagkokonekta sa [[likas na agham]] at [[agham panlipunan]].<ref name="Sala13">{{cite book |last1=Sala |first1=Maria |title=Geography |date=2009 |publisher=[[UNESCO]] |isbn=978-1-84826-960-6 |volume=1 |location=Oxford, Reyno Unido |language=en |trans-title=Heograpiya}}</ref> Kinekredit sa sinaunang Griyegong heograpo na si [[Eratostenes]] ang marami sa mga pundasyon ng pag-aaral sa heograpiya. Si Erastostenes din ang itinuturong nag-imbento sa naturang salita, mula sa salitang Griyego na ''geographia'' ({{lang-gr|γεωγραφία}}),<ref name="Roller">{{cite book |last1=Roller |first1=Duane W. |title=Eratosthenes' Geography|lang=en|trans-title=Heograpiya ni Eratostenes|date=2010 |publisher=Princeton University Press |location=[[New Jersey]], Estados Unidos |isbn=9780691142678 |url=https://press.princeton.edu/books/hardcover/9780691142678/eratosthenes-geography}}</ref> na kalauna'y hiniram ng [[mga wikang Romanse]] kabilang na ang [[wikang Ingles]] at [[wikang Espanyol|Espanyol]], kung saan nagmula ang modernong [[salitang Tagalog]] nito.<ref name="tgl"/> Gayunpaman, sa mga sulatin ni [[Ptolemeo]] unang lumabas ang naturang salita sa pasulat na anyo.<ref name='intro1'/> Sa kanya nagsimula ang "tradisyon ni Ptolemeo" ng larangan, na kinabibilangan ng teorya ng [[kartograpiya]] niya.<ref name="Brentjes2009">{{cite book |last1=Brentjes |first1=Sonja |title=International Encyclopedia of Human Geography|lang=en|trans-title=Pandaigdigang Ensiklopedya ng Heograpiyang Pantao |date=2009 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-044911-1 |pages=414–427 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/B978008044910400002X|chapter=Cartography in Islamic Societies|trans-chapter=Kartograpiya sa mga Lipunang Islamiko}}</ref> Gayunpaman, maituturo nang mas maaga ang mga konseptong inilatag niya sa heograpiya, lalo na sa kartograpiya; halimbawa nito ang mga unang tangka ng mga taga-[[Babylon]] na ilarawan ang kanilang lugar gamit ang isang [[mapa]] noong {{BKP|ika-9 na siglo}}.<ref name="Kurt-2009">{{Cite book|title=Geography and Ethnography: Perceptions of the World in Pre-Modern Societies|lang=en|trans-title=Heograpiya at Etnograpiya: Mga Persepyon sa Mundo ng mga Premodernong Lipunan|author=Kurt A. Raaflaub & Richard J. A. Talbert|publisher=[[John Wiley & Sons]]|year=2009|isbn=978-1-4051-9146-3|page=147}}</ref> Bagamat ang [[kasaysayan ng heograpiya]] ay nagsimula sa iba't ibang lugar at panahon, nananatili pa rin ang mga pangunahing konsepto sa mga ito, tulad ng pag-alam sa espasyo, lugar, oras, at lawak. Sa modernong panahon, isang akademikong larangan ang heograpiya na may samu't-saring mga kaparaanan. May mga pagtatangkang igrupo ito, kabilang na ang pagbibigay-kahulugan sa mga sangay nito gayundin sa apat na tradisyon ng heograpiya. == Panimula == [[File:Physical World Map.svg|thumb|Mapang pisikal ng mundo.]]Isang sistematikong pag-aaral sa [[Daigdig]] ang heograpiya.{{efn|Sakop din ng pag-aaral ang ibang mga planeta, tulad halimbawa ng [[Marte]], bagamat mas ginagamit ang salita sa pagtukoy sa Daigdig.}} Para maituring na bahagi ng pag-aaral, kailangan nito ng "espasyo" na mailalagay sa isang [[mapa]], tulad ng koordinado, pangalan ng lugar, o tirahan. Dahil dito, madalas na itinatambal ang heograpiya sa kartograpiya, lalo na sa kolokyal na pananaw, kahit na hindi ganito ang kaso sa lahat ng oras. Bagamat gumagamit ng mga mapa ang mga heograpo, hindi lang ito ang buong punto ng pag-aaral. Pinag-aaralan din nila ang mga proseso, tampok, at penomena ng Daigdig sa dalawang bahagi: espasyo at [[panahon]].<ref name="Hayes1">{{Cite web |last=Hayes-Bohanan |first=James |date=29 Setyembre 2009 |title=What is Environmental Geography, Anyway? |trans-title=Ano nga ba ang Heograpiyang Pangkapaligiran? |url=http://webhost.bridgew.edu/jhayesboh/environmentalgeography.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20061026054331/http://webhost.bridgew.edu/jhayesboh/environmentalgeography.htm |archive-date=26 Oktubre 2006 |access-date=10 Nobyembre 2016 |website=webhost.bridgew.edu |publisher=[[Bridgewater State University]] |language=en}}</ref> Malawak ang saklaw ng heograpiya, kaya naman isa itong larangang interdisiplinaryo. Ayon kay [[William Hughes (heograpo)|William Hughes]]: {{blockquote|text=Ang mga pangalan ng lugar... ay hindi heograpiya... Hindi masasabing isang heograpo na ang kung sino dahil lamang kabisado at isinapuso niya ang buong gazetteer. Mas mataas pa ang mga hangarin ng heograpiya kesa dito: habol nito na matukoy ang mga penomena (ng kalikasan at ng politika, depende sa kung paano mo itatrato ang pangalawa), na maihambing, na maibuod, na umangat mula sa mga epekto ng mga sanhi, at, sa paggawa sa mga ito, na matunton ang mga batas ng kalikasan at markahan ang mga impluwensiya nito sa tao. Isa itong 'paglalarawan sa mundo'— yon ang heograpiya. Sa isang salita, agham ang heograpiya— isang bagay na hindi lang puro mga pangalan kundi ng mga argumento at dahilan, ng mga sanhi at bunga.{{efn|orihinal na sipi: ''Names of places...are not geography...To know by heart a whole gazetteer full of them would not, in itself, constitute anyone a geographer. Geography has higher aims than this: it seeks to classify phenomena (alike of the natural and of the political world, in so far as it treats of the latter), to compare, to generalize, to ascend from effects to causes, and, in doing so, to trace out the laws of nature and to mark their influences upon man. This is 'a description of the world'—that is Geography. In a word, Geography is a Science—a thing not of mere names but of argument and reason, of cause and effect.''<ref>{{Cite book |last=Baker |first=J.N.L |title=The History of Geography|trans-title=Ang Kasaysayan ng Heograpiya|lang=en|date=1963 |publisher=Basil Blackwell |isbn=978-0-85328-022-4 |location=Oxford |page=66}}</ref>}}|sign=[[William Hughes (heograpo)|William Hughes]], 1863}}Mahahati sa tatlong pangunahing sangay ang heograpiya: [[Heograpiyang pantao|pantao]], [[Heograpiyang pisikal|pisikal]], at [[Heograpiyang teknikal|teknikal]].<ref name="Sala13"/><ref name="Hough1">{{Cite book |last1=Hough |first1=Carole |title=The Oxford Handbook of Names and Naming |last2=Izdebska |first2=Daria |date=2016 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-965643-1 |editor-last=Gammeltoft |editor-first=Peder |location=Oxford, Reyno Unido |language=en |trans-title=Ang Handbook ng Oxford ng mga Pangalan at Pagpapangalan |chapter=Names and Geography |trans-chapter=Mga Pangalan at Heograpiya}}</ref> Nakapokus ang heograpiyang pantao sa mga [[natayuang lugar]] ({{Lang-en|built environment}}) at kung paano ginagawa, tinitingnan, pinamamahalaan, at iniimpluwensiyahan ng mga tao ang espasyo.<ref name="Hough1" /> Sa heograpiyang pisikal naman sinusuri ang kalikasan at paano ang ugnayan sa pagitan ng mga [[organismo]], [[klima]], [[lupa]], [[tubig]], at [[anyong-lupa]].<ref name="Cotterill">{{Cite web |last=Cotterill |first=Peter D. |date=1997 |title=What is geography? |trans-title=Ano ang heograpiya? |url=http://www.aag.org/Careers/What_is_geog.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20061006152742/http://www.aag.org/Careers/What_is_geog.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=6 Oktubre 2006 |access-date= |website=AAG Career Guide: Jobs in Geography and related Geographical Sciences |publisher=American Association of Geographers |language=en}}</ref> Ang pagkakaiba ng dalawang sangay na ito ang nagbigay-daan upang mabuo ang [[heograpiyang pinagsama]], kung saan pinag-aaralan naman ang interaksyon ng tao sa kapaligiran.<ref name="Hayes1" /> Samantala, pag-aaral at pagdedebelop sa mga kagamitan naman ang pokus ng heograpiyang teknikal, kung saan sinusuri ng mga heograpo ang mga kaparaanan upang makakalap ng impormasyon, tulad halimbawa ng [[kartograpiya]] at [[sistemang pang-impormasyong pangheograpiya]] (GIS).<ref name="Haidu1">{{cite journal |last1=Haidu |first1=Ionel |date=2016 |title=What is Technical Geography |trans-title=Ano ang Heograpiyang Teknikal |url=https://technicalgeography.org/pdf/1_2016/01_haidu.pdf |url-status=live |journal=Geographia Technica |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–5 |doi=10.21163/GT_2016.111.01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119112718/http://www.technicalgeography.org/pdf/1_2016/01_haidu.pdf |archive-date=19 Enero 2022 |access-date=| issn=1842-5135}}</ref> === Mga pangunahing konsepto === {{Multiple image | total_width = 150 | align = right | direction = vertical <!--Location--> | image1 = Orthographic projection SW.jpg | caption1 = Lokasyon <!--Place--> | image2 = Ruine Aggstein 02.JPG | caption2 = Lugar <!--Human-Environment Interaction--> | image3 = Deforestration premejung.JPG | caption3 = Interaksyon <!--Movement--> | image4 = MS Hanseatic vor Anker.JPG | caption4 = Paggalaw <!--Region--> | image5 = Sahara ecoregion.svg | caption5 = Rehiyon | footer = Ang limang tema ng heograpiya. }} Mahirap ang paglalarawan sa heograpiya sa mga pangunahing konsepto nito, at hindi nagkakasundo ang mga heograpo patungkol rito. Halimbawa, tinukoy sa unang edisyon ng isang aklat ang mga sumusunod bilang mga pangunahing konsepto sa heograpiya: espasyo, lugar, panahon, eskala, at tanawin. Sa ikalawang edisyon nito, pinalawak ang mga ito upang isama ang mga sumusunod: mga sistemang pangkapaligiran, mga sistemang panlipunan, [[kalikasan]], [[globalisasyon]], pagdedebelop, at panganib. Isang paraan din na ginagamit sa pagturo sa larangan ay ang [[limang tema ng heograpiya]], na unang lumabas noong 1984 at madalas gamitin sa mga paaralan sa [[Estados Unidos]]. Ayon dito, ang heograpiya ay mailalarawan sa limang bahagi: lokasyon, lugar, relasyon sa kapaligiran, paggalaw, at mga rehiyon.<ref name="Natoli1994">{{cite journal |last1=Natoli |first1=Salvatore J. |date=1 Enero 1994 |title=''Guidelines for Geographic Education'' and the Fundamental Themes in Geography |trans-title="Gabay sa Edukasyong Pangheograpiya" at ang mga Pangunahing Tema ng Heograpiya |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00221349408979676 |journal=[[Journal of Geography]] |language=en |volume=93 |issue=1 |pages=2–6 |doi=10.1080/00221349408979676 |issn=0022-1341}}</ref><ref name="Brown2015">{{cite journal |last1=Buchanan |first1=Lisa Brown |last2=Tschida |first2=Christina M. |date=2015 |title=Exploring the five themes of geography using technology |trans-title=Paggalugad sa limang tema ng heograpiya gamit ang teknolohiya |url=https://ossr.scholasticahq.com/api/v1/attachments/2781/download |journal=The Ohio Social Studies Review |language=en |volume=52 |issue=1 |pages=29–39 |access-date=2024-06-02 |archive-date=2024-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518141508/https://ossr.scholasticahq.com/api/v1/attachments/2781/download |url-status=dead }}</ref> ==== Espasyo ==== {{Main|Espasyo}}Isa ang [[espasyo]] sa mga pangunahing konsepto sa heograpiya.<ref name="Thrift1">{{cite book |last1=Thrift |first1=Nigel |title=Key Concepts in Geography: Space, The Fundamental Stuff of Geography |date=2009 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4051-9146-3 |edition=2 |pages=85–96 |language=en |trans-title=Mga Pangunahing Konsepto sa Heograpiya: Espasyo, Ang Pangunahing Bagay ng Heograpiya}}</ref> Gayunpaman, hirap ang mga heograpo na linawin kung ano ito. [[Tiyak na espasyo at panahon|Espasyong tiyak]] ang tawag sa eksaktong lugar o koordinado ng mga tao, lugar, bagay, o penomena.<ref name="Thrift1" /> Ngayon, itinuturo sa mga heograpo ang pagtingin sa mundo bilang isang nababagong espasyo kung saan nagaganap ang mga ugnayan ng mga proseso, imbes sa tradisyonal na konsepto na isang larawang nakalagay sa mapa.<ref name="Thrift1" /> ==== Lugar ==== {{Main|Lokasyon (heograpiya)}}Isa ang [[Lokasyon (heograpiya)|lugar]] sa mga pinakamahahalaga at komplikadong termino sa heograpiya.<ref name="Tuan2">{{cite journal |last1=Tuan |first1=Yi-Fu |date=1991 |title=A View of Geography |trans-title=Isang Pagtingin sa Heograpiya |url=https://www.jstor.org/stable/215179 |journal=Geographical Review |language=en |volume=81 |issue=1 |pages=99–107 |bibcode=1991GeoRv..81...99T |doi=10.2307/215179 |jstor=215179 |access-date=}}</ref><ref name="Castree1">{{cite book |last1=Castree |first1=Noel |title=Key Concepts in Geography: Place, Connections and Boundaries in an Interdependent World |date=2009 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4051-9146-3 |edition=2 |pages=85–96 |language=en |trans-title=Mga Pangunahing Konsepto sa Heograpiya: Lugar, mga Koneksyon, at Hangganan sa isang Mundo Interdependent}}</ref><ref name="Gregory1">{{cite book |last1=Gregory |first1=Ken |title=Key Concepts in Geography: Place, The Management of Sustainable Physical Environments |date=2009 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4051-9146-3 |edition=2 |pages=173–199 |language=en |trans-title=Mga Pangunahing Konsepto sa Heograpiya: Lugar, Ang Pamamahala sa isang Napupunang Kapaligirang Pisikal}}</ref> Sa [[heograpiyang pantao]], kalipunan ang lugar ng mga koordinado sa mundo, ang mga gawaing naganap, nagaganap, at magaganap pa lang sa mga ito, at ang kahulugan ng espasyong ito sa mga tao.<ref name="Castree1" /> Samantala, sa [[heograpiyang pisikal]], kasama sa lugar ang lahat ng mga pisikal na penomena na naganap sa isang espasyo, tulad ng [[litospera]], [[atmospera]], [[idrospera]], at [[biospera]].<ref name="Gregory1" /> May mga relasyon ang bawat lugar sa isa't-isa.<ref name="Tobler2">{{cite journal |last1=Tobler |first1=Waldo |date=2004 |title=On the First Law of Geography: A Reply |trans-title=Ukol sa Unang Batas ng Heograpiya: Isang Tugon |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1111/j.1467-8306.2004.09402009.x |url-status=live |journal=Annals of the Association of American Geographers |language=en |volume=94 |issue=2 |pages=304–310 |doi=10.1111/j.1467-8306.2004.09402009.x |archive-url=https://web.archive.org/web/20220621022730/http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1111/j.1467-8306.2004.09402009.x |archive-date=21 Hunyo 2022 |access-date= |s2cid=33201684}}</ref> Ayon sa heograpong si [[Yi-Fu Tuan]], ang heograpiya ay ang pag-aaral sa Daigdig sa pananaw na ito ang tahanan ng sangkatauhan, kaya naman mahalaga at sentro sa pag-aaral na alamin ang kahulugan ng salitang lugar sa larangan.<ref name="Tuan2" /> ==== Panahon ==== {{Main|Heograpiyang pampanahon|Heograpiyang pangkasaysayan}} [[File:Sample_of_time_geographical_description.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sample_of_time_geographical_description.png|alt=A space-time cube is a three-axis graph where one axis represents the time dimension and the other axes represent two spatial dimensions|thumb|Isang halimbawa sa pagpapakita sa panahon sa heograpiya.]] Bagamat mas pinagtutuunan sa [[kasaysayan]] ang [[panahon]], mahalagang konsepto pa rin ito sa heograpiya.<ref name="Thrift2">{{cite book |last1=Thrift |first1=Nigel |title=An Introduction to Time-Geography |url=https://archive.org/details/introductiontoti0000thri |date=1977 |publisher=Geo Abstracts, University of East Anglia |isbn=0-90224667-4 |language=en |trans-title=Panimula sa Heograpiyang Pampanahon}}</ref> Ayon sa [[pisika]], hindi magkahiwalay ang espasyo at panahon; imbes magkasama ito sa konsepto ng [[espasyo-panahon]]. Nasa ilalim ng pisika ang heograpiya, kaya naman kinokonsidera din ng mga heograpo ang panahon bukod sa espasyo. Bagamat isang pananaw sa panahon sa heograpiya ay ang pagtala sa mga kaganapan sa isang lugar, saklaw din nito ang pagmomodelo sa mga nagbabagong kapaligiran na dulot ng paggalaw ng mga tao, organismo, at mga bagay.<ref name="Tuan1">{{cite book |last1=Tuan |first1=Yi-Fu |title=Space and Place: The Perspective of Experience |url=https://archive.org/details/spaceplaceperspe0000tuan |date=1977 |publisher=University of Minnesota Press |isbn=0-8166-3877-2 |language=en |trans-title=Espasyo at Lugar: Pananaw sa Karanasan}}</ref> Madalas na nagbabago ang pananaw ng mga tao sa isang lugar depende sa kung gaano kahaba ang pagtira nila sa lugar na yon.<ref name="Tuan1" /> Pinaghihigpitan ng panahon ang mga posibleng daanan pwedeng tahakin sa isang espasyo, lalo na kung may tiyak na pinagmulang punto. Mahirap ipakita ang panahon sa [[kartograpiya]]; gayunpaman, naging mas madali ito sa tulong ng mga [[teknolohiya]].<ref name="Miller1">{{cite journal |last1=Miller |first1=Harvey |date=2017 |title=Time geography and space–time prism |trans-title=Heograpiyang pampanahon at prismang espasyo-panahon |url=https://doi.org/10.1002/9781118786352.wbieg0431 |journal=International Encyclopedia of Geography: People, the Earth, Environment and Technology |language=en |pages=1–19 |doi=10.1002/9781118786352.wbieg0431 |isbn=978-0470659632 |access-date=}}</ref> ==== Eskala ==== {{Main|Eskala (heograpiya)|Eskala (mapa)}} [[File:Map_scale_-_8km,_5mi.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Map_scale_-_8km,_5mi.png|thumb|Isang tipikal na eskala, na nagpapakita ng sukat sa parehong [[sistemang metriko]] at [[Sistemang Imperyal|imperyal]].]] Sa mga [[mapa]], [[Eskala (heograpiya)|eskala]] ang kaugnayan ng layo na makikita sa mapa at layo sa katotohanan. Ginagamit ito ng mga heograpo upang masukat ang espasyo, upang malaman ang konteksto ng lugar sa pangkalahatan.<ref name="Herod">{{cite book |last1=Herod |first1=Andrew |title=Key Concepts in Geography: Scale, the local and the global |date=2009 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4051-9146-3 |edition=2 |pages=85–96 |language=en |trans-title=Mga Pangunahing Konsepto sa Heograpiya: Eskala, ang lokal at ang global}}</ref> === Batas ng heograpiya{{anchor|Batas}} === [[File:Waldo_Tobler_2007.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Waldo_Tobler_2007.jpg|thumb|Si [[Waldo Tobler]] ang nagmungkahi sa [[Unang batas ng heograpiya ni Tobler|una]] at [[Ikalawang batas ng heograpiya ni Tobler|ikalawang batas ng heograpiya]].]] Walang tiyak na napagkakasunduan na mga batas ng heograpiya, ngunit matagal na'ng iminumungkahi ng samu't saring mga heograpo ang mga ito, lalo na ng heograpong si [[Waldo Tobler]]. Bagamat may mga kritisismo sa mga ito, pinakatanggap sa mga ito ay ang unang batas ng heograpiya ni Tobler.<ref name="Goodchild1">{{cite journal |last1=Goodchild |first1=Michael |date=2004 |title=The Validity and Usefulness of Laws in Geographic Information Science and Geography |trans-title=Ang Pagkabalido at Gamit ng mga Batas sa Agham Pang-impormasyong Pangheograpiya at Heograpiya |journal=Annals of the Association of American Geographers |language=en |volume=94 |issue=2 |pages=300–303 |doi=10.1111/j.1467-8306.2004.09402008.x |s2cid=17912938}}</ref> Narito ang ilan sa mga mungkahing batas: * [[Unang batas ng heograpiya ni Tobler]], na nagsasabing "lahat ay magkakaugnay, pero mas may kaugnayan ang mga magkakapitbahay."{{Efn|name=law1|{{lang-en|Everything is related to everything else, but near things are more related than distant.}}}}<ref name="Tobler2" /> * [[Ikalawang batas ng heograpiya ni Tobler]], na nagsasabing "nakakaapekto sa loob ang mga penomenang nasa labas ng isang lugar."{{Efn|{{lang-en|The phenomenon external to a geographic area of interest affects what goes on inside.}}}}<ref name="Tobler2" /> * [[Batas ng heograpiya ni Arbia]], na nagsasabing "lahat ay magkakaugnay, pero mas may maugnayan ang mga inoobserbahang bagay nang malabo kesa malinaw."{{Efn|{{lang-en|Everything is related to everything else, but things observed at a coarse spatial resolution are more related than things observed at a finer resolution.}}}}<ref name="Tobler2" /> * [[Heteroheneidad ng espasyo]]. na nagsasabing hindi makokontrol ang [[pagkakaiba-iba]] ng mga [[baryable]] sa heograpiya.<ref name="Goodchild1" /> * [[Prinsipyo ng walang katiyakan]], na nagsasabing komplikado ang mundo at lahat ng representasyon nito ay may antas ng pagkalabo, na hindi kailanman tiyak na masusukat.<ref name="Goodchild1" /> == Kasaysayan == {{main|Kasaysayan ng heograpiya}} [[Talaksan:The Babylonian map of the world, from Sippar, Mesopotamia..JPG|thumb|Ang ''[[Imago Mundi]]'', isang sinaunang mapa mula sa [[Babylon]] na iginuhit sa isang [[luwad]] na tableta.]] Pinag-aralan ng mga sinaunang kultura ang heograpiya bilang paliwanag sa mundo, partikular sa kapaligiran nila. Ang mga pinakalumang [[mapa ng mundo]] ay nanggaling sa [[Babilonya (lungsod)|sinaunang Babylon]] mula sa {{BKP|ika-9 na siglo|link=yes}}.<ref name="Raaflaub1">{{Cite book |last1=Raaflaub |first1=Kurt A. |title=Geography and Ethnography: Perceptions of the World in Pre-Modern Societies |trans-title=Heograpiya at Etnograpiya: Mga Persepyon sa Mundo ng mga Lipunang Premoderno|last2=Talbert |first2=Richard J.A. |date=2009 |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-1-4051-9146-3|lang=en}}</ref> Pinakakilala sa mga ito ay ang ''[[Imago Mundi]]'' na tinatayang ginawa noong {{BKP|600|link=}}.<ref name="Siebold1">{{Cite web |last=Siebold |first=Jim |date=1998 |title=Babylonian clay tablet, 600 B.C.|lang=en|trans-title=Tabletang luwad mula Babylonia |url=http://www.henry-davis.com/MAPS/Ancient%20Web%20Pages/103.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161109193653/http://www.henry-davis.com/MAPS/Ancient%20Web%20Pages/103.html |archive-date=9 Nobyembre 2016 |website=henry-davis.com |publisher=Henry Davis Consulting Inc.}}</ref> Ipinakita rito ang lungsod ng Babylon sa [[Eufrates|Ilog Eufrates]] na pinapalibutan ng isang pabilog na kalupaan. Kasama sa kalupaang ito ay ang [[Assyria|Asirya]], [[Urartu]], at iba pang mga lungsod. Ang kalupaang ito ay pinapalibutan ng isang [[karagatan]]g tinatawag na "mapait na ilog," kung saan makikita ang pitong islang nakaayos upang makabuo ng isang bituing may pitong punto.<ref name="Delano1">{{Cite journal |last=Delano Smith |first=Catherine |year=1996 |title=Imago Mundi's Logo the Babylonian Map of the World |lang=en|trans-title=Logo ng Imago Mundi, ang Mapa ng Mundo ng mga taga-Babylon|journal=Imago Mundi |volume=48 |pages=209–211 |doi=10.1080/03085699608592846 |jstor=1151277}}</ref> May isang mas lumang mapa na nagpapakita sa parehong lungsod ngunit mas hilaga, bagamat hindi sigurado ang mga historyador kung ano talaga ang ipinapakita ng mapang ito.<ref name="Raaflaub1"/> Si [[Anaximander]] ang kinikilalang nagpasimula sa larangan ng heograpiya sa sinaunang Gresya. Siya ang kinekredit na gumawa sa ''[[gnomon]]'', isang sinaunang instrumentong nagsusukat ng [[latitud]].<ref name="Kish1">{{Cite book |last=Kish |first=George |url=https://books.google.com/books?id=_6qF4vjZvhYC |title=A Source Book in Geography |lang=en|trans-title=Isang Aklat Sanggunian sa Heograpiya|date=1978 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-82270-2 |archive-date=24 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160424065455/https://books.google.com/books?id=_6qF4vjZvhYC |url-status=live }}</ref> Samantala, matagumpay namang nahulaan ni [[Thales]] ang isang [[laho]] noong {{BKP|28 Mayo 585}}.<ref>{{cite journal | url=http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1997JHA....28..279S/0000279.000.html | bibcode=1997JHA....28..279S | title=Thales's Prediction of a Solar Eclipse | lang=en | trans-title=Prediksyon ni Thales sa isang Lahong Solar | last1=Stephenson | first1=F. Richard | last2=Fatoohi | first2=Louay J. | journal=Journal for the History of Astronomy | year=1997 | volume=28 | issue=4 | page=279 | doi=10.1177/002182869702800401 | s2cid=118345852 | access-date=2024-06-09 | archive-date=2019-07-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190715021159/http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1997JHA....28..279S/0000279.000.html | url-status=dead }}</ref> May debate pa rin sa kung sino ang unang nagpalagay na [[Bilog na mundo|bilog ang mundo]]; tipikal na tinutukoy si [[Pitagoras]] o [[Parmenides]] para sa kredit. Bagamat naniniwalang [[Patag na mundo|patag ang mundo]], ipinaliwanag ni [[Anaxigoras]] na bilog ang mundo sa pamamagitan ng pagpaliwanag sa mga laho. Samantala, nasukat naman ni [[Eratostenes]] ang lawak ng mundo sa pamamagitan ng pagsukat sa mga [[anino]] sa dalawang magkaibang lugar sa parehong oras; ang sukat niya ay ang pinakatumpak na nagawa hanggang sa paggamit ng [[trigonometriya]] ng iskolar na Muslim na si [[Abu Rayhan Bruni]] noong [[Ginintuang Panahon ng Islam]] upang sukatin ang lawak ng mundo.<ref name="Tassoul1">{{Cite book |last1=Tassoul |first1=Jean-Louis |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00tass |title=A Concise History of Solar and Stellar Physics|lang=en|trans-title=Isang Maikling Kasaysayan ng Pisikang Solar at Pangbituin |last2=Tassoul |first2=Monique |publisher=[[Princeton University Press]] |year=2004 |isbn=978-0-691-11711-9 |location=London |url-access=registration}}</ref><ref name="Goodman1">{{Cite book |last=Goodman |first=Lenn Evan |url=https://books.google.com/books?id=VJ6x-pcqMicC |title=Avicenna|lang=en|publisher=Routledge |year=1992 |isbn=978-0-415-01929-3|archive-date=16 Abril 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416171106/https://books.google.com/books?id=VJ6x-pcqMicC |url-status=live }}</ref> Si [[Hiparco]] ang itinuturong nakagawa sa unang [[Sistemang koordinadong pangheograpiya|mapagkakatiwalaang sistema]] ng latitud at [[longhitud]].<ref name="Smith1">{{Cite book |last=Smith |first=Sir William |url=https://books.google.com/books?id=AvcGAAAAQAAJ |title=Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology|lang=en|trans-title=Diksiyonaryo ng mga Biograpiya at Mitolohiyang Griyego at Romano|date=1846 |publisher=Taylor and Walton |volume=2 |location=London |archive-date=16 Abril 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416171118/https://books.google.com/books?id=AvcGAAAAQAAJ |url-status=live }}</ref> Ginamit niya ang sistemang [[seksahesimal]] ng [[matematika ng Babylonia]]. Ang gawa niya ay pinalawak ni [[Ptolemeo]] sa paggawa niya sa mga unang [[atlas (kalipunan ng mapa)|atlas]] ng mundong alam ng [[sinaunang Roma|mga Romano]].<ref name="Sullivan1">{{Cite web |last=Sullivan |first=Dan |date=2000 |title=Mapmaking and its History|lang=en|trans-title=Paggawa ng Mapa at ang Kasaysayan Nito| url=http://www.math.rutgers.edu/~cherlin/History/Papers2000/sullivan.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054812/http://www.math.rutgers.edu/~cherlin/History/Papers2000/sullivan.html |archive-date=4 Marso 2016 |website=rutgers.edu |publisher=[[Rutgers University]]}}</ref> Pagsapit ng [[Gitnang Kapanahunan]], lumipat ang sentro ng pag-aaral mula sa [[Europa]] papunta sa [[Gitnang Silangan]] bunga ng [[pagbagsak ng Imperyong Romano]].<ref name="Needham1">{{Cite book |last=Needham |first=Joseph |url=https://books.google.com/books?id=jfQ9E0u4pLAC |title=Science and Civilization in China|lang=en|trans-title=Agham at Sibilisasyon sa Tsina|publisher=Caves Books, Ltd. |year=1959 |isbn=978-0-521-05801-8 |volume=3 |location=Taipei |archive-url=https://web.archive.org/web/20160925055940/https://books.google.com/books/about/Science_and_Civilisation_in_China_Volume.html?id=jfQ9E0u4pLAC |archive-date=25 Setyembre 2016 |url-status=live }}</ref> Naglakbay ang mga heograpong Muslim at nakagawa ng mga komprehensibong mapa, tulad nina [[Muhammad al-Idrisi]], [[Ibn Battuta]], at [[Ibn Khaldun]]. Ginamit ng mga Muslim ang kaalamang nagmula sa sinaung Gresya at Roma upang itatag ang [[Tahanan ng Karunungan]] sa [[Baghdad]] (ngayo'y bahagi ng [[Iraq]]).<ref name="Nawwab1">{{Cite web |last1=Nawwab |first1=Ismail I. |last2=Hoye |first2=Paul F. |last3=Speers |first3=Peter C. |date=2018-09-05 |title=Islam and Islamic History and The Middle East|lang=en|trans-title=Islam at Kasaysayan ng Islam at ang Gitnang Silangan |url=https://www.islamicity.org/5898/islam-and-islamic-history-and-the-middle-east/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160617153237/http://www.islamicity.com/education/ihame/default.asp?Destination=%2Feducation%2Fihame%2F20.asp |archive-date=17 Hunyo 2016 |website=islamicity.com }}</ref> Ang paglalayag ng mga Europeo noong [[Panahon ng Pagtuklas]] ang nagbigay-daan upang madiskubre nila ang mga lupaing hindi nila alam, partikular na ang [[Bagong Mundo]]. Nagresulta ito upang seryosong pag-aralan ng mga iskolar ang heograpiya bilang tugon sa pagpapabuti ng paglalayag kontra sa kanilang mga kakumpetensiya. Ang [[Kasaysayan ng longhitud|problema ng longhitud]] ay isa sa mga matagal na'ng problema ng mga manlalayag sa Europa na naglilimita sa kanila sa paglayag sa mga malalayong lugar. Iniutos ng mga gobyerno ng mga bansa sa Europa, partikular na ng [[Imperyo ng Espanya|Espanya]], [[Imperyong Olandes|Olanda]], at [[Imperyong Britaniko|Britanya]], ang [[Mga premyo sa longhitud|paglalagay ng premyo]] sa sinumang makakagawa ng isang mapagkakatiwalaang paraan upang sukatin ang longhitud. Nalutas ito noong 1760 ni [[John Harrison]], isang Ingles na manggagawa ng [[orasan]], sa pamamagitan ng paggawa niya sa kronometrong H-4.<ref name="Aber1">{{Cite web |last=Aber |first=James Sandusky |date=2003 |title=Abu Rayhan al-Biruni|lang=en |url=http://academic.emporia.edu/aberjame/histgeol/biruni/biruni.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811024630/http://academic.emporia.edu/aberjame/histgeol/biruni/biruni.htm |archive-date=11 Agosto 2011 |website=academic.emporia.edu |publisher=[[Emporia State University]] }}</ref> Noong 1884 sa [[Estados Unidos]], nagkasundo ang mga bansa sa [[Pandaigdigang Kumperensiyang sa Meridyano]] na gamitin ang [[Gitnang Oras ng Greenwich|meridyanong Greenwich]] upang maging [[punong meridyano]] sa mga mapa. Naging pormal na disiplina sa mga pamantasan ng Europa ang heograpiya pagsapit ng ika-19 na siglo. Kasabay nito, nabuo rin ang mga unang [[samahang pangheograpiya]], tulad ng [[Société de Géographie]] noong 1821, [[Royal Geographical Society]] sa Britanya noong 1830, at ang [[National Geographic Society]] noong 1888. Ang pag-usad ng teknolohiya noong ika-20 siglo na nagbigay-daan upang mabuo ang ilang mga sangay ng heograpiya, tulad halimbawa ng [[heomatika]] at ang paggamit sa [[estadistika]] sa pag-aaral. Ang [[Rebolusyong Kwantitatibo]] noong dekada 1950s hanggang 1960s ang nagpabago sa pananaw ng larangan, kung saan nagsimulang gamitin ng mga heograpo ang mga numero mula sa estadistika at mga tiyak na sukat upang ilarawan ang heograpiya. Noong 1970, inimungkahi ng heograpong si [[Waldo Tobler]] ang [[unang batas ng heograpiya ni Tobler|unang batas ng heograpiya]], na nagsasabing "lahat ay magkakaugnay, pero mas may kaugnayan ang mga magkakapitbahay."{{Efn|name=law1}}<ref name="Tobler2"/> == Sangay == Malawak ang saklaw ng pag-aaral ng heograpiya, kaya naman sinubukan ng mga heograpo na igrupo ito ayon sa mga paksa, kabilang na ang [[apat na tradisyon ng heograpiya]]. Gayunpaman, hinahati rin sa tatlong sangay ang larangan: [[Heograpiyang pantao|pantao]], [[Heograpiyang pisikal|pisikal]], at [[Heograpiyang teknikal|teknikal]]. Ginagamit ang apat na tradisyon para hatiin ang mga kaparaanang teoretikal ginagamit ng mga heograpo.<ref name="Traditions1">{{cite journal |last1=Pattison |first1=William |date=1964 |title=The Four Traditions of Geography |trans-title=Ang Apat ng Tradisyon ng Heograpiya |url=https://doi.org/10.1080/00221346408985265 |journal=Journal of Geography |language=en |volume=63 |issue=5 |pages=211–216 |bibcode=1964JGeog..63..211P |doi=10.1080/00221346408985265 |access-date=}}</ref> Samantala, ginagamit naman ang mga sangay madalas sa mga nalalapat na kaparaanang pangheograpiya.<ref name="Sala13" /> === Apat na tradisyon === {{Main|Apat na tradisyon ng heograpiya}} Mungkahi noong 1964 na hatiin ang heograpiya sa apat na tradisyon: [[Pagsusuring pang-espasyo|lokasyonal]], [[Heograpiyang pinagsama|interaksyong tao-kapaligiran]], [[Heograpiyang panrehiyon|rehiyon]], at [[agham pandaigdig]].<ref name="Traditions1" /> Sadyang malalawak ang saklaw ng apat na tradisyon na nakabase sa [[pilosopiya]].<ref name="Traditions1" /> === Pantao === {{Main|Heograpiyang pantao}}Nakapokus sa mga tao ang [[heograpiyang pantao]], lalo na sa mga prosesong nakakaapekto sa mga lipunan.<ref name="HGDICT">{{Cite encyclopedia |year=2000 |title=Human Geography |encyclopedia=The Dictionary of Human Geography |publisher=Blackwell |location=Oxford |last=Johnston |first=Ron |editor-last=Johnston |editor-first=Ron |pages=353–360 |language=en |trans-title=Heograpiyang pantao |editor2-last=Gregory |editor2-first=Derek |editor3-last=Pratt |editor3-first=Geraldine |display-editors=3 |editor4-last=Watts |editor4-first=Michael}}</ref> Saklaw nito ang mga aspetong pantao, politikal, kultural, panlipunan, at pang-ekonomiya. === Pisikal === {{Main|Heograpiyang pisikal}}Nakapokus naman ang [[heograpiyang pisikal]] sa heograpiya bilang isang [[agham pandaigdig.]] Layunin nito na alamin ang mga [[Pagbabago ng klima|problemang pisikal at isyu]] sa [[litospera]], [[idrospera]], [[atmospera]], [[pedospera]], at [[biospera]]. Pag-aaral ito na nakatuon sa [[klima]], [[lupa]], at [[Karagatan|katubigan]] ng mundo, kabilang na ang pagbabago ng mga [[dalampasigan]] sa paglipas ng panahon.<ref>{{Cite thesis |last=Ibarra Marinas |first=Daniel |title=Análisis y evolución de las playas de la Región de Murcia (1956-2013) |type=PhD thesis |publisher=University of Murcia |year=2016 |language=es |url=https://digitum.um.es/digitum/handle/10201/128256 }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ginagamit din ang heograpiyang pisikal sa pag-aaral ng mga aksyon sa [[konserbasyon]] ng kalikasan sa iba't ibang rehiyon.<ref>{{Cite journal |last1=Ibarra Marinas |first1=Daniel |last2=Belmonte Serrato |first2=Francisco |last3=García-Marín |first3=Ramón |last4=Ballesteros Pelegrín |first4=Gustavo A. |title=Analysis of Replicability of Conservation Actions across Mediterranean Europe |journal=Land |volume=10 |issue=6 |pages=598 |year=2021 |doi=10.3390/land10060598}}</ref> === Teknikal === {{Main|Heograpiyang teknikal}} Pinag-aaralan sa [[heograpiyang teknikal]] ang mga kaparaanan, kagamitan, at [[estadistika]]ng ginagamit sa heograpiya.<ref name="Sala13" /> Sentro sa sangay ang mga teknolohiyang ginagamit sa larangan, at hindi sa datos nito. Bagamat unang kinilala ang sangay noong 1749,<ref name="cave1">{{cite book |last1=Cave |first1=Edward |title=Geography reformed: a new system of general geography, according to an accurate analysis of the science in four parts. The whole illustrated with notes. |date=1749 |publisher=Edward Cave |edition=2 |location=London |language=en |trans-title=Heograpiya repormado: isang bagong sistema ng pangkalahatana heograpiya, ayon sa isang tumpak na pagsusuri sa agham sa apat na bahagi. May mga guhit at tala.}}</ref> nito lamang ika-20 siglo itong pormal na kinilala bilang sangay ng heograpiya. Dahil sa [[Dakilang Pag-usad|pag-usad ng teknolohiya]] pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], naging sopistikado ang mga kagamitan sa heograpiyang teknikal, tulad halimbawa ng [[sistemang pang-impormasyong pangheograpiya]] (GIS), na ginagamit din sa pag-aaral ng [[pagbabago ng klima]] at pagtaas ng antas ng dagat.<ref>{{Cite journal |last1=Dawahidi |first1=Touria |last2=Ibarra Marinas |first2=Daniel |last3=Gomariz-Castillo |first3=Francisco |title=Estimación de la subida del nivel del mar por efecto del Cambio Climático mediante datos de mareógrafos y la serie de satélite NASA Topex-Poseidon/Jason. El caso de Valencia |journal=Anales de Geografía de la Universidad Complutense |issn=0211-9803 |volume=39 |issue=1 |pages=39-58 |year=2019}}</ref> Halimbawa, ang pag-aaral sa epekto ng [[pagbabago ng klima]] at [[subsidence|paglubog ng lupa]] sa [[Metro Manila]] gamit ang datos ng [[tide gauge|mareograpiya]] at [[satellite altimetry|altimetriya ng satelite]] ay nagpapakita ng malaking panganib ng pagtaas ng antas ng dagat hanggang 2150.<ref>{{Cite journal |last1=Ibarra Marinas |first1=Daniel |last2=Silva Mendoza |first2=Laura |last3=Mata Chacón |first3=Dulce |last4=Belmonte Serrato |first4=Francisco |title=Climate Change and Subsidence in Metro Manila: Relative Sea-Level Projections Through Tide-Gauge Records and Satellite Altimetry up to 2150 |journal=Geographies |volume=6 |issue=2 |year=2026 |doi=10.3390/geographies6020041}}</ref><ref name="Sala13" /><ref name="Haidu1" /> == Kaparaanan == Nahahati sa dalawa ang mga kaparaanang ginagamit sa heograpiya, kwalitatibo at kwantitatibo. === Kwalitatibo === {{Main|Heograpiyang kwalitatibo}} Deskriptibo ang [[heograpiyang kwalitatibo]], di tulad ng [[Heograpiyang kwantitatibo|kwantitatibo]] na nakatuon sa [[estadistika]]. Nagdadagdag sila sa konteksto sa mga konsepto, at galugarin ang mga konseptong pantao tulad ng [[paniniwala]] na hindi masusukat.<ref name="RyanBurns1">{{cite journal |last1=Burns |first1=Ryan |last2=Skupin |first2=Andre |date=2013 |title=Towards Qualitative Geovisual Analytics: A Case Study Involving Places, People, and Mediated Experience |trans-title=Tungo sa Kwalitatibong Analitikang Heobiswal: Isang Pag-aaral sa Kaso ng mga Lugar, Tao, at Namamagitang Karanasan |url=https://www.utpjournals.press/doi/full/10.3138/carto.48.3.1691 |journal=Cartographica: The International Journal for Geographic Information and Geovisualization |language=en |volume=48 |issue=3 |pages=157–176 |doi=10.3138/carto.48.3.1691 |access-date= |s2cid=3269642}}</ref> === Kwantitatibo === {{Main|Rebolusyong kwantitatibo|Heograpiyang kwantitatibo}} Dahil sa [[Rebolusyong Kwantitatibo]] noong dekada 1950s at 1960s na nagpabago sa heograpiya,<ref name="Fotheringham1">{{cite book |last1=Fotheringham |first1=A. Stewart |title=Quantitative Geography: Perspectives on Spatial Data Analysis |url=https://archive.org/details/quantitativegeog0000foth |last2=Brunsdon |first2=Chris |last3=Charlton |first3=Martin |date=2000 |publisher=Sage Publications Ltd |isbn=978-0-7619-5948-9 |language=en |trans-title=Heograpiyang Kwantitatibo: Mga Pananaw sa Pagsusuri ng Datos Pang-espasyo}}</ref> naging karaniwan ang paggamit sa mga kaparaanang kwantitatibo sa larangan. Nagresulta ito sa pagdebelop ng heograpiyang teknikal, na nagbigay-daan upang umusbong ang heograpiyang kwantitatibo bilang sangay sa ilalim nito.<ref name="Haidu1" /><ref name="Fotheringham1" /> == Tingnan din == * [[Heolohiya]] * [[Heopisika]] * [[Eskala ng panahong heolohiko]] * [[Kasaysayan ng Daigdig]] == Talababa == {{notelist}} == Sanggunian == {{reflist}} == Link sa labas == {{sister project links|collapsible=true|commons=y|v=y|s=y|species=no|voy=no|d=Q1071|wikt=y}} * ''[https://www.britannica.com/science/geography Geography]'' ("Heograpiya") sa website ng ''[[Encyclopaedia Britannica]]''. {{Geography topics|state=uncollapsed}} {{Social sciences}} {{Authority control}} [[Kategorya:Heograpiya| ]] [[Kategorya:Agham pandaigdig]] [[Kategorya:Mga agham panlipunan]] [[Kategorya:Mga pangunahing paksa]] scv9ytn2fpq466dzjv5b64tdr4eazr7 0 1169 2214243 2213250 2026-07-03T01:48:26Z ~2026-37993-63 163599 rv sockpuppet 2214243 wikitext text/x-wiki {{infobox settlement | official_name = Rehiyong Ilocos | other_name = Rehiyon I | settlement_type = [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Bangui Windmills, East View, Ilocos Norte, Philippines - panoramio.jpg{{!}} Bangui Wind Farm in Bangui, Ilocos Norte | photo2a = Calle Crisologo, Vigan Ilocos Sur.JPG{{!}} Calle Crisologo in Vigan, Ilocos Sur | photo2b = DingrasChurch1.JPG{{!}}Dingras Church in Dingras, Ilocos Norte | photo3a = Macho Temple view from hill.jpg{{!}} Ma-Cho Temple in San Fernando, La Union | photo3b = Hundred Island.jpg{{!}} Hundred Islands National Park in Alaminos, Pangasinan | size = 250 | position = center | spacing = 2 | color = transparent | border = 0 | foot_montage = Taas pababa: [[Bangui Wind Farm]]<br /> [[Vigan|Kalye Crisologo]], [[Simbahan ng Dingras]]<br />[[Templo ng Ma-Cho]], [[Hundred Islands National Park]] }} | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_size = 120x80px | image_seal = | seal_size = 100x80px | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = Lokasyon sa Pilipinas | nickname = | motto = | coordinates = {{coord|region:PH|format=dms|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{PHL}} | subdivision_type1 = [[Mga kapuluan ng Pilipinas|Kapuluan]] | subdivision_name1 = [[Luzon]] | seat_type = Sentrong panrehiyon | seat = [[San Fernando, La Union]] | leader_title = | leader_name = | area_total_km2 = 13,012.60 | area_footnotes = | population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}} | population_total = {{PH wikidata|population_total}} | population_footnotes = {{PH census|2015}} | population_density_km2 = auto | timezone = [[Pamantayang Oras ng Pilipinas|PST]] | utc_offset = +8 | iso_code = PH-01 | blank3_name = [[Talatuntunan ng Kaunlarang Pantao|HDI]] (2017) | blank3_info = 0.756<ref name="GlobalDataLab" /> – <span style="color:#090;">mataas</span> | blank_name_sec1 = [[Mga lalawigan ng Pilipinas|Mga lalawigan]] | blank_info_sec1 = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal;text-align:left;background-color:WhiteSmoke; | title = 4 | [[Ilocos Norte]] | [[Ilocos Sur]] | [[La Union]] | [[Pangasinan]] }} | blank1_name_sec1 = [[Mga lungsod ng Pilipinas|Mga lungsod]] | blank1_info_sec1 = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal;text-align:left;background-color:WhiteSmoke; | title = 9 | [[Alaminos, Pangasinan|Alaminos]] | [[Batac]] | [[Candon]] | [[Dagupan]] | [[Laoag]] | [[San Carlos, Pangasinan|San Carlos]] | [[San Fernando, La Union|San Fernando]] | [[Urdaneta, Pangasinan|Urdaneta]] | [[Vigan]] }} | blank2_name_sec1 = [[Mga bayan sa Pilipinas|Mga bayan]] | blank2_info_sec1 = 116 | blank3_name_sec1 = [[Barangay|Mga barangay]] | blank3_info_sec1 = 3,265 | blank4_name_sec1 = [[Kapulungan ng Kinatawan ng Pilipinas|Mga distritong kongresyonal]] | blank4_info_sec1 = 12 | demographics_type1 = Talatuntunan ng Kaunlarang Pantao | demographics1_title1 = [[Talatuntunan ng Kaunlarang Pantao|HDI]] (2018) | demographics1_info1 = 0.719<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|access-date=March 13, 2020}}</ref><br />{{color|#0c0|high}} · [[Talaan ng mga lalawigan ng Pilipinas ayon sa HDI|Pang-lima]] | blank_name_sec2 = [[Mga wika ng Pilipinas|Mga wika]] | blank_info_sec2 = {{hlist | item-style=white-space:nowrap; | [[Wikang Iloko|Iloko]] | [[Wikang Pangasinan|Pangasinan]] | [[Wikang Bolinao|Bolinao]] | [[Wikang Ingles sa Pilipinas|Ingles]] | [[Wikang Filipino|Filipino]] }} | website = }} Ang '''Rehiyon ng Ilocos''',{{efn|{{lang-en|Ilocos Region}}; {{lang-ilo|Rehion/Deppaar ti Ilocos}}; {{lang-pag|Sagor na Baybay na Luzon}}}} kilala rin sa pagtatakda nito na '''Rehiyon I''', ay isang [[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyong administratibo]] ng Pilipinas na makikita sa hilagang-kanlurang bahagi ng [[Luzon]]. May apat na [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ito: [[Ilocos Norte]], [[Ilocos Sur]], [[La Union]], at [[Pangasinan]], at isang malayang lungsod: [[Dagupan]]. Pinapaligiran ito ng mga rehiyon ng [[Lambak ng Cagayan]] at [[Rehiyong Pampangasiwaan ng Cordillera]] sa silangan at [[Gitnang Luzon]] sa timog. Nasa kanluran naman nito ang [[Dagat Kanlurang Pilipinas]]. Ang sentrong panrehiyon nito ay ang [[San Fernando, La Union|San Fernando]] sa La Union. Ilan sa mga lungsod na nandito ang mga lungsod ng [[Vigan]] sa Ilocos Sur at [[Laoag]] sa Ilocos Norte, gayundin ang [[Alaminos]] at [[San Catlos, Pangasinan|San Carlos]] sa Pangasinan. Ayon sa senso noong 2020, higit limang milyong katao ang nakatira sa rehiyon, at may densidad na 410 katao kada kilometro kuwadrado. [[Wikang Ilokano]] at [[wikang Pangasinense]] ang mga madalas gamiting wika sa rehiyon, ayon sa senso noong 2000. == Heograpiya == [[Talaksan:City of San Fernando.jpg|thumb|Isang tanawin sa San Fernando, La Union]] Ang Rehiyong Ilocos ay matatagpuan sa isang makipot na katapatagan sa pagitan ng [[Kabundukan ng Cordillera]], [[Dagat Timog Tsina]], hilagang bahagi ng kapatagan ng Gitnang Luzon, at hilagang silangang bahagi ng [[Bulubundukin ng Zambales]]. Matatagpuan dito ang [[Golpo ng Lingayen]], ang pinakatanyag na anyong tubig sa rehiyon na naglalaman ng [[Hundred Islands National Park]]. Matatagpuan naman sa hilaga ang [[Kipot ng Luzon]]. Ang [[Ilog ng Agno]] ay bumabagtas mula [[Benguet]] hanggang [[Pangasinan]], na umaagos sa isang malapad na delta sa [[Lingayen, Pangasinan|Lingayen]] at [[Dagupan]] bago umagos sa Golpo ng Lingayen. === Paghahating pampangasiwaan === [[Talaksan:Ph ilocos.png|thumb|upright|Mapang politikal ng Ilocos]] Ang Rehiyong Ilocos ay binubuo ng 4 mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]], 1 malayang nakapaloob na [[Mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]], 8 nakapaloob na mga lungsod, 116 [[Mga bayan ng Pilipinas|bayan]], at 3,265 mga [[barangay]].<ref name="NSCB">{{cite web|title=List of Regions|url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listreg.asp|publisher=National Statistical Coordination Board|accessdate=Enero 9, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081013150956/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listreg.asp|archivedate=Oktubre 13, 2008|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="background-color:#FDFDFD;text-align:center;font-size:90%;" |- ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Lalawigan ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Kabisera ! scope="col" style="border-bottom:none;white-space:nowrap;" class="unsortable" colspan=2 | Populasyon {{small|(2015)}}{{PH census|2015}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Lawak<ref name="PSA-NSCB-ProvinceList">{{cite web|title=PSGC Interactive; List of Provinces|url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp|website=[[Philippine Statistics Authority]] |accessdate=March 30, 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130111015112/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp|archivedate=January 11, 2013}}</ref> ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Kapal ng populasyon ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Mga lungsod ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Mga bayan ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Mga barangay |- ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | km² ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | sq mi ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | /km² ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | /sq mi ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Ilocos Norte]] | style="text-align:left;" | [[Laoag]] | {{percent and number|593081|5026128|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|3,467.89|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|593081/3,467.89|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 2 | 21 | [[Talaan ng mga barangay sa Ilocos Norte|557]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Ilocos Sur]] | style="text-align:left;" | [[Vigan]] | {{percent and number|689668|5026128|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|2,596.00|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|689668/2,596.00|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 2 | 32 | [[Talaan ng mga barangay sa Ilocos Sur|768]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[La Union]] | style="text-align:left;" | [[San Fernando, La Union|San Fernando]] | {{percent and number|786653|5026128|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|1,497.70|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|786653/1,497.70|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 1 | 19 | [[Talaan ng mga barangay sa La Union|576]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Pangasinan]] | style="text-align:left;" | [[Lingayen]] | {{percent and number|2956726|5026128|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|5,451.01|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|2956726/5,451.01|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 4 | 44 | [[Talaan ng mga barangay sa Pangasinan|1,364]] |-class="sortbottom" ! scope="row" style="text-align:left;" colspan=3 | Total ! scope="col" style="text-align:right;" | 5,026,128 ! scope="col" style="text-align:right;" | 13,012.60 ! scope="col" | {{convert|13,012.60|km2|disp=number|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{sigfig|5026128/13,012.60|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|{{sigfig|5026128/13,012.60|2}}|PD/km2|disp=number}} ! scope="col" | 9 ! scope="col" | 116 ! scope="col" | 3,265 |-class="sortbottom" style="text-align:left;background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;" | style="padding-left:1em;" colspan=13 | • Kasama sa mga bilang para sa Pangasinan ang malayang nakapaloob na lungsod ng [[Dagupan]]. |} {{unbulleted list | {{Color box|#BFF5FF|†|border=darkgray}} {{font|Sentrong panrehiyon|size=90%}} }} {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" style="text-align:center;background-color:#FDFDFD;font-size:90%;" |- ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Lungsod/Bayan ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Populasyon {{small|(2015)}}{{PH census|2015}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=2 | Lawak<ref name="PSA-CitiesList">{{cite web|title=PSGC Interactive; List of Cities |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp |website=Philippine Statistics Authority |accessdate=March 29, 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110429190752/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp |archivedate=April 29, 2011 }}</ref> ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=2 | Kapal ng populasyon ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Klase ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Income class ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Lalawigan |- ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" | km² ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" class="unsortable" | {{nowrap|sq mi}} ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" | /km² ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" class="unsortable" | {{nowrap|/sq mi}} ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Adams, Ilocos Norte|Adams]] | style="text-align:right;" | 1,792 | {{convert|159.31|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1792/159.31|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-lima | style="text-align:center;" | [[Ilocos Norte]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Agno, Pangasinan|Agno]] | style="text-align:right;" | 28,052 | {{convert|169.75|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|28052/169.75|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikatlo | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Agoo]] | style="text-align:right;" | 63,692 | {{convert|52.84|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|63692/52.84|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-una | style="text-align:center;" | [[La Union]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Aguilar, Pangasinan|Aguilar]] | style="text-align:right;" | 41,463 | {{convert|195.07|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|41463/195.07|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikatlo | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Alaminos, Pangasinan|Alaminos]] | style="text-align:right;" | 89,708 | {{convert|164.26|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|89708/164.26|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob na Lungsod | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Alcala, Pangasinan|Alcala]] | style="text-align:right;" | 43,402 | {{convert|45.71|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|43402/45.71|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikatlo | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Alilem]] | style="text-align:right;" | 6,695 | {{convert|119.33|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|6695/119.33|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Anda, Pangasinan|Anda]] | style="text-align:right;" | 39,504 | {{convert|74.55|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|39504/74.55|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikatlo | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Aringay]] | style="text-align:right;" | 47,458 | {{convert|84.54|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|47458/84.54|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikalawa | style="text-align:center;" | [[La Union]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Asingan]] | style="text-align:right;" | 57,355 | {{convert|66.64|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|57355/66.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikalawa | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Bacarra]] | style="text-align:right;" | 32,215 | {{convert|65.32|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|32215/65.32|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikatlo | style="text-align:center;" | [[Ilocos Norte]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Bacnotan]] | style="text-align:right;" | 42,078 | {{convert|76.60|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|42078/76.60|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-una | style="text-align:center;" | [[La Union]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Badoc]] | style="text-align:right;" | 31,616 | {{convert|76.68|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|31616/76.68|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikalawa | style="text-align:center;" | [[Ilocos Norte]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Bagulin]] | style="text-align:right;" | 13,456 | {{convert|107.33|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|13456/107.33|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-lima | style="text-align:center;" | [[La Union]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Balaoan]] | style="text-align:right;" | 39,188 | {{convert|68.70|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|39188/68.70|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-una | style="text-align:center;" | [[La Union]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Balungao]] | style="text-align:right;" | 31,106 | {{convert|73.25|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|31106/73.25|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Banayoyo]] | style="text-align:right;" | 7,748 | {{convert|24.63|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|7748/24.63|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Bangar, La Union|Bangar]] | style="text-align:right;" | 35,947 | {{convert|37.36|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|35947/37.36|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikatlo | style="text-align:center;" | [[La Union]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Bangui, Ilocos Norte|Bangui]] | style="text-align:right;" | 14,672 | {{convert|112.98|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|14672/112.98|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[Ilocos Norte]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Bani, Pangasinan|Bani]] | style="text-align:right;" | 50,306 | {{convert|179.65|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|50306/179.65|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikalawa | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Banna, Ilocos Norte|Banna]] | style="text-align:right;" | 19,438 | {{convert|92.73|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|19438/92.73|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[Ilocos Norte]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Bantay, Ilocos Sur|Bantay]] | style="text-align:right;" | 35,731 | {{convert|76.60|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|35731/76.60|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-una | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Basista]] | style="text-align:right;" | 32,959 | {{convert|24.00|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|32959/24.00|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Batac]] | style="text-align:right;" | 55,201 | {{convert|161.06|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|55201/161.06|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob na Lungsod | style="text-align:center;" | Ika-lima | style="text-align:center;" | [[Ilocos Norte]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Bauang]] | style="text-align:right;" | 75,032 | {{convert|73.15|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|75032/73.15|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-una | style="text-align:center;" | [[La Union]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Bautista, Pangasinan|Bautista]] | style="text-align:right;" | 32,307 | {{convert|46.33|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|32307/46.33|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Bayambang]] | style="text-align:right;" | 118,205 | {{convert|143.94|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|118205/143.95|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-una | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Binalonan]] | style="text-align:right;" | 54,555 | {{convert|47.57|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|54,55/47.57|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-una | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Binmaley]] | style="text-align:right;" | 83,052 | {{convert|118.50|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|83052/118.50|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-una | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Bolinao, Pangasinan|Bolinao]] | style="text-align:right;" | 82,084 | {{convert|197.22|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|82084/197.22|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-una | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Bugallon]] | style="text-align:right;" | 67,348 | {{convert|189.64|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|67348/189.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikalawa | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Burgos, Ilocos Norte|Burgos]] | style="text-align:right;" | 9,777 | {{convert|128.90|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|9777/128.90|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-lima | style="text-align:center;" | [[Ilocos Norte]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Burgos, Ilocos Sur|Burgos]] | style="text-align:right;" | 12,224 | {{convert|44.38|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|12224/44.38|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Burgos, La Union|Burgos]] | style="text-align:right;" | 8,067 | {{convert|70.80|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|8067/70.80|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-lima | style="text-align:center;" | [[La Union]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Burgos, Pangasinan|Burgos]] | style="text-align:right;" | 21,637 | {{convert|131.32|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|21637/131.32|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Caba, La Union|Caba]] | style="text-align:right;" | 22,039 | {{convert|46.31|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|22039/46.31|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[La Union]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Cabugao]] | style="text-align:right;" | 37,501 | {{convert|95.56|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|37501/95.56|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-una | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Calasiao]] | style="text-align:right;" | 95,154 | {{convert|48.36|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|95154/48.36|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-una | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Candon]] | style="text-align:right;" | 60,623 | {{convert|103.28|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|60623/103.28|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob na Lungsod | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Caoayan, Ilocos Sur|Caoayan]] | style="text-align:right;" | 19,861 | {{convert|17.42|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|19861/17.42|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Carasi]] | style="text-align:right;" | 1,567 | {{convert|82.97|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1567/82.97|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-lima | style="text-align:center;" | [[Ilocos Norte]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Cervantes, Ilocos Sur|Cervantes]] | style="text-align:right;" | 17,211 | {{convert|234.70|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|17211/234.70|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Currimao]] | style="text-align:right;" | 12,184 | {{convert|34.08|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|12184/34.08|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[Ilocos Norte]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Dagupan]] | style="text-align:right;" | 171,271 | {{convert|44.47|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|171271/44.47|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Independent Nakapaloob na Lungsod | style="text-align:center;" | Ika-una | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Dasol]] | style="text-align:right;" | 29,110 | {{convert|166.60|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|29110/166.60|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikatlo | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Dingras]] | style="text-align:right;" | 38,562 | {{convert|96.00|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|38562/96.00|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikalawa | style="text-align:center;" | [[Ilocos Norte]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Dumalneg]] | style="text-align:right;" | 2,947 | {{convert|88.48|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|2947/88.48|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-lima | style="text-align:center;" | [[Ilocos Norte]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Galimuyod]] | style="text-align:right;" | 10,748 | {{convert|34.40|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|10748/34.40|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Gregorio del Pilar, Ilocos Sur|Gregorio del Pilar]] | style="text-align:right;" | 4,875 | {{convert|41.66|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|4875/41.66|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-lima | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Infanta, Pangasinan|Infanta]] | style="text-align:right;" | 24,584 | {{convert|254.29|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|24584/254.29|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikatlo | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Labrador, Pangasinan|Labrador]] | style="text-align:right;" | 23,201 | {{convert|90.99|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|23201/90.99|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Laoac, Pangasinan|Laoac]] | style="text-align:right;" | 31,497 | {{convert|40.50|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|31497/40.50|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Laoag]] | style="text-align:right;" | 111,125 | {{convert|116.08|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|111125/116.08|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob na Lungsod | style="text-align:center;" | Ikatlo | style="text-align:center;" | [[Ilocos Norte]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Lidlidda]] | style="text-align:right;" | 4,647 | {{convert|33.84|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|4647/33.84|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-lima | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Lingayen]] | style="text-align:right;" | 103,278 | {{convert|62.76|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|103278/62.76|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-una | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Luna, La Union|Luna]] | style="text-align:right;" | 35,802 | {{convert|42.90|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|35802/42.90|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikatlo | style="text-align:center;" | [[La Union]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Mabini, Pangasinan|Mabini]] | style="text-align:right;" | 24,765 | {{convert|291.01|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|24765/291.01|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikatlo | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Magsingal]] | style="text-align:right;" | 30,792 | {{convert|84.98|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|30792/84.98|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikatlo | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Malasiqui]] | style="text-align:right;" | 130,275 | {{convert|131.37|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|130275/131.37|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-una | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Manaoag]] | style="text-align:right;" | 69,497 | {{convert|55.95|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|69497/55.95|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-una | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Mangaldan]] | style="text-align:right;" | 106,331 | {{convert|48.47|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|106331/48.47|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-una | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Mangatarem]] | style="text-align:right;" | 73,241 | {{convert|317.50|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|73241/317.50|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-una | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Mapandan]] | style="text-align:right;" | 37,059 | {{convert|30.00|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|37059/30.00|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikatlo | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Marcos, Ilocos Norte|Marcos]] | style="text-align:right;" | 17,777 | {{convert|72.77|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|17777/72.77|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[Ilocos Norte]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Nagbukel]] | style="text-align:right;" | 5,259 | {{convert|43.12|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|5259/43.12|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-lima | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Naguilian, La Union|Naguilian]] | style="text-align:right;" | 54,221 | {{convert|104.60|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|54221/104.60|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-una | style="text-align:center;" | [[La Union]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Narvacan]] | style="text-align:right;" | 44,006 | {{convert|122.21|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|44006/122.21|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikalawa | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Natividad, Pangasinan|Natividad]] | style="text-align:right;" | 24,299 | {{convert|134.36|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|24299/134.36|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Nueva Era, Ilocos Norte|Nueva Era]] | style="text-align:right;" | 9,506 | {{convert|515.02|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|9506/515.02|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikatlo | style="text-align:center;" | [[Ilocos Norte]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Pagudpud]] | style="text-align:right;" | 23,770 | {{convert|194.90|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|23770/194.90|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[Ilocos Norte]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Paoay]] | style="text-align:right;" | 24,866 | {{convert|76.24|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|24866/76.24|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[Ilocos Norte]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Pasuquin]] | style="text-align:right;" | 28,980 | {{convert|210.54|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|28980/210.54|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikatlo | style="text-align:center;" | [[Ilocos Norte]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Piddig]] | style="text-align:right;" | 21,497 | {{convert|216.20|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|21497/216.20|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikatlo | style="text-align:center;" | [[Ilocos Norte]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Pinili]] | style="text-align:right;" | 17,300 | {{convert|89.48|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|17300/89.48|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[Ilocos Norte]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Pozorrubio, Pangasinan|Pozorrubio]] | style="text-align:right;" | 69,555 | {{convert|134.60|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|69555/134.60|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-una | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Pugo, La Union|Pugo]] | style="text-align:right;" | 19,690 | {{convert|62.84|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|19690/62.84|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-lima | style="text-align:center;" | [[La Union]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Quirino, Ilocos Sur|Quirino]] | style="text-align:right;" | 8,573 | {{convert|240.10|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|8573/240.10|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Rosales, Pangasinan|Rosales]] | style="text-align:right;" | 63,081 | {{convert|66.39|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|63081/66.39|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-una | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Rosario, La Union|Rosario]] | style="text-align:right;" | 55,458 | {{convert|73.98|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|55458/73.98|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-una | style="text-align:center;" | [[La Union]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Salcedo, Ilocos Sur|Salcedo]] | style="text-align:right;" | 11,288 | {{convert|103.44|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|11288/103.44|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[San Carlos, Pangasinan|San Carlos]] | style="text-align:right;" | 188,571 | {{convert|169.03|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|188571/169.03|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob na Lungsod | style="text-align:center;" | Ikatlo | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[San Emilio, Ilocos Sur|San Emilio]] | style="text-align:right;" | 7,407 | {{convert|141.44|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|7407/141.44|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[San Esteban, Ilocos Sur|San Esteban]] | style="text-align:right;" | 8,349 | {{convert|19.62|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|8349/19.62|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-lima | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[San Fabian, Pangasinan|San Fabian]] | style="text-align:right;" | 83,025 | {{convert|81.28|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|83025/81.28|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-una | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:#BFF5FF;border-right:0;" |† [[San Fernando, La Union|San Fernando]] | style="text-align:right;" | 121,812 | {{convert|102.72|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|121812/102.72|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob na Lungsod | style="text-align:center;" | Ikatlo | style="text-align:center;" | [[La Union]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[San Gabriel, La Union|San Gabriel]] | style="text-align:right;" | 18,172 | {{convert|129.87|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|18172/129.87|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[La Union]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[San Ildefonso, Ilocos Sur|San Ildefonso]] | style="text-align:right;" | 7,787 | {{convert|11.35|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|7787/11.35|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-lima | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[San Jacinto, Pangasinan|San Jacinto]] | style="text-align:right;" | 40,848 | {{convert|44.18|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|40848/44.18|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikatlo | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[San Juan, Ilocos Sur|San Juan]] | style="text-align:right;" | 26,411 | {{convert|64.37|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|26411/64.37|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikatlo | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[San Juan, La Union|San Juan]] | style="text-align:right;" | 37,188 | {{convert|57.12|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|37188/57.12|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikalawa | style="text-align:center;" | [[La Union]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[San Manuel, Pangasinan|San Manuel]] | style="text-align:right;" | 52,939 | {{convert|129.18|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|52939/129.18|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-una | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[San Nicolas, Ilocos Norte|San Nicolas]] | style="text-align:right;" | 36,736 | {{convert|40.18|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|36736/40.18|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikalawa | style="text-align:center;" | [[Ilocos Norte]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[San Nicolas, Pangasinan|San Nicolas]] | style="text-align:right;" | 35,574 | {{convert|210.20|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|35574/210.20|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-una | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[San Quintin, Pangasinan|San Quintin]] | style="text-align:right;" | 32,945 | {{convert|115.90|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|32945/115.90|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikatlo | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[San Vicente, Ilocos Sur|San Vicente]] | style="text-align:right;" | 12,758 | {{convert|12.60|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|12758/12.60|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-lima | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Santa, Ilocos Sur|Santa]] | style="text-align:right;" | 15,340 | {{convert|109.10|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|15340/109.10|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Santa Barbara, Pangasinan|Santa Barbara]] | style="text-align:right;" | 82,012 | {{convert|61.37|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|82012/61.37|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-una | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Santa Catalina, Ilocos Sur|Santa Catalina]] | style="text-align:right;" | 13,945 | {{convert|9.68|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|13945/9.68|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-lima | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Santa Cruz, Ilocos Sur|Santa Cruz]] | style="text-align:right;" | 39,868 | {{convert|88.78|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|39868/88.78|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-una | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Santa Lucia, Ilocos Sur|Santa Lucia]] | style="text-align:right;" | 25,402 | {{convert|49.72|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|25402/49.72|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikatlo | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Santa Maria, Ilocos Sur|Santa Maria]] | style="text-align:right;" | 30,321 | {{convert|63.31|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|30321/63.31|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikatlo | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Santa Maria, Pangasinan|Santa Maria]] | style="text-align:right;" | 33,038 | {{convert|69.50|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|33038/69.50|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Santiago, Ilocos Sur|Santiago]] | style="text-align:right;" | 18,759 | {{convert|46.36|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|18759/46.36|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Santo Domingo, Ilocos Sur|Santo Domingo]] | style="text-align:right;" | 27,975 | {{convert|55.49|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|27975/55.49|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikatlo | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Santo Tomas, La Union|Santo Tomas]] | style="text-align:right;" | 39,092 | {{convert|64.00|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|39092/64.00|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[La Union]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Santo Tomas, Pangasinan|Santo Tomas]] | style="text-align:right;" | 15,022 | {{convert|12.99|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|15022/12.99|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-lima | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Santol, La Union|Santol]] | style="text-align:right;" | 12,476 | {{convert|93.70|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|12476/93.70|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[La Union]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Sarrat]] | style="text-align:right;" | 25,212 | {{convert|57.39|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|25212/57.39|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-una | style="text-align:center;" | [[Ilocos Norte]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Sigay, Ilocos Sur|Sigay]] | style="text-align:right;" | 2,737 | {{convert|81.55|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|2737/81.55|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-lima | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Sinait]] | style="text-align:right;" | 25,640 | {{convert|65.56|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|25640/65.56|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikatlo | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Sison, Pangasinan|Sison]] | style="text-align:right;" | 47,518 | {{convert|81.88|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|47518/81.88|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikatlo | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Solsona, Ilocos Norte|Solsona]] | style="text-align:right;" | 24,121 | {{convert|166.23|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|24121/166.23|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikatlo | style="text-align:center;" | [[Ilocos Norte]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Sual, Pangasinan|Sual]] | style="text-align:right;" | 34,149 | {{convert|130.16|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|34149/130.16|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-una | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Sudipen]] | style="text-align:right;" | 17,056 | {{convert|97.59|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|17056/97.59|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[La Union]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Sugpon]] | style="text-align:right;" | 4,585 | {{convert|57.11|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|4585/57.11|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-lima | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Suyo, Ilocos Sur|Suyo]] | style="text-align:right;" | 11,446 | {{convert|124.00|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|11446/124.00|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Tagudin]] | style="text-align:right;" | 39,277 | {{convert|151.19|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|39277/151.19|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikalawa | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Tayug]] | style="text-align:right;" | 43,149 | {{convert|51.24|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|43149/51.24|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikatlo | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Tubao]] | style="text-align:right;" | 28,729 | {{convert|50.75|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|28729/50.75|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[La Union]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Umingan]] | style="text-align:right;" | 73,252 | {{convert|258.43|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|73252/258.43|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-una | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Urbiztondo, Pangasinan|Urbiztondo]] | style="text-align:right;" | 50,170 | {{convert|81.80|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|50170/81.80|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ikatlo | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Urdaneta]] | style="text-align:right;" | 132,940 | {{convert|100.26|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|132940/100.26|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob na Lungsod | style="text-align:center;" | Ikalawa | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Vigan]] | style="text-align:right;" | 53,879 | {{convert|25.12|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|53879/25.12|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob na Lungsod | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:center;" | [[Ilocos Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Villasis]] | style="text-align:right;" | 62,333 | {{convert|75.83|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|62333/75.83|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-una | style="text-align:center;" | [[Pangasinan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Vintar]] | style="text-align:right;" | 32,220 | {{convert|614.35|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|32220/614.35|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Bayan | style="text-align:center;" | Ika-lima | style="text-align:center;" | [[Ilocos Norte]] |} == Demograpiko == {{Philippine Census | title= Sensus ng populasyon<br />ng Rehiyong Ilocos | 1980 = | 1990 = 3550642 | 2000 = 4200478 | 2010 = 4748372 | 2015 = 5026128 | footnote= Pinagmulan: Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas<ref name=NSO>{{cite web|url=https://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/Population%20and%20Annual%20Growth%20Rates%20for%20The%20Philippines%20and%20Its%20Regions%2C%20Provinces%2C%20and%20Highly%20Urbanized%20Cities%20Based%20on%201990%2C%202000%2C%20and%202010%20Censuses.pdf|title=Population and Annual Growth Rates for The Philippines and Its Regions, Provinces, and Highly Urbanized Cities|work=2010 Census and Housing Population|publisher=Philippine Statistics Authority|accessdate=Agosto 9, 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130928012059/http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/Population%20and%20Annual%20Growth%20Rates%20for%20The%20Philippines%20and%20Its%20Regions%2C%20Provinces%2C%20and%20Highly%20Urbanized%20Cities%20Based%20on%201990%2C%202000%2C%20and%202010%20Censuses.pdf|archivedate=Setyembre 28, 2013}}</ref> }} Tahanan sa [[mga Ilokano]] ang mga makasaysayang lalawigan ng Ilocos. Ayon sa sensus noong taong 2000, ang rehiyon ay binubuo ng 66% ng mga Ilokano, 27% ng mga Pangasinense, at 3% ng mga Tagalog.<ref name="NSO-2000Census">{{cite web|title=Ilocos Region: To Reach Five Millionth Mark in Nine Years (Results from the 2000 Census of Population and Housing, NSO); Table 8. Language/Dialect Generally Spoken in the Households: Ilocos Region, 2000|url=https://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2003/pr0319tx.html|website=Philippine Statistics Authority|accessdate=Marso 29, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030428182416/http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2003/pr0319tx.html|archivedate=Abril 28, 2003|date=Enero 31, 2003}}</ref> Tahanan naman para sa mga Pangasinense ang lalawigan ng Pangasinan. Ang populasyon ng Pangasinan ay bumubuo sa humigit kumulang 60% ng buong populasyon ng rehiyon. Nagsimula ang mga Ilocano na dayuhin ang Pangasinan noong ikalabing-siyam na siglo.<ref>Rosario Mendoza Cortes, Pangasinan, 1801-1900: The Beginnings of Modernization</ref> Ang Pangasinan ay dating parte ng Gitnang Luzon ngunit inilipat ito sa Ilocos noong nilagdaan ng Pangulong Marcos ang Kautusan ng Pangulo Blg. 1 noong 1972. Kasama din ang mga komunidad ng mga Tingguian at Isneg sa rehiyon na nakatira sa may paanan ng mga bundok ng Cordillera. Karamihan sa mga mamamayan ay Katoliko ngunit may mga Protestante din katulad ng mga Apligayan sa bandang hilaga ng rehiyon. Ang iba ay mga miyembro ng Iglesia ni Cristo, Mormon at iba pa. Mayroon ding mga nakakubling paniniwalang animistiko lalo na sa mga pook na rural. Pangunahing mga [[Budismo|Budista]], [[Taoismo|Taoista]] at [[Hindu]] ang mga [[Tsinong Pilipino|Tsino]] at [[Indiyano]] na namamalagi sa maliit na mga pamayanang pangkalakalan sa rehiyon.{{citation needed|date=Setyembre 2007}} == Talababa == <references group="lower-alpha"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga kawing panlabas == {{Commons category}} * {{OSM relation|1552186}} * [http://iloko.tripod.com/Ilocano.html Ilocano: Ti Pagsasao ti Amianan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010302185140/http://iloko.tripod.com/Ilocano.html |date=2001-03-02 }} {{Ilocos}} {{Rehiyon ng Pilipinas}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Ilocos| ]] [[Kategorya:Mga rehiyon ng Pilipinas]] [[Kategorya:Luzon]] 4op92g2zr1iinycrabr6tuu8h9zdydf 0 1218 2214286 2213487 2026-07-03T02:11:31Z ~2026-37993-63 163599 Kinansela ang pagbabagong 2213487 ni [[Special:Contributions/Jeo555|Jeo555]] ([[User talk:Jeo555|Usapan]]) 2214286 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2 |infoboxtitle = Lalawigan ng Ilocos Norte |sealfile = Ph_seal_ilocos_norte.png |region = [[Ilocos]] (Rehiyon I) |capital = [[Lungsod ng Laoag]] |founded = — |pop2000 = 514241 |pop2000rank = ika-48 pinakamalaki |popden2000 = 151 |popden2000rank = ika-27 pinakamababa |areakm2 = 3399.3 |arearank = ika-27 pinakamaliit |hucities = 0 |componentcities = 2 |municipalities = 21 |barangays = 558 |districts = 2 |area code = 77 |languages = [[Wikang Iloko|Ilokano]], [[Wikang Ingles|Ingles]] |governor = Imee Marcos (kasalukuyan) |locatormapfile = Ph_locator_map_ilocos_norte.png }} Ang '''Ilocos Norte''' ([[Wikang Filipino|Filipino]]: ''Hilagang Ilocos'', Ilokano: Amianan nga Ilocos) ay isang [[Lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa rehiyon ng [[Ilocos]] sa [[Luzon]]. Ang kabisera nito ay ang [[Lungsod ng Laoag]] at nakaharap ang lalawigan ng Ilocos Norte sa [[Dagat Luzón]] sa kanluran at sa [[Kipot ng Luzon]] sa hilaga. Matatagpuan ito sa hilagang-kanlurang bahagi ng pulo ng Luzon at ang hangganan nito sa silangan ay ang mga lalawigan ng [[Cagayan]] at [[Apayao]], at sa timog ay ang mga lalawigan ng [[Abra]] at [[Ilocos Sur]]. Kilala ang lalawigan bilang pook kapanganakan ng dating Pangulong [[Ferdinand Marcos|Ferdinand E. Marcos]]. Kilala rin ang lalawigan bilang isang lalawigan panturismo sa hilaga, kung saan matatagpuan ang [[Fort Ilocandia]], isang magarang hotel at ''resort'' na tanyag sa mga banyaga. ==Relihiyon== Bagaman karamihian ng mga mamamayan ng Pilipinas ay tagasunod ng [[Romano Katoliko]], ang karamihan sa lalawigan ay naniniwala sa [[Simbahang Aglipay]], na itinatag ng taal ng [[Batac, Ilocos Norte|Batac]] na si [[Gregorio Aglipay]]. Matatagpuan ang ilang mga tanyag na simbahang Katoliko sa lalawigan ng Ilocos Norte: * Simbahan ng [[Paoay]] Church ([[St. Augustine]] Church) - Napabiliang sa [[UNESCO]] [[World Heritage Site]] noong 1993. * [[St. William's Cathedral]] sa [[Laoag City|Laoag]] - Tanyag dahil sa Lumulubog na Tore ng Kampana * [[St. Monica Parish Church]] sa [[Sarrat, Ilocos Norte|Sarrat]] - Itinalang pinakamalaking simbahan sa rehiyon ng [[Ilokos]]. * Simbahang ng [[Bacarra]] - nasira nang lumindol noong 17 Agosto 1983 ,<ref name=phivolcs>{{cite web |url=http://earthquake.phivolcs.dost.gov.ph/update_SOEPD/Earthquake/1983LaoagEQ/index-laoag.html |title=Laoag Earthquake - 17 Agosto 1983 |publisher=Phivolcs |year=1983 |accessdate=2011-01-02 |archive-date=2011-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110815100819/http://earthquake.phivolcs.dost.gov.ph/update_SOEPD/Earthquake/1983LaoagEQ/index-laoag.html |url-status=dead }}</ref> inayos at binuksang muli noong 1984. Sa Ilocos Norte matatagpuan ang Dambana ng Aglipay, kung saan inilibing ang kataastaasang pinuno ng simbahan. == Heograpiya == === Pampolitika === [[File:Ph fil ilocos norte.png|thumb|350px|Mapang pampolitika ng Ilocos Norte]] Nahahati ang lalawigan ng Ilocos Norte sa 558 mga [[barangay]], 21 [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]], at 2 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. ==== Lungsod ==== * [[Lungsod ng Laoag]] * [[Batac, Ilocos Norte|Lungsod ng Batac]] ==== Mga Bayan ==== * [[Adams, Ilocos Norte]] * [[Bacarra, Ilocos Norte]] * [[Badoc, Ilocos Norte]] * [[Bangui, Ilocos Norte]] * [[Banna, Ilocos Norte]] (Espiritu) * [[Burgos, Ilocos Norte]] * [[Carasi, Ilocos Norte]] * [[Currimao, Ilocos Norte]] * [[Dingras, Ilocos Norte]] * [[Dumalneg, Ilocos Norte]] * [[Marcos, Ilocos Norte]] * [[Nueva Era, Ilocos Norte]] * [[Pagudpud, Ilocos Norte]] * [[Paoay, Ilocos Norte]] * [[Pasuquin, Ilocos Norte]] * [[Piddig, Ilocos Norte]] * [[Pinili, Ilocos Norte]] * [[San Nicolas, Ilocos Norte]] * [[Sarrat, Ilocos Norte]] * [[Solsona, Ilocos Norte]] * [[Vintar, Ilocos Norte]] ==Mga Sanggunian== {{reflist|2}} == Kawing Panlabas == * [http://www.ilocosnorte.gov.ph Ilocos Norte] * https://web.archive.org/web/20011116235137/http://www.geocities.com/lppsec/pp/ilocosnor.htm * [http://bacarra89ers.org/ilocosnorte Ilocos Norte in Images] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512151703/http://www.bacarra89ers.org/ilocosnorte/ |date=2008-05-12 }} {{Ilocos Norte}} {{Ilocos}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] 0le3v0z57infsxestorjshacild4v3e 0 1295 2214547 2173373 2026-07-03T10:51:09Z ~2026-37991-96 163620 /* */ 2214547 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Digmaang Pilipino–Amerikano<br>{{lang-en|Philippine–American War}}<br>{{lang-es|Guerra Filipino–Estadounidense}} | image = [[File:Manila646 1899.jpg|border|140px]] [[File:Gregorio del Pilar and his troops, around 1898.jpg|140px]] [[File:Battle of Quingua.jpg|140px]] [[File:Americans guarding Pasig River bridge, 1898.jpg|140px]] [[File:Malolos Filipino Army.jpg|140px]] [[File:LeadingtheTroops-SantaCruz-0.jpg|140px]] | caption = '''Clockwise from top left''': U.S. troops in Manila, [[Gregorio del Pilar]] and his troops around 1898, Americans guarding the Pasig River bridge in 1898, the [[Battle of Santa Cruz (1899)|Battle of Santa Cruz]], Filipino soldiers at [[Malolos]], the [[Battle of Quingua]] | date = Philippine–American War:<br> [[Battle of Manila (1899)|February 4, 1899]] – July 2, 1902<br>{{small|({{Age in years, months, weeks and days|month1=2|day1=4|year1=1899|month2=7|day2=2|year2=1902}})}}{{refn|group=lower-roman|There is disagreement regarding the official ending date of the conflict; see [[#Official end of the war|here]] for further information.}}<br> [[Moro Rebellion]]:<br> February 4, 1899 – [[Battle of Bud Bagsak|June 15, 1913]]<br>{{small|({{Age in years, months, weeks and days|month1=2|day1=4|year1=1899|month2=6|day2=15|year2=1913}})}} | place = [[First Philippine Republic|Philippines]] | result = American victory * American occupation of the Philippines; dissolution of the [[First Philippine Republic]] | territory = The Philippines becomes an [[unincorporated territories of the United States|unincorporated territory of the United States]] and, later, a [[Commonwealth (U.S. insular area)|U.S. Commonwealth]] ([[Treaty of Manila (1946)|until 1946]]). | combatant1 = '''1899–1902:<br>{{flag|United States|1896}}''' * [[United States Military Government of the Philippine Islands|Philippine Military Government]] | combatant1a = '''1902–1913:<br>{{flag|United States|1912}}''' * {{flagicon image|Flag_of_the_Philippines_(1919–1936).svg}} [[Insular Government of the Philippine Islands|Philippine Insular Government]] | combatant2 = '''1899–1902:<br>{{flag|First Philippine Republic|name=Philippine Republic}}''' * {{flagicon image|Flag of the Negros Republic.svg}} [[Republic of Negros|Negros Republic]] * [[Republic of Zamboanga|Zamboanga Republic]] '''Limited foreign support:'''<br>{{flagcountry|Japanese Empire}}{{fact}}<br/>{{flagcountry|German Empire}}{{fact}} | combatant2a = '''1902–1906:<br>{{flagicon image|Flag of the Katagalugan Republic.svg}} [[Tagalog Republic#Sakay's Republic|Tagalog Republic]]<br>1899–1905:<br>{{flagicon image|Flag of Maguindanao.svg}} [[Sultanate of Maguindanao|Maguindanao Sultanate]]<br>1899–1913:<br>{{flag|Sulu Sultanate}} | commander1 = {{plainlist| * {{flagdeco|United States|1896}} [[William McKinley]] * {{flagdeco|United States|1896}} [[Theodore Roosevelt]] * {{flagdeco|United States|1896}} [[Russell A. Alger]] * {{flagdeco|United States|1896}} [[Elihu Root]] * {{flagdeco|United States|1896}} [[John Davis Long]] * {{flagdeco|United States|1896}} [[William Henry Moody]] * {{flagdeco|United States|1896}} [[Elwell Stephen Otis]] * {{flagdeco|United States|1896}} [[Arthur MacArthur Jr.]] * {{flagdeco|United States|1896}} [[Wesley Merritt]] * {{flagdeco|United States|1896}} [[Loyd Wheaton]] * {{flagdeco|United States|1896}} [[Thomas M. Anderson]] * {{flagdeco|United States|1896}} [[Joseph Wheeler]] * {{flagdeco|United States|1896}} [[John J. Pershing]] * {{flagdeco|United States|1896}} [[Jacob H. Smith]] * {{flagdeco|United States|1896}} [[Henry Lawton]]{{KIA|Battle of Paye}} * {{flagdeco|United States|1896}} [[Frederick N. Funston]] * {{flagdeco|United States|1896}} [[Leonard Wood]] * {{flagdeco|United States|1896}} [[James Francis Smith]] * {{flagdeco|United States|1896}} [[Adna Chaffee]] * {{flagdeco|United States|1896}} [[J. Franklin Bell]] * {{flagdeco|United States|1896}} [[Peyton C. March]] * {{flagdeco|United States|1896}} [[Luther Hare]] * {{flagdeco|United States|1896}} [[Tasker H. Bliss]] * {{flagdeco|United States|1896}} [[Littleton Waller]]}} | commander2 = {{plainlist| * {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Emilio Aguinaldo]] * {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Apolinario Mabini]] * {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Antonio Luna]]{{KIA|Antonio Luna#Assassination and aftermath}} * {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Artemio Ricarte]] * {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[José Alejandrino]] * {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Miguel Malvar]] * {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Gregorio del Pilar]]{{KIA|Battle of Tirad Pass}} * {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Manuel Tinio]] * {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Pio del Pilar]] * {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Juan Cailles]] * {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Baldomero Aguinaldo]] * {{flagdeco|First Philippine Republic}} Juan Castañeda * {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Arsenio Climaco]] * {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Teresa Magbanua]] * {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Juan Araneta]] * {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Ambrosio Flores]] * {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Martín Teófilo Delgado|Martin Delgado]] * {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Leandro Fullon]] * {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Troadio Galicano]] * {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Licerio Gerónimo]] * {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Adriano Hernandez]] * {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Mariano Llanera]] * {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Gregorio Aglipay]] * {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Aniceto Lacson]] * {{flagicon image|Flag of the Negros Republic.svg}} [[Papa Isio|Dionisio Seguela]] * [[Vicente Álvarez (general)|Vicente Alvarez]] * {{flagicon image|Flag of the Katagalugan Republic.svg}} [[Macario Sakay]]{{Executed}} * {{flagicon image|Flag of Maguindanao.svg}} [[Datu Ali]]{{KIA}} * {{flagdeco|Sulu Sultanate}} [[Jamalul Kiram II]] * {{flagdeco|Sulu Sultanate}} Datu Amil{{KIA}}}} | units1 = {{plainlist|'''1899–1902:''' *[[United States Army|US Army]] *[[United States Marine Corps|US Marine Corps]] *[[United States Navy|US Navy]] *[[Philippine Scouts#Macabebe Scouts|Macabebe Scouts]] ----'''1902–1913:''' *[[Philippine Scouts]] *[[Philippine Constabulary]] }} | units2 = {{plainlist|'''1899–1902:''' *{{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Philippine Revolutionary Army|Philippine Republican Army]] *{{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Philippine Navy#Spanish colonial period|Philippine Republican Navy]] *{{flagicon image|Flag of the Negros Republic.svg}} [[Philippine shamans|Babaylan]]es *{{flagicon image|Flag of the Negros Republic.svg}} [[Pulahan|Pulajanes]] *'''Supported by''':<br>{{flagdeco|Empire of Japan}} [[Shishi (organization)|Ishin Shishi]]{{fact}} ----'''1899–1913:''' *{{flagicon image|Flag of the Philippines (1898–1901).svg}}{{flagicon image|Flag of the Katagalugan Republic.svg}} [[Irreconcilables (Philippines)|Irreconcilables]] *{{flagicon image|Flag of Republic of Negros.png}} [[Philippine shamans|Babaylan]]es *{{flagicon image|Flag of Republic of Negros.png}} [[Pulahan|Pulajanes]] *{{flagdeco|Sulu Sultanate}} [[Moro people]] }} | strength1 = {{plainlist| *≈126,000 total{{fact}} *≈24,000 to ≈44,000 field strength{{fact}} }} | strength2 = ≈80,000–100,000<br>regular and irregular,{{fact}} | casualties1 = 4,200 killed,{{sfn|Hack|Rettig|2006|p=172}} 2,818 wounded, several succumbed to disease {{sfn|Karnow|1989|p=194}} | casualties2 = about 10,000 killed,<ref name="Aguinaldo 2016 p. 131">{{cite book | last=Aguinaldo | first=E. | title=A Second Look at America (Classic Reprint) | publisher=Fb&c Limited | year=2016 | isbn=978-1-333-84114-0 | url=https://books.google.com/books?id=gDc-vgAACAAJ | access-date=2022-11-17 | page=131}}</ref> ([[Emilio Aguinaldo]] estimate)<br> 16,000–20,000 killed<ref name="burdeos2008p14casualties">{{Harvnb|Burdeos|2008|p=[https://books.google.com.ph/books?id=tN__4jLTnd8C&pg=PA14&dq=250,000+1,000,000 14]}}</ref> (American estimate) | casualties3 = '''Filipino civilians''': 200,0 died, most because of famine and disease;<ref name="burdeos2008p14casualties"/> including 150,000-200,000 dead from cholera.{{sfn|Ramsey|2007|p=103}}{{refn|group=lower-roman|While there are many estimates for civilian deaths, with some at around 1 million and others going well over a million for the war, modern historians generally place the death toll between 200,000 and 250,000; see "[[#Casualties|Casualties]]".}} | notes = {{reflist|group=lower-roman}} }}{{Digmaang Pilipino-Amerikano}} Ang '''Digmaang Pilipino–Amerikano''' na kilala rin bilang '''Insureksyong Pilipino''' at '''Insurhensiyang Tagalog''', ay ang armadong hidwaan sa pagitan ng [[Unang Republikang Pilipino]] at ng [[Estados Unidos]] na tumagal mula Pebrero 4, 1899 hanggang Hulyo 2, 1902. Ang naturang digmaan ay pagpapatuloy ng pakikibaka ng mga Pilipino para sa kalayaan na nagsimula noong 1896 sa pagsiklab ng [[Himagsikang Pilipino]]. Tinutulan ng mga Pilipino ang nakapaloob sa [[Tratado ng Paris (1898)|Tratado ng Paris]] na naglilipat ng pagmamay-ari ng Pilipinas sa Estados Unidos mula sa Espanya upang mawakasan ang [[Digmaang Espanyol–Amerikano]]. Pumutok ang labanan sa pagitan ng kilusan ng Estados Unidos at ng Republikang Pilipino noong Pebrero 4, 1899, na tinaguriang [[Labanan ng Maynila|Ikalawanag Labanan ng Maynila]]. Noong Hunyo 2, 1899, maanyong naghayag ng pakikipagdigma ang pamahalaan ng Republikang Pilipino laban sa Estados Unidos. Ipinahayag naman ng Estados Unidos ang opisyal na pagtatapós ng paghihimagsik noong Hulyo 2, 1902, bagaman may ilan pa ring pangkat ng mga mapaghimagsik na pinamumunuan ng mga dating [[Katipunero]] ang nagpatuloy ng pakikipaglaban sa mga puwersang Amerikano ng ilang pang taon. Ang ilan sa mga lider na ito ay si Heneral [[Macario Sakay]], isang dating kasapi ng Katipunan na nanungkulang pangulo ng kanyang ipinahayag na [[Republikang Katagalugan]] noong 1902, matapos madakip at manumpa ng katapatan sa Estados Unidos ang [[Pangulo ng Pilipinas|pangulo ng Republikang Pilipino]] na si [[Emilio Aguinaldo]]. Binago ng naturang digmaan ang pangkulturang mukha ng kapuluan, dahil sa pagkasawi ng tinatayang 200,000 hanggang 250,000 Pilipinong sibilyan, pagbuwag sa [[Simbahang Katolika sa Pilipinas|Simbahang Katolika]] bilang [[relihiyon ng estado]], at ang pagpapakilala ng [[wikang Ingles]] bilang pangunahing wika ng pamahalaan, pag-aaral, kalakaran, pagyayari, at ng mga madunong na mag-anak at indibidwal sa mga susunod na dekada. ==Mga sanggunian== {{reflist|2}} {{Himagsikang Pilipino}} [[Kategorya:Digmaan|Pilipinoamerikano]] [[Kategorya:Digmaang Pilipino-Amerikano]] {{stub}} qorye30yrcnygqauk43qs4kpykapd1b 0 1751 2214235 2213474 2026-07-03T01:41:11Z ~2026-37993-63 163599 rv sockpuppet 2214235 wikitext text/x-wiki {{Refimprove|date=Mayo 2021}} {{Infobox Philippine province 2 |infoboxtitle = Lalawigan ng Batanes |sealfile = ph seal batanes.png |region = [[Lambak ng Cagayan]] (Rehiyon II) |capital = [[Basco, Batanes|Basco]] |founded = — |pop2000 = 16467 |pop2000rank = pinakamaliit |popden2000 = 79 |popden2000rank= ika-11 pinakamababa |areakm2 = 209.3 |arearank = pinakamaliit |hucities = 0 |componentcities= 0 |municipalities= 6 |barangays = 29 |districts = 1 |languages = [[Ivatan]], [[Itbayaten]] |governor = Vicente S. Gato |locatormapfile= Ph locator map batanes.png }} Ang lalawigan ng '''Batanes''' (''Batánes'')<ref>{{Cite web|title=Batánes|website=Diksiyonaryo.ph|access-date=3 Enero 2021|language=fil|url=http://diksiyonaryo.ph/search/batanes|archive-date=6 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206082333/http://diksiyonaryo.ph/search/batanes|url-status=dead}}</ref>{{Efn|[[Wikang Ivatan]]: ''Provinsiya nu Batanes''|group=lower-alpha|name=alt}} ay isang kapuluan at ang pinakahilagang lalawigan ng [[Pilipinas]]. Kabilang ito sa rehiyon ng [[Lambak ng Cagayan]]. Sa laking 219.01 {{Abbr|km²|kilometro kuwadrado}} at kabuuang populasyon na 17,246 noong 2015, ito rin ang pinakamaliit na lalawigan pagdating sa kabuuang laki ng sakop at populasyon. Ang bayan ng [[Basco]], matatagpuan sa isla ng [[Isla ng Batan|Batan]], ay ang kabisera nito. Matatagpuan ang kapuluan sa layong 162 kilometro hilaga ng isla ng [[Luzon]] at halos 190 kilometro timog naman ng isla ng [[Taiwan]]. Napapagitnaan ito ng dalawang bambang na naghihiwalay sa kapuluan mula sa karatig nitong anyong-lupa, ang [[Bambang ng Bashi]] sa hilaga, at [[Bambang ng Balintang]] sa timog. == Etimolohiya == Galing sa salitang Ivatan na ''Batan'' ang Batanes. Ang salitang ito ay ang lokal na tawag ng mga [[Ivatan]] sa kanilang pangkat-etniko. == Tao at Kultura == Ang mga tao rito ay mabait. Ang kultura ng mga taga-Batanes o mga ''Ivatan'', ang tawag nila sa kanilang mga sarili, ay isa sa mga pinakamatanda sa buong [[Pilipinas]]. Sinasabing ang mga ninuno ng mga Ivatan ay nanggaling sa timog Taiwan 3,500 taon na ang nakakaraan at ginawang tulay ang Batanes upang makarating na sa mga malalayong lugar tulad ng [[Indonesia]] at [[Micronesia]]. Ang kultura nila ay pareho rin sa kultura ng mga tribo sa [[Lan Yu]] (timog Taiwan), dahil sa ang kanilang wika, ang [[Wikang Tao|Yami]], ay medyo hawig sa [[Ivatan]]. Isa pang tribo na ikinukumpara ang mga Ivatan ay sa mga isla ng [[Riyuku]] na matatagpuan sa timog [[Hapon]]. Sa pakikipagkapwa, talagang masaya sila kung may malalaman silang mga kababayan. Talagang mahal nila ang kanilang kapwa, tinatawag na ''pachilipulipus''. Ngayon, ang kanilang kultura ay may halong banyaga na dahil sa pag-kolonisa sa kanila ng mga [[Kastila]], na naghatid ng malaking impluwensiya sa kanilang wika, relihiyon, at mga tradisyon. Nahaluan na rin ng modernong mga kostumbre ang mga Ivatan dahil sa impluwensiya ng Maynila (na may mga ''direct flight'' na patungo roon) at ng [[Amerika]], sa kadahilanang maraming Ivatan na ang maaaring magtungo roon. Ang kanilang wika, ang [[Wikang Ibatan|Ivatan]], ay katangi-tangi rin dahil sa kakaibang bokabularyo at pagbigkas nito hindi katulad ng isang tipikal na [[Mga wika sa Pilipinas|wika sa Pilipinas]]. May mga similaridad naman ang Ivatan sa ibang mga wika sa hilagang Luzon, tulad ng [[Wikang Iloko|Ilokano]] at [[Wikang Ibanag|Ibanag]]. Ang Ivatan ay may malaking pagkakatulad sa isang wika sa timog Taiwan, ang [[Wikang Tao|Yami]], na salita ng mga katutubong [[Lanyu]] roon. Sinasabi ng mga lingguwistiko na iisa ang pinanggalingan ng dalawang salita. Sinasabi rin daw na may ilang tribo pa sa timog Taiwan malapit sa lugar ng [[Banking]] na ginagamit ang Ivatan bilang wika. Dahil sa binubuo ang Batanes ng maraming isla, hindi masyadong nagkakaintindihan ang mga tao roon. Sa mismong isla pa lang ng [[Pulo ng Batan|Batan]], may dalawang diyalekto na ng Ivatan ang natagpuan, ang ''[[Ivasayen]]'' na ginagamit sa kapitolyo ([[Basco]]). Ang ikalawa ay ang ''[[Isamurungen]]'', na ginagamit sa mga munisipalidad ng [[Mahatao]], [[Ivana]], [[Uyugan]], at [[Sabtang]]. Hindi masyadong magkaiba ang dalawa ngunit ang nakikitang pagkakaiba nila ay may kinalaman sa pagbigkas. May isa pang diyalekto ang Ivatan, ang ''[[Wikang Itbayat|Itbayaten]]''. Ito ay ginagamit sa isla ng [[Itbayat]]. Ang isang taga-Batan o Sabtang na makapunta sa Itbayat sa unang pagkakataon ay hindi kaagad makakaunawa ng diyalekto nila roon. Sinasabi nga na ibang lengguwahe na ang Itbayaten dahil hindi na halos maintindihan ang kanilang salita. Ang huling diyalekto ng Ivatan ay ang [[Ibatan]], ang wika sa [[Babuyan Islands]] na parte na ng [[Cagayan]]. Mas magkatulad pa sila ng Itbayaten kaysa sa Ivasayen at Isamurungen. == Administrasyon == Nahahati sa anim na bayan ang Batanes, lahat ay kinakatawan ng iisang distritong pangkongreso. [[Talaksan:Ph fil batanes.png|thumb|Mga paghahating administratibo sa Batanes.]] {| class="wikitable sortable" |+Mga bayan ng Batanes !Bayan !Populasyon {{Small|(2020)}} !Lawak {{Small|({{abbr|km²|kilometro kuwadrado}})}} !Kapal {{Small|(kada {{abbr|km²|kilometro kuwadrado}})}} !Barangay |- |'''[[Basco]]''' |9,517 |49.46 |170 |6 |- |[[Itbayat]] |3,128 |83.13 |34 |5 |- |[[Ivana]] |1,407 |16.54 |80 |4 |- |[[Mahatao]] |1,703 |12.90 |120 |4 |- |[[Sabtang]] |1,696 |40.70 |40 |6 |- |[[Uyugan]] |1,380 |16.28 |80 |4 |- |'''KABUUAN''' |'''18,831''' |'''219.01''' |'''79''' |'''29''' |- | colspan="5" |{{Center|{{small|''Kabisera ng Batanes ang nakadiin.''}}}} |} == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Goats in Batanes.png|thumb|Mga [[baka]], sa madamong [[burol]] ng Batanes]] Ang Batanes ay grupo ng mga isla na tinatawag na ''Mga Isla ng Batanes''(Batanes Islands) at ang mga ito ay nasa dulong hilagang bahagi ng [[Pilipinas]]. Ang mga ito ay nasa pagitan ng [[Mga Isla ng Babuyan]] (nasasakop ng Probinsiya ng [[Cagayan]]) at [[Taiwan]]. Ang mga islang ito ay may kaunting naninirahan at madalas na daanan ng mga bagyo. Ang tatlong malalaking isla ay ang [[Isla ng Itbayat|Itbayat]], [[Isla ng Batan|Batan]], at [[Isla ng Sabtang|Sabtang]]. Ang nasa pinakadulong hilaga naman ay ang [[Isla ng Mavudis]]. Halos kalahating bahagi ng Batanes ay [[burol]] at [[bundok]]. Ang [[Isla ng Batan]], ay may kabuuang lawak na 35&nbsp;km², ay halos bulubundukin ang hilaga at timog-silangang bahagi nito. Animo'y hugis palaggana ang gitna nito. Ang [[Isla ng Itbayat]], na may kabuuang lawak na 95&nbsp;km², ay padalisdis kadalasan pakanluran, dahil sa bulubundukin at maburol ang hilaga at silangang baybayin nito. Ang Sabtang naman ay nasasakop ng bundok ang gitnang bahagi, ang islang ito ay may kabuuang lawak na 41&nbsp;km², na siyang dahilan upang ang lupa ay dumalisdis palabas ng baybayin nito. [[Talaksan:Batanes Hills.png|left|thumb|Kamangha manghang mga burol ng Basco]] Ang mga isla ay napapalibutan ng malawak na katubigan ng [[Bashi Channel]] at [[Balintang Channel]], kung saan ang Karagatang Pasipiko at Dagat Tsina ay nagtatagpo. Ang lugar ay syang pangunahing daanang pantubig ng [[Pilipinas]] at [[Japan]], [[Tsina]], [[Hongkong]] at [[Taiwan]]. Mayaman ito sa yamag-dagat, kabilang na ang pinaka bihirang [[corals]] sa mundo. Ang probinsiya ay maburol at mabundok, na may halos 1,631.50 ektarya o 7.10% na bahagi nito ay taas-baba at 78.20% o 17,994.40 ektarya ay nahahati sa pataas-baba hanggang sa padalisdis, hanggang sa sobrang dalisdis. Apatnapu't dalawang bahagi (42%) o 9,734.40 ektarya ang padalisdis hanggang sa mabangin na lugar. [[Talaksan:Valuga Beach.png|thumb|Mabatong baybayin ng Valugan Beach]] Dahil sa natatanging katangian ng lugar, maganda ang daloy ng tubig dito at halos di nagtatagal ang pagbaha. Ang pangunahing isla ng Batan ang may pinakamalaking bahagi ng patag at halos patag ang lupa, kasunod ang Itbayat at Sabtang. Ang Itbayat ay may padalisdis hanggang sa halos patag na lupa sa mala talampas ng paligid nito patuloy hanggang sa matataas na bangin na umaabot sa halos 20-70 metro ang taas sa ibabaw ng dagat, at halos walang dalampasigan. Ang Sabtang naman ay may maliit na patag na lupa na manaka-nakang nakapaligid sa baybayin nito, habang ang gitna naman ay halos nasasakop ng matarik na bundok at malalalim na lambak. Ang isla ng Batan at Sabtang ay may paputol putol na maiikling baybayin na may buhangin at mga batuhan. Ang kalupaan ng probinsiya na kahangahanga at kaakit akit ang halos bawat sulok, ay may limitadong katangian sa pagpapalawak ng agrikultura para sa sadyang napakaiit na probinsiya. === Klima === [[Talaksan:Gloomy Sky Over the Lighthouse.png|thumb|left|Madilim na [[ulap]] sa ibabaw ng parola ng Basco, nagbabadya ng [[ulan]]]] Ang klima dito ay halos pareho ng sa [[Taiwan]]. Kadalasan ang lugar ay nakakaranas ng mababa sa normal na temperatura na 55 degri [[Fahrenheit]] (13&nbsp;°C). Ang probinsiya ay kadalasang winawalis ng malakas na hangin at ulan na syang nagbibigay ng maling paniniwalang ang Batanes ay palaging ginugupo ng mga bagyo.Kung bakit ang Batanes ay laging naiiugnay sa sama ng panahon, ito ay dahil sa ang kabisera nitong basco ay ang huling himpilan ng panahon sa hilaga. Ito rin ang lugar na pinagbabatayan ng lahat ng bagyo na pumapasok sa nasasakupan ng Pilipinas. Wala itong ipinahayag na tuyo at basang panahon. Umuulan dito ng halos pinakamababa ang walong araw hanggang sa pinakamataas na 21 araw sa loob ng isang buwan. Nakakaranas dito ng praktikal na apat na pahahon, ang pinakamainam ay ang tag araw (Abril-Hunyo) at taglamig (Disyembre-Pebrero), kung saan ang temperatura ay kadalasang bumababa sa pitong digri Celsius. Ang mainam na panahon ng pagpunta dito ay tuwing kalagitnaan ng Marso hanggang Hunyo. Ang "Indian summer" kadalasang nag uumpisa ng Setyembre. Minsan, ang panahon ay nag uumpisang maging maganda pinakamaaga na ang Pebrero hanggang sa pinakahuli ang Hulyo. Hanging galing hilaga o timog ang nagdadala ng malamig na hangin. Nagdadala rin ang mga ito ng sama ng panahon at namumuong mga ulap na nagiging dahilan ng pagkakansela ng pagdating o pag alis ng eroplano. Ang tag-lamig, ay ang malamig na panahon na nararanasan ng Ivatan kaya tinatawag nila itong tag-lamig (winter) ay nararanasan tuwing Disyembre hanggang Pebrero. Kung mag pupunta ng Batanes, lagi lang tandaan na sa mga islang ito ayvmadaling magbago ang panahon. Kung kaya't dapat maging handa sa anumang panahon ang mararanasan mo. === Pisikal === Ang Batanes ay 680&nbsp;km ang layo sa [[Maynila]] at 280 sa bayan ng [[Aparri]]. Sa hilaga nito, naroon ang kanal ng [[Bashi]], sa timog naman ay ang kanal ng [[Balintang]]. Sa kanluran ay ang [[Dagat Timog Tsina]], at sa silangan ay ang [[Karagatang Pasipiko]]. Binubuo ang lalawigan ng sampung isla. Ito ang [[Batan]], [[Itbayat]], [[Sabtang]] at [[Vuhos]] na pinakamalaki, ang iba pa ay [[Pulo ng Siayan|Siayan]], [[Mavudis]], [[Misanga]], [[Ditarem]], [[Dinem]] at [[Dequey]] na walang nakatirang tao. == Kalikasan == Ang flora at fauna sa Batanes ay talagang katangi-tangi at doon lang matatagpuan. Maraming species ng mga hayop at halaman ang doon lang matatagpuan. Pati ang mga tanawin doon ay kakaiba, tulad ng mga bundok at mga dalampasigan. === Mga tanawin === Mga bundok at dalampasigan: * Valugan Beach * Mt. Riposed * Mt. Iraya * Mt. Matarem * Rapang du Kavuyasan * Mt. Karobooban * Duvek Bay * Vuhos Marine Reserve * Tukon Hedgerows Mga tradisyonal na bahay sa: [[Talaksan:Diura Fishing Village.jpg|thumb|right|Pamayanan ng mga mangingisda ng Diura]] * Savidug * Chavayan * Nakanmuan * Sumnanga * Diura * Raele Mga arkitekturang may impluwensiyang Kastila: * ang simbahan at plaza ng San Carlos Borromeo, Mahatao Mga Ijangs (mga ''fortress'' o [[portipikasyon|kuta]] sa mga bundok): * Itbud Ijang * Ivana Ijang * Chuhangin Ijang * Savidug Ijang Mga tirahan ng mga sinaunang Ivatan: * Rakuaydi * Nahili du Vutox * Mt. Karobooban Mga libingang pa-barko ang hitsura: * Chuhangin * Nakamaya * Turungan === Mga hayop at halaman === Mga puno: * Vutalaw (''Calophyllum inophyllum'') * Aynas (''Anacardium occidentale'') * Nato (''Palaquium luzoniense'') * Malaapdo (''Gonstylus bancanus'') * Vatinglaw (mga species ng ''Diospyros'') Mga damo: * Vayasuvas (''Freycinetia willamsii'') * Tamidok * Karukmuten Mga hayop: * [[Indochinese shrew]] (''Crocidura attentuata'') * [[Riyuku flying fox]] (''Pteropus dasymallys'') == Ekonomiya == Halos 75% ng mga Ivatan ay magsasaka at mangingisda. Ang ibang bahagi naman ay nagtatrabaho sa pamahalaan at pribadong kompanya. Bawang at bakahan ang pangunahing pinagkakakitaan dito. Ang mga Ivatan ay nagtatanim din ng kamote baging, kamoteng kahoy, gabi, at ang biharang uri ng puting uvi. Ang tubo ay itinatanim upang makagawa ng palek, isang uri ng katutubong alak, at suka. Sa kasalukuyan, ang mga isdang nahuhuli rito ay unti-unting nababawasan dahil sa kakulangan ng tamang kaalaman. Kakaunti lang ang mga pwedeng pasukang trabaho rito. Kadalasan ang mga nakapag-aral na mga Ivatan ay lumuluwas sa siyudad o nag pupunta sa labas ng bansa. Ang [[Wind-Diesel Hybrid Power Systems|wind diesel]] generating plant ay binuksan noong 2004. Layo at masamang panahon ang syang humahadlang sa pag angat ng ekonomiya rito. Ang ibang pangngailangan gaya ng bigas, softdrinks, at gasolina ay kadalasang may dagdag na 75% hanggang 100% kumpara sa presyo nito sa Maynila. == Talababa == <references group="lower-alpha" /> == Sanggunian == {{reflist|2}} == Kawing Panlabas == *[http://www.batanesonline.com Batanes Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041206035533/http://www.batanesonline.com/ |date=2004-12-06 }} {{Batanes}} {{Lambak ng Cagayan}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] [[Kategorya:Batanes|*]] kr9xydsinmelerws0whbjnz4p6kzreq 2214421 2214235 2026-07-03T07:06:37Z Johndeo333 163610 Inayos ang baybay 2214421 wikitext text/x-wiki {{Refimprove|date=Mayo 2021}} {{Infobox Philippine province 2 |infoboxtitle = Lalawigan ng Batanes |sealfile = ph seal batanes.png |region = [[Lambak ng Cagayan]] (Rehiyon II) |capital = [[Basco, Batanes|Basco]] |founded = — |pop2000 = 16467 |pop2000rank = pinakamaliit |popden2000 = 79 |popden2000rank= ika-11 pinakamababa |areakm2 = 209.3 |arearank = pinakamaliit |hucities = 0 |componentcities= 0 |municipalities= 6 |barangays = 29 |districts = 1 |languages = [[Ivatan]], [[Itbayaten]] |governor = Vicente S. Gato |locatormapfile= Ph locator map batanes.png }} Ang lalawigan ng '''Batanes''' (''Batánes'')<ref>{{Cite web|title=Batánes|website=Diksiyonaryo.ph|access-date=3 Enero 2021|language=fil|url=http://diksiyonaryo.ph/search/batanes|archive-date=6 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206082333/http://diksiyonaryo.ph/search/batanes|url-status=dead}}</ref>{{Efn|[[Wikang Ivatan]]: ''Provinsiya nu Batanes''|group=lower-alpha|name=alt}} ay isang kapuluan at ang pinakahilagang lalawigan ng [[Pilipinas]]. Kabilang ito sa rehiyon ng [[Lambak ng Cagayan]]. Sa laking 219.01 {{Abbr|km²|kilometro kuwadrado}} at kabuuang populasyon na 17,246 noong 2015, ito rin ang pinakamaliit na lalawigan pagdating sa kabuuang laki ng sakop at populasyon. Ang bayan ng [[Basco]], matatagpuan sa isla ng [[Isla ng Batan|Batan]], ay ang kabisera nito. Matatagpuan ang kapuluan sa layong 162 kilometro hilaga ng isla ng [[Luzon]] at halos 190 kilometro timog naman ng isla ng [[Taiwan]]. Napapagitnaan ito ng dalawang bambang na naghihiwalay sa kapuluan mula sa karatig nitong anyong-lupa, ang [[Bambang ng Bashi]] sa hilaga, at [[Bambang ng Balintang]] sa timog. == Etimolohiya == Galing sa salitang Ivatan na ''Batan'' ang Batanes. Ang salitang ito ay ang lokal na tawag ng mga [[Ivatan]] sa kanilang pangkat-etniko. == Tao at Kultura == Ang mga tao rito ay mabait. Ang kultura ng mga taga-Batanes o mga ''Ivatan'', ang tawag nila sa kanilang mga sarili, ay isa sa mga pinakamatanda sa buong [[Pilipinas]]. Sinasabing ang mga ninuno ng mga Ivatan ay nanggaling sa timog Taiwan 3,500 taon na ang nakakaraan at ginawang tulay ang Batanes upang makarating na sa mga malalayong lugar tulad ng [[Indonesia]] at [[Micronesia]]. Ang kultura nila ay pareho rin sa kultura ng mga tribo sa [[Lan Yu]] (timog Taiwan), dahil sa ang kanilang wika, ang [[Wikang Tao|Yami]], ay medyo hawig sa [[Ivatan]]. Isa pang tribo na ikinukumpara ang mga Ivatan ay sa mga isla ng [[Riyuku]] na matatagpuan sa timog [[Hapon]]. Sa pakikipagkapwa, talagang masaya sila kung may malalaman silang mga kababayan. Talagang mahal nila ang kanilang kapwa, tinatawag na ''pachilipulipus''. Ngayon, ang kanilang kultura ay may halong banyaga na dahil sa pag-kolonisa sa kanila ng mga [[Kastila]], na naghatid ng malaking impluwensiya sa kanilang wika, relihiyon, at mga tradisyon. Nahaluan na rin ng modernong mga kostumbre ang mga Ivatan dahil sa impluwensiya ng Maynila (na may mga ''direct flight'' na patungo roon) at ng [[Amerika]], sa kadahilanang maraming Ivatan na ang maaaring magtungo roon. Ang kanilang wika, ang [[Wikang Ibatan|Ivatan]], ay katangi-tangi rin dahil sa kakaibang bokabularyo at pagbigkas nito hindi katulad ng isang tipikal na [[Mga wika sa Pilipinas|wika sa Pilipinas]]. May mga similaridad naman ang Ivatan sa ibang mga wika sa hilagang Luzon, tulad ng [[Wikang Iloko|Ilokano]] at [[Wikang Ibanag|Ibanag]]. Ang Ivatan ay may malaking pagkakatulad sa isang wika sa timog Taiwan, ang [[Wikang Tao|Yami]], na salita ng mga katutubong [[Lanyu]] roon. Sinasabi ng mga lingguwistiko na iisa ang pinanggalingan ng dalawang salita. Sinasabi rin daw na may ilang tribo pa sa timog Taiwan malapit sa lugar ng [[Banking]] na ginagamit ang Ivatan bilang wika. Dahil sa binubuo ang Batanes ng maraming isla, hindi masyadong nagkakaintindihan ang mga tao roon. Sa mismong isla pa lang ng [[Pulo ng Batan|Batan]], may dalawang diyalekto na ng Ivatan ang natagpuan, ang ''[[Ivasayen]]'' na ginagamit sa kapitolyo ([[Basco]]). Ang ikalawa ay ang ''[[Isamurungen]]'', na ginagamit sa mga munisipalidad ng [[Mahatao]], [[Ivana]], [[Uyugan]], at [[Sabtang]]. Hindi masyadong magkaiba ang dalawa ngunit ang nakikitang pagkakaiba nila ay may kinalaman sa pagbigkas. May isa pang diyalekto ang Ivatan, ang ''[[Wikang Itbayat|Itbayaten]]''. Ito ay ginagamit sa isla ng [[Itbayat]]. Ang isang taga-Batan o Sabtang na makapunta sa Itbayat sa unang pagkakataon ay hindi kaagad makakaunawa ng diyalekto nila roon. Sinasabi nga na ibang lengguwahe na ang Itbayaten dahil hindi na halos maintindihan ang kanilang salita. Ang huling diyalekto ng Ivatan ay ang [[Ibatan]], ang wika sa [[Babuyan Islands]] na parte na ng [[Cagayan]]. Mas magkatulad pa sila ng Itbayaten kaysa sa Ivasayen at Isamurungen. == Administrasyon == Nahahati sa anim na bayan ang Batanes, lahat ay kinakatawan ng iisang distritong pangkongreso. [[Talaksan:Ph fil batanes.png|thumb|Mga paghahating administratibo sa Batanes.]] {| class="wikitable sortable" |+Mga bayan ng Batanes !Bayan !Populasyon {{Small|(2020)}} !Lawak {{Small|({{abbr|km²|kilometro kuwadrado}})}} !Kapal {{Small|(kada {{abbr|km²|kilometro kuwadrado}})}} !Barangay |- |'''[[Basco]]''' |9,517 |49.46 |170 |6 |- |[[Itbayat]] |3,128 |83.13 |34 |5 |- |[[Ivana]] |1,407 |16.54 |80 |4 |- |[[Mahatao]] |1,703 |12.90 |120 |4 |- |[[Sabtang]] |1,696 |40.70 |40 |6 |- |[[Uyugan]] |1,380 |16.28 |80 |4 |- |'''KABUUAN''' |'''18,831''' |'''219.01''' |'''79''' |'''29''' |- | colspan="5" |{{Center|{{small|''Kabisera ng Batanes ang nakadiin.''}}}} |} == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Goats in Batanes.png|thumb|Mga [[baka]], sa madamong [[burol]] ng Batanes]] Ang Batanes ay grupo ng mga isla na tinatawag na ''Mga Isla ng Batanes''(Batanes Islands) at ang mga ito ay nasa dulong hilagang bahagi ng [[Pilipinas]]. Ang mga ito ay nasa pagitan ng [[Mga Isla ng Babuyan]] (nasasakop ng Probinsiya ng [[Cagayan]]) at [[Taiwan]]. Ang mga islang ito ay may kaunting naninirahan at madalas na daanan ng mga bagyo. Ang tatlong malalaking isla ay ang [[Isla ng Itbayat|Itbayat]], [[Isla ng Batan|Batan]], at [[Isla ng Sabtang|Sabtang]]. Ang nasa pinakadulong hilaga naman ay ang [[Isla ng Mavudis]]. Halos kalahating bahagi ng Batanes ay [[burol]] at [[bundok]]. Ang [[Isla ng Batan]], ay may kabuuang lawak na 35&nbsp;km², ay halos bulubundukin ang hilaga at timog-silangang bahagi nito. Animo'y hugis palaggana ang gitna nito. Ang [[Isla ng Itbayat]], na may kabuuang lawak na 95&nbsp;km², ay padalisdis kadalasan pakanluran, dahil sa bulubundukin at maburol ang hilaga at silangang baybayin nito. Ang Sabtang naman ay nasasakop ng bundok ang gitnang bahagi, ang islang ito ay may kabuuang lawak na 41&nbsp;km², na siyang dahilan upang ang lupa ay dumalisdis palabas ng baybayin nito. [[Talaksan:Batanes Hills.png|left|thumb|Kamangha manghang mga burol ng Basco]] Ang mga isla ay napapalibutan ng malawak na katubigan ng [[Bashi Channel]] at [[Balintang Channel]], kung saan ang Karagatang Pasipiko at Dagat Tsina ay nagtatagpo. Ang lugar ay syang pangunahing daanang pantubig ng [[Pilipinas]] at [[Japan]], [[Tsina]], [[Hongkong]] at [[Taiwan]]. Mayaman ito sa yamag-dagat, kabilang na ang pinaka bihirang [[corals]] sa mundo. Ang probinsiya ay maburol at mabundok, na may halos 1,631.50 ektarya o 7.10% na bahagi nito ay taas-baba at 78.20% o 17,994.40 ektarya ay nahahati sa pataas-baba hanggang sa padalisdis, hanggang sa sobrang dalisdis. Apatnapu't dalawang bahagi (42%) o 9,734.40 ektarya ang padalisdis hanggang sa mabangin na lugar. [[Talaksan:Valuga Beach.png|thumb|Mabatong baybayin ng Valugan Beach]] Dahil sa natatanging katangian ng lugar, maganda ang daloy ng tubig dito at halos di nagtatagal ang pagbaha. Ang pangunahing isla ng Batan ang may pinakamalaking bahagi ng patag at halos patag ang lupa, kasunod ang Itbayat at Sabtang. Ang Itbayat ay may padalisdis hanggang sa halos patag na lupa sa mala talampas ng paligid nito patuloy hanggang sa matataas na bangin na umaabot sa halos 20-70 metro ang taas sa ibabaw ng dagat, at halos walang dalampasigan. Ang Sabtang naman ay may maliit na patag na lupa na manaka-nakang nakapaligid sa baybayin nito, habang ang gitna naman ay halos nasasakop ng matarik na bundok at malalalim na lambak. Ang isla ng Batan at Sabtang ay may paputol putol na maiikling baybayin na may buhangin at mga batuhan. Ang kalupaan ng probinsiya na kahangahanga at kaakit akit ang halos bawat sulok, ay may limitadong katangian sa pagpapalawak ng agrikultura para sa sadyang napakaiit na probinsiya. === Klima === [[Talaksan:Gloomy Sky Over the Lighthouse.png|thumb|left|Madilim na [[ulap]] sa ibabaw ng parola ng Basco, nagbabadya ng [[ulan]]]] Ang klima dito ay halos pareho ng sa [[Taiwan]]. Kadalasan ang lugar ay nakakaranas ng mababa sa normal na temperatura na 55 degri [[Fahrenheit]] (13&nbsp;°C). Ang probinsiya ay kadalasang winawalis ng malakas na hangin at ulan na syang nagbibigay ng maling paniniwalang ang Batanes ay palaging ginugupo ng mga bagyo.Kung bakit ang Batanes ay laging naiiugnay sa sama ng panahon, ito ay dahil sa ang kabisera nitong basco ay ang huling himpilan ng panahon sa hilaga. Ito rin ang lugar na pinagbabatayan ng lahat ng bagyo na pumapasok sa nasasakupan ng Pilipinas. Wala itong ipinahayag na tuyo at basang panahon. Umuulan dito ng halos pinakamababa ang walong araw hanggang sa pinakamataas na 21 araw sa loob ng isang buwan. Nakakaranas dito ng praktikal na apat na pahahon, ang pinakamainam ay ang tag araw (Abril-Hunyo) at taglamig (Disyembre-Pebrero), kung saan ang temperatura ay kadalasang bumababa sa pitong digri Celsius. Ang mainam na panahon ng pagpunta dito ay tuwing kalagitnaan ng Marso hanggang Hunyo. Ang "Indian summer" kadalasang nag uumpisa ng Setyembre. Minsan, ang panahon ay nag uumpisang maging maganda pinakamaaga na ang Pebrero hanggang sa pinakahuli ang Hulyo. Hanging galing hilaga o timog ang nagdadala ng malamig na hangin. Nagdadala rin ang mga ito ng sama ng panahon at namumuong mga ulap na nagiging dahilan ng pagkakansela ng pagdating o pag alis ng eroplano. Ang tag-lamig, ay ang malamig na panahon na nararanasan ng Ivatan kaya tinatawag nila itong tag-lamig (winter) ay nararanasan tuwing Disyembre hanggang Pebrero. Kung mag pupunta ng Batanes, lagi lang tandaan na sa mga islang ito ayvmadaling magbago ang panahon. Kung kaya't dapat maging handa sa anumang panahon ang mararanasan mo. === Pisikal === Ang Batanes ay 680&nbsp;km ang layo sa [[Maynila]] at 280 sa bayan ng [[Aparri]]. Sa hilaga nito, naroon ang kanal ng [[Bashi]], sa timog naman ay ang kanal ng [[Balintang]]. Sa kanluran ay ang [[Dagat Timog Tsina]], at sa silangan ay ang [[Karagatang Pasipiko]]. Binubuo ang lalawigan ng sampung isla. Ito ang [[Batan]], [[Itbayat]], [[Sabtang]] at [[Vuhos]] na pinakamalaki, ang iba pa ay [[Pulo ng Siayan|Siayan]], [[Mavudis]], [[Misanga]], [[Ditarem]], [[Dinem]] at [[Dequey]] na walang nakatirang tao. == Kalikasan == Ang flora at fauna sa Batanes ay talagang katangi-tangi at doon lang matatagpuan. Maraming species ng mga hayop at halaman ang doon lang matatagpuan. Pati ang mga tanawin doon ay kakaiba, tulad ng mga bundok at mga dalampasigan. === Mga tanawin === Mga bundok at dalampasigan: * Valugan Beach * Mt. Riposed * Mt. Iraya * Mt. Matarem * Rapang du Kavuyasan * Mt. Karobooban * Duvek Bay * Vuhos Marine Reserve * Tukon Hedgerows Mga tradisyonal na bahay sa: [[Talaksan:Diura Fishing Village.jpg|thumb|right|Pamayanan ng mga mangingisda ng Diura]] * Savidug * Chavayan * Nakanmuan * Sumnanga * Diura * Raele Mga arkitekturang may impluwensiyang Kastila: * ang simbahan at plaza ng San Carlos Borromeo, Mahatao Mga Ijangs (mga ''fortress'' o [[portipikasyon|kuta]] sa mga bundok): * Itbud Ijang * Ivana Ijang * Chuhangin Ijang * Savidug Ijang Mga tirahan ng mga sinaunang Ivatan: * Rakuaydi * Nahili du Vutox * Mt. Karobooban Mga libingang pa-barko ang hitsura: * Chuhangin * Nakamaya * Turungan === Mga hayop at halaman === Mga puno: * Vutalaw (''Calophyllum inophyllum'') * Aynas (''Anacardium occidentale'') * Nato (''Palaquium luzoniense'') * Malaapdo (''Gonstylus bancanus'') * Vatinglaw (mga species ng ''Diospyros'') Mga damo: * Vayasuvas (''Freycinetia willamsii'') * Tamidok * Karukmuten Mga hayop: * [[Indochinese shrew]] (''Crocidura attentuata'') * [[Riyuku flying fox]] (''Pteropus dasymallys'') == Ekonomiya == Halos 75% ng mga Ivatan ay magsasaka at mangingisda. Ang ibang bahagi naman ay nagtatrabaho sa pamahalaan at pribadong kompanya. Bawang at bakahan ang pangunahing pinagkakakitaan dito. Ang mga Ivatan ay nagtatanim din ng kamote baging, kamoteng kahoy, gabi, at ang biharang uri ng puting uvi. Ang tubo ay itinatanim upang makagawa ng palek, isang uri ng katutubong alak, at suka. Sa kasalukuyan, ang mga isdang nahuhuli rito ay unti-unting nababawasan dahil sa kakulangan ng tamang kaalaman. Kakaunti lang ang mga pwedeng pasukang trabaho rito. Kadalasan ang mga nakapag-aral na mga Ivatan ay lumuluwas sa siyudad o nag pupunta sa labas ng bansa. Ang [[Wind-Diesel Hybrid Power Systems|wind diesel]] generating plant ay binuksan noong 2004. Layo at masamang panahon ang syang humahadlang sa pag angat ng ekonomiya rito. Ang ibang pangngailangan gaya ng bigas, softdrinks, at gasolina ay kadalasang may dagdag na 75% hanggang 100% kumpara sa presyo nito sa Maynila. == Talababa == <references group="lower-alpha" /> == Sanggunian == {{reflist|2}} == Kawing Panlabas == *[http://www.batanesonline.com Batanes Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041206035533/http://www.batanesonline.com/ |date=2004-12-06 }} ==Tropiko Moonson Climate== *Batanes islands Philippines {{Batanes}} {{Lambak ng Cagayan}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] [[Kategorya:Batanes|*]] a98o6l5m5uey7gomrrvznslxfvh3bzx 0 1796 2214276 2213625 2026-07-03T02:04:23Z ~2026-37993-63 163599 rv sockpuppet 2214276 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Tropical-area-mactan-philippines.jpg|thumb|240px|left|Ang hitsura ng [[Pilipinas]] ay isang tropikong rehiyon.]] [[Talaksan:World map torrid.svg|thumb|300px|Mapa ng mundo kung saan ang tropiko ay ipinahiwatig ng isang pulang banda]] Ang '''tropiko''' o mga bansa na tropiko ay ang heograpikong rehiyon sa [[Daigdig|Lupa]] o "earth" na naka-sentro sa [[ekwador]] o "equator". Nililimitahan ito sa [[latitud]] ng dalawang ''tropiko'': ang [[Tropiko ng Cancer]] sa hilaga at ang [[Tropiko ng Capricorn]] sa timog na hemisperyo. Ito ay nagmula sa salitang [[Wikang Griyego|griyego]] na ''tropos'', na ang ibig sabihin ay bwelta o pag-ikot. Ang rehiyong ito ay nakalatag sa pagitan ng 23.5° H latitud at 23.5° T latitud, at kasama dito ang lahat ng parte ng Lupa na direktang tinatamaan ng araw(o kung saan naka-anggulong 90° altitud ang araw mula sa lupa) nang maski isang beses lang sa isang taong solar (hindi nagagawa ito ng araw lampas hilaga ng Tropiko ng Cancer at lampas timog ng Tropiko ng Capricorn). Sa [[klasipikasyon ng klima ni Köppen|panukalang klasipikasyon ng klima]] ni [[Wladimir Köppen|Köppen]], ang [[klimang tropikal]] ay nilalarawan bilang isang klimang hindi-arid, na ang lahat sa labindalawang buwan ng taon ay may promedyong temperaturang hindi bababa sa 18&nbsp;°C. == Mga Organismo == Ang mga '''tropikal''' na [[halaman]] at [[hayop]] ay yung mga katutubong espesye (species) sa rehiyon. Ang salitang ito ay ginagamit din bilang pagtukoy sa isang lugar na mainit at mahalumigmig buong taon, na may saganang kahalamanan. Subalit may mga ilang lugar sa tropiko na hindi talaga "tropikal" at mga [[alpine tundra]] at niyebeng tuktok, tulad ng sa bundok ng [[Mauna Kea]]. == Halimbawa ng mga lungsod tropikal == * [[Bombay]], [[India]] (19.1º H) * [[Hong Kong]], [[Hong Kong|Hong Kong SAR]], [[Tsina]] (22.3º H) * [[Nairobi]], [[Kenya]] (1.3º S) * [[Rio de Janeiro]], [[Brazil]] (22.9º T) * [[Singapore]] (1.4º H) * [[Maynila]], [[Pilipinas]] == Tingnan din == * [[Taong tropikal]] (Ingles: ''tropical year'') * [[Mga sakit tropikal]] {{Klima}} [[Kategorya:Mga tropiko|*]] [[Kaurian:Klima]] ltvobft79kx4es8cmhkt3p1t1ql6z72 2214408 2214276 2026-07-03T06:45:29Z Johndeo333 163610 /* Halimbawa ng mga lungsod tropikal */ Inayos ang baybay 2214408 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Tropical-area-mactan-philippines.jpg|thumb|240px|left|Ang hitsura ng [[Pilipinas]] ay isang tropikong rehiyon.]] [[Talaksan:World map torrid.svg|thumb|300px|Mapa ng mundo kung saan ang tropiko ay ipinahiwatig ng isang pulang banda]] Ang '''tropiko''' o mga bansa na tropiko ay ang heograpikong rehiyon sa [[Daigdig|Lupa]] o "earth" na naka-sentro sa [[ekwador]] o "equator". Nililimitahan ito sa [[latitud]] ng dalawang ''tropiko'': ang [[Tropiko ng Cancer]] sa hilaga at ang [[Tropiko ng Capricorn]] sa timog na hemisperyo. Ito ay nagmula sa salitang [[Wikang Griyego|griyego]] na ''tropos'', na ang ibig sabihin ay bwelta o pag-ikot. Ang rehiyong ito ay nakalatag sa pagitan ng 23.5° H latitud at 23.5° T latitud, at kasama dito ang lahat ng parte ng Lupa na direktang tinatamaan ng araw(o kung saan naka-anggulong 90° altitud ang araw mula sa lupa) nang maski isang beses lang sa isang taong solar (hindi nagagawa ito ng araw lampas hilaga ng Tropiko ng Cancer at lampas timog ng Tropiko ng Capricorn). Sa [[klasipikasyon ng klima ni Köppen|panukalang klasipikasyon ng klima]] ni [[Wladimir Köppen|Köppen]], ang [[klimang tropikal]] ay nilalarawan bilang isang klimang hindi-arid, na ang lahat sa labindalawang buwan ng taon ay may promedyong temperaturang hindi bababa sa 18&nbsp;°C. == Mga Organismo == Ang mga '''tropikal''' na [[halaman]] at [[hayop]] ay yung mga katutubong espesye (species) sa rehiyon. Ang salitang ito ay ginagamit din bilang pagtukoy sa isang lugar na mainit at mahalumigmig buong taon, na may saganang kahalamanan. Subalit may mga ilang lugar sa tropiko na hindi talaga "tropikal" at mga [[alpine tundra]] at niyebeng tuktok, tulad ng sa bundok ng [[Mauna Kea]]. == Halimbawa ng mga lungsod tropikal == *[[Indonesia]] * [[Singapore]] *[[Malaysia]] == Tingnan din == * [[Taong tropikal]] (Ingles: ''tropical year'') * [[Mga sakit tropikal]] {{Klima}} [[Kategorya:Mga tropiko|*]] [[Kaurian:Klima]] ah95mpzhk3eq43igpkbfkqjlntr0twy 0 1801 2214277 2213652 2026-07-03T02:04:51Z ~2026-37993-63 163599 rv sockpuppet 2214277 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands |name = Mindanao <!--|image name = File:Mindanao Red.png |image caption = Mindanao is shown in color red; its associated islands in maroon.--> |nickname = Timog Pilipinas |locator map = {{Location map|Philippines|caption=|float=center|width=220|lat=8|long=125|marksize=16}} |map caption = Mindanao (Pilipinas) |location = [[Timog Silangang Asya]] |coordinates = |archipelago = [[Pilipinas]] |total islands = 7,107 |major islands = Mindanao, Sulu |area_km2 = 104,530 |rank = Ika-19 |highest mount = [[Bundok Apo]] |elevation_m = 3,412 |country = {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] |capital = [[Lungsod Davao]] |country admin divisions title = Rehiyon |country admin divisions = [[Caraga]], [[Hilagang Mindanao]], [[Tangway ng Zamboanga]], [[Rehiyon ng Davao]], [[Bangsamoro|Nagsasariling Rehiyon ng Bangsamoro sa Muslim na Mindanao]] (BARMM), [[SOCCSKSARGEN]] |country admin divisions title 1 = Lalawigan |country admin divisions 1 = [[Agusan del Norte]], [[Agusan del Sur]], [[Basilan]], [[Sulu]], [[Tawi-Tawi]], [[Surigao del Norte]], [[Surigao del Sur]], [[Kapuluang Dinagat]], [[Davao de Oro]], [[Davao del Norte]], [[Davao del Sur]], [[Davao Occidental]], [[Davao Oriental]], [[Misamis Oriental]], [[Misamis Occidental]], [[Bukidnon]], [[Lanao del Norte]], [[Lanao del Sur]], [[Lalawigan ng Cotabato|Cotabato]], [[Timog Cotabato]], [[Sarangani]], [[Sultan Kudarat]], [[Maguindanao]], [[Zamboanga del Norte]], [[Zamboanga del Sur]], [[Zamboanga Sibugay]] |country largest city = [[Lungsod ng Davao]] |country largest city population = 1,449,296 |population = 21,968,174 |population as of = 2010 |density_km2 = 232 |ethnic groups = [[Bajau|Bajao]], [[Mga Bisaya|Bisaya]], [[Subanon]], [[Mga Hiligaynon|Hiligaynon]], [[Mga Cebuano|Cebuano]], [[Mga Waray|Waray]], [[Mga Karay-a|Karay-a]], [[Mga Butuanon|Butuanon]], [[Mga Surigaonon|Surigaonon]], [[Mga Sangirese|Sangirese]], [[Lumad]] [[Kamayo]], [[Cotabato Manobo language|Manobo]], [[Tasaday]], [[T'boli]], [[Mga Moro|Moro]], [[Mga Maguindanao|Maguindanao]], [[Maranao]], [[Zamboangueño|Latino Zamboangueño]], [[Mga Tagalog|Tagalog]] }} Ang '''Mindanao''' o '''Kamindanawan''', ([[Ingles]]: '''Southern Philippines''' o [[Wikang Tagalog|Tagalog]]: '''Timog Pilipinas''') ay ang ikalawang pinakamalaking [[pulo]] sa [[Pilipinas]]. Ito rin ang tawag sa isa sa tatlong pangunahing pangkat ng mga pulo sa Pilipinas (ang dalawa ay ang [[Luzon]] at ang [[Kabisayaan]]), na binubuo ng pulo ng Mindanao at ng mga nakapalibot na mga maliliit na pulo. Pinakamalaking lungsod sa Mindanao ang [[Lungsod ng Davao]]. Sa 21,968,174 populasyon ng Mindanao, (ayon sa senso noong 2010) 10 bahagdan ay mga Moro o [[Muslim]].<ref name="investvine">{{cite web|url=http://investvine.com/unearthed-gem-of-minda/|title=Unearthed gem|first=Justin|last=Calderon|work=Inside Investor|date=22 Abril 2013|accessdate=29 Abril 2013|archive-date=26 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226084529/http://investvine.com/unearthed-gem-of-minda/|url-status=dead}}</ref> Ang Mindanao ang bukod tanging pook heograpikal sa Pilipinas na may malaking bilang ng mga [[Muslim]]. Ang pinakatimog na bahagi ng Mindanao, partikular ang lalawigan ng [[Maguindanao]] [[Lanao del Sur]], [[Sulu]], at [[Tawi-Tawi]] (na bahagi ng [[Bangsamoro|Nagsasariling Rehiyon ng Bangsamoro sa Muslim na Mindanao]] (BARMM), ay tahanan ng nakararaming Pilipinong Muslim. Dahil sa malawakang kahirapan, pagkakaiba-iba ng relihiyon, ang pulo ay kinakitaan ng paghihimagsik ng mga komunista, pati na rin ng mga kilusang armadong separatistang Muslim. ==Kasaysayan== [[File:Spanish map of Mindanao.jpg|thumb|left|250px|Isang lumang mapang Kastila ng pulo ng Mindanao.]] Isinunod ang pangalan ng Mindanao sa [[mga Maguindanaon]] na bumubuo sa pinakamalaking [[Kasultanan ng Maguindanao|Kasultanan]] ayon sa kasaysayan, at makikita sa mga mapa na ginawa noong ika-17 at ika-18 dantaon na nagmumungkahi na ang pangalan ay ginamit upang tukuyin ang pulo ng mga makapangyarihang katutubo ng panahong iyon. Unang lumaganap ang [[Islam]] sa rehiyon noong ika-13 dantaon sa pamamagitan ng mga mangangalakal na Arabe mula sa kasalukuyang [[Malaysia]] at [[Indonesia]]. Bago pa man maganap ito, ang mga katutubo ay pangunahing mga [[animista]] na naninirahan sa mga maliliit na pamayanan.<ref name="slate">{{cite web|url=http://www.slate.com/id/2112795/|title=How Islam got to the Philippines|first=Brendan I.|last=Koerner|work=Slate|date=28 Enero 2005|accessdate=4 Oktubre 2009}}</ref> Karamihan sa mga taal na populasyon ng mga Tausug, [[Maranao]] at [[Maguindanaon]] ay agad na lumipat sa pananampalatayang Islam maliban sa mga mailap na [[Subanon]], [[Talaandig]], [[Higaonon]] at ilang maliliit na mga tribo na tumangging makipag-ugnayan sa mga Arabeng misyonero ng Islam. Itinayo ang pinakaunang [[moske]] sa Pilipinas noong kalagitnaan ng ika-14 na dantaon sa bayan ng [[Simunul]].<ref name="slate" /> Sumunod ang mga kasultanan ng [[Kasultanan ng Sulu|Sulu]] at [[Kasultanan ng Maguindanao|Maguindanao]] noong ika-15 at ika-16 na dantaon. Noong huling bahagi ng ika-16 na dantaon hanggang unang bahagi ng ika-17 dantaon, naganap ang unang pagtatagpo sa mga [[Espanya|Kastila]]. Sa panahong ito, maayos nang nakatatag ang Islam sa Mindanao at nagsisimula nang manghikayat sa mga pangkat sa malalaking kapuluan ng [[Kabisayaan]] tulad ng [[Cebu]] at [[Bohol]], gayundin sa dulong hilagang bahagi, tulad ng [[Maynila]] sa [[Luzon|Kalusunan]].<ref name="slate" /> Nang dumating ang mga Kastila sa [[Pilipinas]], labis silang nabagabag nang matagpuan nilang matibay ang katayuan ng Islam sa pulo ng Mindanao, bilang katatapos lang mapaalis ang mga [[Moors]] mula sa [[Espanya]] pagkatapos nang dantaong labanan sa ilalim ng [[Reconquista]]. Sa katunayan, ang pangalang ''[[Mga Moro|Moro]]'' ay wikang Kastila para sa "Moors", na ibinigay sa mga Muslim na naninirahan sa Mindanao.<ref name="slate" /> Pinangalanan ni Villalobos na Caesarea Caroli ang pulo ng Mindanao nang maabot niya ang dalampasigan nito. Isinunod ito kay Carlos V ng Banal na Emperyong Romano (at I ng Espanya). ==Heograpiya== Ikalawang pinakamalaking pulo sa Pilipinas ang Mindanao na may sukat na 104,630 kilometro kwadrado, at ikawalang pinakamataong pulo sa buong daigdig. Higit na malaki ang pulo ng Mindanao kaysa sa 125 mga bansa sa daigdig, kabilang ang [[Netherlands]], [[Austria]], [[Portugal]], [[Czech Republic]], [[Hungary]], at [[Ireland]]. Ang pulo ay bulubundukin, at kung saan matatagpuan ang [[Bundok Apo]], ang pinakamataas na bundok sa Pilipinas. Napalilibutan ng 4 na dagat ang Mindanao: ang [[Dagat Sulu]] sa kanluran,<ref>C.Michael Hogan. 2011. [http://www.eoearth.org/article/Sulu_Sea?topic=49523 ''Sulu Sea''. Encyclopedia of Earth. Eds. P.Saundry & C.J.Cleveland. Washington DC]</ref> [[Dagat Pilipinas]] sa silangan, [[Dagat Celebes]] sa timog, at [[Dagat Bohol|Dagat Mindanao]] sa hilaga. Sa lahat ng mga pulo sa Pilipinas, Mindanao ang may pinakamalawig ang pagkakaiba-iba ng pisyograpikong katangian. Ang pangkat ng pulo ng Mindanao ay sinasaklaw ang pulo ng Mindanao kasama ang [[Kapuluan ng Sulu]] sa timog kanluran. Ang pangkat ng mga pulo ay nahahati sa anim na rehiyon, na hinati pa sa 26 na [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]]. == Pangkat ng mga pulo ng Mindanao == [[Talaksan:Davao Poblacion District skyline Bajada (Davao City; 08-22-2023).jpg|thumb|Ang pinamalaking lungsod sa Mindanao ang [[Lungsod ng Davao]]]] Ang grupong ito ng Mindanao ay isang arbitraryong lupon ng mga pulo sa timogang bahagi ng Pilipinas na kinabibilangan ng anim na [[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyong administratibo]]. Ang mga rehiyong ito ay nahahati sa 25 mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]], kung saan apat lamang sa mga ito ay wala sa mismong isla ng Mindanao. Kasama sa grupo ang [[Kapuluang Sulu]] sa timog-kanluran, kinabibilangan ng mga pangunahing isla ng [[Basilan]], [[Isla ng Jolo|Jolo]], at [[Tawi-Tawi]], pati ng mga nakaratag na mga isla sa kalapit nito tulad ng [[Camiguin]], [[Isla ng Dagat|Dinagat]], [[Isla ng Siargao|Siargao]], [[Island Garden City ng Samal|Samal]], at [[mga Isla ng Sarangani]]. ==Paghihiwalay== {{See also|Paghihiwalay ng Mindanao}} Panahon pa ng dating pangulong [[Ferdinand Marcos]] Sr. Ang isinusulong ng taga-Mindanao ang paghihiwalay ng estado sa [[Luzon]] at [[Kabisayaan]] sa [[Pilipinas]], ay hindi sinangayonan ng gobyerno ng Pilipinas noong ika 1972 matapos ang kaguluhan. {| class="wikitable" |+ Mga rehiyon ng Mindanao ! scope="col" | Rehiyon ! scope="col" | Luklukang pampangasiwaan (sentrong panrehiyon) ! scope="col" | Paglalarawan |- |'''[[Tangway ng Zamboanga|Tangway ng Zamboanga (''Rehiyon IX'')]]'''<br>[[Talaksan:Ph zamboanga peninsula.png|170px]] |[[Lungsod ng Zamboanga]] |Dating ''Kanlurang Mindanao'', ang Tangway ng Zamboanga ay matatagpuan sa tangway ng mismong pangalan. Ito ay binubuo ng mga probinsiya ng [[Zamboanga del Norte]], [[Zamboanga del Sur]], [[Zamboanga Sibugay]], at ng dalawang lungsod&mdash;[[Siyudad ng Zamboanga]] at [[Isabela, Basilan|Siyudad ng Isabela]]&mdash;na hindi sakop ng alinmang lalawigan. Ang Siyudad Isabela ang tanging teritoryong wala sa mismong isla ng Mindanao, ito ay nasa [[Basilan]]. Ang administratibong kabisera ng rehiyon ay ang Lungsod ng Pagadian. Ang buong rehiyon ay iisang probinsiya dati na tinawag na [[Zamboanga]]. |- |'''[[Hilagang Mindanao|Hilagang Mindanao (''Rehiyon X'')]]'''<br>[[Talaksan:Ph northern mindanao.png|170px]] |[[Cagayan de Oro]] |Ang Hilagang Mindanao ay binubuo ng mga probinsiya ng [[Bukidnon]], [[Camiguin]], [[Lanao del Norte]], [[Misamis Occidental]], at [[Misamis Oriental]]. Ang lalawigan ng Camiguin ay isa ring pulo sa may hilagang baybayin. |- |'''[[Rehiyon ng Davao|Davao (''Rehiyon XI'')]]'''<br>[[Talaksan:Ph davao region.png|170px]] |[[Lungsod ng Davao]] |Dating ''Timog Mindanao'', ang rehiyon ng Davao ay matatagpuan sa timog-silangang bahagi ng Mindanao. Ang rehiyon ay nahahati sa mga lalawigan ng [[Davao del Norte]], [[Davao del Sur]], [[Davao Occidental]], [[Davao Oriental]], at [[Davao de Oro]]; kasama pati ang [[Lungsod ng Davao]]. Ang [[Golpo ng Davao]] ay nasa timog at ang isla ng [[Samal, Davao del Norte|Samal]] sa golpo ay kabilang din sa rehiyon, pati ang [[mga Isla ng Sarangani]]. |- |'''[[SOCCSKSARGEN|Socsksargen (''Rehiyon XII'')]]'''<br>[[Talaksan:Socsksargen.png|170px]] |[[Koronadal]] |Dating ''Gitnang Mindanao'', ang SOCCSKSARGEN ay matatagpuan sa timog-gitnang bahagi ng isla. Binubuo ito ng mga probinsiya ng [[Lalawigan ng Cotabato|Cotabato]], [[Sarangani]], [[Timog Cotabato]], at [[Sultan Kudarat]]. Ang pangalan ng rehiyon ay isang akronim ng mga pangalan ng mga probinsiya nito kasama ang [[Heneral Santos|lungsod ng General Santos]]. |- |'''[[Caraga|Caraga (''Rehiyon XII'')]]'''<br>[[Talaksan:Ph caraga.png|170px]] |[[Butuan]] |Ang Caraga ay matatagpuan sa hilagang-kanlurang parte ng Mindanao. Ang kanyang mga probinsiya ay [[Agusan del Norte]], [[Agusan del Sur]], [[Surigao del Norte]], at [[Surigao del Sur]]. Kabilang sa rehiyong ito ang mga nakaratag na isla ng Surigao del Norte tulad ng [[Isla ng Dinagat]], [[Isla ng Siargao]], at [[Bucas Grande]]. |- |'''[[Bangsamoro|Bangsamoro (''BARMM'')]]'''<br>[[Talaksan:Ph Bangsamoro Autonomous Region.png|170px]] |[[Lungsod ng Cotabato]] |Ang Rehiyong Awtonomo ng Bangsamoro sa Muslim Mindanao ay isang espesyal na rehiyon na kinabibilangan ng mga teritoryo kung saan ang mayoriya ng populasyon ay [[Mga Moro|Moro]]. Kasama dito ang halos buong [[Kapuluang Sulu]] (ang [[Isabela, Basilan|Siyudad ng Isabela]] ng [[Basilan]] ay bahagi ng rehiyong Peninsula ng Zamboanga) at dalawang probinsiya sa isla ng Mindanao. Ang mga lalawigang bumubuo sa Kapuluang Sulu ay [[Basilan]], [[Sulu]], at [[Tawi-Tawi]]. Ang Basilan at Tawi-Tawi ang mga pangunahing isla ng kanilang mga lalawigan, [[Isla ng Jolo]] naman ang sa [[Sulu]]. Ang mga probinsiya sa mismong isla ng Mindanao ay ang [[Lanao del Sur]] at [[Maguindanao]]. |} {{center|{{Mindanao labelled map}}}} {{clear}} {{Largest cities | province = Mindanao | stat_ref = Source: 2020 PH Census Bureau Estimate | list_by_pop = Pilipinas | div_name = Mindanaw | div_link = Rehiyon{{!}}Rehiyon | city_1 = Lungsod ng Dabaw{{!}}''Davao City'' | div_1 = Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region | pop_1 = 1,776,949 | img_1 = Davao aerial view sunset (Davao City; 11-26-2021).jpg | city_2 = Lungsod ng Zamboanga{{!}}''Zamboanga City'' | div_2 = Tangway ng Zamboanga{{!}}Zamboanga Peninsula | pop_2 = 977,234 | img_2 = Zamboanga City from Garden Orchid Hotel.jpg | city_3 = Cagayan de Oro{{!}}''Cagayan de Oro'' | div_3 = Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao | pop_3 = 728,402 | img_3 = CAG Skyline Nov 2018.jpg | city_4 = Heneral Santos{{!}}''General Santos'' | div_4 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_4 =697,315 | img_4 = Gen Santos city 3.jpg | city_5 = Butuan{{!}}''Butuan'' | div_5 = Caraga{{!}}Caraga | pop_5 = 372,910 | city_6 = Iligan{{!}}''Iligan'' | div_6 = Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao | pop_6 = 450,583 | city_7 = Lungsod ng Kotabato{{!}}Cotabato City | div_7 = Bangsamoro{{!}}Bangsamoro | pop_7 = 325,079 | city_8 = Tagum{{!}}Tagum | div_8 = Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region | pop_8 = 296,202 | city_9 = Valencia, Bukidnon{{!}}Valencia | div_9 = Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao | pop_9 = 216,546 | city_10 = Pagadian{{!}}Pagadian | div_10 = Tangway ng Zamboanga{{!}}Zamboanga Peninsula | pop_10 = 210,452 | city_11 = Panabo{{!}}Panabo | div_11 = Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region | pop_11 = 209,230 | city_12 = Marawi{{!}}Marawi | div_12 = Bangsamoro{{!}}Bangsamoro | pop_12 = 207,010 | city_13 = Koronadal{{!}} Koronadal | div_13 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_13 = 195,398 | city_14 = Malaybalay{{!}}Malaybalay | div_14 = Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao | pop_14 = 190,712 | city_15 = Digos{{!}}Digos | div_15 = Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region | pop_15 = 188,376 | city_16 = Polomolok{{!}}Polomolok | div_16 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_16 = 172,605 | city_17 = Lungsod ng Surigao{{!}}Surigao City | div_17 = Caraga{{!}}Caraga | pop_17 = 171,107 | city_18 = Midsayap{{!}}Midsayap | div_18 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_18 = 165,376 | city_19 = Pikit, Cotabato{{!}}Pikit | div_19 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_19 = 164,646 | city_20 = Kidapawan{{!}}Kidapawan | div_20 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_20= 160,791 }} ==Mga kawing na panlabas== {{Commons category|Mindanao}} {{Wiktionary}} * [http://www.emindanao.org/ information on conflict affected area] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828030927/http://www.emindanao.org/ |date=2013-08-28 }} * [http://www.peacebuildingdata.org/philippines Violent Conflicts and Displacement in Central Mindanao: Challenges for recovery and development] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926102856/http://www.peacebuildingdata.org/philippines |date=2013-09-26 }} * [http://www.mindanao.com/blog Mindanao Magazine]{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.wayph.com/23-amazing-destinations-in-mindanao/ Tourist Destinations in Mindanao] * [http://www.morofriends.com/ Moro Friends Community] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180816203649/http://www.morofriends.com/ |date=2018-08-16 }} * [http://www.mindanaw.net/ The Catalyst for Countryside Development] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101226011100/http://mindanaw.net/ |date=2010-12-26 }} * [http://www.mindanews.com/ Mindanao News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110601233820/http://www.mindanews.com/ |date=2011-06-01 }} * [http://www.onlinemindanao.com/ Online Mindanao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131117082401/http://onlinemindanao.com/ |date=2013-11-17 }} * [http://www.taboan.net/ Taboan Mindanao]{{Dead link|date=Nobiyembre 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==Mga Sanggunian== {{reflist}} ''Silipin din [[Mga Rehiyon ng Pilipinas]], [[Mga Lalawigan ng Pilipinas]], [[Luzon]], at [[Visayas]].'' {{Philippines political divisions}} {{English2|Mindanao}} [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] di5h354wyu4jdeadseypgb7b59lurus 2214551 2214277 2026-07-03T11:58:25Z Johndeo333 163610 Inayos ang baybay 2214551 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands |name = Mindanao <!--|image name = File:Mindanao Red.png |image caption = Mindanao is shown in color red; its associated islands in maroon.--> |nickname = Timog Pilipinas |locator map = {{Location map|Philippines|caption=|float=center|width=220|lat=8|long=125|marksize=16}} |map caption = Mindanao (Pilipinas) |location = [[Timog Silangang Asya]] |coordinates = |archipelago = [[Pilipinas]] |total islands = 7,107 |major islands = Mindanao, Sulu |area_km2 = 104,530 |rank = Ika-19 |highest mount = [[Bundok Apo]] |elevation_m = 3,412 |country = {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] |capital = [[Lungsod Davao]] |country admin divisions title = Rehiyon |country admin divisions = [[Caraga]], [[Hilagang Mindanao]], [[Tangway ng Zamboanga]], [[Rehiyon ng Davao]], [[Bangsamoro|Nagsasariling Rehiyon ng Bangsamoro sa Muslim na Mindanao]] (BARMM), [[SOCCSKSARGEN]] |country admin divisions title 1 = Lalawigan |country admin divisions 1 = [[Agusan del Norte]], [[Agusan del Sur]], [[Basilan]], [[Sulu]], [[Tawi-Tawi]], [[Surigao del Norte]], [[Surigao del Sur]], [[Kapuluang Dinagat]], [[Davao de Oro]], [[Davao del Norte]], [[Davao del Sur]], [[Davao Occidental]], [[Davao Oriental]], [[Misamis Oriental]], [[Misamis Occidental]], [[Bukidnon]], [[Lanao del Norte]], [[Lanao del Sur]], [[Lalawigan ng Cotabato|Cotabato]], [[Timog Cotabato]], [[Sarangani]], [[Sultan Kudarat]], [[Maguindanao]], [[Zamboanga del Norte]], [[Zamboanga del Sur]], [[Zamboanga Sibugay]] |country largest city = [[Lungsod ng Davao]] |country largest city population = 1,449,296 |population = 21,968,174 |population as of = 2010 |density_km2 = 232 |ethnic groups = [[Bajau|Bajao]], [[Mga Bisaya|Bisaya]], [[Subanon]], [[Mga Hiligaynon|Hiligaynon]], [[Mga Cebuano|Cebuano]], [[Mga Waray|Waray]], [[Mga Karay-a|Karay-a]], [[Mga Butuanon|Butuanon]], [[Mga Surigaonon|Surigaonon]], [[Mga Sangirese|Sangirese]], [[Lumad]] [[Kamayo]], [[Cotabato Manobo language|Manobo]], [[Tasaday]], [[T'boli]], [[Mga Moro|Moro]], [[Mga Maguindanao|Maguindanao]], [[Maranao]], [[Zamboangueño|Latino Zamboangueño]], [[Mga Tagalog|Tagalog]] }} Ang '''Mindanao''' o '''Kamindanawan''', ([[Ingles]]: '''Southern Philippines''' o [[Wikang Tagalog|Tagalog]]: '''Timog Pilipinas''') ay ang ikalawang pinakamalaking [[pulo]] sa [[Pilipinas]]. Ito rin ang tawag sa isa sa tatlong pangunahing pangkat ng mga pulo sa Pilipinas (ang dalawa ay ang [[Luzon]] at ang [[Kabisayaan]]), na binubuo ng pulo ng Mindanao at ng mga nakapalibot na mga maliliit na pulo. Pinakamalaking lungsod sa Mindanao ang [[Lungsod ng Davao]]. Sa 21,968,174 populasyon ng Mindanao, (ayon sa senso noong 2010) 10 bahagdan ay mga Moro o [[Muslim]].<ref name="investvine">{{cite web|url=http://investvine.com/unearthed-gem-of-minda/|title=Unearthed gem|first=Justin|last=Calderon|work=Inside Investor|date=22 Abril 2013|accessdate=29 Abril 2013|archive-date=26 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226084529/http://investvine.com/unearthed-gem-of-minda/|url-status=dead}}</ref> Ang Mindanao ang bukod tanging pook heograpikal sa Pilipinas na may malaking bilang ng mga [[Muslim]]. Ang pinakatimog na bahagi ng Mindanao, partikular ang lalawigan ng [[Maguindanao]] [[Lanao del Sur]], [[Sulu]], at [[Tawi-Tawi]] (na bahagi ng [[Bangsamoro|Nagsasariling Rehiyon ng Bangsamoro sa Muslim na Mindanao]] (BARMM), ay tahanan ng nakararaming Pilipinong Muslim. Dahil sa malawakang kahirapan, pagkakaiba-iba ng relihiyon, ang pulo ay kinakitaan ng paghihimagsik ng mga komunista, pati na rin ng mga kilusang armadong separatistang Muslim. ==Kasaysayan== [[File:Spanish map of Mindanao.jpg|thumb|left|250px|Isang lumang mapang Kastila ng pulo ng Mindanao.]] Isinunod ang pangalan ng Mindanao sa [[mga Maguindanaon]] na bumubuo sa pinakamalaking [[Kasultanan ng Maguindanao|Kasultanan]] ayon sa kasaysayan, at makikita sa mga mapa na ginawa noong ika-17 at ika-18 dantaon na nagmumungkahi na ang pangalan ay ginamit upang tukuyin ang pulo ng mga makapangyarihang katutubo ng panahong iyon. Unang lumaganap ang [[Islam]] sa rehiyon noong ika-13 dantaon sa pamamagitan ng mga mangangalakal na Arabe mula sa kasalukuyang [[Malaysia]] at [[Indonesia]]. Bago pa man maganap ito, ang mga katutubo ay pangunahing mga [[animista]] na naninirahan sa mga maliliit na pamayanan.<ref name="slate">{{cite web|url=http://www.slate.com/id/2112795/|title=How Islam got to the Philippines|first=Brendan I.|last=Koerner|work=Slate|date=28 Enero 2005|accessdate=4 Oktubre 2009}}</ref> Karamihan sa mga taal na populasyon ng mga Tausug, [[Maranao]] at [[Maguindanaon]] ay agad na lumipat sa pananampalatayang Islam maliban sa mga mailap na [[Subanon]], [[Talaandig]], [[Higaonon]] at ilang maliliit na mga tribo na tumangging makipag-ugnayan sa mga Arabeng misyonero ng Islam. Itinayo ang pinakaunang [[moske]] sa Pilipinas noong kalagitnaan ng ika-14 na dantaon sa bayan ng [[Simunul]].<ref name="slate" /> Sumunod ang mga kasultanan ng [[Kasultanan ng Sulu|Sulu]] at [[Kasultanan ng Maguindanao|Maguindanao]] noong ika-15 at ika-16 na dantaon. Noong huling bahagi ng ika-16 na dantaon hanggang unang bahagi ng ika-17 dantaon, naganap ang unang pagtatagpo sa mga [[Espanya|Kastila]]. Sa panahong ito, maayos nang nakatatag ang Islam sa Mindanao at nagsisimula nang manghikayat sa mga pangkat sa malalaking kapuluan ng [[Kabisayaan]] tulad ng [[Cebu]] at [[Bohol]], gayundin sa dulong hilagang bahagi, tulad ng [[Maynila]] sa [[Luzon|Kalusunan]].<ref name="slate" /> Nang dumating ang mga Kastila sa [[Pilipinas]], labis silang nabagabag nang matagpuan nilang matibay ang katayuan ng Islam sa pulo ng Mindanao, bilang katatapos lang mapaalis ang mga [[Moors]] mula sa [[Espanya]] pagkatapos nang dantaong labanan sa ilalim ng [[Reconquista]]. Sa katunayan, ang pangalang ''[[Mga Moro|Moro]]'' ay wikang Kastila para sa "Moors", na ibinigay sa mga Muslim na naninirahan sa Mindanao.<ref name="slate" /> Pinangalanan ni Villalobos na Caesarea Caroli ang pulo ng Mindanao nang maabot niya ang dalampasigan nito. Isinunod ito kay Carlos V ng Banal na Emperyong Romano (at I ng Espanya). ==Heograpiya== Ikalawang pinakamalaking pulo sa Pilipinas ang Mindanao na may sukat na 104,630 kilometro kwadrado, at ikawalang pinakamataong pulo sa buong daigdig. Higit na malaki ang pulo ng Mindanao kaysa sa 125 mga bansa sa daigdig, kabilang ang [[Netherlands]], [[Austria]], [[Portugal]], [[Czech Republic]], [[Hungary]], at [[Ireland]]. Ang pulo ay bulubundukin, at kung saan matatagpuan ang [[Bundok Apo]], ang pinakamataas na bundok sa Pilipinas. Napalilibutan ng 4 na dagat ang Mindanao: ang [[Dagat Sulu]] sa kanluran,<ref>C.Michael Hogan. 2011. [http://www.eoearth.org/article/Sulu_Sea?topic=49523 ''Sulu Sea''. Encyclopedia of Earth. Eds. P.Saundry & C.J.Cleveland. Washington DC]</ref> [[Dagat Pilipinas]] sa silangan, [[Dagat Celebes]] sa timog, at [[Dagat Bohol|Dagat Mindanao]] sa hilaga. Sa lahat ng mga pulo sa Pilipinas, Mindanao ang may pinakamalawig ang pagkakaiba-iba ng pisyograpikong katangian. Ang pangkat ng pulo ng Mindanao ay sinasaklaw ang pulo ng Mindanao kasama ang [[Kapuluan ng Sulu]] sa timog kanluran. Ang pangkat ng mga pulo ay nahahati sa anim na rehiyon, na hinati pa sa 26 na [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]]. == Pangkat ng mga pulo ng Mindanao == [[Talaksan:Davao Poblacion District skyline Bajada (Davao City; 08-22-2023).jpg|thumb|Ang pinamalaking lungsod sa Mindanao ang [[Lungsod ng Davao]]]] Ang grupong ito ng Mindanao ay isang arbitraryong lupon ng mga pulo sa timogang bahagi ng Pilipinas na kinabibilangan ng anim na [[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyong administratibo]]. Ang mga rehiyong ito ay nahahati sa 25 mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]], kung saan apat lamang sa mga ito ay wala sa mismong isla ng Mindanao. Kasama sa grupo ang [[Kapuluang Sulu]] sa timog-kanluran, kinabibilangan ng mga pangunahing isla ng [[Basilan]], [[Isla ng Jolo|Jolo]], at [[Tawi-Tawi]], pati ng mga nakaratag na mga isla sa kalapit nito tulad ng [[Camiguin]], [[Isla ng Dagat|Dinagat]], [[Isla ng Siargao|Siargao]], [[Island Garden City ng Samal|Samal]], at [[mga Isla ng Sarangani]]. ==Paghihiwalay== {{See also|Paghihiwalay ng Mindanao}} Panahon pa ng dating pangulong [[Ferdinand Marcos]] Sr. Ang isinusulong ng taga-Mindanao ang paghihiwalay ng estado sa [[Luzon]] at [[Kabisayaan]] sa [[Pilipinas]], ay hindi sinangayonan ng gobyerno ng Pilipinas noong ika 1972 matapos ang kaguluhan. {| class="wikitable" |+ Mga rehiyon ng Mindanao ! scope="col" | Rehiyon ! scope="col" | Luklukang pampangasiwaan (sentrong panrehiyon) ! scope="col" | Paglalarawan |- |'''[[Tangway ng Zamboanga|Tangway ng Zamboanga (''Rehiyon IX'')]]'''<br>[[Talaksan:Ph zamboanga peninsula.png|170px]] |[[Lungsod ng Zamboanga]] |Dating ''Kanlurang Mindanao'', ang Tangway ng Zamboanga ay matatagpuan sa tangway ng mismong pangalan. Ito ay binubuo ng mga probinsiya ng [[Zamboanga del Norte]], [[Zamboanga del Sur]], [[Zamboanga Sibugay]], at ng dalawang lungsod&mdash;[[Siyudad ng Zamboanga]] at [[Isabela, Basilan|Siyudad ng Isabela]]&mdash;na hindi sakop ng alinmang lalawigan. Ang Siyudad Isabela ang tanging teritoryong wala sa mismong isla ng Mindanao, ito ay nasa [[Basilan]]. Ang administratibong kabisera ng rehiyon ay ang Lungsod ng Pagadian. Ang buong rehiyon ay iisang probinsiya dati na tinawag na [[Zamboanga]]. |- |'''[[Hilagang Mindanao|Hilagang Mindanao (''Rehiyon X'')]]'''<br>[[Talaksan:Ph northern mindanao.png|170px]] |[[Cagayan de Oro]] |Ang Hilagang Mindanao ay binubuo ng mga probinsiya ng [[Bukidnon]], [[Camiguin]], [[Lanao del Norte]], [[Misamis Occidental]], at [[Misamis Oriental]]. Ang lalawigan ng Camiguin ay isa ring pulo sa may hilagang baybayin. |- |'''[[Rehiyon ng Davao|Davao (''Rehiyon XI'')]]'''<br>[[Talaksan:Ph davao region.png|170px]] |[[Lungsod ng Davao]] |Dating ''Timog Mindanao'', ang rehiyon ng Davao ay matatagpuan sa timog-silangang bahagi ng Mindanao. Ang rehiyon ay nahahati sa mga lalawigan ng [[Davao del Norte]], [[Davao del Sur]], [[Davao Occidental]], [[Davao Oriental]], at [[Davao de Oro]]; kasama pati ang [[Lungsod ng Davao]]. Ang [[Golpo ng Davao]] ay nasa timog at ang isla ng [[Samal, Davao del Norte|Samal]] sa golpo ay kabilang din sa rehiyon, pati ang [[mga Isla ng Sarangani]]. |- |'''[[SOCCSKSARGEN|Socsksargen (''Rehiyon XII'')]]'''<br>[[Talaksan:Socsksargen.png|170px]] |[[Koronadal]] |Dating ''Gitnang Mindanao'', ang SOCCSKSARGEN ay matatagpuan sa timog-gitnang bahagi ng isla. Binubuo ito ng mga probinsiya ng [[Lalawigan ng Cotabato|Cotabato]], [[Sarangani]], [[Timog Cotabato]], at [[Sultan Kudarat]]. Ang pangalan ng rehiyon ay isang akronim ng mga pangalan ng mga probinsiya nito kasama ang [[Heneral Santos|lungsod ng General Santos]]. |- |'''[[Caraga|Caraga (''Rehiyon XII'')]]'''<br>[[Talaksan:Ph caraga.png|170px]] |[[Butuan]] |Ang Caraga ay matatagpuan sa hilagang-kanlurang parte ng Mindanao. Ang kanyang mga probinsiya ay [[Agusan del Norte]], [[Agusan del Sur]], [[Surigao del Norte]], at [[Surigao del Sur]]. Kabilang sa rehiyong ito ang mga nakaratag na isla ng Surigao del Norte tulad ng [[Isla ng Dinagat]], [[Isla ng Siargao]], at [[Bucas Grande]]. |- |'''[[Bangsamoro|Bangsamoro (''BARMM'')]]'''<br>[[Talaksan:Ph Bangsamoro Autonomous Region.png|170px]] |[[Lungsod ng Cotabato]] |Ang Rehiyong Awtonomo ng Bangsamoro sa Muslim Mindanao ay isang espesyal na rehiyon na kinabibilangan ng mga teritoryo kung saan ang mayoriya ng populasyon ay [[Mga Moro|Moro]]. Kasama dito ang halos buong [[Kapuluang Sulu]] (ang [[Isabela, Basilan|Siyudad ng Isabela]] ng [[Basilan]] ay bahagi ng rehiyong Peninsula ng Zamboanga) at dalawang probinsiya sa isla ng Mindanao. Ang mga lalawigang bumubuo sa Kapuluang Sulu ay [[Basilan]], [[Sulu]], at [[Tawi-Tawi]]. Ang Basilan at Tawi-Tawi ang mga pangunahing isla ng kanilang mga lalawigan, [[Isla ng Jolo]] naman ang sa [[Sulu]]. Ang mga probinsiya sa mismong isla ng Mindanao ay ang [[Lanao del Sur]] at [[Maguindanao]]. |} {{center|{{Mindanao labelled map}}}} {{clear}} {{Largest cities | province = Mindanao | stat_ref = Source: 2020 PH Census Bureau Estimate | list_by_pop = Pilipinas | div_name = Mindanaw | div_link = Rehiyon{{!}}Rehiyon | city_1 = Lungsod ng Dabaw{{!}}''Davao City'' | div_1 = Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region | pop_1 = 1,776,949 | img_1 = Davao aerial view sunset (Davao City; 11-26-2021).jpg | city_2 = Lungsod ng Zamboanga{{!}}''Zamboanga City'' | div_2 = Tangway ng Zamboanga{{!}}Zamboanga Peninsula | pop_2 = 977,234 | img_2 = Zamboanga City from Garden Orchid Hotel.jpg | city_3 = Cagayan de Oro{{!}}''Cagayan de Oro'' | div_3 = Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao | pop_3 = 728,402 | img_3 = CAG Skyline Nov 2018.jpg | city_4 = Heneral Santos{{!}}''General Santos'' | div_4 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_4 =697,315 | img_4 = Gen Santos city 3.jpg | city_5 = Butuan{{!}}''Butuan'' | div_5 = Caraga{{!}}Caraga | pop_5 = 372,910 | city_6 = Iligan{{!}}''Iligan'' | div_6 = Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao | pop_6 = 450,583 | city_7 = Lungsod ng Kotabato{{!}}Cotabato City | div_7 = Bangsamoro{{!}}Bangsamoro | pop_7 = 325,079 | city_8 = Tagum{{!}}Tagum | div_8 = Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region | pop_8 = 296,202 | city_9 = Valencia, Bukidnon{{!}}Valencia | div_9 = Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao | pop_9 = 216,546 | city_10 = Pagadian{{!}}Pagadian | div_10 = Tangway ng Zamboanga{{!}}Zamboanga Peninsula | pop_10 = 210,452 | city_11 = Panabo{{!}}Panabo | div_11 = Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region | pop_11 = 209,230 | city_12 = Marawi{{!}}Marawi | div_12 = Bangsamoro{{!}}Bangsamoro | pop_12 = 207,010 | city_13 = Koronadal{{!}} Koronadal | div_13 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_13 = 195,398 | city_14 = Malaybalay{{!}}Malaybalay | div_14 = Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao | pop_14 = 190,712 | city_15 = Digos{{!}}Digos | div_15 = Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region | pop_15 = 188,376 | city_16 = Polomolok{{!}}Polomolok | div_16 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_16 = 172,605 | city_17 = Lungsod ng Surigao{{!}}Surigao City | div_17 = Caraga{{!}}Caraga | pop_17 = 171,107 | city_18 = Midsayap{{!}}Midsayap | div_18 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_18 = 165,376 | city_19 = Pikit, Cotabato{{!}}Pikit | div_19 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_19 = 164,646 | city_20 = Kidapawan{{!}}Kidapawan | div_20 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_20= 160,791 }} ==Mga kawing na panlabas== {{Commons category|Mindanao}} {{Wiktionary}} * [http://www.emindanao.org/ information on conflict affected area] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828030927/http://www.emindanao.org/ |date=2013-08-28 }} * [http://www.peacebuildingdata.org/philippines Violent Conflicts and Displacement in Central Mindanao: Challenges for recovery and development] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926102856/http://www.peacebuildingdata.org/philippines |date=2013-09-26 }} * [http://www.mindanao.com/blog Mindanao Magazine]{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.wayph.com/23-amazing-destinations-in-mindanao/ Tourist Destinations in Mindanao] * [http://www.morofriends.com/ Moro Friends Community] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180816203649/http://www.morofriends.com/ |date=2018-08-16 }} * [http://www.mindanaw.net/ The Catalyst for Countryside Development] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101226011100/http://mindanaw.net/ |date=2010-12-26 }} * [http://www.mindanews.com/ Mindanao News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110601233820/http://www.mindanews.com/ |date=2011-06-01 }} * [http://www.onlinemindanao.com/ Online Mindanao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131117082401/http://onlinemindanao.com/ |date=2013-11-17 }} * [http://www.taboan.net/ Taboan Mindanao]{{Dead link|date=Nobiyembre 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==Mga Sanggunian== {{reflist}} ==Tropiko Moonson Climate== *Mindanao Philippines *Hilagang Mindanao *timog Mindanao Philippines ''Silipin din [[Mga Rehiyon ng Pilipinas]], [[Mga Lalawigan ng Pilipinas]], [[Luzon]], at [[Visayas]].'' {{Philippines political divisions}} {{English2|Mindanao}} [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] hagj7a3j74sr6qyiiamkuksxggi4ynm 0 1802 2214278 2213655 2026-07-03T02:06:01Z ~2026-37993-63 163599 Kinansela ang pagbabagong 2213655 ni [[Special:Contributions/Jeo555|Jeo555]] ([[User talk:Jeo555|Usapan]]) 2214278 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands |name = Visayas<br>''Kabisay-an''<br>''Kabisayaan'' |image name = Visayas Red.png |image caption = Mapa ng Pilipinas<br>Ipinapakita ang Kabisayaan na nakapula |nickname = Gitnang Pilipinas |location = [[Timog Silangang Asya]] |archipelago = [[Pilipinas]] |area_km2 = 61077 |major islands = [[Pulo ng Bohol|Bohol]], [[Pulo ng Cebu|Cebu]], [[Pulo ng Leyte|Leyte]], [[Pulo ng Masbate|Masbate]], [[Pulo ng Negros|Negros]], [[Pulo ng Panay|Panay]], at [[Pulo ng Samar|Samar]], [[Pulo ng Camotes]], [[Pulo ng Mactan]] |highest mount = [[Bulkan Kanlaon|Kanlaon]] |elevation m = 2435 |country = Pilipinas |country admin divisions title = Rehiyon |country admin divisions = [[Gitnang Kabisayaan]], [[Silangang Kabisayaan]] at [[Kanlurang Kabisayaan]]. |country largest city = [[Lungsod ng Cebu]] (Cebu City) |country largest city area = 998&nbsp;km² |population = 11,203,760 |population as of = 2010 Philippines census<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/PHILS_summary_pop_n_PGR_1990to2010.pdf|title=Population and Annual Growth Rates for The Philippines and Its Regions, Provinces, and Highly Urbanized Cities|publisher=National Statistics Office of the Republic of the Philippines|accessdate=11 Mayo 2012|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226130911/http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/PHILS_summary_pop_n_PGR_1990to2010.pdf|url-status=dead}}</ref> |density_km2 = 294.28 |[[demonym]] = Kabisayaan, Mga ''Bisayâ'' |ethnic groups = [[Mga Bisaya]] ([[Mga Aklanon|Aklanon]], [[Mga Boholano|Boholano/Bol-anon]], [[Mga Caluyanon|Caluyanon]], [[Mga Capiznon]], [[MgaCebuano|Cebuano]], [[Mga Eskaya]], [[Mga Hiligaynon|Hiligaynon]], [[Mga Karay-a]], [[Mga Masbateño|Masbateño]], [[Mga Porohanon]], [[Mga Romblomanon|Romblomanon]], [[Mga Waray|Waray]]), [[Mga Ati (tribo)|Ati]] at iba pang mga pangkat etniko.. }} Ang '''Visayas''' o '''Kabisayaan''' (sa [[Wikang Bisaya|Bisaya]]: ''Kabisay-an''), tinagurian ding '''Gitnang Pilipinas''', ay isa sa tatlong pangunahing pangkat ng mga pulo sa [[Pilipinas]] kabilang ang [[Luzon]] at [[Mindanao]]. Binubuo ito ng mga kapuluan, pangunahin ang mga pulong pumapalibot sa [[Dagat Kabisayaan]], bagaman itinuturing na ang Kabisayaan ang pinakadulong hilagang bahagi ng [[Dagat Sulu]].<ref>C.Michael Hogan. 2011. ''Sulu Sea''. Encyclopedia of Earth. Eds. P.Saundry & C.J.Cleveland. Washington DC</ref> Ang mga pangunahing pulo sa kabisayaan ay ang [[Pulo ng Panay|Panay]], [[Pulo ng Negros|Negros]], [[Pulo ng Cebu|Cebu]], [[Pulo ng Bohol|Bohol]], [[Pulo ng Leyte|Leyte]], at [[Pulo ng Samar|Samar]].{{#Tag:Ref|On 23 Mayo 2005, Palawan and Puerto Princesa City were moved to Western Visayas by Executive Order No. 429.<ref name="EO429">{{cite web|url=http://www.ops.gov.ph/records/eo_no429.htm|title=Executive Order No. 429|publisher=President of the Philippines|accessdate=2009-05-18|archive-date=2007-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20070707191249/http://www.ops.gov.ph/records/eo_no429.htm|url-status=dead}}</ref> However, on 19 Agosto 2005, President Arroyo issued Administrative Order No. 129 to hold the earlier EO 429 in abeyance pending a review.<ref name="AO129">{{cite web|url=http://www.ops.gov.ph/records/ao_no129.htm|title=Administrative Order No. 129|publisher=President of the Philippines|accessdate=2009-05-18|archive-date=2009-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20090713202522/http://www.ops.gov.ph/records/ao_no129.htm|url-status=dead}}</ref> {{as of|2010}}, Ang Palawan at ang mataas na urbanisadong lungsod ng [[Puerto Princesa]] ay nanatiling bahagi ng rehiyon ng [[MIMAROPA]].}} Ang rehiyon ay maaaring isama ang mga pulo ng [[Romblon]] at [[Masbate]], kung ang populasyon nito ay kinikilalang [[mga Bisaya]]. ==Kasaysayan== Hanggang sa ngayon, nananatiling mahiwaga ang kasaysayan ng Kabisayaan bago dumating ang mga Kastila. Maraming mga alamat at mga salaysay tungkol sa kasaysayan ng Kabisayaan subalit maraming hindi sang-ayon kung may katotohanan ang mga ito. Ang mga sinaunang tao sa rehiyon ay mga [[Mga Austronesyo|Austronesyo]] at [[Negrito]] na dumayo sa kapuluan tinatayang 6,000 hanggang 30,000 taon ang nakalilipas. Ang mga unang nanirahan ay maituturing na [[animista]]. Noong ika-12 dantaon, ang mga mamamayan ng dating emperyo ng [[Srivijaya]], [[Majapahit]] at [[Brunei]], na pinamunuan ni [[Datu Puti]] at ang kanyang mga katribo, ay naglakbay at nanirahan sa pulo ng [[Panay]] at sa mga pulong nakapalibot dito.<ref>Jovito S. Abellana, "Bisaya Patronymesis Sri Visjaya" (Ms., Cebuano Studies Center, ca. 1960)</ref> Noong ika-14 na dantaon, Ang mga mangangalakal na [[Arabe]] at ang kanilang mga tagasunod ay nangahas na dinayo ang mga karagatan sa Timog Silangang Asya, at hinikayat ang mga tribong pangkat sa Islam. ==Mga Rehiyon at Lalawigan== [[Talaksan:Cebu Business Park, Archbishop Reyes Avenue top view (Cebu City; 01-16-2024).jpg|thumb|Ang pinamalaking lungsod sa Bisayas ang [[Lungsod ng Cebu]]]] Ang Visayas ay nahahati sa 4 na rehiyon na lalo pang nahahati sa 17 mga probinsiya. ===Kanlurang Kabisayaan (Rehiyon lV)=== [[Talaksan:Ph western visayas.png|thumb|Kanlurang Kabisayaan]] Ang [[Kanlurang Kabisayaan]] ay binubuo ng isla ng [[Panay]] at [[Guimaras]]. Ang mga lalawigan nito ay: * [[Aklan]] * [[Antique]] * [[Capiz]] * [[Guimaras]] * [[Iloilo]] ;Sentrong Pang-Rehiyon (Regional Center-VI) * ''[[Lungsod ng Iloilo]]'' (Iloilo City) ===Rehiyon ng Pulo ng Negros (NIR)=== [[Talaksan:Negros Island Region 2024.png|thumb|Rehiyon ng Pulo ng Negros]] Ang [[Rehiyon ng Pulo ng Negros]] ay binubuo ng isla ng [[Negros]] at [[Siquijor]]. Ang mga lalawigan nito ay: *[[Negros Occidental]] *[[Negros Oriental]] * [[Siquijor]] ; Mga Sentrong Pang-Rehiyon (Regional Center-NIR) * ''[[Lungsod ng Bacolod]]'' (Bacolod City) * ''[[Lungsod ng Dumaguete]]'' (Dumaguete City) ===Gitnang Kabisayaan (Rehiyon VII)=== [[Talaksan:Central Visayas in June 2024.png|thumb|Gitnang Kabisayaan]] Kabilang sa [[Gitnang Kabisayaan]] ang mga pulo ng [[Cebu]] at Bohol. Ang mga lalawigan nito ay: * [[Bohol]] * [[Cebu]] ; Sentrong Pang-Rehiyon (Regional Center-VII) * ''[[Lungsod ng Cebu]]'' (Cebu City) ===Silangang Kabisayaan (Rehiyon VIII)=== [[Talaksan:Ph eastern visayas.png|thumb|Silanang Kabisayaan]] Ang [[Silangang Kabisayaan]] ay binubuo ng mga pulo ng [[pulo ng Leyte|Leyte]], Biliran, at [[Samar]]. Ang mga lalawigan nito ay: * [[Biliran]] * [[Leyte]] * [[Timog Leyte]] * [[Silangang Samar]] * [[Hilagang Samar]] * [[Kanlurang Samar]] ; Sentrong Pang-Rehiyon (Regional Center-VIII) * ''[[Tacloban]]'' (Tacloban City) ==Kalakhan sa Kabisayaan== Ang Kalakhan sa Bisayas o Metro sa Visayas ay ang mga kalakhan na naka-ayon sa bawat rehiyon, kapitolyo, lalawigan at lungsod, isla ng Bisayas ang mga kalakhan ay dibisyon mula sa rehiyon hanggang sa lalawigan at pababa sa lunsod. ===Kalakhang Bisayas=== {| class = "wikitable" style = "font-size: 100%;" |- ! style=background-color:gold;" | Kalakhan (Metro) !! style=background-color:gold;" | Sentrong kalakhan !! style=background-color:gold;" | Dibisyon |- | '''[[Kalakhang Cebu]]''' || [[Lungsod ng Cebu|Cebu]] || [[Gitnang Kabisayaan]] |- | '''Kalakhang Iloilo-Guimaras''' || [[Lungsod ng Iloilo|Iloilo]] || [[Kanlurang Kabisayaan]] |- | '''[[Kalakhang Bacolod]]''' || [[Lungsod ng Bacolod|Bacolod]] || [[Rehiyon ng Pulo ng Negros]] |} ==Wika== Ang mga pangunahing wikang sinasalita sa Kabisayaan ay ang [[wikang Hiligaynon]] o Ilonggo sa halos kabuuan ng Kanlurang Kabisayaan, [[wikang Cebuano]] sa Gitnang Kabisayaan, at [[wikang Waray-Waray|Waray]] sa Silangang Kabisayaan. Ang iba pang mga wikang sinasalita ay ang [[wikang Aklanon]], [[wikang Kinaray-a]], at [[wikang Capiznon]]. Ang [[wikang Filipino]], ang pambansang wika na ibinatay sa [[Wikang Tagalog]], ay nauunawaan subalit bihirang gamitin sa pangkaraniwang pakikipagtalastasan. Ang [[wikang Ingles]], isa sa mga opisyal na wika ng bansa ay malawakang ginagamit at itinuturing na pangalawang wika sa mga pook urban sa Kabisayaan. Madalas din itong gamitin sa mga paaralan, mga pampublikong palatandaan at kalakalan. ==Alamat== May mga alamat na nakapaloob sa librong [[Maragtas]], tungkol sa sampung hepe ([[datu]]) na tumakas mula sa paniniin ni Datu Makatunaw ng Borneo papunta sa isla ng Panay. Ang mga datu at ang kanyang mga tagasunod ay pinaniniwalaang mga ninuno ng mga [[Bisaya]]. Ang pagdating nila ay pinagdiriwang sa pista ng [[Ati-atihan]] sa [[Kalibo]], [[Aklan]]. Bagama't ito ay isang alamat, base pa rin ito sa mga totohanang pangyayari. Ito ay nilikom sa isang aklat ni [[Pedro Alcantara Monteclaro]] noong 1907. {{Largest cities | province = [[Kabisayaan]] | stat_ref = Source: 2020 PH Census Bureau Estimate | list_by_pop = Pilipinas | div_name = Kabisayaan | div_link = Rehiyon{{!}}Rehiyon | city_1 = Lungsod ng Cebu{{!}}''Cebu City'' | div_1 = Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas | pop_1 = 922,611 | img_1 = Cebu Business Park and IT Park skyline, Kamputhaw (Cebu City; 09-07-2022).jpg | city_2 = Bacolod{{!}}''Bacolod'' | div_2 = Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region | pop_2 = 600,783 | img_2 = BacolodCityAerialbyJohnKimwellLaluma.jpg | city_3 = Lungsod ng Iloilo{{!}}''Iloilo City'' | div_3 = Kanlurang Kabisayaan{{!}}Western Visayas | pop_3 = 457,626 | img_3 = R. Mapa Street, Iloilo City (01-2019).jpg | city_4 = Lungsod ng Lapu-Lapu{{!}}''Lapu-Lapu City'' | div_4 = Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas | pop_4 = 408,112 | img_4 = Mactan resort xxy.jpg | city_5 = Mandaue{{!}}''Mandaue'' | div_5 = Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas | pop_5 = 362,654 | city_6 = Tacloban{{!}}''Tacloban'' | div_6 = Silangang Kabisayaan{{!}}Eastern Visayas | pop_6 = 242,089 | city_7 = Talisay, Cebu{{!}}Talisay | div_7 = Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas | pop_7 = 227,645 | city_8 = Ormoc{{!}}Ormoc | div_8 = Silangang Kabisayaan{{!}}Eastern Visayas | pop_8 = 215,031 | city_9 = Kabankalan{{!}}Kabankalan | div_9 = Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region | pop_9 = 200,198 | city_10 = Bago, Negros Occidental{{!}}Bago | div_10 = Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region | pop_10 = 191,210 | city_11 = Calbayog{{!}}Calbayog | div_11 = Silangang Kabisayaan{{!}}Eastern Visayas | pop_11 = 183,851 | city_12 = Roxas, Capiz{{!}}Roxas | div_12 = Kanlurang Kabisayaan{{!}}Western Visayas | pop_12 = 179,292 | city_13 = Toledo, Cebu{{!}}Toledo | div_13 = Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas | pop_13 = 170,335 | city_14 = Cadiz, Negros Occidental{{!}}Cadiz | div_14 = Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region | pop_14 = 158,544 | city_15 = Danao, Cebu{{!}}Danao | div_15 = Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas | pop_15 = 136,471 | city_16 = San Carlos, Negros Occidental{{!}}San Carlos | div_16 = Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region | pop_16 = 132,650 | city_17 = Dumaguete{{!}}Dumaguete | div_17 = Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region | pop_17 = 131,377 | city_18 = Silay{{!}}Silay | div_18 = Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region | pop_18 = 130,478 | city_19 = Carcar, Cebu{{!}}Carcar | div_19 = Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas | pop_19 = 119,664 | city_20 = Bayawan{{!}}Bayawan | div_20 = Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region | pop_20 = 117,900 }} ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Visayas lateral}} [[Kategorya:Kabisayaan]] [[Kategorya:Mga kapuluan ng Pilipinas]] 3yxrk4cacetf4aslq99poiu6ux2p9ay 2214279 2214278 2026-07-03T02:06:57Z ~2026-37993-63 163599 spacing 2214279 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands |name = Visayas<br>''Kabisay-an''<br>''Kabisayaan'' |image name = Visayas Red.png |image caption = Mapa ng Pilipinas<br>Ipinapakita ang Kabisayaan na nakapula |nickname = Gitnang Pilipinas |location = [[Timog Silangang Asya]] |archipelago = [[Pilipinas]] |area_km2 = 61077 |major islands = [[Pulo ng Bohol|Bohol]], [[Pulo ng Cebu|Cebu]], [[Pulo ng Leyte|Leyte]], [[Pulo ng Masbate|Masbate]], [[Pulo ng Negros|Negros]], [[Pulo ng Panay|Panay]], at [[Pulo ng Samar|Samar]], [[Pulo ng Camotes]], [[Pulo ng Mactan]] |highest mount = [[Bulkan Kanlaon|Kanlaon]] |elevation m = 2435 |country = Pilipinas |country admin divisions title = Rehiyon |country admin divisions = [[Gitnang Kabisayaan]], [[Silangang Kabisayaan]] at [[Kanlurang Kabisayaan]]. |country largest city = [[Lungsod ng Cebu]] (Cebu City) |country largest city area = 998&nbsp;km² |population = 11,203,760 |population as of = 2010 Philippines census<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/PHILS_summary_pop_n_PGR_1990to2010.pdf|title=Population and Annual Growth Rates for The Philippines and Its Regions, Provinces, and Highly Urbanized Cities|publisher=National Statistics Office of the Republic of the Philippines|accessdate=11 Mayo 2012|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226130911/http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/PHILS_summary_pop_n_PGR_1990to2010.pdf|url-status=dead}}</ref> |density_km2 = 294.28 |[[demonym]] = Kabisayaan, Mga ''Bisayâ'' |ethnic groups = [[Mga Bisaya]] ([[Mga Aklanon|Aklanon]], [[Mga Boholano|Boholano/Bol-anon]], [[Mga Caluyanon|Caluyanon]], [[Mga Capiznon]], [[MgaCebuano|Cebuano]], [[Mga Eskaya]], [[Mga Hiligaynon|Hiligaynon]], [[Mga Karay-a]], [[Mga Masbateño|Masbateño]], [[Mga Porohanon]], [[Mga Romblomanon|Romblomanon]], [[Mga Waray|Waray]]), [[Mga Ati (tribo)|Ati]] at iba pang mga pangkat etniko.. }} Ang '''Visayas''' o '''Kabisayaan''' (sa [[Wikang Bisaya|Bisaya]]: ''Kabisay-an''), tinagurian ding '''Gitnang Pilipinas''', ay isa sa tatlong pangunahing pangkat ng mga pulo sa [[Pilipinas]] kabilang ang [[Luzon]] at [[Mindanao]]. Binubuo ito ng mga kapuluan, pangunahin ang mga pulong pumapalibot sa [[Dagat Kabisayaan]], bagaman itinuturing na ang Kabisayaan ang pinakadulong hilagang bahagi ng [[Dagat Sulu]].<ref>C.Michael Hogan. 2011. ''Sulu Sea''. Encyclopedia of Earth. Eds. P.Saundry & C.J.Cleveland. Washington DC</ref> Ang mga pangunahing pulo sa kabisayaan ay ang [[Pulo ng Panay|Panay]], [[Pulo ng Negros|Negros]], [[Pulo ng Cebu|Cebu]], [[Pulo ng Bohol|Bohol]], [[Pulo ng Leyte|Leyte]], at [[Pulo ng Samar|Samar]].{{#Tag:Ref|On 23 Mayo 2005, Palawan and Puerto Princesa City were moved to Western Visayas by Executive Order No. 429.<ref name="EO429">{{cite web|url=http://www.ops.gov.ph/records/eo_no429.htm|title=Executive Order No. 429|publisher=President of the Philippines|accessdate=2009-05-18|archive-date=2007-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20070707191249/http://www.ops.gov.ph/records/eo_no429.htm|url-status=dead}}</ref> However, on 19 Agosto 2005, President Arroyo issued Administrative Order No. 129 to hold the earlier EO 429 in abeyance pending a review.<ref name="AO129">{{cite web|url=http://www.ops.gov.ph/records/ao_no129.htm|title=Administrative Order No. 129|publisher=President of the Philippines|accessdate=2009-05-18|archive-date=2009-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20090713202522/http://www.ops.gov.ph/records/ao_no129.htm|url-status=dead}}</ref> {{as of|2010}}, Ang Palawan at ang mataas na urbanisadong lungsod ng [[Puerto Princesa]] ay nanatiling bahagi ng rehiyon ng [[MIMAROPA]].}} Ang rehiyon ay maaaring isama ang mga pulo ng [[Romblon]] at [[Masbate]], kung ang populasyon nito ay kinikilalang [[mga Bisaya]]. ==Kasaysayan== Hanggang sa ngayon, nananatiling mahiwaga ang kasaysayan ng Kabisayaan bago dumating ang mga Kastila. Maraming mga alamat at mga salaysay tungkol sa kasaysayan ng Kabisayaan subalit maraming hindi sang-ayon kung may katotohanan ang mga ito. Ang mga sinaunang tao sa rehiyon ay mga [[Mga Austronesyo|Austronesyo]] at [[Negrito]] na dumayo sa kapuluan tinatayang 6,000 hanggang 30,000 taon ang nakalilipas. Ang mga unang nanirahan ay maituturing na [[animista]]. Noong ika-12 dantaon, ang mga mamamayan ng dating emperyo ng [[Srivijaya]], [[Majapahit]] at [[Brunei]], na pinamunuan ni [[Datu Puti]] at ang kanyang mga katribo, ay naglakbay at nanirahan sa pulo ng [[Panay]] at sa mga pulong nakapalibot dito.<ref>Jovito S. Abellana, "Bisaya Patronymesis Sri Visjaya" (Ms., Cebuano Studies Center, ca. 1960)</ref> Noong ika-14 na dantaon, Ang mga mangangalakal na [[Arabe]] at ang kanilang mga tagasunod ay nangahas na dinayo ang mga karagatan sa Timog Silangang Asya, at hinikayat ang mga tribong pangkat sa Islam. ==Mga Rehiyon at Lalawigan== [[Talaksan:Cebu Business Park, Archbishop Reyes Avenue top view (Cebu City; 01-16-2024).jpg|thumb|Ang pinamalaking lungsod sa Bisayas ang [[Lungsod ng Cebu]]]] Ang Visayas ay nahahati sa 4 na rehiyon na lalo pang nahahati sa 17 mga probinsiya. ===Kanlurang Kabisayaan (Rehiyon lV)=== [[Talaksan:Ph western visayas.png|thumb|Kanlurang Kabisayaan]] Ang [[Kanlurang Kabisayaan]] ay binubuo ng isla ng [[Panay]] at [[Guimaras]]. Ang mga lalawigan nito ay: * [[Aklan]] * [[Antique]] * [[Capiz]] * [[Guimaras]] * [[Iloilo]] ;Sentrong Pang-Rehiyon (Regional Center-VI) * ''[[Lungsod ng Iloilo]]'' (Iloilo City) ===Rehiyon ng Pulo ng Negros (NIR)=== [[Talaksan:Negros Island Region 2024.png|thumb|Rehiyon ng Pulo ng Negros]] Ang [[Rehiyon ng Pulo ng Negros]] ay binubuo ng isla ng [[Negros]] at [[Siquijor]]. Ang mga lalawigan nito ay: *[[Negros Occidental]] *[[Negros Oriental]] * [[Siquijor]] ; Mga Sentrong Pang-Rehiyon (Regional Center-NIR) * ''[[Lungsod ng Bacolod]]'' (Bacolod City) * ''[[Lungsod ng Dumaguete]]'' (Dumaguete City) ===Gitnang Kabisayaan (Rehiyon VII)=== [[Talaksan:Central Visayas in June 2024.png|thumb|Gitnang Kabisayaan]] Kabilang sa [[Gitnang Kabisayaan]] ang mga pulo ng [[Cebu]] at Bohol. Ang mga lalawigan nito ay: * [[Bohol]] * [[Cebu]] ; Sentrong Pang-Rehiyon (Regional Center-VII) * ''[[Lungsod ng Cebu]]'' (Cebu City) ===Silangang Kabisayaan (Rehiyon VIII)=== [[Talaksan:Ph eastern visayas.png|thumb|Silanang Kabisayaan]] Ang [[Silangang Kabisayaan]] ay binubuo ng mga pulo ng [[pulo ng Leyte|Leyte]], Biliran, at [[Samar]]. Ang mga lalawigan nito ay: * [[Biliran]] * [[Leyte]] * [[Timog Leyte]] * [[Silangang Samar]] * [[Hilagang Samar]] * [[Kanlurang Samar]] ; Sentrong Pang-Rehiyon (Regional Center-VIII) * ''[[Tacloban]]'' (Tacloban City) ==Kalakhan sa Kabisayaan== Ang Kalakhan sa Bisayas o Metro sa Visayas ay ang mga kalakhan na naka-ayon sa bawat rehiyon, kapitolyo, lalawigan at lungsod, isla ng Bisayas ang mga kalakhan ay dibisyon mula sa rehiyon hanggang sa lalawigan at pababa sa lunsod. ===Kalakhang Bisayas=== {| class = "wikitable" style = "font-size: 100%;" |- ! style=background-color:gold;" | Kalakhan (Metro) !! style=background-color:gold;" | Sentrong kalakhan !! style=background-color:gold;" | Dibisyon |- | '''[[Kalakhang Cebu]]''' || [[Lungsod ng Cebu|Cebu]] || [[Gitnang Kabisayaan]] |- | '''Kalakhang Iloilo-Guimaras''' || [[Lungsod ng Iloilo|Iloilo]] || [[Kanlurang Kabisayaan]] |- | '''[[Kalakhang Bacolod]]''' || [[Lungsod ng Bacolod|Bacolod]] || [[Rehiyon ng Pulo ng Negros]] |} ==Wika== Ang mga pangunahing wikang sinasalita sa Kabisayaan ay ang [[wikang Hiligaynon]] o Ilonggo sa halos kabuuan ng Kanlurang Kabisayaan, [[wikang Cebuano]] sa Gitnang Kabisayaan, at [[wikang Waray-Waray|Waray]] sa Silangang Kabisayaan. Ang iba pang mga wikang sinasalita ay ang [[wikang Aklanon]], [[wikang Kinaray-a]], at [[wikang Capiznon]]. Ang [[wikang Filipino]], ang pambansang wika na ibinatay sa [[Wikang Tagalog]], ay nauunawaan subalit bihirang gamitin sa pangkaraniwang pakikipagtalastasan. Ang [[wikang Ingles]], isa sa mga opisyal na wika ng bansa ay malawakang ginagamit at itinuturing na pangalawang wika sa mga pook urban sa Kabisayaan. Madalas din itong gamitin sa mga paaralan, mga pampublikong palatandaan at kalakalan. ==Alamat== May mga alamat na nakapaloob sa librong [[Maragtas]], tungkol sa sampung hepe ([[datu]]) na tumakas mula sa paniniin ni Datu Makatunaw ng Borneo papunta sa isla ng Panay. Ang mga datu at ang kanyang mga tagasunod ay pinaniniwalaang mga ninuno ng mga [[Bisaya]]. Ang pagdating nila ay pinagdiriwang sa pista ng [[Ati-atihan]] sa [[Kalibo]], [[Aklan]]. Bagama't ito ay isang alamat, base pa rin ito sa mga totohanang pangyayari. Ito ay nilikom sa isang aklat ni [[Pedro Alcantara Monteclaro]] noong 1907. {{Largest cities | province = [[Kabisayaan]] | stat_ref = Source: 2020 PH Census Bureau Estimate | list_by_pop = Pilipinas | div_name = Kabisayaan | div_link = Rehiyon{{!}}Rehiyon | city_1 = Lungsod ng Cebu{{!}}''Cebu City'' | div_1 = Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas | pop_1 = 922,611 | img_1 = Cebu Business Park and IT Park skyline, Kamputhaw (Cebu City; 09-07-2022).jpg | city_2 = Bacolod{{!}}''Bacolod'' | div_2 = Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region | pop_2 = 600,783 | img_2 = BacolodCityAerialbyJohnKimwellLaluma.jpg | city_3 = Lungsod ng Iloilo{{!}}''Iloilo City'' | div_3 = Kanlurang Kabisayaan{{!}}Western Visayas | pop_3 = 457,626 | img_3 = R. Mapa Street, Iloilo City (01-2019).jpg | city_4 = Lungsod ng Lapu-Lapu{{!}}''Lapu-Lapu City'' | div_4 = Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas | pop_4 = 408,112 | img_4 = Mactan resort xxy.jpg | city_5 = Mandaue{{!}}''Mandaue'' | div_5 = Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas | pop_5 = 362,654 | city_6 = Tacloban{{!}}''Tacloban'' | div_6 = Silangang Kabisayaan{{!}}Eastern Visayas | pop_6 = 242,089 | city_7 = Talisay, Cebu{{!}}Talisay | div_7 = Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas | pop_7 = 227,645 | city_8 = Ormoc{{!}}Ormoc | div_8 = Silangang Kabisayaan{{!}}Eastern Visayas | pop_8 = 215,031 | city_9 = Kabankalan{{!}}Kabankalan | div_9 = Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region | pop_9 = 200,198 | city_10 = Bago, Negros Occidental{{!}}Bago | div_10 = Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region | pop_10 = 191,210 | city_11 = Calbayog{{!}}Calbayog | div_11 = Silangang Kabisayaan{{!}}Eastern Visayas | pop_11 = 183,851 | city_12 = Roxas, Capiz{{!}}Roxas | div_12 = Kanlurang Kabisayaan{{!}}Western Visayas | pop_12 = 179,292 | city_13 = Toledo, Cebu{{!}}Toledo | div_13 = Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas | pop_13 = 170,335 | city_14 = Cadiz, Negros Occidental{{!}}Cadiz | div_14 = Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region | pop_14 = 158,544 | city_15 = Danao, Cebu{{!}}Danao | div_15 = Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas | pop_15 = 136,471 | city_16 = San Carlos, Negros Occidental{{!}}San Carlos | div_16 = Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region | pop_16 = 132,650 | city_17 = Dumaguete{{!}}Dumaguete | div_17 = Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region | pop_17 = 131,377 | city_18 = Silay{{!}}Silay | div_18 = Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region | pop_18 = 130,478 | city_19 = Carcar, Cebu{{!}}Carcar | div_19 = Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas | pop_19 = 119,664 | city_20 = Bayawan{{!}}Bayawan | div_20 = Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region | pop_20 = 117,900 }} ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Visayas lateral}} [[Kategorya:Kabisayaan]] [[Kategorya:Mga kapuluan ng Pilipinas]] 0urtfg5ub4r58vjmhwjhifrynmj0d4i 0 2747 2214137 2062061 2026-07-02T12:07:33Z Lolbet101 163542 May mga maliliit na pagbabago sa artikulong ito. (Minor changes in this article.) 2214137 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Confirmed exoplanets by methods EPE.svg|thumb|Mga natuklasang eksoplaneta ayon sa taon (1992-2023).]] [[File:Hr8799 orbit hd.gif|alt=Time-lapse of exoplanets orbit motion|thumb|Apat na eksoplanetang umiinog sa isang [[bituin]] na [[HR 8799]].|upright=1.5]] Ang '''eksoplaneta''' (mula sa {{lang-es|exoplaneta}}; {{lang-en|exoplanet}}) o '''planetang ekstrasolar''' ay isang [[planeta]]ng [[umiinog]] sa isang [[bituin]] sa labas ng [[sistemang solar]]. Kabilang ito sa isang [[sistemang planetaryo]]ng hindi ang [[sistemang solar]]. Ang kauna-unahang ebisensiya ng pag-iral ng eksoplaneta ay napansin noong 1917 ngunit nakalilalang gayon. Ang kauna-unahang kompirmasyon ng pagtukoy nito ay nangyari noong 1992. Ang isa pang planeta na nakita noong 1988 ay nakumpirma noong 2003. Noong Hulyo 2022, may mga 5,100 kompirmadong eksoplaneta sa 3,799 [[sistemang planetaryo]] na may 826 sistemang may higit sa isang [[planeta]]. May iba't ibang paraang upang matukoy ang mga eksoplaneta. Ang potometriyang transit at spektroskopiyang Doppler ang nakahanap ng karamihan ngunit ang mga pamamaraang ito ay dumaranas ng maliwanag na pagkiling sa pagmamasid na pumapabor sa deteksiyon ng mga planetang malapit sa isang [[bituin]] kaya ang 85 porsiyento ng mga eksoplaneta ay natuklasan sa loob ng isang nakakandadong sonang tidal. Sa ilang mga kaso, ang maraming mga planeta ay napagmasdan na umiinog sa isang [[bituin]]. Ang 1 sa 5 ng mga tulad ng [[araw (astronomiya)]] na [[bituin]] ay may planetang kasinglaki ng planetang [[mundo]](earth) sa [[sonang matitirhan ng buhay]]. Sa pagpapalagay na may 200 bilyong bituin sa [[Ariwanas|Milky Way]], maaaring ma-hipotesis na may 11 bilyong mga planetang tulad ng mundo na matitirhan ng buhay sa Milky Way at tataas pa sa 40 bilyong kung ang mga planetang umiinog sa mga [[pulang unano]] ay isasama. ==Tingnan din== *[[Giordano Bruno]] [[Kategorya:Astronomiya]] [[Kategorya:Mga planetang ekstrasolar]] [[Kategorya:Mga eksoplaneta]] gt6btlgh8047lbad84ccstqfp7znrc2 2214143 2214137 2026-07-02T12:53:38Z Lolbet101 163542 Malaking pagbabago sa artikulong ito. (Major change in this article.) 2214143 wikitext text/x-wiki [[File:Hr8799 orbit hd.gif|alt=Time-lapse of exoplanets orbit motion|thumb|Apat na eksoplanetang umiinog sa isang [[bituin]] na [[HR 8799]].|upright=1.5]] [[Talaksan:Confirmed exoplanets by methods EPE.svg|thumb|Mga natuklasang eksoplaneta ayon sa taon (1992-2023).]] Ang '''eksoplaneta''' (mula sa {{lang-es|exoplaneta}}; {{lang-en|exoplanet}}) o '''planetang ekstrasolar''' ay isang [[planeta]]ng [[umiinog]] sa isang [[bituin]] sa labas ng [[sistemang solar]]. Kabilang ito sa isang [[sistemang planetaryo]]ng hindi ang [[sistemang solar]].<ref>{{Cite web |date=2016-01-28 |title=What is an exoplanet? - NASA Science |url=https://science.nasa.gov/exoplanets/what-is-an-exoplanet/ |access-date=2026-07-02 |language=en-US}}</ref> Ang kauna-unahang ebisensiya ng pag-iral ng eksoplaneta ay napansin noong 1917 ngunit nakalilalang gayon. Ang kauna-unahang kompirmasyon ng pagtukoy nito ay nangyari noong 1992.<ref name="Wolszczan1992">{{cite journal |last1=Wolszczan |first1=A. |last2=Frail |first2=D. A. |date=January 9, 1992 |title=A planetary system around the millisecond pulsar PSR1257 + 12 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=355 |issue=6356 |pages=145–147 |doi=10.1038/355145a0 |bibcode=}}</ref> Ang isa pang planeta na nakita noong 1988 ay nakumpirma noong 2003.<ref>{{Cite web |date=2018-03-20 |title=The planet that wasn't there (Oh, wait, it was) - NASA Science |url=https://science.nasa.gov/universe/exoplanets/the-planet-that-wasnt-there-oh-wait-it-was/ |access-date=2026-07-02 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=A brief introduction to exoplanets - Exoplanets - Science Portal |url=https://sci.esa.int/web/exoplanets/-/60654-a-brief-introduction-to-exoplanets |access-date=2026-07-02 |website=Exoplanets |language=en-US}}</ref> May iba't ibang paraang upang matukoy ang mga eksoplaneta. Ang potometriyang transit at spektroskopiyang Doppler ang nakahanap ng karamihan ngunit ang mga pamamaraang ito ay dumaranas ng maliwanag na pagkiling sa pagmamasid na pumapabor sa deteksiyon ng mga planetang malapit sa isang [[bituin]] kaya ang 85 porsiyento ng mga eksoplaneta ay natuklasan sa loob ng isang nakakandadong sonang tidal. Sa ilang mga kaso, ang maraming mga planeta ay napagmasdan na umiinog sa isang [[bituin]]. Ang 1 sa 5 ng mga tulad ng [[araw (astronomiya)]] na [[bituin]] ay may planetang kasinglaki ng planetang [[mundo]](earth) sa [[sonang matitirhan ng buhay]]. Sa pagpapalagay na may 200 bilyong bituin sa [[Ariwanas|Milky Way]], maaaring ma-hipotesis na may 11 bilyong mga planetang tulad ng mundo na matitirhan ng buhay sa Milky Way at tataas pa sa 40 bilyong kung ang mga planetang umiinog sa mga [[pulang unano]] ay isasama. Noong Hunyo 2026, mayroong nang 6,298 na kumpirmadong eksoplaneta sa 4,709 na sistemang planetaryo, na may 1,054 na sistema na mayroong higit sa isang planeta.<ref name="NASA-Composite-Data">{{cite web |title=Planetary Systems Composite Data |url=https://exoplanetarchive.ipac.caltech.edu/cgi-bin/TblView/nph-tblView?app=ExoTbls&config=PSCompPars |website=NASA Exoplanet Archive |publisher=NASA Exoplanet Science Institute |access-date=2026-06-04|language=en-US}}</ref> == Mga Halimbawa ng mga kilalang eksoplaneta == * [[Gliese 581g]] * [[Gliese 1214b]] * [[Kepler-10c]] * [[Kepler-22b]] * [[Kepler-37b]] * [[Kepler-62f]] * [[Kepler-69c]] * [[Kepler-186f]] * [[Kepler-442b]] * [[Kepler-452b]] * [[Proxima Centauri b]] * [[Alpha Centauri Bb]] (Isang iminungkahing eksoplaneta pero pinabulaanan na o hindi totoo.<ref>{{Cite web |last=Siegel |first=Ethan |title=The Closest Star System To Ours Doesn't Have Any Planets (Yet), After All |url=https://www.forbes.com/sites/startswithabang/2016/01/05/the-closest-star-system-to-ours-doesnt-have-any-planets-yet-after-all/ |access-date=2026-07-02 |website=Forbes |language=en}}</ref>) * [[TrES-2b]] * [[WASP-12b]] * [[WASP-17b]] == Tingnan din == *[[Giordano Bruno]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Astronomiya]] [[Kategorya:Mga planetang ekstrasolar]] [[Kategorya:Mga eksoplaneta]] os3xq5ernua9qng70e4ghzwsjiubisc 2214160 2214143 2026-07-02T13:57:54Z Lolbet101 163542 Pangalawang maliliit na pagbabago sa artikulong ito. (Second minor changes in this article.) 2214160 wikitext text/x-wiki [[File:Hr8799 orbit hd.gif|alt=Time-lapse of exoplanets orbit motion|thumb|Apat na eksoplanetang umiinog sa isang [[bituin]] na [[HR 8799]].|upright=1.5]] [[Talaksan:Confirmed exoplanets by methods EPE.svg|thumb|Mga natuklasang eksoplaneta ayon sa taon (1992-2023).]] Ang '''eksoplaneta''' (mula sa {{lang-es|exoplaneta}}; {{lang-en|exoplanet}}) o '''planetang ekstrasolar''' ay isang [[planeta]]ng [[umiinog]] sa isang [[bituin]] sa labas ng [[sistemang solar]]. Kabilang ito sa isang [[sistemang planetaryo]]ng hindi ang [[sistemang solar]].<ref>{{Cite web |date=2016-01-28 |title=What is an exoplanet? - NASA Science |url=https://science.nasa.gov/exoplanets/what-is-an-exoplanet/ |access-date=2026-07-02 |language=en-US}}</ref> Ang kauna-unahang ebisensiya ng pag-iral ng eksoplaneta ay napansin noong 1917 ngunit nakalilalang gayon. Ang kauna-unahang kompirmasyon ng pagtukoy nito ay nangyari noong 1992.<ref name="Wolszczan1992">{{cite journal |last1=Wolszczan |first1=A. |last2=Frail |first2=D. A. |date=January 9, 1992 |title=A planetary system around the millisecond pulsar PSR1257 + 12 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=355 |issue=6356 |pages=145–147 |doi=10.1038/355145a0 |bibcode=}}</ref> Ang isa pang planeta na nakita noong 1988 ay nakumpirma noong 2003.<ref>{{Cite web |date=2018-03-20 |title=The planet that wasn't there (Oh, wait, it was) - NASA Science |url=https://science.nasa.gov/universe/exoplanets/the-planet-that-wasnt-there-oh-wait-it-was/ |access-date=2026-07-02 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=A brief introduction to exoplanets - Exoplanets - Science Portal |url=https://sci.esa.int/web/exoplanets/-/60654-a-brief-introduction-to-exoplanets |access-date=2026-07-02 |website=Exoplanets |language=en-US}}</ref> May iba't ibang paraang upang matukoy ang mga eksoplaneta. Ang potometriyang transit at spektroskopiyang Doppler ang nakahanap ng karamihan ngunit ang mga pamamaraang ito ay dumaranas ng maliwanag na pagkiling sa pagmamasid na pumapabor sa deteksiyon ng mga planetang malapit sa isang [[bituin]] kaya ang 85 porsiyento ng mga eksoplaneta ay natuklasan sa loob ng isang nakakandadong sonang tidal. Sa ilang mga kaso, ang maraming mga planeta ay napagmasdan na umiinog sa isang [[bituin]]. Ang 1 sa 5 ng mga tulad ng [[araw (astronomiya)]] na [[bituin]] ay may planetang kasinglaki ng planetang [[mundo]] ([[Daigdig|Earth]]) sa [[sonang matitirhan ng buhay]]. Sa pagpapalagay na may 200 bilyong bituin sa [[Ariwanas|Milky Way]], maaaring ma-hipotesis na may 11 bilyong mga planetang tulad ng mundo na matitirhan ng buhay sa Milky Way at tataas pa sa 40 bilyong kung ang mga planetang umiinog sa mga [[pulang unano]] ay isasama. Noong Hunyo 2026, mayroong nang 6,298 na kumpirmadong eksoplaneta sa 4,709 na sistemang planetaryo, na may 1,054 na sistema na mayroong higit sa isang planeta.<ref name="NASA-Composite-Data">{{cite web |title=Planetary Systems Composite Data |url=https://exoplanetarchive.ipac.caltech.edu/cgi-bin/TblView/nph-tblView?app=ExoTbls&config=PSCompPars |website=NASA Exoplanet Archive |publisher=NASA Exoplanet Science Institute |access-date=2026-07-02|language=en-US}}</ref> == Mga Halimbawa ng mga kilalang eksoplaneta == * [[Gliese 581g]] * [[Gliese 1214b]] * [[Kepler-10c]] * [[Kepler-22b]] * [[Kepler-37b]] * [[Kepler-62f]] * [[Kepler-69c]] * [[Kepler-186f]] * [[Kepler-442b]] * [[Kepler-452b]] * [[Proxima Centauri b]] * [[Alpha Centauri Bb]] (Isang iminungkahing eksoplaneta pero pinabulaanan na o hindi totoo.<ref>{{Cite web |last=Siegel |first=Ethan |title=The Closest Star System To Ours Doesn't Have Any Planets (Yet), After All |url=https://www.forbes.com/sites/startswithabang/2016/01/05/the-closest-star-system-to-ours-doesnt-have-any-planets-yet-after-all/ |access-date=2026-07-02 |website=Forbes |language=en}}</ref>) * [[TrES-2b]] * [[WASP-12b]] * [[WASP-17b]] == Tingnan din == *[[Giordano Bruno]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Astronomiya]] [[Kategorya:Mga planetang ekstrasolar]] [[Kategorya:Mga eksoplaneta]] cgl1oczm2zjkg04d0lplnu466oqit4n 2214422 2214160 2026-07-03T07:08:53Z Lolbet101 163542 Pangalawang malaking pagbabago sa artikulong ito. (Second major change in this article.) 2214422 wikitext text/x-wiki [[File:Hr8799 orbit hd.gif|alt=Time-lapse of exoplanets orbit motion|thumb|Apat na eksoplanetang umiinog sa isang [[bituin]] na [[HR 8799]].|upright=1.5]] [[Talaksan:Confirmed exoplanets by methods EPE.svg|thumb|Mga natuklasang eksoplaneta sa taong 1992 hanggang 2023.]] Ang '''eksoplaneta''' (mula sa {{lang-es|exoplaneta}}; {{lang-en|exoplanet}}) o '''planetang ekstrasolar''' ay isang [[planeta]]ng [[umiinog]] sa isang [[bituin]] sa labas ng [[sistemang solar]]. Kabilang ito sa isang [[sistemang planetaryo]]ng hindi ang [[sistemang solar]].<ref>{{Cite web |date=2016-01-28 |title=What is an exoplanet? - NASA Science |url=https://science.nasa.gov/exoplanets/what-is-an-exoplanet/ |access-date=2026-07-02 |language=en-US}}</ref> Ang kauna-unahang ebisensiya ng pag-iral ng eksoplaneta ay napansin noong 1917 ngunit nakalilalang gayon.<ref>{{Cite news |title=Carnegie Science |url=https://carnegiescience.edu/news/1917-astronomical-plate-has-first-ever-evidence-exoplanetary-system |access-date=2026-07-03}}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-11-01 |title=Overlooked Treasure: The First Evidence of Exoplanets - NASA Science |url=https://science.nasa.gov/universe/exoplanets/overlooked-treasure-the-first-evidence-of-exoplanets/ |access-date=2026-07-03 |language=en-US}}</ref> Ang kauna-unahang kompirmasyon ng pagtukoy nito ay nangyari noong 1992.<ref name="Wolszczan1992">{{cite journal |last1=Wolszczan |first1=A. |last2=Frail |first2=D. A. |date=January 9, 1992 |title=A planetary system around the millisecond pulsar PSR1257 + 12 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=355 |issue=6356 |pages=145–147 |doi=10.1038/355145a0 |bibcode=}}</ref> Ang isa pang planeta na nakita noong 1988 ay nakumpirma noong 2003.<ref>{{Cite web |date=2018-03-20 |title=The planet that wasn't there (Oh, wait, it was) - NASA Science |url=https://science.nasa.gov/universe/exoplanets/the-planet-that-wasnt-there-oh-wait-it-was/ |access-date=2026-07-02 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=A brief introduction to exoplanets - Exoplanets - Science Portal |url=https://sci.esa.int/web/exoplanets/-/60654-a-brief-introduction-to-exoplanets |access-date=2026-07-02 |website=Exoplanets |language=en-US}}</ref> May iba't ibang paraang upang matukoy ang mga eksoplaneta. Ang potometriyang [[Transit (astronomiya)|transit]] at [[spektroskopiyang Doppler]] ang nakahanap ng karamihan ngunit ang mga pamamaraang ito ay dumaranas ng maliwanag na pagkiling sa pagmamasid na pumapabor sa deteksiyon ng mga planetang malapit sa isang [[bituin]] kaya ang 85 porsiyento ng mga eksoplaneta ay natuklasan sa loob ng isang nakakandadong sonang tidal. Sa ilang mga kaso, ang maraming mga planeta ay napagmasdan na umiinog sa isang [[bituin]]. Ang 1 sa 5 ng mga tulad ng [[araw (astronomiya)]] na [[bituin]] ay may planetang kasinglaki ng planetang [[mundo]] ([[Daigdig|Earth]]) sa [[sonang matitirhan ng buhay]]. Sa pagpapalagay na may 200 bilyong bituin sa [[Ariwanas|Milky Way]], maaaring ma-hipotesis na may 11 bilyong mga planetang tulad ng mundo na matitirhan ng buhay sa Milky Way at tataas pa sa 40 bilyong kung ang mga planetang umiinog sa mga [[pulang unano]] ay isasama. Noong Hulyo 2026, mayroong nang 6,298 na kumpirmadong eksoplaneta sa 4,709 na sistemang planetaryo, na may 1,054 na sistema na mayroong higit sa isang planeta.<ref name="NASA-Composite-Data">{{cite web |title=Planetary Systems Composite Data |url=https://exoplanetarchive.ipac.caltech.edu/cgi-bin/TblView/nph-tblView?app=ExoTbls&config=PSCompPars |website=NASA Exoplanet Archive |publisher=NASA Exoplanet Science Institute |access-date=2026-07-02|language=en-US}}</ref> == Mga Halimbawa ng mga kilalang eksoplaneta == [[Talaksan:Artist impression of the exoplanet 51 Pegasi b.jpg|thumb|[[51 Pegasi b]], ang kauna-unahang eksoplanetang umiikot sa isang bituin na parang [[Araw (astronomiya)|Araw]].]] [[Talaksan:Comparing the TRAPPIST-1 planets (eso1706o).tiff|thumb|Ang mga pitong eksoplaneta sa sistemang [[TRAPPIST-1]].]] * [[51 Pegasi b]] * [[Gliese 581g]] * [[Gliese 1214b]] * [[HD 189733 b]] * [[HD 209458 b]] * [[Kepler-10c]] * [[Kepler-22b]] * [[Kepler-37b]] * [[Kepler-62f]] * [[Kepler-69c]] * [[Kepler-186f]] * [[Kepler-442b]] * [[Kepler-452b]] * [[Proxima Centauri b]] * [[Alpha Centauri Bb]] - Isang iminungkahing eksoplaneta pero pinabulaanan na o hindi totoo.<ref>{{Cite web |last=Siegel |first=Ethan |title=The Closest Star System To Ours Doesn't Have Any Planets (Yet), After All |url=https://www.forbes.com/sites/startswithabang/2016/01/05/the-closest-star-system-to-ours-doesnt-have-any-planets-yet-after-all/ |access-date=2026-07-02 |website=Forbes |language=en}}</ref> * [[TrES-2b]] * [[WASP-12b]] * [[WASP-17b]] == Tingnan din == *[[Giordano Bruno]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Astronomiya]] [[Kategorya:Mga planetang ekstrasolar]] [[Kategorya:Mga eksoplaneta]] n32uf0ucj1ki454wio0e90e2hmldb4o 2214545 2214422 2026-07-03T10:38:44Z Lolbet101 163542 Pangatlong malaking pagbabago sa artikulong ito. (Third major change in this article.) 2214545 wikitext text/x-wiki [[File:Hr8799 orbit hd.gif|alt=Time-lapse of exoplanets orbit motion|thumb|Apat na eksoplanetang umiinog sa isang [[bituin]] na [[HR 8799]].|upright=1.5]] [[Talaksan:Confirmed exoplanets by methods EPE.svg|thumb|Mga natuklasang eksoplaneta sa taong 1992 hanggang 2023.]] Ang '''eksoplaneta''' (mula sa {{lang-es|exoplaneta}}; {{lang-en|exoplanet}}) o '''planetang ekstrasolar''' ay isang [[planeta]]ng [[umiinog]] sa isang [[bituin]] sa labas ng [[sistemang solar]]. Kabilang ito sa isang [[sistemang planetaryo]]ng hindi ang [[sistemang solar]].<ref>{{Cite web |date=2016-01-28 |title=What is an exoplanet? - NASA Science |url=https://science.nasa.gov/exoplanets/what-is-an-exoplanet/ |access-date=2026-07-02 |language=en-US}}</ref> Ang kauna-unahang ebisensiya ng pag-iral ng eksoplaneta ay napansin noong 1917 ngunit nakalilalang gayon.<ref>{{Cite news |title=Carnegie Science |url=https://carnegiescience.edu/news/1917-astronomical-plate-has-first-ever-evidence-exoplanetary-system |access-date=2026-07-03}}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-11-01 |title=Overlooked Treasure: The First Evidence of Exoplanets - NASA Science |url=https://science.nasa.gov/universe/exoplanets/overlooked-treasure-the-first-evidence-of-exoplanets/ |access-date=2026-07-03 |language=en-US}}</ref> Ang kauna-unahang kompirmasyon ng pagtukoy nito ay nangyari noong 1992.<ref name="Wolszczan1992">{{cite journal |last1=Wolszczan |first1=A. |last2=Frail |first2=D. A. |date=January 9, 1992 |title=A planetary system around the millisecond pulsar PSR1257 + 12 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=355 |issue=6356 |pages=145–147 |doi=10.1038/355145a0 |bibcode=}}</ref> Ang isa pang planeta na nakita noong 1988 ay nakumpirma noong 2003.<ref>{{Cite web |date=2018-03-20 |title=The planet that wasn't there (Oh, wait, it was) - NASA Science |url=https://science.nasa.gov/universe/exoplanets/the-planet-that-wasnt-there-oh-wait-it-was/ |access-date=2026-07-02 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=A brief introduction to exoplanets - Exoplanets - Science Portal |url=https://sci.esa.int/web/exoplanets/-/60654-a-brief-introduction-to-exoplanets |access-date=2026-07-02 |website=Exoplanets |language=en-US}}</ref> May iba't ibang paraang upang matukoy ang mga eksoplaneta. Ang potometriyang [[Transit (astronomiya)|transit]] at [[spektroskopiyang Doppler]] ang nakahanap ng karamihan ngunit ang mga pamamaraang ito ay dumaranas ng maliwanag na pagkiling sa pagmamasid na pumapabor sa deteksiyon ng mga planetang malapit sa isang [[bituin]] kaya ang 85 porsiyento ng mga eksoplaneta ay natuklasan sa loob ng isang nakakandadong sonang tidal. Sa ilang mga kaso, ang maraming mga planeta ay napagmasdan na umiinog sa isang [[bituin]]. Ang 1 sa 5 ng mga tulad ng [[araw (astronomiya)]] na [[bituin]] ay may planetang kasinglaki ng planetang [[mundo]] ([[Daigdig|Earth]]) sa [[sonang matitirhan ng buhay]]. Sa pagpapalagay na may 200 bilyong bituin sa [[Ariwanas|Milky Way]], maaaring ma-hipotesis na may 11 bilyong mga planetang tulad ng mundo na matitirhan ng buhay sa Milky Way at tataas pa sa 40 bilyong kung ang mga planetang umiinog sa mga [[pulang unano]] ay isasama. Noong Hulyo 2, 2026, mayroong nang 6,316 na kumpirmadong eksoplaneta sa 4,725 na sistemang planetaryo, na may 1,055 na sistema na mayroong higit sa isang planeta.<ref name="NASA-Composite-Data">{{cite web |title=Planetary Systems Composite Data |url=https://exoplanetarchive.ipac.caltech.edu/cgi-bin/TblView/nph-tblView?app=ExoTbls&config=PSCompPars |website=NASA Exoplanet Archive |publisher=NASA Exoplanet Science Institute |access-date=2026-07-02|language=en-US}}</ref> == Mga Halimbawa ng mga kilalang eksoplaneta == [[Talaksan:Artist impression of the exoplanet 51 Pegasi b.jpg|thumb|[[51 Pegasi b]], ang kauna-unahang eksoplanetang umiikot sa isang bituin na parang [[Araw (astronomiya)|Araw]].]] [[Talaksan:Comparing the TRAPPIST-1 planets (eso1706o).tiff|thumb|Ang mga pitong eksoplaneta sa sistemang [[TRAPPIST-1]].]] [[Talaksan:Kepler-452b System.jpg|thumb|Ang [[Kepler-452b]] at ang [[Kepler-186f]], isa sa mga eksoplanetang posibleng matirhan.]] * [[51 Pegasi b]] - Ang unang kumpirmadong eksoplanetang umiinog sa isang bituin na parang [[Araw (astronomiya)|Araw]].<ref>{{Cite web |title=51 Pegasi b {{!}} Discovery, Mass, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/51-Pegasi-b-planet |access-date=2026-07-03 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> * [[55 Cancri e]] - Isang napakainit na mabatong eksoplaneta na maaaring umiiral sa anyo ng diyamante.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2012-10-11|title=Super-Earth Planet Likely Made of Diamond|url=https://www.space.com/18011-super-earth-planet-diamond-world.html|access-date=2026-07-03|website=Space|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=55 Cancri e|url=https://science.nasa.gov/exoplanet-catalog/55-cancri-e/|website=NASA|access-date=2026-07-03}}</ref> * [[Gliese 581g]] - Isa sa mga eksoplanetang posibleng matitirhan ngunit kinalaunan ay pinabulaanan ang pag-iral nito.<ref>{{Cite web |date=2016-05-05 |title=Gliese 581g: Potentially Habitable Planet — If It Exists |url=https://www.space.com/23821-gliese-581g.html |access-date=2026-07-03 |website=Space |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Robertson|first1=Paul|last2=Mahadevan|first2=Suvrath|last3=Endl|first3=Michael|last4=Roy|first4=Arpita|title=Stellar activity masquerading as planets in the habitable zone of the M dwarf Gliese 581|journal=Science|volume=345|issue=6195|pages=440–444|year=2014|doi=10.1126/science.1253253|pmid=25061204}}</ref> * [[Gliese 1214b]] - Isang "mini-Neptune" o "super-Earth" na kilala sa makakapal nitong atmospera.<ref>{{Cite web |title=Gliese 1214 b – an Exoplanet |url=https://assignmentpoint.com/gliese-1214-b-an-exoplanet/ |access-date=2026-07-03 |website=Assignment Point |language=en-US}}</ref> * [[HAT-P-12b]] - Isang mainit at higanteng eksoplanetang may mababang densidad at ipinangalan sa isang lahi ng aso.<ref>{{Cite news |title=Exoplanet's companion found via orbital mechanics variations |language=en |url=https://phys.org/news/2025-05-exoplanet-companion-orbital-mechanics-variations.html |access-date=2026-07-03}}</ref><ref>{{Cite web |title=2022 Approved Names |url=https://nameexoworlds.iau.org/2022approved-names |access-date=2026-07-03 |website=NameExoworlds |language=en}}</ref> * [[HD 189733 b]] - Isang higanteng planeta na may bughaw na anyo, malalakas na hangin, at umuulan ng mga pirasong salamin.<ref>{{Cite web |date=2019-04-22 |title=HD 189733 b - NASA Science |url=https://science.nasa.gov/exoplanet-catalog/hd-189733-b/ |access-date=2026-07-03 |language=en-US}}</ref> * [[HD 209458 b]] - Ang unang eksoplanetang natuklasang dumaraan sa harap ng bituin nito (transit).<ref>{{Cite web |title=HD 209458b {{!}} Distance, Characteristics, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/HD-209458b |access-date=2026-07-03 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> * [[Kepler-10c]] - Isang napakalaking mabatong eksoplaneta na dating tinawag na "mega-Earth".<ref>{{Cite web |date=2014-06-05 |title=Astronomers Find "Mega-Earth," Most Massive Rocky Planet Yet |url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/140603-massive-rocky-planet-mega-earth-astronomy-science |access-date=2026-07-03 |website=National Geographic |language=en}}</ref> * [[Kepler-22b]] - Isa sa mga unang eksoplaneta na nasa loob ng sonang maaaring tirhan.<ref>{{Cite journal |last=Borucki |first=William J. |last2=Koch |first2=David G. |last3=Batalha |first3=Natalie |last4=Bryson |first4=Stephen T. |last5=Caldwell |first5=Douglas A. |last6=Christensen-Dalsgaard |first6=Jørgen |last7=Cochran |first7=William D. |last8=DeVore |first8=Edna |last9=Gautier |first9=Thomas N. |last10=Geary |first10=John C. |last11=Gilliland |first11=Ronald |display-authors=1 |date=2012-02-01 |title=Kepler-22b: A 2.4 Earth-radius Planet in the Habitable Zone of a Sun-like Star |url=http://arxiv.org/abs/1112.1640 |journal=The Astrophysical Journal |volume=745 |issue=2 |pages=120 |doi=10.1088/0004-637X/745/2/120 |issn=}}</ref> * [[Kepler-37b]] - Isa sa pinakamaliit na eksoplanetang natuklasan.<ref>{{Citation |last=Haghighipour |first=Nader |title=Kepler-37b: A Moon-Sized Planet |date=2022 |url=https://link.springer.com/rwe/10.1007/978-3-642-27833-4_5310-3 |work=Encyclopedia of Astrobiology |pages=1–2 |publisher=Springer, Berlin, Heidelberg |language=en |doi=10.1007/978-3-642-27833-4_5310-3 |isbn=978-3-642-27833-4 |access-date=2026-07-03}}</ref> * [[Kepler-62f]] - Isang posibleng mabatong eksoplaneta na nasa sonang maaaring tirhan.<ref>{{Cite web |last=Borucki |first=William |last2=Thompson |first2=Susan E. |last3=Agol |first3=Eric |last4=Hedges |first4=Christina |display-authors=1 |date=2019-05-14 |title=Kepler-62f: Kepler's First Small Planet in the Habitable Zone, but Is It Real? |url=https://arxiv.org/abs/1905.05719v2 |access-date=2026-07-03 |website=arXiv.org |language=en}}</ref> * [[Kepler-69c]] - Isang kandidatong eksoplaneta na minsang inakalang maaaring matirhan.<ref>{{Cite journal |last=Barclay |first=Thomas |last2=Burke |first2=Christopher J. |last3=Howell |first3=Steve B. |last4=Rowe |first4=Jason F. |last5=Huber |first5=Daniel |last6=Isaacson |first6=Howard |last7=Jenkins |first7=Jon M. |last8=Kolbl |first8=Rea |last9=Marcy |first9=Geoffrey W. |last10=Quintana |first10=Elisa V. |last11=Still |first11=Martin |display-authors=1 |date=2013-04-18 |title=A super-Earth-sized planet orbiting in or near the habitable zone around Sun-like star |url=http://arxiv.org/abs/1304.4941 |journal=The Astrophysical Journal |volume=768 |issue=2 |pages=101 |doi=10.1088/0004-637X/768/2/101 |issn=}}</ref> * [[Kepler-186f]] - Ang unang eksoplanetang halos kasinlaki ng Daigdig na natuklasan sa sonang maaaring tirhan.<ref>{{Cite web |title=Kepler-186f {{!}} Earth-like, Habitable, Exoplanet {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Kepler-186f |access-date=2026-07-03 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> * [[Kepler-442b]] - Itinuturing na isa sa mga pinakamahusay na kandidato para sa pagiging matitirhan.<ref name="Giguere2023">{{cite web |last=Guinan |first=Edward |date=January 2023 |title=Kepler-442 b: Earth-size planet orbiting in the Goldilocks Zone of its old "Goldilocks" K5V host star: Age, XUV Irradiances and Potential for advanced alien Life |url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2023AAS...24123202G/abstract |website=NASA/ADS |publisher=Harvard & Smithsonian |bibcode=2023AAS...24123202G |access-date=2026-07-03|last2=Finley|first2=Claire|display-authors=1}}</ref> * [[Kepler-452b]] - Isang eksoplanetang halos kahawig ng Daigdig na umiinog sa isang bituing kahawig ng Araw.<ref>{{Cite web |title=NASA’s Kepler Mission Discovers Bigger, Older Cousin to Earth - NASA |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasas-kepler-mission-discovers-bigger-older-cousin-to-earth/ |access-date=2026-07-03 |language=en-US}}</ref> * [[Proxima Centauri b]] - Ang pinakamalapit na kilalang eksoplaneta sa Daigdig na umiinog sa [[Proxima Centauri]].<ref>{{Cite web |date=2026-06-17 |title=Proxima Centauri b {{!}} extrasolar planet {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/science/Proxima-Centauri-b |access-date=2026-07-03 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> * [[Alpha Centauri Bb]] - Isang iminungkahing eksoplaneta pero pinabulaanan ito matapos suriin ang mga obserbasyon.<ref>{{Cite web |last=Siegel |first=Ethan |title=The Closest Star System To Ours Doesn't Have Any Planets (Yet), After All |url=https://www.forbes.com/sites/startswithabang/2016/01/05/the-closest-star-system-to-ours-doesnt-have-any-planets-yet-after-all/ |access-date=2026-07-02 |website=Forbes |language=en}}</ref> * [[TrES-2b]] - Isa sa pinakamadilim na eksoplaneta dahil kakaunti ang liwanag na sinasalamin nito.<ref>{{Cite web |title=TrES-2 b |url=https://science.nasa.gov/exoplanet-catalog/tres-2-b/ |website=NASA |access-date=2026-07-03}}</ref> * [[WASP-12b]] - Isang napakainit na higanteng planeta na nakaunat ng hugis itlog.<ref>{{Cite web |date=2016-07-17 |title=WASP-12 b: An Egg-shaped Exoplanet - NASA Science |url=https://science.nasa.gov/universe/exoplanets/wasp-12b-an-egg-shaped-planet/ |access-date=2026-07-03 |language=en-US}}</ref> * [[WASP-17b]] - Isa sa pinakamalalaking eksoplanetang umiinog nang paurong (retrograde) sa bituin nito.<ref name="Anderson2010">{{cite journal |last1=Anderson |first1=D. R. |last2=Hellier |first2=C. |last12=Enoch |first12=B. |last13=Flewelling |first13=H. |last14=Faedi |first14=F. |last15=Knutson |first15=H. A. |last16=Lister |first16=T. A. |last17=Mayor |first17=M. |last18=Pepe |first18=F. |last19=Pollacco |first19=D. |last20=Udry |first20=S. |date= |title=WASP-17b: An Ultra-Low Density Planet in a Probable Retrograde Orbit |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=709 |issue=1 |pages=159–167 |doi=10.1088/0004-637X/709/1/159 |arxiv=0908.1553 |bibcode=2010ApJ...709..159A |access-date=2026-07-03|display-authors=1|url=https://arxiv.org/abs/0908.1553}}</ref> == Tingnan din == *[[Giordano Bruno]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Astronomiya]] [[Kategorya:Mga planetang ekstrasolar]] [[Kategorya:Mga eksoplaneta]] 1gm7pdrui765t7jqxoazsoq8f2qt26s 2214548 2214545 2026-07-03T11:04:34Z Lolbet101 163542 Naayos na ang sirang at maling sanggunian. (Fixed the broken & wrong reference.) 2214548 wikitext text/x-wiki [[File:Hr8799 orbit hd.gif|alt=Time-lapse of exoplanets orbit motion|thumb|Apat na eksoplanetang umiinog sa isang [[bituin]] na [[HR 8799]].|upright=1.5]] [[Talaksan:Confirmed exoplanets by methods EPE.svg|thumb|Mga natuklasang eksoplaneta sa taong 1992 hanggang 2023.]] Ang '''eksoplaneta''' (mula sa {{lang-es|exoplaneta}}; {{lang-en|exoplanet}}) o '''planetang ekstrasolar''' ay isang [[planeta]]ng [[umiinog]] sa isang [[bituin]] sa labas ng [[sistemang solar]]. Kabilang ito sa isang [[sistemang planetaryo]]ng hindi ang [[sistemang solar]].<ref>{{Cite web |date=2016-01-28 |title=What is an exoplanet? - NASA Science |url=https://science.nasa.gov/exoplanets/what-is-an-exoplanet/ |access-date=2026-07-02 |language=en-US}}</ref> Ang kauna-unahang ebisensiya ng pag-iral ng eksoplaneta ay napansin noong 1917 ngunit nakalilalang gayon.<ref>{{Cite news |title=Carnegie Science |url=https://carnegiescience.edu/news/1917-astronomical-plate-has-first-ever-evidence-exoplanetary-system |access-date=2026-07-03}}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-11-01 |title=Overlooked Treasure: The First Evidence of Exoplanets - NASA Science |url=https://science.nasa.gov/universe/exoplanets/overlooked-treasure-the-first-evidence-of-exoplanets/ |access-date=2026-07-03 |language=en-US}}</ref> Ang kauna-unahang kompirmasyon ng pagtukoy nito ay nangyari noong 1992.<ref name="Wolszczan1992">{{cite journal |last1=Wolszczan |first1=A. |last2=Frail |first2=D. A. |date=January 9, 1992 |title=A planetary system around the millisecond pulsar PSR1257 + 12 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=355 |issue=6356 |pages=145–147 |doi=10.1038/355145a0 |bibcode=}}</ref> Ang isa pang planeta na nakita noong 1988 ay nakumpirma noong 2003.<ref>{{Cite web |date=2018-03-20 |title=The planet that wasn't there (Oh, wait, it was) - NASA Science |url=https://science.nasa.gov/universe/exoplanets/the-planet-that-wasnt-there-oh-wait-it-was/ |access-date=2026-07-02 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=A brief introduction to exoplanets - Exoplanets - Science Portal |url=https://sci.esa.int/web/exoplanets/-/60654-a-brief-introduction-to-exoplanets |access-date=2026-07-02 |website=Exoplanets |language=en-US}}</ref> May iba't ibang paraang upang matukoy ang mga eksoplaneta. Ang potometriyang [[Transit (astronomiya)|transit]] at [[spektroskopiyang Doppler]] ang nakahanap ng karamihan ngunit ang mga pamamaraang ito ay dumaranas ng maliwanag na pagkiling sa pagmamasid na pumapabor sa deteksiyon ng mga planetang malapit sa isang [[bituin]] kaya ang 85 porsiyento ng mga eksoplaneta ay natuklasan sa loob ng isang nakakandadong sonang tidal. Sa ilang mga kaso, ang maraming mga planeta ay napagmasdan na umiinog sa isang [[bituin]]. Ang 1 sa 5 ng mga tulad ng [[araw (astronomiya)]] na [[bituin]] ay may planetang kasinglaki ng planetang [[mundo]] ([[Daigdig|Earth]]) sa [[sonang matitirhan ng buhay]]. Sa pagpapalagay na may 200 bilyong bituin sa [[Ariwanas|Milky Way]], maaaring ma-hipotesis na may 11 bilyong mga planetang tulad ng mundo na matitirhan ng buhay sa Milky Way at tataas pa sa 40 bilyong kung ang mga planetang umiinog sa mga [[pulang unano]] ay isasama. Noong Hulyo 2, 2026, mayroong nang 6,316 na kumpirmadong eksoplaneta sa 4,725 na sistemang planetaryo, na may 1,055 na sistema na mayroong higit sa isang planeta.<ref name="NASA-Composite-Data">{{cite web |title=Planetary Systems Composite Data |url=https://exoplanetarchive.ipac.caltech.edu/cgi-bin/TblView/nph-tblView?app=ExoTbls&config=PSCompPars |website=NASA Exoplanet Archive |publisher=NASA Exoplanet Science Institute |access-date=2026-07-02|language=en-US}}</ref> == Mga Halimbawa ng mga kilalang eksoplaneta == [[Talaksan:Artist impression of the exoplanet 51 Pegasi b.jpg|thumb|[[51 Pegasi b]], ang kauna-unahang eksoplanetang umiikot sa isang bituin na parang [[Araw (astronomiya)|Araw]].]] [[Talaksan:Comparing the TRAPPIST-1 planets (eso1706o).tiff|thumb|Ang mga pitong eksoplaneta sa sistemang [[TRAPPIST-1]].]] [[Talaksan:Kepler-452b System.jpg|thumb|Ang [[Kepler-452b]] at ang [[Kepler-186f]], isa sa mga eksoplanetang posibleng matirhan.]] * [[51 Pegasi b]] - Ang unang kumpirmadong eksoplanetang umiinog sa isang bituin na parang [[Araw (astronomiya)|Araw]].<ref>{{Cite web |title=51 Pegasi b {{!}} Discovery, Mass, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/51-Pegasi-b-planet |access-date=2026-07-03 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> * [[55 Cancri e]] - Isang napakainit na mabatong eksoplaneta na maaaring umiiral sa anyo ng diyamante.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2012-10-11|title=Super-Earth Planet Likely Made of Diamond|url=https://www.space.com/18011-super-earth-planet-diamond-world.html|access-date=2026-07-03|website=Space|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=55 Cancri e|url=https://science.nasa.gov/exoplanet-catalog/55-cancri-e/|website=NASA|access-date=2026-07-03}}</ref> * [[Gliese 581g]] - Isa sa mga eksoplanetang posibleng matitirhan ngunit kinalaunan ay pinabulaanan ang pag-iral nito.<ref>{{Cite web |date=2016-05-05 |title=Gliese 581g: Potentially Habitable Planet — If It Exists |url=https://www.space.com/23821-gliese-581g.html |access-date=2026-07-03 |website=Space |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Robertson|first1=Paul|last2=Mahadevan|first2=Suvrath|last3=Endl|first3=Michael|last4=Roy|first4=Arpita|title=Stellar activity masquerading as planets in the habitable zone of the M dwarf Gliese 581|journal=Science|volume=345|issue=6195|pages=440–444|year=2014|doi=10.1126/science.1253253|display-authors=1|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1253253}}</ref> * [[Gliese 1214b]] - Isang "mini-Neptune" o "super-Earth" na kilala sa makakapal nitong atmospera.<ref>{{Cite web |title=Gliese 1214 b – an Exoplanet |url=https://assignmentpoint.com/gliese-1214-b-an-exoplanet/ |access-date=2026-07-03 |website=Assignment Point |language=en-US}}</ref> * [[HAT-P-12b]] - Isang mainit at higanteng eksoplanetang may mababang densidad at ipinangalan sa isang lahi ng aso.<ref>{{Cite news |title=Exoplanet's companion found via orbital mechanics variations |language=en |url=https://phys.org/news/2025-05-exoplanet-companion-orbital-mechanics-variations.html |access-date=2026-07-03}}</ref><ref>{{Cite web |title=2022 Approved Names |url=https://nameexoworlds.iau.org/2022approved-names |access-date=2026-07-03 |website=NameExoworlds |language=en}}</ref> * [[HD 189733 b]] - Isang higanteng planeta na may bughaw na anyo, malalakas na hangin, at umuulan ng mga pirasong salamin.<ref>{{Cite web |date=2019-04-22 |title=HD 189733 b - NASA Science |url=https://science.nasa.gov/exoplanet-catalog/hd-189733-b/ |access-date=2026-07-03 |language=en-US}}</ref> * [[HD 209458 b]] - Ang unang eksoplanetang natuklasang dumaraan sa harap ng bituin nito (transit).<ref>{{Cite web |title=HD 209458b {{!}} Distance, Characteristics, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/HD-209458b |access-date=2026-07-03 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> * [[Kepler-10c]] - Isang napakalaking mabatong eksoplaneta na dating tinawag na "mega-Earth".<ref>{{Cite web |date=2014-06-05 |title=Astronomers Find "Mega-Earth," Most Massive Rocky Planet Yet |url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/140603-massive-rocky-planet-mega-earth-astronomy-science |access-date=2026-07-03 |website=National Geographic |language=en}}</ref> * [[Kepler-22b]] - Isa sa mga unang eksoplaneta na nasa loob ng sonang maaaring tirhan.<ref>{{Cite journal |last=Borucki |first=William J. |last2=Koch |first2=David G. |last3=Batalha |first3=Natalie |last4=Bryson |first4=Stephen T. |last5=Caldwell |first5=Douglas A. |last6=Christensen-Dalsgaard |first6=Jørgen |last7=Cochran |first7=William D. |last8=DeVore |first8=Edna |last9=Gautier |first9=Thomas N. |last10=Geary |first10=John C. |last11=Gilliland |first11=Ronald |display-authors=1 |date=2012-02-01 |title=Kepler-22b: A 2.4 Earth-radius Planet in the Habitable Zone of a Sun-like Star |url=http://arxiv.org/abs/1112.1640 |journal=The Astrophysical Journal |volume=745 |issue=2 |pages=120 |doi=10.1088/0004-637X/745/2/120 |issn=}}</ref> * [[Kepler-37b]] - Isa sa pinakamaliit na eksoplanetang natuklasan.<ref>{{Citation |last=Haghighipour |first=Nader |title=Kepler-37b: A Moon-Sized Planet |date=2022 |url=https://link.springer.com/rwe/10.1007/978-3-642-27833-4_5310-3 |work=Encyclopedia of Astrobiology |pages=1–2 |publisher=Springer, Berlin, Heidelberg |language=en |doi=10.1007/978-3-642-27833-4_5310-3 |isbn=978-3-642-27833-4 |access-date=2026-07-03}}</ref> * [[Kepler-62f]] - Isang posibleng mabatong eksoplaneta na nasa sonang maaaring tirhan.<ref>{{Cite web |last=Borucki |first=William |last2=Thompson |first2=Susan E. |last3=Agol |first3=Eric |last4=Hedges |first4=Christina |display-authors=1 |date=2019-05-14 |title=Kepler-62f: Kepler's First Small Planet in the Habitable Zone, but Is It Real? |url=https://arxiv.org/abs/1905.05719v2 |access-date=2026-07-03 |website=arXiv.org |language=en}}</ref> * [[Kepler-69c]] - Isang kandidatong eksoplaneta na minsang inakalang maaaring matirhan.<ref>{{Cite journal |last=Barclay |first=Thomas |last2=Burke |first2=Christopher J. |last3=Howell |first3=Steve B. |last4=Rowe |first4=Jason F. |last5=Huber |first5=Daniel |last6=Isaacson |first6=Howard |last7=Jenkins |first7=Jon M. |last8=Kolbl |first8=Rea |last9=Marcy |first9=Geoffrey W. |last10=Quintana |first10=Elisa V. |last11=Still |first11=Martin |display-authors=1 |date=2013-04-18 |title=A super-Earth-sized planet orbiting in or near the habitable zone around Sun-like star |url=http://arxiv.org/abs/1304.4941 |journal=The Astrophysical Journal |volume=768 |issue=2 |pages=101 |doi=10.1088/0004-637X/768/2/101 |issn=}}</ref> * [[Kepler-186f]] - Ang unang eksoplanetang halos kasinlaki ng Daigdig na natuklasan sa sonang maaaring tirhan.<ref>{{Cite web |title=Kepler-186f {{!}} Earth-like, Habitable, Exoplanet {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Kepler-186f |access-date=2026-07-03 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> * [[Kepler-442b]] - Itinuturing na isa sa mga pinakamahusay na kandidato para sa pagiging matitirhan.<ref name="Giguere2023">{{cite web |last=Guinan |first=Edward |date=January 2023 |title=Kepler-442 b: Earth-size planet orbiting in the Goldilocks Zone of its old "Goldilocks" K5V host star: Age, XUV Irradiances and Potential for advanced alien Life |url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2023AAS...24123202G/abstract |website=NASA/ADS |publisher=Harvard & Smithsonian |bibcode=2023AAS...24123202G |access-date=2026-07-03|last2=Finley|first2=Claire|display-authors=1}}</ref> * [[Kepler-452b]] - Isang eksoplanetang halos kahawig ng Daigdig na umiinog sa isang bituing kahawig ng Araw.<ref>{{Cite web |title=NASA’s Kepler Mission Discovers Bigger, Older Cousin to Earth - NASA |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasas-kepler-mission-discovers-bigger-older-cousin-to-earth/ |access-date=2026-07-03 |language=en-US}}</ref> * [[Proxima Centauri b]] - Ang pinakamalapit na kilalang eksoplaneta sa Daigdig na umiinog sa [[Proxima Centauri]].<ref>{{Cite web |date=2026-06-17 |title=Proxima Centauri b {{!}} extrasolar planet {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/science/Proxima-Centauri-b |access-date=2026-07-03 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> * [[Alpha Centauri Bb]] - Isang iminungkahing eksoplaneta pero pinabulaanan ito matapos suriin ang mga obserbasyon.<ref>{{Cite web |last=Siegel |first=Ethan |title=The Closest Star System To Ours Doesn't Have Any Planets (Yet), After All |url=https://www.forbes.com/sites/startswithabang/2016/01/05/the-closest-star-system-to-ours-doesnt-have-any-planets-yet-after-all/ |access-date=2026-07-02 |website=Forbes |language=en}}</ref> * [[TrES-2b]] - Isa sa pinakamadilim na eksoplaneta dahil kakaunti ang liwanag na sinasalamin nito.<ref>{{Cite web |title=TrES-2 b |url=https://science.nasa.gov/exoplanet-catalog/tres-2-b/ |website=NASA |access-date=2026-07-03}}</ref> * [[WASP-12b]] - Isang napakainit na higanteng planeta na nakaunat ng hugis itlog.<ref>{{Cite web |date=2016-07-17 |title=WASP-12 b: An Egg-shaped Exoplanet - NASA Science |url=https://science.nasa.gov/universe/exoplanets/wasp-12b-an-egg-shaped-planet/ |access-date=2026-07-03 |language=en-US}}</ref> * [[WASP-17b]] - Isa sa pinakamalalaking eksoplanetang umiinog nang paurong (retrograde) sa bituin nito.<ref name="Anderson2010">{{cite journal |last1=Anderson |first1=D. R. |last2=Hellier |first2=C. |last12=Enoch |first12=B. |last13=Flewelling |first13=H. |last14=Faedi |first14=F. |last15=Knutson |first15=H. A. |last16=Lister |first16=T. A. |last17=Mayor |first17=M. |last18=Pepe |first18=F. |last19=Pollacco |first19=D. |last20=Udry |first20=S. |date= |title=WASP-17b: An Ultra-Low Density Planet in a Probable Retrograde Orbit |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=709 |issue=1 |pages=159–167 |doi=10.1088/0004-637X/709/1/159 |arxiv=0908.1553 |bibcode=2010ApJ...709..159A |access-date=2026-07-03|display-authors=1|url=https://arxiv.org/abs/0908.1553}}</ref> == Tingnan din == *[[Giordano Bruno]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Astronomiya]] [[Kategorya:Mga planetang ekstrasolar]] [[Kategorya:Mga eksoplaneta]] 51ge323mf8856zv3zf90gklqtlkbh97 0 4440 2214141 2145996 2026-07-02T12:34:46Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214141 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Judaica.jpg|thumb|250px|Hudayka<ref>Mula sa ''ju·dai·ca'': http://buscon.rae.es/draeI/SrvltObtenerHtml?origen=RAE&IDLEMA=44326&NEDIC=Si</ref>]] Ang '''Hudaismo''' ([[Wikang Kastila|Kastila]]: judaísmo; [[Wikang Ebreo|Ebreo]]: יהדות yahedut) ang [[kultura]]ng [[Relihyon|pampananampalataya]] ng mga [[Hudyo]]. Ito ay isa sa mga kauna-unahang naitalang pananampalatayang [[monoteismo|monoteista]] at ito rin ay isa sa mga pinakalumang [[tradisyon]]g pampananampalatayang sinusundan pa rin hanggang sa ngayon. Ang doktrina at kasaysayan ng Hudaismo ay ang pinakamalaking bahagi ng batayan ng ibang mga pananampalatayang [[Mga Relihiyong Abraamiko|Abraamiko]], kasama na ang [[Kristyanismo]] at [[Islam]]. Sa gayon, naging isang pangunahing pwersa ang Hudaismo sa pagsasahugis ng daigdig. Ang kanilang naging simbolo ay ang [[Bituin ni David]]; sa kasalukuyan ang kanilang simbolo ay ang isang [[aranya]]ng may pitong sanga, na tinatawag na menora. == Pinagmulan == Ang unang rekord ng pangalang Israel (bilang ysrỉꜣr) ay umiiral sa Merneptah stele na itinayo para sa Paraon na Ehiptong si Merneptah c. 1209 BCE. Nakita ng mga arkeologo ang "Israel" na ito sa mga sentral na matataas na lupain bilang isang kultura at malamang ay pampolitika na entidad ngunit isa lamang pangkat etniko sa halip na isang organisadong estado. Ang mga ninuno ng mga Israelita ay maaaring kinabibilangan ng mga [[Semita]] na tumira sa Canaan at ang [[mga Taong Dagat]]. Ayon kay McNutt, "Malamang na ligtas na ipagpalagay na sa isang panahon noong [[Panahong Bakal]] I (ca. 1200 BCE), ang isang populasyon ay nagsimulang kumilala sa kanilang mga sarili bilang Israelita na nagtatangi ng sarili nito mula sa mga Cananeo gaya ng mga marka na pagbabawal ng pagpapakasal sa ibang lahi, isang pagbibigay diin sa kasaysayan at heneolohiya at [[relihiyon]]. Noong mga 1920, ang ideya ng pananakop ng mga Israelita sa Canaan ayon sa [[Aklat ni Josue]] ay hindi sinusuportahan ng rekord na arkeolohikal. Wala ring ebidensiya na ang mga Israelita ay nagmula sa Ehipto ayon sa [[Aklat ng Exodo]]. Ang mga Israelita ayon sa mga arkeologo ay mga katutubong Cananeo. Ayon sa mga skolar at arkeologo, ang mga ebidensiyang arkeolohikal ay nagpapakita na ang mga Israelita ay hindi mga monoteista (gaya ng isinasaad sa [[Bibliya]]) mula pa sa simula ng pagkakatatag nito kundi mga politeista.<ref>Rendsberg, pp.3-5</ref> Ang politeismo ng mga Sinaunang Israelita ay nag-uugat mula mga politeistikong relihiyon ng [[Sinaunang Malapit na Silangan]] at narereplekta sa mga ilang aklat ng Tanakh gaya ng paggamit ng salitang Hebreo na 'elohîm na anyong plural ng Eloah na anyo ng El na isang pangkalahatang salita para sa [[diyos]] sa mga relihiyong Semitiko.<ref>http://www.class.uidaho.edu/ngier/henotheism.htm</ref> Ang ebidensiyang arkeolohikal ay nagpapakita sa panahong ito ng isang lipunan ng mga tulad ng baranggay na sentro ngunit may mas limitadong mga mapagkukunan at isang maliit na populasyon. Ang pagpepetsa ng mga labi sa mga kasaysayan ng Israel ayon sa [[Bibliya]] ay ginawang mahirap sa kawalan ng bibliya ng mga mapepetsang pangyayari at sa hindi maasahan at magkaayon na panloob na kronolohiya. Walang mga labing materyal na natuklasan na maasahang naghihiwalay ng mga lugar ng Israelita mula sa mga hindi Israelita (Cananeo) sa mga pinakaamaagang panahon.<ref>Bloch-Smith, pp.27,29,30</ref> Ang unang [[Kaharian ng Israel (Pinag-isang Monarkiya)|Kaharian ng Israel]] ay itinatag noong ca. 1000 BCE. Ayon sa [[Bibliya]], ang imperyo ni Solomon ay sumaklaw mula sa [[Euphrates]] sa hilaga hanggang sa [[Dagat Pula]] sa timog. Gayunpaman, ito ay hindi sinsuportahan ng mga ebidensiyang arkeolohikal.<ref>http://www.nytimes.com/2000/07/29/arts/bible-history-flunks-new-archaeological-tests-hotly-debated-studies-cast-doubt.html</ref> Ayon sa Bibliya, kasunod ng kamatayan ni Solomon noong ca. 900 BCE, nagkaroon ng alitan sa pagitan ng hilagang bahagi ng Israel na na binubuo ng 10 mga lipi ng Israel at ang katimugang na pinamumunuan ng Herusalem. Ito ay humantong sa pagkakahati ng Israel sa dalawang mga kaharian: ang hilagang Kaharian ng Israel at ang timog na [[Kaharian ng Judah]]. Ayon sa mga arkeologo, ang aktuwal na Kaharian ng Judah ay hindi katulad ng inilalarawan sa Bibliya bilang isang makapangyarihang kaharian dahil ang kaharian ng Judah ayon sa mga ebidensiyang arkeolohikal ay hindi higit sa isang maliit na tribo. Sa panahong ito, ang mga ebidensiyang arkeolohiyal ay nagpapakita ng mga tensiyon sa pagitan ng pangkat na komportable sa pagsamba kay [[Yahweh]] kasama ng mga lokal na [[diyos]] gaya nina [[Asherah]] at [[Baal]] at sa mga sumasamba "lamang" kay Yahweh.<ref>1 Kings 18, Jeremiah 2; Othmar Keel, Christoph Uehlinger, Gods, Goddesses, and Images of God in Ancient Israel, Fortress Press (1998); Mark S. Smith, The Origins of Biblical Monotheism: Israel’s Polytheistic Background and the Ugaritic Texts, Oxford University Press (2001)</ref><ref>Othmar Keel, Christoph Uehlinger, Gods, Goddesses, and Images of God in Ancient Israel, Fortress Press (1998); Mark S. Smith, The Origins of Biblical Monotheism: Israel’s Polytheistic Background and the Ugaritic Texts, Oxford University Press (2001)</ref> Ang pinakamatandang mga aklat ng Tanakh (bibliya) na isinulat noong ika-8 siglo BCE ay nagrereplekta ng alitang ito gaya ng Aklat ni Hosea at Aklat ni Nahum. Ang paksiyong monoteista ay tila nagkamit ng malaking impluwensiya noong ika-8 siglo BCE at noong ika-7 siglo BCE, batay sa [[pinagkunang Deuteronomistiko]], ang pagsambang monoteistiko kay Yahweh ay tila naging opisyal na narereplekta sa pagtatanggal ng larawan ni [[Asherah]] mula sa templo sa ilalim ni Hezekias. Ayon sa mga skolar at historyan, sa panahong ito nang ang pagsambang monoteistiko ay nagmula.<ref>Steven L. McKenzie, Deuteronomistic History, The Anchor Bible Dictionary Vol. 2, Doubleday (1992), pp. 160-168; Mark S. Smith, The Origins of Biblical Monotheism: Israel’s Polytheistic Background and the Ugaritic Texts, Oxford University Press (2001) pp. 151-154</ref> Binaligtad ng kahalili ni Hezekias na si Manaseh ang mga pagbabagong ito at ibinalik ang pagsambang politeistiko at ayon sa {{bibleverse|2|Kings|21:16|HE}} ay inusig ang paksiyong monoteistiko. Si haring Josias ay muling bumalik sa [[monolatriya]] (pagsamba lamang sa isang diyos ngunit pagkilala sa pag-iral ng ibang mga diyos). Ang [[Aklat ng Deuteronomio]] gayundin ang ibang mga aklat ng Tanakh ay isinulat sa panahon ng pamumuno ni Josias. Kaya, ang mga huling dalawang dekada ng panahon ng kaharian ng Israel hanggang sa pagsalakay sa Herusalem ng noong 597 BCE ay nagmamarka sa opisyal na [[monolatriya]] ng diyos ng Israel. Ito ay may mahalagang mga konsekwensiya sa pagsamba kay Yahweh gaya ng sinasanay sa pagkakatapon sa Babilonia at sa teolohiya ng Hudaismonng Ikalawang Templo. Ayon sa Bibliya, ang [[Kaharian ng Israel]] (hilaga) ay umiral bilang isang independiyenteng estado hanggang 722 BCE nang ito ay sakupin ng imperyong Assyrian samantalang ang [[Kaharian ng Judah]] (timog) ay umiral bilang independiyenteng estado hanggang 586 BCE nang ito ay sakupin ng imperyong [[Babilonia]]. Nang talunin ng imperyong Persian ang Babilonia, ang Israel ay sumailalim sa pamumuno ng imperyong Persian at pinayagan na makabalik ng Persia ang mga Israelita sa Judea. Ang modernong analysis na literaryo ng [[Tanakh]] ay nagmumungkahi na sa panahong ito nang binago ang pinagkunan na pambibig at isinulat upang ipaliwanag ang pagkakatapon ng mga Israelita bilang parusa ng diyos dahil sa pagsamba sa ibang mga diyos.<ref name=jvl/> Iminungkahi na ang striktong monoteismo ay umunlad sa pagkakatapong ito ng mga Israelita sa Babilonia at marahil ay bilang reaksiyon sa [[dualismo]] o quasi-monoteismo ng Zoroastrianismo ng mga Persian.<ref name=jvl/><ref>Ephraim Urbach ''The Sages''</ref><ref name=je/> Ang mga skolar ay naniniwala na ang Hudaismo ay naimpluwensiyahan ng relihiyong [[Zoroastrianismo]]<ref name=jvl/><ref name=je>http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=147&letter=Z</ref> ng Persia sa mga pananaw ng [[anghel]], [[demonyo]], malamang ay sa doktrina ng muling pagkabuhay gayundin sa mga ideyang [[eskatolohiya|eskatolohikal]] at sa ideya ng [[mesiyas]] o tagapagligtas ng mesiyanismong Zoroastrian. Inilarawan ni [[Zarathushtra]] sa kanyang Gathas ang isang saoshyant (tagapagligtas) na benepaktor ng mga tao.<ref name=jvl>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Judaism/Exilic.html |access-date=2013-12-05 |archive-date=2012-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015092426/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Judaism/Exilic.html |url-status=dead }}</ref> == Hudaismong Separdi == Ang '''Hudaismong Separdi''' ang uri ng Hudaismo ng mga Hudyong nagmula sa timog at sa kasaysayan, mas naging kaugalian ng mga Separdi na makihalubilo sa pangkalahatang populasyon kung ihahambing sa mga Askenasi, na mas ''susceptible'' sa pagbubukod mula sa mas malawak na lipunan dulot ito ng magkakaibang klimang pangkultura at pampananampalataya na kinagalawan ng dalawang pangkat na mga hudyo. == Hudaismong Askenasi == Ang '''Hudaismong Askenasi''' ang uri ng Hudaismo ng mga Hudyong nagmula sa hilagang Europa. Sa mga nakaraang dalawang dantaon nahati ang mga Hudyo ng hilangang Europa sa ilang mga kilusan o denominasyon; ito ang kabaliktaran ng sitwasyon sa mga Hudyong Separdi, na bagaman iba-iba ang mga pananaw ay nananatili pa ring nagkakaisa.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.secjerusalem.org/aboutus.html |access-date=2009-01-31 |archive-date=2009-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090203203336/http://www.secjerusalem.org/aboutus.html |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.jcpa.org/dje/articles3/sephardic.htm</ref> May iba’t ibang pagkaunawa ang bawat isa sa kung anong mga prinsipyo ng paniniwala ang dapat angkinin ng isang Hudyo, at kung paano dapat mamuhay ang isang Hudyo. Hindi tulad sa mga denominasyong [[Kristyanismo|Kristyano]], hindi pundamental na napapaghati ng mga pagkakaibang pandoktrinang ito ang mga kilusang Hudyo, na tuluyan pa ring nagsasanib sa ilang mga isyu. Hindi pambihira, halimbawa, ang pagsimba ng isang Hudyong Masorti sa isang sinagogang Ortodokso o Repormista. === Hudaismong Ortodokso === Ang '''Hudaismong Ortodokso''' ang kilusang Askenasi na naniniwala sa tradisyonal na interpretasyon ng Hudaismo. ==== Hudaismong Haredi ==== Ang '''Hudaismong Haredi''' ([[Sulat Ebreo|Ebreo]]: יהדות חרדית,) ang sangay ng Ortodoksiya na may makitid na interpretasyon ng Hudaismo. Kilala rin sila bilang ang '''mga Ultraortodokso'''. Ang '''Makabagong Hudaismong Ortodokso''' ang kilusang Askenasi na, tulad ng Hudaismong Haredi, tinatanggap ang pagkabisa ng [[batas Hudyo]].<ref name=paanobakit>http://www.jewishideas.org/about/</ref> Gayumpaman, naiiba ito sa Haredismo sa pagtanaw nito sa batas Hudyo hindi bilang isang di-nagbabagong katawan ng mga batas na isinulat ng mga [[rabino]] ng mga [[Sinaunang Panahon|Sinauna]] at [[Gitnang Panahon]] kundi, tulad ng anumang tradisyong buhay, bilang isang katawang nagbabago at hindi nahihiwalay sa mga realidad ng sitwasyon<ref name=leb185>“’You shall keep [[Batas Hudyo|My statutes and My laws]] which if a man shall do he shall live by them’ ([[Aklat ng Lebitiko|Lebitiko]] 18.5)—and not die because of them (Yoma 85b)!"</ref> o panahon. Sa ganito, sila ang kilusang pinakamalapit sa Hudaismong Separdi. === Hudaismong Repormista === Ang '''Hudaismong Repormista''' ang kauna-unang modernong sangay ng Hudaismong Askenasi. Hindi nito tinatanggap ang pagkabisa ng [[batas Hudyo]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.ccarnet.org/Articles/index.cfm?id=40&pge_id=1606 |access-date=2009-01-31 |archive-date=2009-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090510055912/http://ccarnet.org/Articles/index.cfm?id=40&pge_id=1606 |url-status=dead }}</ref> Nagmula at napaunlad ang kilusang ito sa [[Alemanya]] at ngayon ito ang pinakamalaki sa [[Hilagang Amerika]]. Maaari itong tukuyin bilang '''Hudaismong Progresista'''<ref>Mula sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''progresista''</ref>/'''Progresibo'''<ref>Mula sa [[Wikang Inggles|Inggles]] na ''progressive''</ref>, habang sa [[Nagkakaisang Kaharian]] binubuo ng Hudaismong Repormista at '''Hudaismong Liberal''' ang Hudaismong Progresista. === Hudaismong Masorti === Ang '''Hudaismong Masorti''' o '''Hudaismong Konserbador'''<ref>Mula sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''conservador''</ref>/'''Konserbatibo'''<ref>Mula sa [[Wikang Inggles|Inggles]] na ''conservative''</ref> ang kilusang Askenasi na, tulad ng Hudaismong Ortodokso, tinatanggap ang pagkabisa ng [[batas Hudyo]].<ref name=paanobakit2>http://www.responsafortoday.com/about/about.htm</ref> Gayumpaman, naiiba ito sa Ortodoksiya sa pagtanaw nito sa batas Hudyo hindi bilang isang di-nagbabagong katawan ng mga batas na isinulat ng mga [[rabino]] ng mga [[Sinaunang Panahon|Sinauna]] at [[Gitnang Panahon]] kundi, tulad ng anumang tradisyong buhay, bilang isang katawang nagbabago at hindi nahihiwalay sa mga realidad ng sitwasyon<ref name=leb185/> o panahon.<ref>Ayon kay [[Solomon Schechter]], “It is not the mere revealed [[Bible]] that is of first importance to the [[Jew]], but the Bible as it repeats itself in history, in other words, as it is interpreted by [[Tradisyon|Tradition]].”</ref> Binibigyang-tanaw ng mga Masorti ang mga rabino ng kasalukuyan bilang kasing-mabisa ng mga rabino ng mga Sinauna at Gitnang Panahon.<ref name=paanobakit2/> ==Mga sanggunian== {{reflist}} == Mga panlabas na kawing == === Separdi === * [http://www.sephardicstudies.org/ Pundasyon para sa Pagsulong ng Pag-aaral at Kalinangang Separdi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120605162909/http://www.sephardicstudies.org/ |date=2012-06-05 }} * [http://www.jcpa.org/dje/articles3/sephardic.htm Maaari bang itayo muli ang Hudaismong Separdi?] * [http://www.jcpa.org/dje/articles2/sephtol.htm Ang ispesyal na katangian ng parayang Separdi] * [http://zennobia.blogspot.com/2005/08/series-what-zionists-have-done-to.html Kung ano ang ginawa ng mga Siyonista sa mga Arabong Hudyo] === Askenasi === ==== Ortodokso ==== * [http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Judaism/orthostate.html Ang kalagayan ng Hudaismong Ortodokso sa kasalukuyang panahon] ==== Repormista ==== * [http://www.wupj.org/ Pandaigdigang Unyon para sa Hudaismong Progresista] ==== Masorti ==== * [http://www.conservativejudaism.org/ Kilusang Masorti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210309131244/http://www.conservativejudaism.org/ |date=2021-03-09 }} * [http://www.masortiworld.com/ Pandaigdigang Sanggunian ng mga Sinagogang Masorti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050205045435/http://www.masortiworld.com/ |date=2005-02-05 }} * [http://www.rabbinicalassembly.org/ Asambleang Rabiniko] * [http://www.responsafortoday.com/ Responsa for Today], mga pasiyang pambatas ng mga Rabinong Masorti * [http://www.rabbinicalassembly.org/law/teshuvot_public.html Mga sagot], mga pasiyang pambatas ng mga Rabinong Masorti ==== Rekonstruksiyonista ==== * [http://www.jrf.org/ Pederasyong Hudyong Rekonstruksiyonista] [[Kategorya:Hudaismo| ]] [[Kategorya:Mga relihiyong monoteistiko]] qr2lfugrgru4c2mx2nzlu636fjq5q2m 0 4526 2214142 2163994 2026-07-02T12:40:42Z ~2026-37268-14 163494 Nagdagdag ng mga link 2214142 wikitext text/x-wiki A redirect ==i== s a '''page''' that automatically redirects the reader's browser to a specified target page. Redirects are used to help users locate information and keep wikis organized, so that multiple names, abbreviations, misspellings, or related topics can all point to the s ==am== e page .₩'''🉑️'''body {   background-color: lightblue; } h1 {   color: white;   text-align: center; } p {   font-family: verdana; }==body== { background-color: [[light[[:ilo:Google Lens]]blue]]; } {{information page|pages=[[Wikipedia:Images]]|shortcut=WP:IMGDD|shortcut2=WP:IMAGEDD}} <onlyinclude> <div style="text-align:center; font-size:16pt;"><br />'''[[Wikipedia:Images|Images]] make Wikipedia more informative, accessible, and professional.'''<br /><br /></div> |}<!-- Wikipedia:Image dos and don'ts --></onlyinclude> ==h1=={ color: white; text-align: [[center[[Wikidata]]]]; } [[File:Redirect Userpage EnWiki.png |1080px|link=https://en.wikipedia.org/wiki/User:Wikipedia commons Welcome]] {{information page|pages=[[Wikipedia:Images]]|shortcut=WP:IMGDD|shortcut2=WP:IMAGEDD}} https://ilo.wikipedia.org/wiki/LarendoValdez {{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=KillBot |fix-attempted=yes }} <onlyinclude> <div style="text-align:center; font-size:16pt;"><br />'''[[Wikipedia:Images|Images]] make Wikipedia more informative, accessible, and professional.'''<br /><br /></div> |}<!-- Wikipedia:Image dos and don'ts --></onlyinclude> ==p== { font-family: [[verdana[[:ilo:Pahintulot]]]]; }NPMMediaWiki vue<template> <cdx-button-group :buttons="buttons" :disabled="disabled" @click="onClick" /> </template> <script> import { defineComponent } from 'vue'; import { CdxButtonGroup } from '@wikimedia/codex'; export default defineComponent( { name: 'BasicButtonGroup', components: { CdxButtonGroup }, props: { disabled: { type: Boolean, default: false } }, setup() { const buttons = [ { value: 1, label: 'One' }, { value: 2, label: 'Two' }, { value: 3, label: 'Three' }, { value: 4, label: 'Four' }, { value: 5, label: 'Five' } ]; function onClick( value ) { // eslint-disable-next-line no-console console.log( 'click event emitted with value:', value ); } return { buttons, onClick }; } } ); </script> <template> <cdx-button-group :buttons="buttons" :disabled="disabled" @click="onClick" /> </template> <script> import { defineComponent } from 'vue'; import { CdxButtonGroup } from '@wikimedia/codex'; export default defineComponent( { name: 'BasicButtonGroup', components: { CdxButtonGroup }, props: { disabled: { type: Boolean, default: false } }, setup() { const buttons = [ { value: 1, label: 'One' }, { value: 2, label: 'Two' }, { value: 3, label: 'Three' }, { value: 4, label: 'Four' }, { value: 5, label: 'Five' } ]; function onClick( value ) { // eslint-disable-next-line no-console console.log( 'click event emitted with value:', value ); } return { buttons, onClick }; } } ); </script>NPMMediaWiki vue<template> <cdx-button-group :buttons="buttons" @click="onClick" /> </template> <script> import { defineComponent } from 'vue'; import { CdxButtonGroup } from '@wikimedia/codex'; import { cdxIconEdit, cdxIconSpeechBubble, cdxIconCheck, cdxIconDownload, cdxIconTrash } from '@wikimedia/codex-icons'; export default defineComponent( { name: 'ButtonGroupWithIcons', components: { CdxButtonGroup }, setup() { const buttons = [ { value: 'edit', label: 'Edit', icon: cdxIconEdit }, { value: 'talk', label: 'Discuss', icon: cdxIconSpeechBubble }, { value: 'save', label: 'Done', icon: cdxIconCheck }, { value: 'download', label: 'Download', icon: cdxIconDownload }, { value: 'delete', label: 'Delete', icon: cdxIconTrash } ]; function onClick( value ) { // eslint-disable-next-line no-console console.log( 'click event emitted with value:', value ); } return { buttons, onClick }; } } ); </script> <template> <cdx-button @click="onClick"> <cdx-icon :icon="cdxIconDownload" /> Download </cdx-button> </template> <script> import { defineComponent } from 'vue'; import { CdxButton, CdxIcon } from '@wikimedia/codex'; import { cdxIconDownload } from '@wikimedia/codex-icons'; export default defineComponent( { name: 'ButtonWithIcon', components: { CdxButton, CdxIcon }, setup() { function onClick() { // eslint-disable-next-line no-console console.log( 'click event emitted' ); } return { cdxIconDownload, onClick }; } } ); </script>NPMMediaWiki vue<template> <cdx-button aria-label="Back" @click="onClick"> <cdx-icon :icon="cdxIconEdit" /> </cdx-button> </template> <script> import { defineComponent } from 'vue'; import { CdxButton, CdxIcon } from '@wikimedia/codex'; import { cdxIconEdit } from '@wikimedia/codex-icons'; export default defineComponent( { name: 'IconOnlyButton', components: { CdxButton, CdxIcon }, setup() { function onClick() { // eslint-disable-next-line no-console console.log( 'click event emitted' ); } return { cdxIconEdit, onClick }; } } ); </script> https://chrome.google.com/webstore/category/themes NPMMediaWiki https://chrome.google.com/webstore/category/extensions vue<template> <form> <cdx-field> <cdx-text-input ref="textInput" v-model="inputValue" placeholder="e.g. http://example.com" input-type="url" @input="onInput" /> <template #label> URL or citation </template> <template #help-text> URL's should use a format such as https://DenoTProfile.com </template> </cdx-field> <cdx-button class="cdx-demo-form-button" :disabled="isDisabled" @click.prevent="onSubmit" > Generate </cdx-button> </form> </template> <script> import { defineComponent, ref } from 'vue'; import { CdxButton, CdxField, CdxTextInput } from '@wikimedia/codex'; export default defineComponent( { name: 'FieldWithValidation', components: { CdxButton, CdxField, CdxTextInput }, setup() { const textInput = ref(); const inputValue = ref( '' ); const isDisabled = ref( true ); function onInput() { isDisabled.value = !textInput.value.checkValidity() || inputValue.value.length === 0; } function onSubmit() { // eslint-disable-next-line no-console console.log( 'Success!' ); } return { textInput, inputValue, isDisabled, onInput, onSubmit }; } } ); </script> <style lang="less"> @import ( reference ) '@wikimedia/codex-design-tokens/theme-wikimedia-ui.less'; .cdx-demo-form-button { margin-top: @spacing-75; } </style> https://s.wps.com/s8w52rjvCX0C {{information page|pages=[[Wikipedia:Images]]|shortcut=WP:IMGDD|shortcut2=WP:IMAGEDD}} <onlyinclude> <div style="text-align:center; font-size:16pt;"><br />'''[[Wikipedia:Images|Images]] make Wikipedia more informative, accessible, and professional.'''<br /><br /></div> {| border="0" align="center" |+ In general, when working with images: |- valign="top" | {| border="0" cellspacing="4" ! style="background:#efefef;" | <span style="font-size:x-large;">DO:</span> |- | [[File:Green check.svg|20px]] Review the image '''[[Wikipedia:Manual of Style/Images|style guide]]''' and '''[[Wikipedia:Image use policy|use policy]]'''. |- |[[File:Green check.svg|20px]] Give '''context''' with '''[[Wikipedia:Manual of Style/Captions|captions]]''' and '''[[Wikipedia:Alternative text for images|alt text]]'''. |- | [[File:Green check.svg|20px]] Try to find '''at least one image''' for each article. |- | [[File:Green check.svg|20px]] Find '''[[meta:free image resources|free images]]''', or '''[[Wikipedia:Image#Making images yourself|create]]''' and '''[[Wikipedia:Uploading images|upload]] your own'''. |- | [[File:Green check.svg|20px]] '''[[Wikipedia:Image#Editing images|Clean up]]''' images: crop, color-correct, etc. |- | [[File:Green check.svg|20px]] Use the '''[[Wikipedia:Image use policy#Format|best file format]]''' for each image. |- | [[File:Green check.svg|20px]] Use '''[[Wikipedia:Manual_of_Style/Images#Scale_references|objects for scale]]''' where helpful. |- | [[File:Green check.svg|20px]] Place images in the '''[[MOS:ACCIM|section to which they are related]]''' |} https://tenor.com/view/thanks-bro-pusheen-gif-13278146 | {| border="0" cellspacing="4" ! style="background:#efefef;" | <span style="font-size:x-large;">DON'T:</span> |- | [[File:Red x.svg|20px]] '''Don't''' upload '''[[Wikipedia:Non-free content|non-free]]''' images. |- | [[File:Red x.svg|20px]] '''Don't''' use images in place of '''[[Wikipedia:Manual of Style/Tables |table]]s''' or '''[[Wikipedia:How to create charts for Wikipedia articles|chart]]s'''. |- | [[File:Red x.svg|20px]] '''Don't''' use images or '''[[WP:GALLERY|galleries]]''' '''excessively'''. |- | [[File:Red x.svg|20px]] '''Don't''' add images that are '''[[Wikipedia:Manual of Style/Images#Pertinence and encyclopedic nature |not relevant]]'''. |- | [[File:Red x.svg|20px]] '''Don't [[Wikipedia:Manual of Style/Images#Editing images|flip]]''' faces, text, or works of art. |- | [[File:Red x.svg|20px]] '''Don't''' set '''[[Wikipedia:Image use policy#Displayed image size|fixed image sizes]]'''. |- | [[File:Red x.svg|20px]] '''Don't [[MOS:SANDWICH|sandwich]]''' text between two images. |- | [[File:Red x.svg|20px]] '''Don't refer to''' images by their '''[[Wikipedia:Manual_of_Style/Images#References_from_article|placement]]'''. |- | [[File:Red x.svg|20px]] '''Don't place''' images '''[[MOS:SECTIONLOC|too early or at the end of sections]]'''. |} |}<!-- Wikipedia:Image dos and don'ts --></onlyinclude>NPMMediaWiki vue<template> <div class="cdx-demo-button-types"> <div class="cdx-demo-button-types__neutral"> <cdx-button> Normal neutral </cdx-button> <cdx-button weight="quiet"> Quiet neutral </cdx-button> </div> <div class="cdx-demo-button-types__progressive"> <cdx-button action="progressive"> Normal progressive </cdx-button> <cdx-button action="progressive" weight="primary"> Primary progressive </cdx-button> <cdx-button action="progressive" weight="quiet"> Quiet progressive </cdx-button> </div> <div Mathematical constants and functions https://developer.android.com/guide/topics/renderscript/reference/rs_math class="cdx-demo-button-types__destructive"> <cdx-button action="destructive"> Normal destructive </cdx-button> <cdx-button action="destructive" weight="primary"> Primary destructive </cdx-button> <cdx-button action="destructive" weight="quiet"> Quiet destructive </cdx-button> </div> </div> </template> <script> import { defineComponent } from 'vue'; import { CdxButton } from '@wikimedia/codex'; export default defineComponent( { name: 'ButtonTypes', components: { CdxButton } } ); </script> <style lang="less"> @import ( reference ) '@wikimedia/codex-design-tokens/theme-wikimedia-ui.less'; .cdx-demo-button-types { display: flex; flex-direction: column; gap: @spacing-100; > div { display: flex; gap: @spacing-75; } } </style> 2tg1qin3guxl65kfsxylt5zqgykcgg2 2214226 2214142 2026-07-03T01:21:49Z ~2026-37993-63 163599 rvv 2214226 wikitext text/x-wiki {{orphan|date=Hunyo 2008}} '''Nintendo World Cup''' (熱血高校ドッジボール部 サッカー編) ay isang [[laro]]ng pang [[Game Boy]]. Ang larô ay binubuo ng 13 pambansang kuponan (sa ayos ng abakada: [[Alemanya]], [[Arhentina|Argentina]], [[Brazil]], [[Cameroon]], [[Espanya]], [[Estados Unidos]], [[Hapon]], [[Inglatera]], [[Italya]], [[Mehiko]], [[Olandia]], [[Pransiya]], [[Rusya]]) na lahat lumalaban para mapanalunan ang World Cup. Bago magsimula ang larô, ang mga maglalarô ay dapat pumili ng kuponan at maglagay ng manlalaro sa field. Sa field, ang maglalarô ay may: isang tagabantay ng goal, dalawa sa depensa, ang kapitan (na ginagalaw ng tagagamit) at dalawang forwards. May apat na klase ng fields: *'''Damuhan''': Ang field ay masisinang na-manikyur, karaniwang stadium. *'''Bato''': Kung ang manlalaro ay tumakbo at madapa, matatagalan ang manlalaro na makabalik sa mabuting kalagayan. *'''Buhangin''': Ang manalalarong tumatakbo sa ganitong field ay makapapansin ng pagbagal. *'''Yelo''': Sa ganitong field, maaaring madulas at ito ay delikado. Para makapunto, maraming mga paraan: posibleng makapunto gamit ang imposibleng mapigil na "tadyak bisikleta". Pagkatapos ng isang napanalunang larô, may lalabas na password. Ang larô ay matatapos kung magkaroon ng tablá o may natalo. Kung mapanalunan ang huling larô, ang kuponan ay magseselebrá at mapapanalunan ang Kopa. [[Kategorya:Mga laro ng Nintendo Entertainment System]] {{stub}} e7lgccgurvaya6np6jyy8pe1rz3ldnz 0 4806 2214260 2213262 2026-07-03T01:57:02Z ~2026-37993-63 163599 Kinansela ang pagbabagong 2213262 ni [[Special:Contributions/Garvingarvin333|Garvingarvin333]] ([[User talk:Garvingarvin333|Usapan]]) 2214260 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine city 2 |infoboxtitle = Lungsod ng Zamboanga |sealfile = |locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} |caption = Mapa ng {{PH wikidata|image_map}} |image_skyline = Zamboanga City from Garden Orchid Hotel.jpg |imagesize = |image_caption = Ang lungsod ng Zamboanga sa Mindanaw |caption = |region = [[Tangway ng Zamboanga]] (Rehiyon IX) |province = Wala (Dating bahagi ng [[Zamboanga Republic]]) |districts = Una at Ikalawang Distrito ng Lungsod ng Zamboanga |language = Lingwaheng Opisyal: [[Wikang Chavacano|Zamboangueño]] |barangays = 98 |class = Una |mayor = [[Beng Climaco|Maria Isabelle Climaco Salazar]] ([[Partido Liberal (Pilipinas)|LP]]) |vice_mayor = Rommel Agan ([[United Nationalist Alliance|UNA]]) |founded = Hunyo 23, 1635 |cityhood = Pebrero 26, 1937 |areakm2 = 1483.38 |population_as_of = 2015 | population_total = 861799 |population_density_sq_mi = 1490 | latd = 6| latm = 54| lats = | latNS = N | longd = 122| longm = 4| longs = | longEW = E |website = [http://www.zamboanga.gov.ph www.zamboanga.gov.ph] }} Ang '''Lungsod ng Zamboanga''' ay isang [[Mga lungsod sa Pilipinas|lungsod]] sa Rehiyon ng [[Tangway ng Zamboanga]] ng [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. Habang hindi nababahagi sa anumang [[lalawigan ng Pilipinas]], minsan itong naiuugnay sa [[Zamboanga del Sur]] para lamang sa datos galing sa [[Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas]]. Pero sa politikalmente hindi kailanman naging bahagi ang Lungsod ng Zamboanga ng Probinsya o [[Lalawigan ng Zamboanga del Sur]]. Ito ay gumaganap bilang isang lubos na urbanisado at malaya o nagsasariling lungsod pero ito ay ang pinakamalaking siyudad sa probinsya. Sa politikal na lokasyon ayon sa mga karatig pook, matatagpuan ang lungsod sa hilaga ng Probinsya o Lalawigan ng kapuluan ng Basilan lalo na ng Lungsod ng Isabela ng Basilan, timog at timog-silangan ng Bayan ng Sibuco at Sirawai ng Probinsya o Lalawigan ng Hilagang Zamboanga (Zamboanga del Norte), at timog at timog-kanluran ng Bayang ng Tungawan ng Probinsya o Lalawigan ng Zamboanga Sibugay. Sa buong rehiyon ng pamamahala o administratibo ng Tangway ng Zamboanga, ito ay matatagpuan sa hilaga ng Lungsod ng Isabela ng Probinsya o Lalawigan ng Basilan ngunit kasama sa rehiyong nabanggit sa mga panrehiyong layunin, sa may timog-kanluran ng buong Probinsya o Lalawigan ng Hilagang Zamboanga (Zamboanga del Norte) sa may gawing timog-kanlurang dulo nito, sa may timog-kanluran din ito ng mga Probinsya o Lalawigan ng Zamboanga Sibugay at Timog Zamboanga (Zamboanga del Sur). Sa pisikal na heograpiya, ang lungsod ay matatagpuan sa may silangan at timog-silangan ng [[Dagat Sulu]], sa hilaga ng Kipot ng Basilan, at sa kanluran ng Golpo ng Moro. Makikita ang mga [[bundok]] ng [[Pulo ng Basilan]] mula sa lungsod lalo na sa Pulong Bato sa [[Abong-abong]], Pasonanca, Zamboanga City sa may malaking krus na matatagpuan sa pinakahilaga ng 14 Stations of the Cross sa may nasabing lugar. Nagsasalita ang mga tao sa lungsod Zamboanga ng ib't ibang mga wika dahil sa pagiging mala-"melting pot" nito. Kabilang na rito ang mga [[wikang Tagalog]] at Filipin, [[wikang Hiligaynon|Hiligaynon]], [[Wikang Subanen|Subanen]], [[Wikang Tausug|Tausug]], [[Wikang Samal|Samal]], [[Wikang Badjau|Badjau]], at [[Wikang Cebuano|Cebuano]] o Bisaya, gayundin ang Ingles. Ang iilan naman ay nagsasalita ng [[Hapon]], ilang wika mula sa bansang [[India]], [[Wikang Ilokano|Ilokano]], [[Wikang Waray|Waray]], [[Wikang Malay|Malay]] kabilang na ang Bahasa Malaysia at Bahasa Indonesia, [[Wikang Koreano|Koreano]], [[Wikang Arabe|Arabe]], at iilan pang ibang banyagang wikang dala ng mga banyaga, dayo, at mga yaong nanirahan o ngatrabaho sa ibang bansa. Ngunit ang karamihan sa mga mamamayan nito lalo na sa mga Katoliko na higit na nakararami sa lungsod ay ang katangi-tangi at kakaibang wika nila, ang [[Wikang Chavacano|Chavacano]] na isang maituturing [[lingua franca]], ang opisyal na wika ng lungsod, at isang kriyolyong wika batay o mula sa [[wikang Espanyol]] o Kastila. Ang Chavacano ay sinasalita rin sa ibang pook sa bansa gaya lang ng Bayan ng Ternate at Lungsod ng Cavite sa Lalawigan ng Cavite, ngunit iyon ay sinasalita na lamang ng kakaunting populasyon at maaaring unti-unting mawala nang tuluyan. Ang mga pook na ito kabilang na ang lungsod ng Zamboanga ay nagsasalita ng iba't ibang [[diyalekto]] ng iisang Wikang Chavacano, kung saan ang Chavacano o Chabacano ng mga pook sa Lalawigan ng Cavite ay naimpluwensiyahang higit ng wikang Tagalog, samantala ang sa Zamboanga ay naimpluwensiyahan naman ng mga katutubong wikang sinasalita sa paligid ng lungsod kabilang na ang Malay o Bahasa Melayu mula sa bansang Malaysia, wikang Tausug ng [[mga Tausug]], Hiligaynon ng [[mga Ilonggo]], Cebuano o Bisaya ng [[mga Cebuano]], at gayundin naman ang Tagalog sa pamammagitan ng wikang Filipino na siyang pinakapormal at mas estandardisadong antas nito at siya ring opisyal at pambansang wika ng bansa, at ng wikang Ingles dahil na rin sa media, edukasyon, mga dayuhan, at sa pagiging isa pang opisyal na wika ng bansa bukod sa wikang Filipino. Tanging ang diyalekto ng Lungsod ng Zamboanga ang mas buhay, mas may maraming nagsasalita bilang pangunahin o una at bilang pangalawa o pangatlong wika ng mga mamamayan ng lungsod, mga Zamboangueño sa ibang lugar, at ng mga dayo at tao sa karatig lalawigan, maging umaabot sa Sempornah, Sabah, Malaysia. Ito rin ang mas kilala ng ibang tao bilang Wikang Chavacano nang hindi nalalaman na isa lamang ito sa mga diyalekto ng nasabing wika, at kamalian ding tinatawag na "Chavacano" ang mga nagsasalita nito sa halip na dapat ay "Zamboangueño", na isang pangkat etno-linggwistiko ng bansa. Sa higit na malaking porsiyento, ang Chavacano de Zamboanga o Zamboangueño Chavacano ay magkahalong Wikang Espanyol na parehong Kastila at Mexicano at ng mga lokal na mga wika gaya ng Cebuano, Bahasa Sug, Bahasa Melayu, Tagalog, Hiligaynon, at pati rin ang mga wikang mula sa [[Mexico]] gaya ng Nahuat'l na nakadagdag din sa Chavacano sa pamamagitan ng Espanyol ng Mexico o Mexicano. Sa modernong panahon, nahaluan din ng [[wikang Ingles]] ang Chavacano. Ang wikang ito ay mayroong [[bokabularyo]] o mga salitang nasa 70-80% na mula sa Espanyol at mga 20-30% na mga bokabularyo o mga salita mula sa [[mga wika sa Pilipinas|ibang mga wika ng bansa]], mula sa [[Wikang Nahuatl|Nahuta'l]] ng Mexico sa pamamagitan ng Mehiakanong Espanyol, mula rin sa Malay, at sa Ingles. Ang [[balarila]] o gramatika ng Chavacano ay mas simple o pinasimple kaysa sa estandardisadong Espanyol at ang paraan ng pagbubuo ng mga pangungusap at iilang mga salita ay mas nahahawig sa wikang Filipino at mga wika ng bansa. ==Kasaysayan== Ang pangalang Zamboanga ay hango sa wikang Subanen na "sabuan," at sa wikang Malay na "jambangan" (daungan ng mga bulaklak). Ang [[Fort Pilar]], na ngayo'y isang dambana ng [[Nuestra Senora del Pilar]], ay itinatag noong 1635&nbsp;ng pamahalaang kolonyal ng Kastila. Sa [[panahong Amerikano]] at bago ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], naging sentro ang Zamboanga ng kalakalan, edukasyon, at pamahalaan ng buong Kamindanawan. Noong Oktubre 12, 1936 ay naging ganap na chartered city sa pamamagitan ng Commonwealth Act No. 39 na inilagda ni Pang. [[Manuel L. Quezon]]. Sa kasalukuyan ay binansagang ''Lungsod [[Latino]] ng [[Asya]]'' sa halip ng pagiging ''Lungsod ng mga [[Bulaklak]]''. ==Heograpiya== Sa kabuuang land area ng 1,483.38 sq. km., ang Zamboanga ay ang ikatlong pinakamalaking lungsod ng Pilipinas sa lupain. Ito ay nasa 460 milya nautica sa timog ng Maynila (mga 850&nbsp;km), 365 nautical miles sa hilaga-silangan ng [[Kota Kinabalu]] sa Malaysia (mga 700&nbsp;km), at 345 nautical miles sa Hilaga Silangan ng [[Manado]] sa[[ Indonesia]] (mga 650&nbsp;km). Ang Lungsod ng Zamboanga ay may kabuuan ng 98 barangay at 28 isla. ==Pamahalaan== Ang lungsod ng Zamboanga ay naging "highly-urbanized" ayon sa Local Government Code noong 1983, hiwalay sa lalawigan ng [[Zamboanga del Sur]]. Nagkaroon ng isang distrito kongresyonal noong 1984 hanggang 2007, nang hinati sa dalawa ang Zamboanga sa pagkakaroon ng dalawang kumakatawan sa kongreso. Bawat distrito ay mayroong representative at walong konseho. Si Beng Climaco ang kasalukuyang alkalde sa ikalawang termino. Ang kanyang tiyuhin, si Cesar Climaco, ay naglingkod bilang alkalde ng tatlong termino hanggang sa kanyang pagkamatay noong Nobyembre 14,1984. Siya ay binaril ng di kilalang gunman. ==Magagandang Tanawin== *Taluksangay Village *Mga dagat ng Calarian (kabilang ang La Vista del Mar at Zamboanga City Golf Complex), at Boalan *Ang Pasonanca Park (Parke ng Pasonanca) *Ang Abong-abong kung saan matatagpuan ang Bundok Pulambato *City Hall (Bulwagan ng Lungsod) *Plaza Pershing (Liwasan ni Pershing) *Fort Pilar (Tanggulan ng Pilar) *Metropolitan Cathedral of the Immaculate Concepcion o Catedral Metropolitana de la Inmaculada Concepcion (Katedral Metropolitan ng Imakulada Konsepsyon) *Yakan Weaving Village (Nayon ng Paghahabi ng Yakan) *Mga Vinta *Paseo Del Mar (Sakayan/Pasyalan ng Dagat) ==Mga Kapistahan at Pagdiriwang== *'''Festival de Zamboanga o Fiesta dela Nuestra Senora La Virgen del Pilar''' (Pagdiriwang ng Zamboanga Hermosa o Kapistahan ng Ating Birhen ng Pilar) *'''Dia de Zamboanga (Araw ng Zamboanga)''' *'''Dia del Fundacion de Lenguaje Chavacano (Araw ng Pagtatatag ng Wikang Chavacano)''' ==''"Zamboanga Hermosa" el Himno Oficial de Zamboanga'' == ===== (Ang wika ng himno o awit ay maaaring mula sa Wikang Kastila o Espanyol, o hindi kaya ay mula sa makalumang Wikang Chavacano na hindi pa masyadong naimpluwensiyahan ng mga ibang wika sa Filipinas at ng wikang Ingles sa 'di gaya sa mas moderno at kasalukuyang Wikang Chavacano na higit nang lumayo mula sa Wikang Kastila o Espanyol na siyang malaking basehan o pinagbatayan, pinagmulan, o inang-wika nito .) ===== Zamboanga Hermosa,<br>Preciosa, perlita<br>[[Pagmamalaki|Orgullo]] de [[Mindanao]]<br>Tus bellas dalagas<br>Son las que hermosean<br>Tu deliciosa [[ciudad]]. [[Bulaklak|Flores]] y amores<br>que adornan su [[Hardin|jardín]]<br>Eres la imagen<br>de bello [[Eden|Edén]] Zamboanga hermosa,<br>Preciosa, perlita<br>Orgullo de Mindanao. [[Bulaklak|Flores]] y amores<br>que adornan su [[Hardin|jardín]]<br>Eres la imagen<br>de bello [[Eden|Edén]] Zamboanga hermosa,<br>Preciosa, perlita<br>Orgullo de Mindanao. ('''Paraan:''' Ito ay inaawit lagi pagkatapos ng Lupang Hinirang at bago o pagkatapos ng Panunumpa sa Watawat o Panatang Makabayan kung mayroon, o di kaya'y pagkatapos ng Lupang Hinirang kung walang Panatang Makabayan o Panunumpa sa Watawat. '''Palakumpasan:''' Ito ay inaawit at ikinukumpas sa palakumpasang 3/4. <br>'''Pagkakataon:''' Inaawit ito bago magsimula ang mga pagpupulong ng konseho at ng lokal na gobyerno sa paraang nakasaad sa taas. Kadalasan o lagi rin itong inaawit sa paraang nakasaad sa taas bago ang mga pulong, pista, at mga okasyong panggobyerno, at pampaaralan, at madalang o di kaya'y hindi sa mga samut-sari o personal na okasyon. Ito rin ay inaawit sa paraang nakasaad sa taas bago at pagkatapos ng isang araw na pag-aaral o klase sa mga mababang paaralang panggobyerno o kahit sa mga pribadong paaralang elementarya araw-araw mula Lunes hanggang Biyernes, at bago ng pag-aaral o klase sa Lunes at pagkatapos ng pag-aaral o klase sa Biyernes o sa parehong paraan ng mababang paaralan, para sa mga mataas na paaralan at dalubhasaan o kolehiyo at ibang mataas na pag-aaral na mga institusyon, akademya, palaturuan, o paaralan.) == "Zamboanga Hermosa" ang Opisyal na Awit ng Zamboanga (isinaling-wika sa wikang Filipino) == ==== (Ito ay ang pagsasalin ng awit o himno sa wikang Pambansa, ang wikang Filipino.) ==== Zamboangang Maganda,<br>Pinakamamahal, perlita (isang uri ng hiyas o bato)<br>Pagmamalaki ng [[Mindanao]]<br>Iyong mga magagandang dalaga<br>Sila ang mga yaong nagpapaganda sa<br>Iyong kaaya-ayang lungsod. Mga bulaklak at mga pag-ibig<br>na gumagayak sa kanyang hardin<br>Ikaw ay ang larawan<br>ng magandang Eden (hardin ng Eden)<br>Zamboangang maganda,<br>Pinakamamahal, perlita (isang uri ng hiyas o bato)<br>Pagmamalaki ng Mindanao. Mga bulaklak at mga pag-ibig<br>na gumagayak sa kanyang hardin<br>Ikaw ay ang larawan<br>ng magandang Eden (hardin ng Eden)<br>Zamboangang maganda,<br>Pinakamamahal, perlita (isang uri ng hiyas o bato)<br>Pagmamalaki ng Mindanao. == Mga Barangay sa Lungsod == Sa Lungsod ng Zamboanga, ito ay may 98 na barangay: {| |----- | valign="top" | *Abong Abong *Arena Blanco *Ayala *Baliwasan *Baluno *Boalan *Bolong *Buenavista *Bunguiao *Busay *Cabaluay *Cabatangan *Cacao *Calabasa *Calarían *Camino Nuevo *Campo Islam *Canelar *Capisan *Cawit *Culianan *Curuan *Daap *Dita *Divisoria *Dulian (Upper Bunguiao) *Dulian (Upper Pasonanca) *Guisao *Guiwan *Kasanyangan *La Paz *Labuan *Lamisahan *Landang Gua *Landang Laum *Lanzones *Lapakan *Latuan (Curuan) *Licomo *Limaong *Limpapa *Lubigan *Lumayang *Lumbangan *Lunzuran *Maasin *Malagutay *Mampang *Manalipa *Mangusu | valign="top" | *Manicahan *Mariki *Mercedes *Muti *Pamucutan *Pangapuyan *Panubigan *Pasilmanta (Sacol Island) *Pasobolong *Pasonanca *Patalon *Putik *Quiniput *Recodo (formerly La Caldera) *Río Hondo *Salaan *San Jose Cawa-Cawa *San Jose Gusu *San Roque *Sangali *Sibulao (Curuan) *Sinubong *Sinunoc *Sta. Barbara *Sta. Catalina *Sta. Maria *Sto. Niño *Tagasilay *Taguiti *Talabaan *Talisáyan *Talon-Talon *Taluksangay *Tetuan *Tictapul *Tigbalabag *Tigtabon *Tolosa *Tugbungan *Tulungatung *Tumaga *Tumalutab *Tumitus *Victoria *Vitali *Zambowood *Zone I *Zone II *Zone III *Zone IV |} ==Media== ===TV=== * ABS-CBN Western Mindanao (Channel 3) * RPN DXXX TeleRadyo (Channel 5) * PTV 7 * GMA 9 * GBPI 11 * RMN DXRZ TeleRadyo 13 ===Radyo=== ====AM==== * DZRH 855 * RMN DXRZ 900 * DXYZ Sonshine Radio 963 * RPN DXXX Radyo Ronda 1008 * DXLL Bombo Radyo 1044 * FEBC DXAS 1116 * DXMR Radyo Pilipinas 1170 * CMN DXVP Radyo Verdadero 1476 ====FM==== * Peace 88.3 * 89.9 Brigada News FM * 91.5 Wild FM * Monster RX 93.1 * 93.9 Star FM * Magic 95.5 * 96.3 iFM * 97.9 Love Radio * MOR 98.7 * 102.7 Yes The Best * 103.5 Halo-Halo * 105.9 eMedia * Marino News FM 106.7 ==Demograpiko== {{Populasyon}} ==Mga kilalang personalidad== [[File:Hidilyn Diaz 2015d.jpg|thumb|upright|Hidilyn Diaz sa kanyang pagbabalik sa Zamboanga City, ilang araw matapos ang kanyang tagumpay sa 2016 Summer Olympics]] {{Tingnan din|Zamboanga del Sur#Mga kilalang tao}} * [[Eumir Marcial]] – Pilipinong Boksingero. Nanalo ng tansong medalya sa [[2020 Summer Olympics]], at may 4 na Ginto na Medalya sa [[South East Asian Games]] * [[Mike Tolomia]] – manlalaro ng basketball * [[Cesar Climaco]] - [[alkalde ng Zamboanga City]] sa loob ng 11 taon sa loob ng tatlong hindi magkakasunod na termino. Isang kilalang kritiko ng rehimeng batas militar ni [[Ferdinand Marcos]]. * [[Roseller T. Lim]] – ang unang Zamboangueño na naging senador ng Pilipinas mula Disyembre 30, 1955, hanggang Disyembre 30, 1963. Si Lim ay kilala bilang "Dakilang Filibustero", matapos siyang [[filibustero]] maglingkod nang mahigit 18 oras sa pagtatangkang pigilan ang pagkahalal ni Ferdinand Marcos bilang [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas|pangulo ng Senado]].<ref>{{Banggitin ang balita |last=Mustafa |first=Noralyn |date=Hunyo 18, 2004 |title=Roseller T. Lim: Tumayo Siya sa Palapag ng Senado nang 18 Oras upang Pigilan si Marcos ngunit... |page=A1 |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://news.google.com/newspapers?id=Ulc1AAAAIBAJ&pg=2734,720400 |access-date=2017-08-27 |via=Google News Arkibos}}</ref><ref>{{Banggitin ang web |petsa=Pebrero 11, 2009 |title=Pinamunuan ng Alkalde ang "Dia de Roseller T. Lim" |url=http://www.zamboanga.gov.ph/index.php?option=com_content&task=view&id=1711&Itemid=46 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828002502/http://www.zamboanga.gov.ph/index.php?option=com_content&task=view&id=1711&Itemid=46 |archive-date=Agosto 28, 2017 |access-date=Agosto 27, 2017 |website=zamboanga.gov.ph}}</ref> * [[Alyssa Alano]] – isang pelikulang [[Pilipino|Pilipina]]-[[Mga Australyano|Australyano]] at aktres sa TV. Dati siyang miyembro ng sikat na [[VIVA Entertainment|Viva]] Hotbabes franchise. * [[Hidilyn Diaz]] – isang Pilipina na [[Olympic weightlifter|weightlifter]] at [[airwoman]]. Nanalo siya ng medalyang pilak sa dibisyon ng 53-kg na timbang ng kababaihan sa [[2016 Summer Olympics]].<ref>{{Banggitin ang balita |last=Bracher |first=Jane |date=Agosto 7, 2016 |title=Nakakuha si Hidilyn Diaz ng Pilak, Unang Medalya sa Olimpiko ng Pilipinas sa Loob ng 20 Taon |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/142282-hidilyn-diaz-olympic-weightlifting-women-53kg-silver-medal/ |access-date=Hunyo 6, 2022}}</ref> Sa Tokyo noong Hulyo 26, 2021, napanalunan ni Diaz ang unang gintong medalya ng Pilipinas sa Olympics sa [[2020 Summer Olympics]] para sa weightlifting ng kababaihan, na nagtakda ng rekord sa Olympics para sa kategoryang 55 kg * [[Buddy Zabala]] – isang Pilipinong musikero at prodyuser. Siya ang bassist ng Pilipinong punk rock band na [[Hilera]] at kasalukuyan ding miyembro ng [[Moonstar88]] at [[Cambio (banda)|Cambio]]. Siya rin ay miyembro ng [[Eraserheads]] at bassist para sa [[The Dawn (banda)|The Dawn]]. * [[Anton Mari H. Lim]] – isang Pilipinong beterinaryo, negosyante, pampublikong pigura, at humanitarian.<ref>{{Cite web |title=Maligayang pagdating sa Tzu Chi Foundation! |url=http://www.tzuchizam.org/ |access-date=Agosto 27, 2017 |website=tzuchizam.org |archive-date=Agosto 27, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827171252/http://www.tzuchizam.org/ |url-status=dead }}</ref> * [[Mark Barroca|Andy Mark C. Barroca]] – isang Pilipinong propesyonal na manlalaro ng basketball para sa [[Magnolia Hotshots]] sa [[Philippine Basketball Association]] (PBA).<ref>{{Banggitin ang web |title=Mark Barroca |url=http://stats.humblebola.com/pba/players/136-Barroca-Mark |archive-url=https://web.archive.org/web/20180115234539/http://stats.humblebola.com/pba/players/136-Barroca-Mark |archive-date=Enero 15, 2018 |access-date=Enero 15, 2018 |website=HumbleBola}}</ref> * [[RR Garcia|Ryan Roose B. "RR" Garcia]] – isang Pilipinong propesyonal na manlalaro ng basketball para sa [[TNT KaTropa]] sa PBA.<ref>{{Banggitin ang web |title=RR Garcia |url=http://stats.humblebola.com/pba/players/64-Garcia-RR |archive-url=https://web.archive.org/web/20180316122015/http://stats.humblebola.com/pba/players/64-Garcia-RR |archive-date=Marso 16, 2018 |access-date=Agosto 27, 2017 |website=HumbleBola}}</ref> * [[Rudy Lingganay|Rudy Briones Lingganay Jr.]] – isa pang Pilipinong propesyonal na manlalaro ng basketball para sa TNT KaTropa sa PBA.<ref>{{Banggitin ang balita |last=Cebu Daily News |date=Setyembre 25, 2011 |title=Lingganay Layup Lifts Powerade |language=en |work=Inquirer.net |url=https://newsinfo.inquirer.net/64691/lingganay-layup-lifts-powerade |access-date=Hunyo 6, 2022}}</ref> * [[Chico Lanete]] – isang Pilipinong propesyonal na manlalaro ng basketball para sa [[Phoenix Fuel Masters]] sa PBA.<ref>{{Banggitin ang web |title=Profile ng Manlalaro ng Basketbol ni Chico Lanete |url=http://basketball.eurobasket.com/player/Chico-Lanete/Philippines/Phoenix-Fuel-Masters/94443? |access-date=Agosto 27, 2017 |website=Eurobasket}}</ref> * [[Chef Miguel Cabel Moreno|Chef Miggy Cabel Moreno]] - Kinilala ang bantog na Pilipinong Tausug chef at restaurateur sa pagtataguyod ng pamana sa pagluluto ng Katimugang Mindanao, partikular na ang lutuing [[Tausūg|Tausug]].<ref>{{Cite web |last=Concengco |first=Jar |date=Marso 12, 2025 |title=Paano Ibinubunyag ng Isang Chef ang mga Nakatagong Hiyas sa Pagluluto ng Mindanao |url=https://www.esquiremag.ph/culture/food-and-drink/chef-miguel-moreno-modern-day-warrior-of-mindanaoan-cuisine-a5356-20250312-lfrm |access-date=2025-08-25 |website=Esquire Magazine Philippines}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga kawing panlabas == * [http://cbk-zam.wikipedia.org Chavacano de Zamboanga Wikipedia] * [http://www.zamboanga.gov.ph Zamboanga City official government website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121110225747/http://www.zamboanga.gov.ph/ |date=2012-11-10 }} * [http://www.zamboanga.com/ Zamboanga.com] * [http://www.zamboangacity.com Zamboanga City Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070811045752/http://www.zamboangacity.com/ |date=2007-08-11 }} * [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} * [http://www.ahyer.com/philippines/zamboanga-peninsula/zamboanga/subdivisions.html List of Subdivisions in Zamboanga City] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070126054920/http://www.ahyer.com/philippines/zamboanga-peninsula/zamboanga/subdivisions.html |date=2007-01-26 }} '''Mga Balita sa Internet''' * [http://www.zambotimes.com Zamboanga City, Daily] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160512062522/http://www.zambotimes.com/ |date=2016-05-12 }} * [http://www.zambonews.com Zamboanga Online News] * [http://www.zambotoday.com The Official Website of Zamboanga Today Newspaper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080220113919/http://zambotoday.com/ |date=2008-02-20 }} * [http://www.mindanaoexaminer.com/ The Mindanao Examiner] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813081413/http://www.mindanaoexaminer.com/ |date=2007-08-13 }} {{Zamboanga del Sur}} {{Philippine cities}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Zamboanga, Lungsodng]] fxojm1d96e1awtl231u5ig8hzjk4er7 0 4845 2214256 2213668 2026-07-03T01:55:03Z ~2026-37993-63 163599 rv sockpuppet 2214256 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine region | name = Rehiyong XI <br /> Rehiyon ng Davao | map_file = Ph_locator_region_11.png | center = [[Lungsod ng Dabaw]]| population = 3,676,163 | density_km2 = 186.9 | area_km2 = 19,671.83 | provinces = 5 | cities = 6 | municipalities = 44 | barangays = 1,160 | districts = 11 | languages = [[Wikang Dabawenyo|Davaoeño]] & [[Wikang Sebwano|Sebwano]], Mandayan, Dibabawon, Mansakan, Manobo, [[Wikang Tagalog|Tagalog]] at iba pa. }} Ang '''Rehiyon ng Davao''' ay binubuo ng mga [[Lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Davao de Oro]], [[Davao del Norte]], [[Davao del Sur]], [[Davao Occidental]] at [[Davao Oriental]] sa [[Pilipinas]]. Tulad ng Rehiyon IX at X, kabilang ang Rehiyon XI o Rehiyon ng Davao sa mga isinaayos na rehiyon ayon sa Executive Order No. 36 ng Pangulong Gloria Macapagal-Arroyo. == Mga Produkto == Sa rehiyon ng Davao nagmumula ang mga produkto tulad ng saging, ramie, goma, paminta, tabla, plywood, abaka, kape ,kopra, at kasoy. Sagana rin ang rehiyon sa mga produktong mula sa niyog tulad ng langis, suka, at mga minatamis. Ang mahabang baybayin naman ng Davao Oriental ay sagana sa mga isda at iba pang yamang tubig. Bukod sa mga nabanggit, nagmumula rin sa rehiyon ang mga mineral na tulad ng ginto, marmol, ''limestone'', pilak, tanso, ''manganese'', ''nickel'', at semento. ==Etymology== Naniniwala ang maraming mananalaysay na ang pangalan ng Davao ay ang pinaghalong tatlong pangalan na tatlong iba't ibang tribo, ang pinakamaagang mga naninirahan sa rehiyon, para sa Davao River. Ang Manobos, isang tribo sa katutubo, ay tumutukoy sa Davao Rivers bilang Davohoho. Ang isa pang tribo, ang Bagobos, ay tumutukoy sa ilog bilang Davohaha, na nangangahulugang "apoy", samantalang isa pang tribo, ang tribo ng Guiangan, tinawag na ilog bilang Duhwow. ==Kasaysayan== Ang kasaysayan ng rehiyon ay nagsimula pabalik sa mga panahon kung kailan ang iba't ibang tribo ay sinakop ang rehiyon. Naniniwala ang Manobos, Mandayas, Kalagans, Mansakas, at ang Bagobos sa lugar. Ang mga ito ay parehong mga tribo na lumikha ng maliliit na pamayanan at mga komunidad na kalaunan ay naging Mindanao. ===Unang kontak ng rehiyon ng mga Europeo=== Ang lugar ng Gulf ng Davao ay ang unang rehiyon sa bansa na nakikipag-ugnayan sa mga Europeo, na may mga kontak na naganap noong unang ika-16 siglo. Ang mga Portuges ang mga nauna sa mga Kastila, na ang mga nag-kolonisya sa rehiyon kahit na maglaon, sa pagtingin at pagbisita sa rehiyon. Noong 1512, nasawi si Francisco Serrano sa mababaw na tubig at coral reef ng Cape of San Agustín, na matatagpuan sa ngayon ang lalawigan ng Davao Oriental. Noong 1538, si Francisco de Castro, isang kapitan ng Portugal, ay hinimok ng malakas na hangin sa timog-silangang baybayin ng Mindanao. Bininyagan niya ang ilang mga pinuno sa lugar. Noong ika-1546, si Francis Xavier, isang pari ng Heswita, ay umalis sa Malacca at nagpunta sa Molucca Islands, pagkatapos ay tinawag na Spice Islands, kung saan ang mga Portuges ay may ilang mga settlements, at sa loob ng isang taon at kalahati ay ipinangaral niya ang Ebanghelyo sa mga naninirahan sa Amboyna, Ternate , Baranura, at iba pang mas maliit na isla. Ito ay inaangkin ng ilang na sa panahon ng ekspedisyon na ito ay nakarating sa isla ng Mindanao, na kinumpirma ng ilang mga manunulat ng ikalabimpito siglo, at sa Bull ng kanonisasyon na ibinigay sa 1623. Sinasabi din na siya ang isa na ipinangaral ang Ebanghelyo sa Mindanao. ===Espanyol na pangangasiwa=== Sa loob ng maraming siglo ang mga tribo ay nanirahan sa kamag-anak na kapayapaan hanggang sa ang Espanyol, sa ilalim ng mahuhusay na negosyanteng Espanyol na si Don Jose Oyanguren, ay dumating sa rehiyon noong 1847. Sa panahong iyon, ang Kalagan Moro na pinuno na Datu Bago ay nasa kontrol sa lugar sa ngayon ay ang Davao City . Sinubukan ni Don Oyanguren na lupigin ang lugar na pinasiyahan ni Datu Bago; bagaman nabigo siya noong una, sa kalaunan ay pinalayas ng Moro chieftain ang kanyang mga tao upang mamuhay sa mga lugar na malapit sa Mount Apo. Ito ang oras na ang bayan ng Davao, na tinatawag na Nueva Vergara ng mga Kastila, ay itinatag noong taong 1848. Sinubukan ni Don Oyanguren na bumuo ng rehiyon. Kahit na ang Espanyol ay nakakuha ng mataas na kamay kapag sa wakas ay kinokontrol nila ang mga daungan ng rehiyon, ang populasyon ng Davao lumago nang napakabagal hanggang sa pagdating ng mga Kristiyanong misyonero sa lugar noong 1890. ===Amerikanong pangangasiwa=== Pagkatapos ng Digmaang Espanyol-Amerikano noong 1898, natapos ang panuntunan ng Espanyol sa rehiyon. Pagkatapos ay nakarating ang mga Amerikano sa rehiyon at pagkatapos ay binuo nila ang mga rehiyon ng komunikasyon at mga sistema ng transportasyon. Sa panahong ito, lumago ang pagmamay-ari ng pribadong bukid sa rehiyon. Nagsimula ang paglipat ng Hapon sa rehiyon bilang dalawang Hapon na negosyante, Kyosaburo Ohta at Yoshizo Furokawa, ay nakakahanap ng mas mahusay na lupang pang-agrikultura para sa pagtatayo ng abaka at mga plantasyon ng niyog sa rehiyon. Ang Port ng Davao ay binuksan noong 1900, at naging unang port ng internasyunal na Pilipino na itinatag sa timog. Noong 1903 hanggang 1914, ang rehiyon ay isa sa mga distrito ng dating Moro Province sa Mindanao. Pagkatapos ng 1914, ang lalawigan ay pinalitan ng isang kolonyal na ahensyang Amerikano na tinatawag na Kagawaran ng Mindanao at Sulu, na lumalaganap sa buong isla ng Mindanao maliban sa Lanao. Ang ahensya ay tumagal mula 1914 hanggang 1920. ===Panahon ng digmaan sa Hapon=== Noong 1942, sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], nang magsimula ang pagsakop ng Hapon sa Pilipinas, ang rehiyon ay isa sa mga unang kabilang sa mga rehiyon ng Pilipinas na napapailalim sa pananakop ng Hapon. Ang mga imigrante ng Hapones sa Davao ay gumaganap bilang ikalimang haligi, tinatanggap ang mga invaders ng Hapon noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Ang mga Japanese na ito ay kinasusuklaman ng mga Muslim ng Moro at hindi nagustuhan ng mga Tsino. [3] [4] Ang mga Moro ay hinuhusgahan bilang "ganap na kakayahang makitungo sa mga ikalimang kolumnista ng Hapon at mga manlulupig." [5] Ang mga Moros ay labanan ang mga manlulupig sa Hapon kapag sila ay nakarating sa Davao sa Mindanao. [6] [7] [8] [9] [10] [11] Ang mga Hapones ay bumalik sa kanilang mga barko sa gabi upang matulog dahil ang mga Moros ay tumakot ng labis na takot sa kanila, kahit na ang mga Moros ay lumalabas ng Japanese. [12] [13] [14] [15] [16] [17] [ 18] Ang pinakamahabang labanan ng kampanya ng Allied Liberation, ang Labanan ng Davao, ay naganap noong 1945. Pagkatapos ng digmaan, ang rehiyon ay tuluyang naipasa sa mga kamay ng Amerikano nang halos isang taon bago ang pormal na kalayaan ng Pilipinas noong Hulyo 4, 1946, karamihan ng mga naninirahan sa rehiyon ng Hapon ay isinama ngayon sa populasyon ng mga Pilipino. ==Pangangasiwa ng Pilipinas== ===Davao province=== Pangunahing artikulo: Davao (dating lalawigan) Kahit na bago ang kalayaan ng Pilipinas noong 1946, ang buong rehiyon ay isa nang lalawigan na tinatawag na Lalawigan ng Davao, na ang Davao City ang nagsisilbing kapital nito. Ang lalawigan ay isa sa mga pinakamalaking lalawigan sa Pilipinas noong panahong iyon, na sumasaklaw ng higit sa 20,000 square kilometers (7,700 sq mi). Ito ay mula noong 1920 hanggang 1967, nang ang probinsya ay nahati sa tatlong probinsya noong Mayo 1967: Davao del Norte, Davao del Sur at Davao Oriental. [19] Matapos ang dibisyon, opisyal na pinangalanan ng Davao City ang sentrong pang-rehiyon nito. ===Southern Mindanao at Davao Region=== [[Talaksan:Ph davao region.png|thumb|right|Map of Region XI]] Ang Rehiyon XI, na kilala bilang Southern Mindanao, ay orihinal na sakop ng 6 na lalawigan (Davao de Oro, Davao del Norte, Davao del Sur, Davao Oriental, South Cotabato at Sarangani), at mga lungsod ng Davao, Digos, Panabo, Tagum, Samal, General Santos at Koronadal. [20] Ang Surigao del Sur ay inilipat sa bagong likhang rehiyon ng Caraga noong Pebrero 23, 1995. Noong Setyembre 2001, ipinatupad ang Executive Order No. 36 na muling inorganisa ang mga rehiyon sa Mindanao. Ang Rehiyon XI, na kilala bilang Southern Mindanao, ay pinalitan ng Rehiyon Davao, at mga lalawigan ng South Cotabato at Sarangani, at ang mga lungsod ng General Santos at Koronadal ay inilipat sa Rehiyon XII Davao Region is subdivided into 5 [[Provinces of the Philippines|provinces]], 1 [[Philippine city#City classification|''highly urbanized'' city]], 5 ''component'' cities, 43 [[Municipalities of the Philippines|municipalities]], and 1,162 [[barangay]]s. {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;background-color:#FDFDFD;text-align:center;font-size:90%;border:1pt solid grey;" |- ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 class="unsortable" | Province {{font|{{small|or}} {{abbr|''HUC''|Highly urbanized city; administered independently from any province}}|css=font-weight:normal}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Kapital ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | [[Mga wika sa Pilipinas|Wika]] ! scope="col" style="border-bottom:none;white-space:nowrap;" class="unsortable" colspan=2 | Population {{small|(2015)}}{{PH census|2015}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Area<ref name=nscbprov>{{cite web |title=List of Provinces |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |work=PSGC Interactive |publisher=National Statistical Coordination Board |accessdate=15 April 2014 |location=Makati City, Philippines |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/6DpMOBTiK?url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |archivedate=21 January 2013 |df= }}</ref><ref name="PSA-CitiesList">{{cite web|title=PSGC Interactive; List of Cities |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp |website=Philippine Statistics Authority |accessdate=29 March 2016 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110429190752/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp |archivedate=29 April 2011 |df= }}</ref> ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Density ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Cities ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | {{Abbr|Muni.|Municipalities}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | {{abbr|Bgy.|Barangays}} |- ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | km² ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | sq mi ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | /km² ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | /sq mi ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Davao de Oro]] | style="text-align:left;" | [[Nabunturan]] | Manobo/[[Wikang Mansaka|Mansaka]]/[[Wikang Mandaya|Mandaya]]/[[Wikang Pilipino|Pilipino]] | {{percent and number|736107|4893318|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|4,479.77|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|736107/4479.77|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 0 | 11 | 237 |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Davao del Norte]] | style="text-align:left;" | [[Tagum]] | [[Wikang Mansaka|Mansaka]]/[[Wikang Mandaya|Mandaya]]/[[Wikang Sebwano|Sebwano]] | {{percent and number|1016332|4893318|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|3,426.97|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1016332/3,426.97|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 3 | 8 | 223 |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Davao del Sur]] | style="text-align:left;" | [[Digos]] | [[Wikang Sebwano|Sebwano]]/[[Wikang Tagabawa|Tagabawa]]/[[Wikang Obo|Obo]] | {{percent and number|632588|4893318|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|2,163.98|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|632588/2,163.98|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 1 <!-- excluding Davao City --> | 9 | 232 |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Davao Occidental]] | style="text-align:left;" | [[Malita, Davao Occidental|Malita]] | [[Wikang Sarangani|Sarangani]]/[[Wikang Sebwano]]/[[Wikang Tagalog|Tagalog]]/Sangirese | {{percent and number|316342|4893318|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|2,163.45|km2|abbr=values|disp=table}}<ref name="PSA-DavaoOccidentalTowns">{{cite web|title=Province: Davao Occidental|url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/province.asp?provCode=118600000&provName=DAVAO%20OCCIDENTAL&regCode=11&regName=REGION%20XI%20%28Davao%20Region%29|website=[[Philippine Statistics Authority]]|accessdate=29 March 2016|archive-date=16 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316013027/http://nscb.gov.ph/activestats/psgc/province.asp?provCode=118600000&provName=DAVAO%20OCCIDENTAL&regCode=11&regName=REGION%20XI%20(Davao%20Region)|url-status=dead}}</ref><!-- sum of component towns' land areas --> | {{convert|{{sigfig|316342/2,163.45|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 0 | 5 | 105 |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Davao Oriental]] | style="text-align:left;" | [[Mati]] | [[Wikang Kalagan|Kalagan]]/[[Wikang Kamayo|Kamayo]]/[[Wikang Mansaka|Mansaka]]/[[Wikang Mandaya|Mandaya]] | {{percent and number|558958|4893318|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|5,679.64|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|558958/5,679.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 1 | 10 | 183 |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;border-right:0;font-weight:normal;font-style:italic;" | [[Davao City]] | style="text-align:right;border-left:0;" | † | — | [[Wikang Dabawenyo|Dabawenyo]]/[[Wikang Sebwano|Sebwano]]/[[Wikang Hiligaynon|Hiligaynon]]/[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | {{percent and number|1632991|4893318|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|2,443.61|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1632991/2,443.61|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | — | — | [[Barangays of Davao City|182]] |-class="sortbottom" ! scope="row" colspan=4 style="text-align:left;" | Total ! scope="col" style="text-align:right;" | 4,893,318 ! scope="col" style="text-align:right;" | 20,357.42 ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|20,357.42|km2|disp=number|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{sigfig|4893318/20,357.42|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|{{sigfig|4893318/20,357.42|2}}|PD/km2|disp=number}} ! scope="col" | 6 ! scope="col" | 43 ! scope="col" | 1,162 |-class="sortbottom" style="text-align:left;background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;" | colspan=13 style="padding-left:1em;" | {{Color box|#FDFDFD|†|border=darkgray}} [[Davao City]] is a ''highly-urbanized city''; figures are excluded from [[Davao del Sur]]. |} {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" style="text-align:center;background-color:#FDFDFD;font-size:90%;" |- ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | City ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Population {{small|(2015)}}{{PH census|2015}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=2 | Area<ref name="PSA-CitiesList" /> ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=2 | Density ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Founding year ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | City class ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Income class ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Province |- ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" | km² ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" class="unsortable" | {{nowrap|sq mi}} ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" | /km² ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" class="unsortable" | {{nowrap|/sq mi}} ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Davao City]] † | style="text-align:right;" | 1,632,991 | {{convert|2,443.61|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1632991/2443.61|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 1848 (cityhood: 1936) | Highly urbanized | 1st | [[Davao del Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Digos]] | style="text-align:right;" | 169,393 | {{convert|287.10|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|169393/287.10|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 1949 (cityhood: 2000) | Component | 2nd | [[Davao del Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Mati, Davao Oriental|Mati]] | style="text-align:right;" | 141,141 | {{convert|588.63|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|141141/588.63|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 1861 (cityhood: 2007) | Component | 5th | [[Davao Oriental]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Panabo]] | style="text-align:right;" | 184,599 | {{convert|251.23|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|184599/251.23|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 1949 (cityhood: 2001) | Component | 3rd | [[Davao del Norte]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Samal, Davao del Norte|Samal]] | style="text-align:right;" | 104,123 | {{convert|301.30|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|104123/301.30|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 1948 (cityhood: 1998) | Component | 4th | [[Davao del Norte]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Tagum]] | style="text-align:right;" | 259,444 | {{convert|195.80|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|259444/195.80|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 1941 (cityhood: 1998) | Component | 1st | [[Davao del Norte]] |} == Mga sanggunian == {{Reflist|2}} {{Rehiyon ng Davao}} {{Rehiyon ng Pilipinas}} {{Philippines political divisions}} {{Pilipinas-stub}} [[Kaurian:Rehiyon ng Pilipinas|Davao]] lumxtwrcwvpzo99g4zmjwrrhhv1yygz 0 5740 2214267 2213285 2026-07-03T01:59:50Z ~2026-37993-63 163599 rv sockpuppet 2214267 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Philippine ethnic groups per province.PNG|thumb|250px|'''Mapa ng mga pinakasinasalitang wika sa bawat rehiyon sa Pilipinas.''']] [[talaksan:Map of the Major Languages of the Philippines.png|thumb|600px|Mapa ng distribusyon ng mga pinakasinasalitang wika sa Pilipinas, na nagpapakita ng subdivision nila.]] Isa ang [[Pilipinas]] sa mga bansang may pinakamaraming [[wika]] sa buong daigdig. Batay sa pinagmulan, mayroong humigit-kumulang 100 hanggang 215 wika sa bansa.<ref>{{Cite web |title=Philippines {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/country/PH/ |access-date=2023-08-08 |website=Ethnologue (Free All) |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=McFarland |first=C.D. |year=1994 |title=Subgrouping and Number of Philippine Languages |journal=Philippine Journal of Linguistics |language=en |volume=25 |issue=1–2 |pages=75–84 |issn=0048-3796}}</ref><ref>Nagtala ang [[Komisyon sa Wikang Filipino]] ng 134 na wika sa Pilipinas at 1 pambansang wika (Filipino) na naroroon sa bansa sa pamamagitan ng mapa nitong ''Atlas Filipinas'' na inilathala noong 2016.</ref><ref>{{Cite web |date=2022-07-11 |title=What languages are spoken in the Philippines? |url=https://www.futurelearn.com/info/futurelearn-international/what-languages-are-spoken-in-the-philippines |url-status=live |access-date=2023-08-08 |website=Future Learn |language=en}}</ref> Binibigkas din ang mga wikang banyaga tulad ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Mandarin|Mandarin]], [[Fookien]], [[Cantonese]], [[Wikang Kastila sa Pilipinas|Kastila]], at [[Wikang Arabe|Arabe]]. Ang mga [[katutubong wika]] sa [[Pilipinas]] ay napapaloob sa [[pamilya ng mga wika]] na kung tawagin nila ay [[mga wikang Austronesyo]]. Ang mga ito ay ang pangkat ng mga wika na ginagamit ng mga tao mula sa [[Tangway ng Malayo|Tangway ng Malay]] hanggang sa mga watak-watak na pulo ng kasakupang [[Polynesia]] sa [[Karagatang Pasipiko]]. Tinatayang ito ang may pinakamalaking [[pamilya ng mga wika]] sa buong daigdig. Datapwat mas maraming wika ang kasapi ng mag-anak na ito hambingin sa ibang [[pamilya ng mga wika]], maliliit lamang ang bilang na pangkalahatan ng mga taong gumagamit nito. Sa mga [[katutubong wika]] sa kapuluang [[Pilipinas]], ang mga sumusunod ang pinakamalaki at malimit gamitin bilang pangunahing wika sa kaniya-kaniyang rehiyon sa bansa: *'''''[[Wikang Tagalog|Tagalog]]''''': Wikang batayan ng [[Wikang Filipino|Filipino]]. Pangunahing wika ng mga naninirahan sa katimugang bahagi ng [[Luzon]]. Sinasalita ng 24% ng kabuuang bilang ng mga Pilipino sa buong kapuluan. Taal na gamit sa mga lalawigan ng [[Cavite]], [[Laguna]], [[Bataan]], [[Batangas]], [[Rizal]], [[Quezon]] (kilala rin sa tawag na [[CALABARZON]]). Ginagamit rin ito sa mga lalawigan ng [[Mindoro]], [[Marinduque]], [[Romblon]], at [[Palawan]] (kilala rin sa tawag na [[MIMAROPA]]), at gayon din sa ilang bahagi ng Rehiyon III. Ito rin ang pangunahing wika ng [[Pambansang Punong Rehiyon]] na siyang kabisera ng bansa. *'''[[Wikang Iloko|Ilokano]]''': Kilala rin sa tawag na "Iloko." Pangunahing wika ng mga naninirahan sa Hilagang Luzon lalo na sa kabuuan ng [[Rehiyon I]] at Rehiyon II, at ilang bahagi ng Rehiyon III. *'''[[Wikang Sebuwano|Cebuano]]''': Ang pinakakilala at pinakamalawig na wikang "Bisaya." Pangunahing wika ng lalawigan ng [[Lalawigan ng Cebu|Cebu]], [[Silangang Negros]], [[Lalawigan ng Bohol|Bohol]], [[Lalawigan ng Leyte|Leyte]], [[Timog Leyte]], at malaking bahagi ng [[Mindanao]]. Tinatayang sinasalita ng 27% ng kabuuang populasyon ng bansa. *'''[[Hiligaynon]]:''' Isang wikang Bisaya na tinatawag ding Ilonggo batay sa pinakakilalang [[diyalekto]] nito mula sa [[Lungsod ng Iloilo]]. Pangunahing wika ng [[Kanlurang Visayas]] lalo na sa [[Iloilo]], [[Capiz]], [[Guimaras]], kabuuan ng [[Negros Occidental]], at sa timog-silangang Mindanao tulad ng [[Lungsod ng Koronadal]]. *'''[[Wikang Waray|Waray]]''': Isang wikang Bisaya na tinatawag ding Waray-Waray. Pangunahing wika ng [[Silangang Visayas]] partikular sa buong pulo ng [[Samar]], hilagang-silangang [[Leyte]], at ilang bahagi ng [[Biliran]]. Sinasalita sa [[Lungsod ng Tacloban]]. *'''[[Wikang Kapampangan|Kapampangan]]''': Pangunahing wika ng mga naninirahan sa [[Gitnang Luzon]] partikular na sa [[Pampanga]], timog [[Tarlac]], at iilang bahagi ng [[Bulacan]] at [[Bataan]]. *'''[[Wikang Bikol|Bikol]]''': Pangunahing wika ([[lingguwa prangka]]) ng mga naninirahan sa [[Tangway ng Bicol]] sa timog-silangang Luzon. Sinasalita sa mga lungsod ng [[Naga]] at [[Lungsod ng Legazpi|Legazpi]]. *'''[[Wikang Pangasinan|Pangasinan]]''': Malimit ding tawagin sa maling pangalan na ''Panggalatok.'' Isa sa mga pangunahing wika ng [[Lalawigan ng Pangasinan]]. *'''[[Wikang Maranao|Meranao]]''': Isa sa mga pinakamalaking wika ng [[mga Moro]]. Pangunahing sinasalita sa [[Lungsod ng Marawi]] at buong [[Lanao del Sur]], at ilang bahagi ng [[Lanao del Norte]]. *'''[[Wikang Maguindanao|Maguindanao]]''': Isang pangunahing wika ng [[mga Moro]] at ng [[Autonomous Region of Muslim Mindanao]]. Sinasalita sa [[Lungsod ng Cotabato]]. *'''[[Wikang Kinaray-a|Kinaray-a]]''': Isang wikang Bisaya. Pangunahing sinasalita sa pulo ng [[Panay]] partikular sa [[Lalawigan ng Antique|Antique]] at ilang bahagi ng [[Lalawigan ng Capiz]] at [[Iloilo]] tulad ng [[Lungsod ng Passi]]. == Pambansang Wika ng Pilipinas == [[File:Major Philippine languages.png|Language map ng 12 kinikilalang auxiliary languages base sa mga mapa [[Ethnologue]].|thumb|300px|upright=0.9]] Ayon sa Konstitusyon ng Pilipinas: Ang wikang pambansa ng Pilipinas ay Filipino. Samantalang nililinang, ito ay dapat payabungin at pagyamanin pa salig sa umiiral na wika sa Pilipinas at sa iba pang mga wika. Alinsunod sa tadhana ng batas at sang-ayon sa nararapat na maaaring ipasya ng Kongreso, dapat magsagawa ng mga hakbangin ang Pamahalaan upang ibunsod at puspusang itaguyod ang paggamit ng Filipino bilang medium ng opisyal na komunikasyon at bilang wika ng pagtuturo sa sistemang pang-edukasyon. Ukol sa layunin ng komunikasyon at pagtuturo, ang mga wikang opisyal ng Pilipinas ay Filipino at, hangga't walang ibang itinatadhana ang batas, Ingles. Ang mga wikang panrehiyon ay pantulong na mga wikang opisyal sa mga rehiyon at magsisilbi na pantulong na mga wikang panturo roon. Dapat itaguyod ng kusa at opsiyonal ang Kastila at Arabic. Ang Konstitusyong ito ay dapat ipahayag sa Filipino at Ingles, at dapat isalin sa mga pangunahing wikang panrehiyon, Arabic, at Kastila. Dapat magtatag ng Kongreso ng isang komisyon ng wikang Pambansa na binubuo ng mga kinatawan ng iba't ibang mga rehiyon at mga disiplina na magsasagawa, maguugnay at magtataguyod ng mga pananaliksik sa Filipino at iba pang mga wika para sa kanilang pagpapaunlad, pagpapalaganap, at pagpapanatili. == Tala ng mga Wika == Mayroong 186 wika sa [[Pilipinas]], 150 dito ay nanatiling gamit pa at ang iba ay tuluyang lumipas na. === Mga Buhay na wika === Ang mga sumusunod ang 171 na buhay na wika sa Pilipinas: *Wikang Agta **Agta (Alabat Island) **Agta (Camarines Norte) **Agta (Casiguran Dumagat) **Agta (Central Cagayan) **Agta (Dupaninan) **Agta (Isarog) **Agta (Mt. Iraya) **Agta (Mt. Iriga) **Agta (Remontado) **Agta (Umiray Dumaget) *[[Wikang Agutaynen|Agutaynen]] *[[Wikang Aklanon|Aklanon]] *[[Wikang Alangan|Alangan]] *Wikang Alta **Alta (Northern) **Alta (Southern) *[[Wikang Arta|Arta]] *Ata *Ati *Atta (Faire) *Atta (Pamplona) *Atta (Pudtol) *Ayta (Abenlen) *Ayta (Ambala) *Ayta (Bataan) *Ayta (Mag-Anchi) *Ayta (Mag-Indi) *Ayta (Sorsogon) *[[Wikang Balangao|Balangao]] *Balangingi *Bantoanon *Batak *Wikang Bicolano **[[Wikang Albay Bikol|Bicolano (Albay)]] **[[Wikang Gitnang Bikol|Bicolano (Central)]] **[[:en:Rinconada Bicolano language|Bicolano (Iriga)]] **Bicolano (Hilagang Catanduanes) **Bicolano (Timog Catanduanes) *[[Wikang Binukid|Binukid]] *Blaan (Koronadal) *[[Wikang Blaan (Sarangani)|Blaan (Sarangani)]] *[[Wikang Bolinao|Bolinao]] *Bontoc (Central) *Buhid *[[Wikang Butuanon|Butuanon]] *Caluyanun *[[Wikang Capampangan|Capampangan]] *[[Wikang Capiznon|Capiznon]] *[[Wikang Cebuano|Cebuano]] *[[Wikang Cuyonon|Cuyonon]] *Dabawenyo *[[Wikang Ingles|English / Ingles]] *[[Wikang Kastila|Espanyol / Kastila / Spanish / Castillian]] *'''[[Wikang Filipino|Filipino]]''' *Finallig *Ga'dang *[[Wikang Gaddang|Gaddang]] *Giangan *Hanunoo *[[Wikang Higaonon|Higaonon]] *[[Wikang Hiligaynon|Hiligaynon]] *[[Wikang Ibaloi|Ibaloi]] *[[Wikang Ibanag|Ibanag]] *[[Wikang Ibatan|Ibatan]] *Wikang Ifugao **Ifugao (Amganad) **Ifugao (Batad) **Ifugao (Mayoyao) **Ifugao (Tuwali) *[[Wikang Iloko|Iloko]] *[[Wikang Ilongot|Ilongot]] *Inabaknon *Inonhan *Wikang Intsik **Intsik (Mandarin) **Intsik (Min Nan) **Intsik (Yue) *Iranon probinsiya ng Shariff Kabunsuan, Maguindanao, Lanao Del sur at parte ng Zamboanga{{Fact|date=Hunyo 2009}} *[[Wikang Iraya|Iraya]] *[[Wikang Isinai|Isinai]] *[[Wikang Isnag|Isnag]] *Itawit *Wikang Itneg **Itneg (Adasen) **Itneg (Banao) **Itneg (Binongan) **Itneg (Inlaod) **Itneg (Maeng) **Itneg (Masadiit) **Itneg (Moyadan) *[[Wikang Ibatan|Wikang Ivatan]] *I-wak *[[Wikang Kagayanen|Kagayanen]] *[[Wikang Kalagan|Wikang Kalagan]] **Kalagan (Kagan) **Kalagan (Tagakaulu) *Wikang Kalinga **Kalinga (Butbut) **Kalinga (Limos) **Kalinga (Lower Tanudan) **Kalinga (Lubuagan) **Kalinga (Mabaka Valley) **Kalinga (Madukayang) **Kalinga (Southern) **Kalinga (Upper Tanudan) *Wikang Kallahan **Kallahan (Kayapa) **Kallahan (Keley-i) **Kallahan (Tinoc) *[[Wikang Kamayo|Kamayo]] *[[Wikang Kankanaey|Kankanaey]] *Kankanay (Northern) *[[Wikang Karao|Karao]] *[[Wikang Karolanos|Karolanos]] *[[Wikang Kasiguranin|Kasiguranin]] *[[Wikang Kinaray-a|Kinaray-a]] *[[Wikang Magahat|Magahat]] *[[Wikang Maguindanao|Maguindanao]] *Malaynon *[[Wikang Mamanwa|Mamanwa]] *Wikang Mandaya **Mandaya (Cataelano) **Mandaya (Karaga) **Mandaya (Sangab) *Wikang Manobo *Manobo (Agusan) *Manobo (Ata) *Manobo (Cinamiguin) *Manobo (Cotabato) *Manobo (Dibabawon) *Manobo (Ilianen) *Manobo (Matigsalug) *Manobo (Obo) *Manobo (Rajah Kabunsuwan) *Manobo (Sarangani) *Manobo (Kanlurang Bukidnon) *[[Wikang Mansaka|Mansaka]] *Mapun *[[Wikang Maranao|Maranao]] *[[Wikang Masbatenyo|Masbatenyo]] *[[Wikang Molbog|Molbog]] *Wikang Palawano **Palawano (Brooke's Point) **Palawano (Central) **Palawano (Southwest) *[[Wikang Pangasinense|Pangasinense]] *[[Wikang Paranan|Paranan]] *[[Wikang pasenyas ng mga Pilipino|Philippine Sign Language]] *[[Wikang Porohanon|Porohanon]] *[[Wikang Ratagnon|Ratagnon]] *[[Wikang Romblomanon|Romblomanon]] *Wikang Sama *Sama (Central) *Sama (Pangutaran) *Sama (Southern) *[[Wikang Sambal|Sambal]] *[[Wikang Sangil|Sangil]] *Wikang Sorsogon (Bicolano) **Sorsogon (Masbate) **Sorsogon (Waray) *Wikang Subanen *Subanen (Central) *Subanen (Northern) *Wikang Subanon *Subanon (Kolibugan) *Subanon (Western) *Subanon (Lapuyan) *[[Wikang Sulod|Sulod]] *[[Wikang Surigaonon|Surigaonon]] *[[Wikang Tadyawan|Tadyawan]] *[[Wikang Tagabawa|Tagabawa]] *'''[[Wikang Tagalog|Tagalog]]''' *Wikang Tagbanwa *Tagbanwa *Tagbanwa (Calamian) *Tagbanwa (Central) *[[Wikang Tausug|Tausug]] *Wikang Tawbuid **Tawbuid (Eastern) **Tawbuid (Western) *[[Wikang Tboli|Tboli]] *[[Wikang Tiruray|Tiruray]] *[[Wikang Waray-Waray|Waray-Waray]] *[[Wikang Yakan|Yakan]] *[[Wikang Yogad|Yogad]] *Wikang Chavacano **[[Wikang Chavacano|Zamboangueño; Chavacano (Chabacano de Zamboanga)]] **Caviteño; Chavacano (Chabacano de Cavite) **Ternateño; Chavacano (Chabacano de Barra) *[[Wikang Ermiteño|Ermiteño; Chavacano (Chabacano de Ermita)]] *[[Wikang Bolinao]] *Hernan === Mga patay na wika === *Agta (Dicamay) *[[Wikang Agta (Villa Viciosa)|Agta (Villa Viciosa)]] *[[Wikang Ayta (Tayabas)|Ayta (Tayabas)]] *[[Wikang Katabaga|Katabaga]] == Sanggunian == * [http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=PH Ethnologue: Languages of Philippines] == Tingnan din == *[[Palabaybayan ng Filipino]] {{DEFAULTSORT:Pilipinas, Mga wika sa}} [[Kategorya:Mga wika ng Pilipinas| ]] [[Kategorya:Mga agham panlipunan]] i2llgvrgafk65rzsr4yym8sp0y6qneu 0 7770 2214253 2213257 2026-07-03T01:53:50Z ~2026-37993-63 163599 Kinansela ang pagbabagong 2213257 ni [[Special:Contributions/Garvingarvin333|Garvingarvin333]] ([[User talk:Garvingarvin333|Usapan]]) 2214253 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Negros Occidental | sealfile = Ph_seal_negros_occidental.png | region = [[Rehiyon ng Pulo ng Negros]] (Rehiyon XVIII) | capital = [[Lungsod ng Bacolod]] | founded = | pop2000 = 2565723 | pop2000rank = ika-2 pinakamalaki | popden2000 = 324 | popden2000rank= ika-15 pinakamataas | areakm2 = 7926.1 | arearank = ika-7 pinakamalaki | hucities = 1 | componentcities=12 | municipalities= 19 | barangays = 661 | districts = 7† | languages = [[Ilonggo]], [[Wikang Cebuano|Cebuano]] | governor = Joseph G. Maranon | locatormapfile= Ph_locator_map_negros_occidental.png | notes = '''†''' Kasama sa bilang ang malayang distrito ng Lungsod ng Bacolod | }} Ang '''Negros Occidental''' ay isang lalawigan na matatagpuan sa [[Rehiyon ng Pulo ng Negros]] sa [[Kabisayaan]]. Ang kabisera ay ang [[Lungsod ng Bacolod]], isang mataas na urbanisadong lungsod. Sinasakop nito ang hilagang-kanlurang kalahati ng malaking isla ng Negros, at nasa hangganan ng Negros Oriental, na binubuo ng timog-silangang kalahati. Kilala bilang "Sugarbowl of the Philippines", ang Negros Occidental ay gumagawa ng higit sa kalahati ng output ng asukal sa bansa. == Heograpiya == === Pampolitika === [[File:Ph fil negros occidental.png|thumb|Mapang pampolitika ng Negros Occidental|280px]] Ang lalawigan ng Negros Occidental ay nahahati sa 19 na [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at 12 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. Bagamat kasali ang [[Lungsod ng Bacolod]] sa probinsya ng Negros Occidental, hindi siya kabilang sa pamahalaang panlalawigan nito. ==== Mataas na urbanisadong lungsod ==== * [[Lungsod ng Bacolod]] ==== Mga Lungsod ==== {| |- | * [[Lungsod ng Bago]] * [[Lungsod ng Cadiz]] * [[Lungsod ng Escalante]] * [[Lungsod ng Himamaylan]] * [[Lungsod ng Kabankalan]] * [[Lungsod ng La Carlota]] * [[Lungsod ng Sagay]] | * [[Lungsod ng San Carlos]] * [[Lungsod ng Silay]] * [[Lungsod ng Sipalay]] * [[Talisay, Negros Occidental|Lungsod ng Talisay]] * [[Lungsod ng Victorias]] |} ==== Mga bayan ==== * [[Binalbagan, Negros Occidental|Binalbagan]] * [[Calatrava, Negros Occidental|Calatrava]] * [[Candoni, Negros Occidental|Candoni]] * [[Cauayan, Negros Occidental|Cauayan]] * [[Enrique B. Magalona, Negros Occidental|Enrique B. Magalona]] (Saravia) * [[Hinigaran, Negros Occidental|Hinigaran]] * [[Hinoba-an, Negros Occidental|Hinoba-an]] (Asia) * [[Ilog, Negros Occidental|Ilog]] * [[Isabela, Negros Occidental|Isabela]] * [[La Castellana, Negros Occidental|La Castellana]] * [[Manapla, Negros Occidental|Manapla]] * [[Moises Padilla, Negros Occidental|Moises Padilla]] (Magallon) * [[Murcia, Negros Occidental|Murcia]] * [[Pontevedra, Negros Occidental|Pontevedra]] * [[Pulupandan, Negros Occidental|Pulupandan]] * [[Salvador Benedicto, Negros Occidental|Salvador Benedicto]] * [[San Enrique, Negros Occidental|San Enrique]] * [[Toboso, Negros Occidental|Toboso]] * [[Valladolid, Negros Occidental|Valladolid]]</b> ==Mga sanggunian== {{reflist|2}} == Kawing Panlabas == * [http://www.negros-occ.gov.ph Opisyal ng Websayt ng Pamahalaang Panlalawigan ng Negros Occidental] {{Negros Occidental}} {{Rehiyon ng Pulo ng Negros}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] {{pilipinas-stub}} 8654blc2lzdscig0g8ggw9hcn37cdrp 0 7939 2214238 2213253 2026-07-03T01:44:01Z ~2026-37993-63 163599 rv sockpuppet 2214238 wikitext text/x-wiki :''Para sa bansa sa Timog Amerika, tingnan ang [[Ekwador (bansa)]].'' [[File:Equator and Prime Meridian.svg|thumb|300px|Mga bansang nadadaanan ng Ekwador (pula) o ng [[Punong Meridyano]] (bughaw)]] Ang '''ekwador''' (Kastila: ''ecuador terrestre'', Portuges: ''equador'', Ingles: ''equator'', bigkas: /ek-wey-tor/) ay isang kathang-isip na [[bilog|linya]] na gumuguhit sa palibot ng isang [[planeta]] sa layong kalahati sa pagitan ng mga [[dulo ng mundo|polo ng mundo]] (''pole'' sa Ingles). Hinahati ng ekwador ang planeta sa [[Hilagang Hemispero]] at [[Katimugang Hemispero]]. Ang [[latitud]] ng ekwador ay, sa kahulugan, 0°. Nasa 40,075 [[kilometro|km]], o 24,901 [[milya]] ang haba ng ekwador ng [[daigdig]]. ==Mga bansa at teritoryo ng ekwador== {{kml}} Ang ekwador ay sumasaklaw sa lupain ng 11 [[bansa]]. Simula sa [[Punong meridyano]] n at papuntang silangan, ang Equator ay dumadaan sa: {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" | Longitude / latitude ! scope="col" | Bansa, teritoryo o dagat ! scope="col" | Mga Tala |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|N|0|E|type:landmark|name=Prime Meridian}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[Karagatang Atlantiko]] | style="background:#b0e0e6;" | [[Gulf of Guinea]] |- | {{Coord|0|0|N|6|31|E|type:country|name=São Tomé and Príncipe}} ! scope="row" | {{STP}} | [[Ilhéu das Rolas]] |- | {{Coord|0|0|N|9|21|E|type:country|name=Gabon}} ! scope="row" | {{GAB}} | pumasa {{convert|8.9|km|abbr=on}} timog ng Ayem,{{convert|10.6|km|abbr=on}} sa hilaga ng [[Mayene]], [[Booue]] |- | {{Coord|0|0|N|13|56|E|type:country|name=Republic of the Congo}} ! scope="row" | {{COG}} | Passing through the town of [[Makoua]]. |- | {{Coord|0|0|N|17|46|E|type:country|name=Democratic Republic of the Congo}} ! scope="row" | {{COD}} | Passing {{convert|9|km|abbr=on}} south of central [[Butembo]] |- | {{Coord|0|0|N|29|43|E|type:country|name=Uganda}} ! scope="row" | {{UGA}} | Passing {{convert|32|km|abbr=on}} south of central [[Kampala]] |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|0|N|32|22|E|type:waterbody|name=Lawa ng Victoria}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[Lawa ng Victoria]] | style="background:#b0e0e6;" | Passing through some islands of {{UGA}} |- | {{Coord|0|0|N|34|0|E|type:country|name=Kenya}} ! scope="row" | {{KEN}} | Passing {{convert|6|km|abbr=on}} north of central [[Kisumu]] |- | {{Coord|0|0|N|41|0|E|type:country|name=Somalia}} ! scope="row" | {{SOM}} | |-valign="top" | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|0|N|42|53|E|type:waterbody|name=Indian Ocean}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[Karagatang Indiyano]] | style="background:#b0e0e6;" | Dumadaan sa pagitan ng [[Huvadhu Atoll]] at [[Fuvahmulah]] ng {{MDV}} |- | {{Coord|0|0|N|98|12|E|type:country|name=Indonesia}} ! scope="row" | {{IDN}} | The [[Batu Islands]], [[Sumatra]] at [[Lingga Islands]] |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|0|N|104|34|E|type:waterbody|name=Karimata Strait}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[Karimata Strait]] | style="background:#b0e0e6;" | |- | {{Coord|0|0|N|109|9|E|type:country|name=Indonesia}} ! scope="row" | {{IDN}} | [[Borneo]] |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|0|N|117|30|E|type:waterbody|name=Makassar Strait}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[Makassar Strait]] | style="background:#b0e0e6;" | |- | {{Coord|0|0|N|119|40|E|type:country|name=Indonesia}} ! scope="row" | {{IDN}} | [[Sulawesi|Sulawesi (Celebes)]] |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|0|N|120|5|E|type:waterbody|name=Gulf of Tomini}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[Gulf of Tomini]] | style="background:#b0e0e6;" | |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|0|N|124|0|E|type:waterbody|name=Molucca Sea}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[Molucca Sea]] | style="background:#b0e0e6;" | |- | {{Coord|0|0|N|127|24|E|type:country|name=Indonesia}} ! scope="row" | {{IDN}} | Kayoa and [[Halmahera]] islands |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|0|N|127|53|E|type:waterbody|name=Halmahera Sea}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[Halmahera Sea]] | style="background:#b0e0e6;" | |- | {{Coord|0|0|N|129|20|E|type:country|name=Indonesia}} ! scope="row" | {{IDN}} | [[Gebe]] and Kawe islands |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|0|N|129|21|E|type:waterbody|name=Karagatang Pasipiko}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[Karagatang Pasipiko]] | style="background:#b0e0e6;" | Dumadaan sa pagitan ng mga atoll ng [[Aranuka]] and [[Nonouti]], {{KIR}} (at {{Coord|0|0|N|173|40|E}}) |- | {{Coord|0|0|N|80|6|W|type:country|name=Ecuador}} ! scope="row" | {{ECU}} | Dumadaan sa {{convert|24|km|abbr=on}} hilaga ng gitnang [[Quito]], malapit sa [[Ciudad Mitad del Mundo|Mitad del Mundo]], at nasa lugar ng [[Catequilla]], isang ruin na pre-Columbian<br/>Karagdagan, [[Isabela Island (Ecuador)|Isabela Island]] in the [[Galápagos Islands]] |- | {{Coord|0|0|N|75|32|W|type:country|name=Colombia}} ! scope="row" | {{COL}} | Dumadaan sa {{convert|4.3|km|abbr=on}} hilaga sa hangganan ng [[Peru]] |-valign="top" | {{Coord|0|0|N|70|3|W|type:country|name=Brazil}} ! scope="row" | {{BRA}} | [[Amazonas (Brazilian state)|Amazonas]]<br/> [[Roraima]]<br/> [[Pará]]<br/> [[Amapá]] (passing slightly south of the city center of the state capital [[Macapá]]) |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|0|N|49|21|W|type:waterbody|name=Karagatang Atlantiko}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[Karagatang Atlantiko]] | style="background:#b0e0e6;" | At the [[:sv:Canal Perigoso|Perigoso Canal]] on the mouth of the [[Amazon River]] |- |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{commons category|Equator}} [[Kategorya:Mga guhit ng latitud|0]] [[Kategorya:Heodesiya]] [[Kategorya:Mga tropiko]] {{stub|Heograpiya}} 2o8kbg1ft5ddjri91q0lemtcvfem0xl 0 8418 2214299 2191948 2026-07-03T02:41:19Z ~2026-37929-56 163601 /* Pangalan */ 2214299 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Caloocan | native_name = ᜃᜎᜓᜂᜃᜈ᜔ | sealfile = | caption = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na ipinakikita ang lokasyon ng Lungsod ng Caloocan | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = | founded = 1815 | cityhood = Pebrero 16, 1962 | barangays = 188 | class = Ika-1 klaseng lungsod | mayor = Dale Gonzalo Malapitan | language = [[Wikang Tagalog|Tagalog]]<br>[[Taglish]] | areakm2 = 55.80 }} Ang '''Caloocan''' (<small>pagbigkas:</small> ka•lo•ó•kan), o ang '''''Makasaysayang Lungsod ng Caloocan''''', ay isa sa mga lungsod na bumubo sa [[Kalakhang Maynila]] sa [[Pilipinas]]. Kanugnog ito ng [[Maynila]] sa hilaga. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. Nahahati sa dalawang bahagi ang Caloocan mula nang ilipat mga barrio nito sa noo'y itinatatag na [[Lungsod Quezon]].<ref>{{cite web | url = http://caloocancity.gov.ph/about-us | title = About Us | publisher = Lungsod ng Caloocan | accessdate = Oktubre 4, 2015 | language = Ingles | archive-date = Oktubre 11, 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151011072132/http://caloocancity.gov.ph/about-us | url-status = dead }}</ref> Matatagpuan ang Katimogang Caloocan sa hilaga ng Maynila at napapaligiran ng lungsod ng [[Malabon]] at lungsod ng [[Valenzuela, Kalakhang Maynila|Valenzuela]] sa hilaga, lungsod ng [[Navotas]] sa kanluran, at [[Lungsod Quezon]] sa silangan. Pinakahilagang teritoryo ng Kalakhang Maynila ang Hilagang Caloocan na nasa silangan ng Valenzuela, hilaga ng Lungsod Quezon, at timog ng lungsod ng [[San Jose del Monte]] sa lalawigan ng [[Bulacan]]. ==Pangalan== Ang Caloocan bilang isang [[pangalang pampook]] ay mula sa salitang ugat na "lo-ok;" "kalook-lookan" (o "kaloob-looban") na nagngangahulugang "pinakaloob na lugar." Kolokyal na binabaybay ang pangalan ng lungsod bilang '''Kalookan'''. May magkakaibang kagustuhan ukol sa nais na baybay ng pangalan ng lungsod. Ang kaibhan at ang tilang kalituhan sa pagbaybay ay nagsimula noong unang bahagi ng dekada-1970, nang ipinasa ng lupong munisipal ang isang resolusyon na nag-uutos sa mga kagawarang panlungsod na gumamit ng pangalang "Kalookan." Ngunit naantala ang pagpapatupad ng resolusyon nang isinailalim ang bansa sa [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|batas militar]] noong Setyembre 1972. Pagkaraang ibinalik ang mga sangguniang panlungsod at pambayan, inihain ni noo'y Konsehal na si Aurora Asistio-Henson ang Resolusyon Blg. 006 na nagbabago sa naunang resolusyon at itinataguyod ang [[nasyonalismong Filipino]] sa pamamagitan ng pag-uutos sa lahat ng mga residente at mga tanggapan at establisimiyento ng lungsod - "pampubliko man o pampribado" - na ibaybay ang pangalan ng lungsod bilang "Kalookan." Ayon kay Henson, ang "naka-Filipinong baybay" ay nagbibigay ng diwa at kahulugan sa kasaysayan ng lungsod. Dagdag niya, dapat itong gamitin "sa gusaling panlungsod, sa mga gusaling pambarangay, mga palengke, at ibang mga lugar para sa kabatiran at paggabay sa lahat na sangkot." Gayunpaman, mariing kinondena ito ng mga residente, may-ari ng mga negosyo, at opisyal. Tinuring na iligal ni Virgilio Robles, dating mambabatas at alkalde ng lungsod, ang hakbang dahil wala itong pagsang-ayon ng Kongreso. Dagdag niya na binaybay ang pangalan ng lungsod bilang "Caloocan" tulad ng ipinakikita ng karta ng lungsod (''city charter''). Ang pagkalahatang kagustuhan sa pagbaybay ng pangalan sa mismong lungsod ay "Caloocan" at hindi "Kalookan," sa kabila ng umiiral na ordinansang panlungsod, bagamat humantong ang kalituhan sa iba't-ibang mga pagbaybay ng pangalan sa maraming mga negosyo sa lungsod. Nakabaybay na "Caloocan" ang pangalan ng lungsod sa opisyal na sagisag, at pabor ang gayong pagbaybay sa maraming mga barangays at mga paaralang pampubliko at pampribado sa lungsod. Ang "Kalookan" ay nais na baybay ng ''Directories of the Philippines Corporation'' (DPC) na nakahimpil sa Makati, habang pabor naman sa baybay na "Caloocan" ang maraming mga pahayagang pambansa at magasin, pati mga gumagawa ng mapa tulad ng HYDN Publishing na nakahimpil sa Mandaluyong.<ref>{{cite news |url=https://www.manilatimes.net/2004/10/19/opinion/confusion-over-spelling-caloocan-or-kalookan/687279/ |title=Confusion over spelling: Caloocan or Kalookan? |work=[[The Manila Times]] |date=Oktubre 19, 2004 |accessdate=Abril 2, 2020 |archive-date=Nobiyembre 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109161917/https://www.manilatimes.net/2004/10/19/opinion/confusion-over-spelling-caloocan-or-kalookan/687279/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.pna.gov.ph/opinion/pieces/166-which-is-which-caloocan-or-kalookan |title=Which is which, Caloocan or Kalookan? |work=[[Philippine News Agency]] |last=Samonte |first=Severino |date=Disyembre 6, 2018 |accessdate=Abril 2, 2020}}</ref> ==Kasaysayan== [[File:Mga Boluntaryo ng ika-20 Kansas na nagmamartsa sa Caloocan sa gabi.jpg|left|thumb|Ang tren ng bala at mga reserba ng ika-20 Kansas Volunteers, si Col. Frederick R. Funston, na nagmamartsa sa Caloocan sa gabi pagkatapos ng labanan noong Pebrero 10.]] ===Panahon ng kolonyal na Espanyol=== Sa simula, ang Caloocan ang lugar kung saan nagtatagpo ang lumang bayan ng [[Tondo, Maynila|Tondo]] at [[Malabon|Tambobong]], na matatagpuan sa baybayin ng ''Dagát-Dagatan'', isang hugis-gasuklay na laguna sa loob ng bansa sa kanluran. Ang pamayanan sa tabi ng dalampasigan ay kilala bilang "''Aromahan''", o "''Espina''" sa mga Kastila, at nahiwalay sa Look ng Maynila sa pamamagitan ng makipot na tagaytay mula Tondo patungo sa bukana sa [[Navotas|Kinabutasan]] patungo sa dagat.<ref name="The Role of Kalookan in the Nation's Quest for Freedom"> |first1=Agapito |title=Ang Papel ng Kalookan sa Paghahanap ng Bayan para sa Kalayaan |url=http://sangandaan.net/kalookan/P1A1TOC.htm |access-date=Abril 26, 2020 |archive-date=Enero 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200119085101/http://sangandaan.net/kalookan/P1A1TOC.htm |url-status=dead }}</ref> Pagsapit ng huling bahagi ng 1700s, ang mga mangingisda ng Aromahan ay lumawak patungo sa isang burol sa silangan ng Dagat-Dagatan. Ang natural na mabatong burol na ito ay tinawag na "''Kaloogan''", na nangangahulugang "loob na teritoryo." Dahil ang Aromahan ay nailagay sa paligid, ang lugar na ito sa tuktok ng burol ay tinirhan din ng mga inaaping tao mula sa Tondo, na naging bagong sentro ng komunidad noong 1802. Sa silangan ay isang malawak na lupain na [[Imperata cylindrica|natatakpan ng cogon]]. Sa kalaunan ay tinawag na "''Kalaanan''", ibig sabihin ay "flat grassland" sa lumang Tagalog, ang lugar na ito ay kilala na ngayon bilang Grace Park.<ref name="The Role of Kalookan in the Nation's Quest for Freedom" /> Naging munisipalidad ang Caloocan nang mahiwalay ito sa Tondo noong 1815. Ang orihinal na teritoryo nito ay umaabot hanggang sa paanan ng [[Marikina]], [[San Mateo, Rizal|San Mateo]] at [[Rodriguez, Rizal|Montalban]] sa silangan; [[Tinajeros, Malabon|Tinajeros]], [[Tanza, Navotas|Tanza]], at Tala ilog sa hilaga; [[San Juan, Metro Manila|San Juan del Monte]], [[San Francisco del Monte]], [[Sampaloc, Manila|Sampalok]], [[Santa Cruz, Manila|Santa Cruz]] at Tondo sa timog; at Dagat-dagatan at Aromahan sa kanluran.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan">{{Banggitin ang web |url=https://caloocancity.gov.ph/about-us/history/ |title=Kasaysayan ng Caloocan |website=Lungsod ng Caloocan |access-date=Pebrero 23, 2024 |archive-date=Hulyo 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711082107/https://caloocancity.gov.ph/about-us/history/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.yodisphere.com/2021/08/Caloocan-City-History.html |title=Kasaysayan ng Lungsod ng Caloocan - El Pueblo de Caloocan Provincial de Manila {{!}} Metro Manila Pilipinas|date=Agosto 2021 |accessdate=Mayo 6, 2022|website=yodisphere.com}}</ref> Ang gusali ng lokal na pamahalaan ay itinayo sa medyo maayos na bahagi sa itaas lamang ng Libis Espina. Ang lumang kapilya ng Aromahan ay tuluyang inabandona at isang bagong [[Caloocan Catedral|simbahan ang itinayo]] na nakaharap sa munisipyo. Upang makatakas sa mga awtoridad ng Espanya, marami mula sa lugar ang umalis sa mismong bayan at nagtago sa mga damuhan ng [[Balingasa|Balintawak]] at Pugad-Lawin, kung saan nilabanan ng mga tao ang mga panginoong maylupa ng Hacienda de Maysilo para sa mga karapatan sa lupa, na nagpatuloy nang halos isang daang taon.<ref name="Ang Papel ng Kalookan sa Paghahanap ng Bansa para sa Kalayaan" /><ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Noong 1888, nauna ang steam [[tranvia]] kaysa sa pag-uugnay sa bayan sa kabisera at sa mga bayan sa baybayin ng Malabon at Navotas noon. Noong 1891, binuksan ng [[Manila Railroad Company]] ang [[estasyon ng Caloocan|isang estasyon ng tren]] sa bayan.<ref>{{cite web|url=https://pnr.gov.ph/about-contact-us/who-we-are/pnr-in-philippine-history/24-history/126-pnr-historical-highlights|title=MGA HIGHLIGHTS SA KASAYSAYAN NG PNR|website=Philippine National Railways|access-date=Abril 3, 2022}}</ref> ====Ang Rebolusyong Pilipino==== {{Tingnan din|Rebolusyong Pilipino}} Mahalaga sa kasaysayan ang Caloocan dahil ito ang sentro ng mga aktibidad para sa [[Katipunan]], ang lihim na militanteng samahan na naglunsad ng [[Rebolusyong Pilipino]] laban sa Imperyong Espanyol. Sa isang bahay sa Caloocan, ginanap ang mga lihim na pagpupulong nina [[Andrés Bonifacio]] at ng kanyang mga tauhan, at sa mga paligid ng lungsod kung saan naganap ang unang armadong engkwentro sa pagitan ng Katipunan at ng mga Espanyol. Sumiklab ang rebolusyon pagkatapos ng "[[Sigaw ng Pugad Lawin|Sigaw ng Balintawak]]" na pinangunahan ni Bonifacio laban sa Espanya noong Agosto 30, 1896. ===Panahon ng pagsalakay ng mga Amerikano=== [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68156741.jpg|thumb|left|Aviation view ng Caloocan, 1938]] Noong 1899, nagpakita ng pagtutol ang mga tao ng Caloocan sa pakikipagkasundo sa mga Amerikano, na determinadong palawigin ang kanilang kataas-taasang kapangyarihan sa bansa. Nilabanan ng mga kalalakihan ng Caloocan ang mga bagong mananakop noong Pebrero 23, 1899, ngunit hindi nagtagumpay ang mga lokal na sundalo dahil sa alitan ni [[Antonio Luna]] sa mga loyalista ni [[Emilio Aguinaldo]].<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Pagkatapos ay nasaksihan ng lungsod ang matinding labanan sa [[Digmaang Pilipino-Amerikano]], sa [[Labanan sa Caloocan]] at sa [[Ikalawang Labanan sa Caloocan]]. Noong 1901, sa ilalim ng [[Kasaysayan ng Pilipinas (1898–1946)|rehimeng Amerikano]], ang Caloocan, na dating bahagi ng [[Maynila (lalawigan)|lalawigan ng Maynila]], ay naging isa sa mga munisipalidad ng bagong tatag na lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]].<ref>{{Banggitin ang PH act|url=https://lawyerly.ph/laws/view/l2485 |date=Hunyo 11, 1901 |title=Isang Batas na Nagpapalapad ng mga Probisyon ng Batas ng Pamahalaang Panlalawigan sa Lalawigan ng Rizal |chamber=Act |number=942|access-date=Hunyo 12, 2022}}</ref> Dahil sa pagsasama-sama ng ilang munisipalidad noong 1903, ang [[Novaliches]], na noon ay isang malayang munisipalidad, ay naging bahagi ng Caloocan alinsunod sa Batas Blg. 942,<ref>{{cite PH act|url=https://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|chamber=Act|number=942|date=Oktubre 12, 1903|accessdate=Mayo 12, 2022|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima}}</ref> na inamyendahan ng Batas Blg. 984 at 1008 ng [[Komisyon ng Pilipinas]]. ===Panahon ng pananakop ng mga Hapones=== Noong 1942, ang Caloocan ay isa sa mga munisipalidad ng Rizal na pinagsama kasama ng Maynila at Lungsod Quezon upang mabuo ang [[Lungsod ng Kalakhang Maynila]] bilang isang hakbang pang-emerhensya ni Pangulong [[Manuel L. Quezon]].<ref>{{cite PH act|chamber=EO|number=400, s. 1942|title=Paglikha ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|petsa=Enero 1, 1942|accessdate=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/}}</ref><ref name="emb">{{cite web|title=Kaligirang Pangkasaysayan|url=http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|website=DENR - Kawanihan ng Pamamahala ng Kapaligiran - Pambansang Rehiyon ng Punong Rehiyon|access-date=Mayo 28, 2022|archive-date=Abril 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402134109/http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|url-status=dead}}</ref> Nabawi nito ang katayuan nito bago ang digmaan bilang isang munisipalidad ng Rizal nang ang Lungsod ng Kalakhang Maynila ay binuwag epektibo noong Agosto 1, 1945.<ref name="eo58">{{cite PH act|chamber=EO|number=58, s. 1945|title=Pagbabawas ng Teritoryo ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Hulyo 26, 1945|accessdate=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/}}</ref> ===Pagiging Lungsod=== {{main|Mga Lungsod ng Pilipinas}} [[File:Aacaloocanjf.JPG|thumb|left|Ang lumang Bulwagan ng Lungsod ng Caloocan sa distrito ng Poblacion ang naging luklukan ng lokal na pamahalaan para sa Caloocan mula 1952 hanggang 2017.]] Noong 1961, matapos aprubahan ng [[Kongreso ng Pilipinas|Kongreso ng Pilipinas] ang Republic Act No. 3278, isang plebisito ang isinagawa.<ref name="ra3278" /> Opisyal na itinalaga ang Caloocan sa pagiging lungsod noong Pebrero 16, 1962.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Ang Caloocan ay nanatiling isang lungsod ng lalawigan ng Rizal hanggang Nobyembre 7, 1975, nang ito ay maging bahagi ng Pambansang Rehiyon ng Kabisera o [[Metro Manila]], sa bisa ng Atas ng Pangulo Blg. 824.<ref name="PD824">{{cite PH act|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|chamber=PD|number=824|title=Paglikha ng Metropolitan Manila at ng Komisyon ng Metropolitan Manila at para sa Iba Pang Layunin |date=Nobyembre 7, 1975 |access-date=Hulyo 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312121648/http://lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|archive-date=Marso 12, 2016|url-status=live}}</ref> ===Mga pagbabago sa teritoryo=== [[File:Mga pagbabago sa teritoryo ng Caloocan.png|upright=1.35|thumb|Mga pagbabago sa teritoryo ng Caloocan.<br/>{{color box|green}} Mga umiiral na hangganan ng teritoryo<br/>{{color box|#3E8EDE}} Hiniwalay ng Commonwealth Act No. 502 (1939)<br/>{{color box|yellow}} Hiniwalay ng Republic Act No. 392 (1949)]] Ang Caloocan ay dating sumasaklaw sa isang mas malaki at magkakadikit na lugar. Ang mga distrito ng [[Mga Barangay ng Quezon City|Balintawak]], [[Quezon City#La Loma|La Loma]] at [[Novaliches]] ay dating bahagi ng Caloocan. Ang Balintawak ay isang makasaysayang distrito dahil ito ang orihinal na lugar ng "Sigaw ng Pugad Lawin" (Unang Sigaw sa Balintawak) sa isang lokasyon na tinatawag na "Kang-kong" malapit sa bahay ni [[Melchora Aquino|Tandang Sora]]. Ang Novaliches ay isang malawak na sektor na may ilang mga dalisdis ng bundok na nagsilbing mga lugar ng pagpupulong at taguan para kay [[Andrés Bonifacio]] at sa ''Katipunan''. Noong panahon ng pananakop ng mga Amerikano, nagkaroon ng pagsasama-sama ng ilang mga munisipalidad. Sinakop ng Caloocan ang kalapit na bayan ng Novaliches noong Oktubre 12, 1903, ayon sa nakasaad sa Batas Blg. 942 ng [[Komisyon sa Pilipinas]], na nagdala sa kabuuang lawak nito sa humigit-kumulang {{convert|1,500|ha|sp=us}}.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan"/><ref>{{cite PH act|chamber=Act|number=942|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima| url=https://lawyerly.ph/laws/view/l89ad| publisher=Abogado| petsa=Oktubre 12, 1903| accessdate=June 7, 2024}}</ref> Nang likhain ang Commonwealth Act No. 502 [[Quezon City]] noong 1939, ang Caloocan ay nagbigay ng 1,500 ektarya ng lupa mula sa mga baryo o sitio ng Bagubantay (Bago Bantay), Balintauac (Balintawák), [[Balingasa]ningkongo, La Samdayingin, Kapolo, [[Balingasa]] (Lo Samdayingin, Kapolo) Malamig, Matalahib (kasalukuyang Santo Domingo), Masambong, Galas, San Isidro, San José, Santol at [[Tatalon]].<ref>Philippine Commission of the Census, Census of the Philippines, 1939, vol. 1, bahagi 4: Rizal (Manila: Bureau of Printing, 1940), p. 5</ref> Sa halip na tutulan ang paglilipat, kusang-loob na ibinigay ng mga residente ng Caloocan ang lupa sa paniniwalang makikinabang dito ang bagong [[Kabisera ng Pilipinas|kabisera]] ng bansa.<ref>{{cite PH act|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1939/10/12/commonwealth-act-no-502/|chamber=CA|number=502|title=Isang Batas para Bumuo ng Lungsod Quezon|date=Oktubre 12, 1939|access-date=Abril 21, 2022|archive-date=Marso 8, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308195829/https://www.officialgazette.gov.ph/1939/10/12/commonwealth-act-no-502/|url-status=dead}}</ref> Gayunpaman, noong 1949, ipinasa ng Kongreso ang Republic Act No. 392, na muling nagbigay-kahulugan sa hangganan ng Caloocan–Quezon City.<ref>{{Cite PH act|url=http://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-392.php|chamber=RA |number=392|title=An Commonwealth Act to Amend Numbered Section Amended, Redefining the Boundaries of Quezon City|date=June 18, 1949|accessdate=April 21, 2022}}</ref> The barrios of Baesa, Sangandaan, Talipapâ, San Bartolomé, Pasong Tamó, Novaliches Proper (poblacion), Banlat (present-day Tandang Pubag) kabilang sa Novaliches at may lawak na humigit-kumulang Ang {{convert|8,100|ha|sp=us}}, ay inalis mula sa Caloocan. Ang natitirang bahagi ng Novaliches ay tinatawag na ngayong Hilagang Caloocan. Dahil dito, hinati ang Caloocan sa dalawang bahagi: isang mas urbanisadong katimugang bahagi at isang suburban-rural na hilagang bahagi, na bahagi ng Novaliches.<ref>{{cite web|url=https://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-Citizens-Charter.pdf|title=Caloocan City Citizen's Charter|accessdate=Mayo 6, 2022|website=City of Caloocan|archive-date=Abril 7, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407124746/https://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-Citizens-Charter.pdf|url-status=dead}}</ref> Noong 1957, ang sityo ng Bagbaguin ay inihiwalay mula sa baryo ng Caybiga (Kaybiga) at ginawang isang natatanging baryo na kilala bilang Baryo. Bagbaguin.<ref>{{cite PH act|chamber=RA|number=1713|url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra1957/ra_1713_1957.html |title=An Act to Convert the Sitio of Bagbaguin, Municipality of Caloocan, Province of Rizal, into a Barrio Bagpaguin Municipality to be a Barrio Bagpaguin Municipality Barrio ng Caybiga ng Parehong Munisipyo |access-date=June 12, 2012|date=June 21, 1957}}</ref> ===Mga pagtatangka sa muling pagsasaayos=== Ang mga isyu tungkol sa badyet at pamamahala ng mga pamahalaang nayon ay humantong sa mga pagtatangka na muling istruktura ang mga ''[[barangay]]'' ng lungsod simula noong huling bahagi ng dekada 1980.<ref name="MS0189">{{cite news |last=Antolin |first=Arkhon |date=Enero 24, 1989 |title=Plebisito sa pagbabawas ng mga barangay ng Kalookan itinakda |url=https://books.google.com/books?id=wEJIAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA4&article_id=3964,3504619 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=4 |via=[[Google Books]]}}</ref><ref name="tPS0913" /> Isang panukalang batas na isinulat ng [[Ika-1 distrito ng kongreso ng Caloocan|Ika-1 distrito ng lungsod]] [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kinatawan]] Virgilio Robles,<ref name="MS0189" /> na naglalayong bawasan ang mga barangay mula 188 patungong 60—tatlumpu sa [[Mga distrito ng Lehislatura ng Caloocan|bawat distrito ng lehislatura]]—ay inaprubahan bilang [[Batas Republika]] (RA) Blg. 6714 noong Pebrero 28, 1989.<ref name="ra6714">{{Banggitin ang batas ng PH|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1989/02/28/republic-act-no-6714/|chamber=RA|number=6714|title=Isang Batas na nagsasama, naghahati, at/o muling binubuhay ang iba't ibang barangay sa Lungsod ng Caloocan at para sa iba pang layunin|date=Pebrero 28, 1989|access-date=Hulyo 26, 2019|publisher=[[Opisyal na Gazette (Pilipinas)|Opisyal Gazette]]}}</ref> Isang plebisito ang ginanap noong Marso 10;<ref name="MS03a89" /><ref>{{cite PH act |title=Nagdedeklara sa Marso 10, 1989 bilang isang espesyal na araw sa Lungsod ng Caloocan |chamber=PP |number=384 |folio= |date=Marso 9, 1989 |url=https://lawphil.net/executive/proc/proc1989/proc_384_1989.html |access-date=Abril 6, 2024 |ref=}}</ref> na may 10% lamang na bilang ng mga botanteng bumoto<ref name="MS03b89" /> na may 384,981 rehistradong botante,<ref name="MS03a89">{{cite news |date=Marso 10, 1989 |title=Plebisito sa Kalookan ngayon |url=https://books.google.com/books?id=gY8VAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA41&article_id=4381,1475395 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=9 |via=[[Google Books]]}}</ref> karamihan sa mga kalahok na botante ay naiulat na tumutol sa panukala.<ref name="MS03b89">{{cite news |last=Mahilum |first=E. |date=Marso 11, 2023 |title=Mababa ang bilang ng mga botanteng bumoto para sa plebisito sa KC |url=https://books.google.com/books?id=go8VAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA9&article_id=4113,1664839 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=9 |via=[[Google Books]]}}</ref> Sa kabilang banda, ang mga residente ng [[Bagong Silang]] (Barangay 176), na noon ay pinakamataong barangay sa bansa at ginamit bilang relocation site para sa mga informal settler,<ref>{{cite news |last=Samonte |first=Severino |date=Mayo 20, 2023 |title=Mga Sulyap at Pagtingin: Paano naging pinakamalaking barangay sa PH ang Bagong Silang ng Caloocan |url=https://www.pna.gov.ph/opinion/pieces/688-how-caloocans-bagong-silang-became-biggest-barangay-in-ph |work=[[Philippine News Agency]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> umapela sa paghahati ng barangay simula noong 2013.<ref name="tPS0913">{{cite news |last1=Bajo |first1=Ramil |last2=Galupo |first2=Rey |date=Setyembre 17, 2013 |title=Sinusuportahan ng Alkalde ang hakbang na hatiin ang barangay ng Caloocan sa pito |url=https://www.philstar.com/metro/2013/09/17/1219131/mayor-supports-move-split-caloocan-barangay-seven/ |newspaper=[[The Philippine Star]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> Noong Abril 3, 2024, nilagdaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] [[Bongbong Marcos]] ang RA No. 11993 na hahati sa nayon sa anim.<ref>{{cite news |last=Bajo |first=Anna Felicia |date=Abril 5, 2024 |title=Pinirmahan ni Marcos ang batas na naghahati sa Bagong Silang, Caloocan sa 6 na barangay |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/metro/902772/marcos-signs-law-dividing-bagong-silang-caloocan-to-6-barangays/story/ |work=[[GMA News]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> Ito ay pinagtibay ng mayorya ng mga botante sa isang plebisito na ginanap noong Agosto 31.<ref name="bs2024">{{cite news |title=Pinayagan ng mga botante ng Caloocan ang paghahati Bagong Silang sa 6 na barangay |date=September 1, 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/news/2024/9/1/caloocan-voters-ok-splitting-bagong-silang-into-6-barangays-802 |work=[[ABS-CBN News]] |access-date1=September2} ===Digmaan sa droga sa Pilipinas=== {| class="floatright" style="padding: 1em; border-spacing: 1px; border: 1px solid darkgray; background-color: #F8F9FA; width:25em; font-size: 90%" |- ! style="text-align: left;" | Hepe ng Pulisya ! style="text-align: left;" | Petsa ng pagtatalaga <!-- o "Character" --> |- | Bartolome R. Bustamante<ref>{{cite news|last=Garcia|first=Danilo|title=Onsehan sa partihan, 2 holdaper itinumba ng kasamahan|url=https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/metro/2014/11/12/1390744/onsehan-sa-partihan-2-holdaper-itinumba-ng-kasamahan|access-date=August 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Pilipino Star]Novpublisher Ngayon] 12, 2014|lokasyon=[[Manila]], Pilipinas}}</ref> | Nobyembre 4, 2014 |- | Johnson C. Almazan<ref>{{cite news|last=Agoncillo|first=Jodee A.|title=Sumuko ang Asistio scion, inamin ang paggamit ng droga|url=https://newsinfo.inquirer.net/795112/asistio-scion-yields-admits-drug-use|access-date=Agosto 17, 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]]|publisher=Inquirer Interactive, Inc.|date=Hulyo 9, 2016}}</ref> | Hulyo 2016 |- | Chito G. Bersaluna<ref>{{cite news|last1=Galupo|first1=Rey|last2=Cabrera|first2=Romina|last3=Alquitran|first3=Non|title=3 patay sa pamamaril sa Caloocan, QC|url=https://www.philstar.com/metro/2017/02/03/1668474/3-dead-caloocan-qc-shootings|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Pebrero 3, 2017|location=[[Manila]], Pilipinas}}</ref> | Pebrero 2017 |- | Jemar D. Modequillo<ref>{{cite news|last=Santos|first=Raffy|title=Matapos ang pagpatay kay Kian, itinalaga ang bagong hepe ng pulisya ng Caloocan|url=https://www.abs-cbn.com/news/09/04/17/after-kian-slay-new-caloocan-police-chief-named |access-date=Agosto 17, 2025|work=[[ABS-CBN News and Current Affairs|ABS-CBN News]]|publisher=[[ABS-CBN Corporation]]|date=Setyembre 4, 2017|location=[[Manila]]}}</ref> | Setyembre 4, 2017 |- | Restituto B. Arcangel<ref>{{cite news|last=Subingsubing|first=Krixia|title=Nagpadala ng mas maraming opisyal ang bagong matataas na opisyal ng Caloocan upang pigilan ang mga pamamaril|url=https://newsinfo.inquirer.net/978676/new-caloocan-top-cop-deploys-more-officers-to-stop-shootings|access-date=Agosto 17, 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]]|publisher=Inquirer Interactive, Inc.|date=Marso 28, 2018}}</ref> | Marso 27, 2018 |- | Noel R. Flores<ref>{{cite news|last=David|first=Jun|title=Dating hepe ng pulisya ng Pasay, bagong hepe ng Caloocan|url=https://manilastandard.net/?p=296039|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[Manila Standard]]|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|date=Mayo 30, 2019}}</ref> | Mayo 30, 2019 |- | Dario M. Menor<ref>{{cite news|last1=Tupas|first1=Emmanuel|last2=Servallos|first2=Neil Jayson|title=3 mga hepe ng pulisya ng lungsod ang tinanggal sa pwesto dahil sa ilegal na pagsusugal|url=https://www.philstar.com/nation/2020/02/09/1991532/3-city-police-chiefs-axed-over-illegal-gambling|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Pebrero 9, 2020}}</ref> | Pebrero 7, 2020 |- | Samuel V. Mina Jr.<ref>{{cite news|last=Ong|first=Ghio|title=Tinanggal sa puwesto ang matataas na opisyal ng Caloocan matapos ang jailbreak|url=https://www.philstar.com/nation/2020/10/31/2053513/caloocans-top-cop-axed-after-jailbreak|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Oktubre 31, 2020|location=[[Manila]], Pilipinas|quote=Tinanggal sa puwesto si Col. Dario Menor noong Oktubre 23, isang araw matapos ang jailbreak[....] habang ang kanyang kapalit, si Col. Samuel Mina, ay nasa ilalim pa rin ng quarantine matapos mahawa ng COVID-19[...]}}</ref> | Oktubre 23, 2020 |} ==Mga barangay== Ang Caloocan ay nahahati sa 188 mga barangay: {| class="wikitable collapsible collapsed" width=60% !style="background: yellow" colspan=3 align="center" |Caloocan (South) |- ! Barangay !! Zone !! Area/Name |- |Barangay 1 || 1<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone01.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 1] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091007151831/http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone01.pdf |date=2009-10-07 }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Sangandaan |- |Barangay 2 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 3 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 4 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 5 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 6 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 7 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 8 || 1 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 9 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 10 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 11 || 1 || Poblacion |- |Barangay 12 || 1 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 13 || 2<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone02.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 2]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 14 || 2 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 15 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 16 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 17 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 18 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 19 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 20 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 21 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 22 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 23 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 24 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 25 || 3<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone03.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 3]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Maypajo |- |Barangay 26 || 3 || Maypajo |- |Barangay 27 || 3 || Maypajo |- |Barangay 28 || 3 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 29 || 3 || Maypajo |- |Barangay 30 || 3 || Maypajo |- |Barangay 31 || 3 || Maypajo |- |Barangay 32 || 3 || Maypajo |- |Barangay 33 || 3 || Maypajo |- |Barangay 34 || 3 || Maypajo |- |Barangay 35 || 3 || Maypajo |- |Barangay 36 || 4<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone04.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 4]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Marulas |- |Barangay 37 || 4 || Marulas |- |Barangay 38 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 39 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 40 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 41 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 42 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 43 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 44 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 45 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 46 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 47 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 48 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 49 || 5<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone05.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 5]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 50 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 51 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 52 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 53 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 54 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 55 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 56 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 57 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 58 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 59 || 6<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone06.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 6] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101011074521/http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone06.pdf |date=2010-10-11 }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 60 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 61 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 62 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 63 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 64 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 65 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 66 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 67 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 68 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 69 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 70 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 71 || 7<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone07.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 7]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 72 || 7 || [[Victory Liner]] Compound, Grace Park East |- |Barangay 73 || 7 || PNR Compound, Grace Park East |- |Barangay 74 || 7 || Heroes Del 96, Grace Park East |- |Barangay 75 || 7 || Heroes Del 96, Grace Park East |- |Barangay 76 || 7 || Monumento, Grace Park East |- |Barangay 77 || 7 || Caimito Road, University Hills |- |Barangay 78 || 7 || Monumento, University Hills |- |Barangay 79 || 7 || Caimito Road, University Hills |- |[[Barangay 80]] || 7 || University Hills Subdivision (University of the East) |- |Barangay 81 || 8<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone08.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 8]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 82 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 83 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 84 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 85 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 86 || 8 || Calaanan Compound, Grace Park East |- |Barangay 87 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 88 || 8 || Ever Gotesco Malls, Grace Park East |- |Barangay 89 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 90 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 91 || 8 || Our Lady of Grace, Grace Park East |- |Barangay 92 || 8 || Madre Ignacia, Grace Park East |- |Barangay 93 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 94 || 9<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone09.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 9]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Biglang-Awa, Grace Park East |- |Barangay 95 || 9 || Balintawak |- |Barangay 96 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 97 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 98 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 99 || 9 || Dorotea Compound, Balintawak |- |Barangay 100 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 101 || 9 || Galino, Grace Park East |- |Barangay 102 || 9 || 9th Avenue, Grace Park East |- |Barangay 103 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 104 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 105 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 106 || 10<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone10.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 10]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park East |- |Barangay 107 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 108 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 109 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 110 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 111 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 112 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 113 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 114 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 115 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 116 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 117 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 118 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 119 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 120 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 121 || 11<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone11.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 11]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park East |- |Barangay 122 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 123 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 124 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 125 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 126 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 127 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 128 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 129 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 130 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 131 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 132 || 12<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone12.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 12]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio West |- |Barangay 133 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 134 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 135 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 136 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 137 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 138 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 139 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 140 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 141 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 142 || 13<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone13.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 13]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio West |- |Barangay 143 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 144 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 145 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 146 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 147 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 148 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 149 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 150 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 151 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 152 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 153 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 154 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 155 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 156 || 14<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone14.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 14]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio East |- |Barangay 157 || 14 || Bagong Barrio East |- |Barangay 158 || 14 || Baesa, Eternal Gardens Memorial Park |- |Barangay 159 || 14 || Baesa |- |Barangay 160 || 14 || Libis Baesa |- |Barangay 161 || 14 || Libis Reparo |- |Barangay 162 || 14 || Santa Quiteria |- |Barangay 163 || 14 || Santa Quiteria |- |Barangay 164 || 14 || Talipapa |} {| class="wikitable collapsible collapsed" width=75% !style="background: green" colspan=6 align="center" |Caloocan (North) |- ! Barangay !! Zone !! Area/Name |- |Barangay 165 || 15<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone15.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 15]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagbaguin |- |Barangay 166 || 15 || Kaybiga |- |Barangay 167 || 15 || Llano (Llano Road, PLC Subdivision, Silanganan Subdivision, Sunriser Village, Sagrado Village, Dolmar Golden Hills Subdivision, Miranda Subdivision, Whispering Palms Subdivision) |- |Barangay 168 || 15 || Deparo (Deparo Road, Teofilo Samson Road, Kabatuhan Street) |- |Barangay 169 || 15 || BF Homes (Estrella Homes, Santa Fe Homesite, BF Homes Caloocan Phase 1, and 2) |-i |Barangay 170 || 15 || Deparo 2 (Amparo Novaville, SM Homes, Cefels 2 Subdivision, Diamante Neighborhood, BF Homes Caloocan Phase 3) |- |Barangay 171 || 15 || Bagumbong (Bagumbong Road, Bagumbong Dulo, Taas Street, Rainbow Village V, Bankers Village, Shelterville) |- |Barangay 172 || 15 || Urduja Village, Merry Homes II, Zabarte |- |Barangay 173 || 15 || Congress Village, Palmera Spring II, Senate Village, Hillcrest Village |- |Barangay 174 || 15 || Camarin |- |Barangay 175 || 15 || Camarin | | | |- |Barangay 176–A, B, C, D, E, F || 15 || [[Bagong Silang]] | |- |Barangay 177 || 15 || Camarin (Cielito Homes, Capitol Parkland, Franville IV) |- |Barangay 178 || 15 || Camarin |- |Barangay 179 || 16<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone16.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 16]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Amparo, (Amparo Subdivision, Dela Costa Homes II, Capitol Park Homes II, Sacred Heart Village, Roseville Subdivision) |- |Barangay 180 || 16 || Tala (Miramonte Heights, Soldiers Hills III and Victory Heights Subdivision) |- |Barangay 181 || 16 || Pangarap Village |- |Barangay 182 || 16 || Pangarap Village |- |Barangay 183 || 16 || Tala (Midway Park Subd., Mountain Heights Subd.) |- |Barangay 184 || 16 || Tala (Bankers' Village II, Cefels Park III) |- |Barangay 185 || 16 || Tala (Malaria) |- |Barangay 186 || 16 || Tala (Barracks II, LD Village, Admin Site) |- |Barangay 187 || 16 || Tala (Barrio San Lazaro, Barrio San Jose, Barrio Santo Niño, Barrio San Roque, Sto. Cristo) |- |Barangay 188 || 16 || Tala (Phase 12, Riverside, San Isidro, Concepcion, Sta. Rita) |} ==Demograpiko== {{Populasyon}} == Pamahalaan == === Alkalde === {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=0 |- | colspan=2 | <hr> |- valign=top ! Alkalde !! Panunungkulan |- | colspan="2" | <hr> |- |Pedro Sevilla ||align=center| 1902–1905 |- |Silverio Baltazar ||align=center|1904–1906 |- |Tomas Susano||align=center|1906–1908 |- |Leon Nadurata|| align=center|1908–1910 |- |Emilio Sanchez|| align=center|1910–1913 |- |Godofredo Herrera || align=center|1913–1915 |- |Jose Sanchez|| align=center|1915–1921 |- |Dominador Aquino || align=center|1922–1925 |- |Pablo Pablo|| align=center|1926–1928 |- |Dominador Aquino|| align=center|1928–1931 |- |Pablo Pablo|| align=center|1932–1940 |- |Cornelio Cordero|| align=center|1941–1944 |- |Oscar Baello|| align=center|1945–1946 |- |Jesus Basa|| align=center|1946–1951 |- |Macario Asistio, Sr.|| align=center|1952–1971 |- |Marcial Samson|| align=center|1972–1976 |- |Alejandro Fider|| align=center|1976–1978 |- |Virgilio Robles|| align=center|1978–1980 |- |Macario Asistio, Jr.|| align=center|1980–1986 |- |Virgilio Robles||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 1986 |- |Antonio Martinez|| align=center|1986–1988 |- |Macario B. Asistio, Jr.|| align=center|1988–1995 |- |Reynaldo Malonzo || align=center|1995–2004 |- | Enrico Echiverri || align="center" |2004–2013 |- | Oscar Malapitan || align="center" |2013-2022 |- | Along Malapitan || align="center" |2022-Ngayon |- | <hr> | |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Metro Manila}} {{Mga Lungsod sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Caloocan]] [[Kategorya:Lungsod ng Caloocan]] j21ehofq311k1dpdfc0tgjm3b39j1my 2214301 2214299 2026-07-03T02:46:45Z ~2026-37929-56 163601 /* Mga barangay */ 2214301 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Caloocan | native_name = ᜃᜎᜓᜂᜃᜈ᜔ | sealfile = | caption = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na ipinakikita ang lokasyon ng Lungsod ng Caloocan | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = | founded = 1815 | cityhood = Pebrero 16, 1962 | barangays = 188 | class = Ika-1 klaseng lungsod | mayor = Dale Gonzalo Malapitan | language = [[Wikang Tagalog|Tagalog]]<br>[[Taglish]] | areakm2 = 55.80 }} Ang '''Caloocan''' (<small>pagbigkas:</small> ka•lo•ó•kan), o ang '''''Makasaysayang Lungsod ng Caloocan''''', ay isa sa mga lungsod na bumubo sa [[Kalakhang Maynila]] sa [[Pilipinas]]. Kanugnog ito ng [[Maynila]] sa hilaga. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. Nahahati sa dalawang bahagi ang Caloocan mula nang ilipat mga barrio nito sa noo'y itinatatag na [[Lungsod Quezon]].<ref>{{cite web | url = http://caloocancity.gov.ph/about-us | title = About Us | publisher = Lungsod ng Caloocan | accessdate = Oktubre 4, 2015 | language = Ingles | archive-date = Oktubre 11, 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151011072132/http://caloocancity.gov.ph/about-us | url-status = dead }}</ref> Matatagpuan ang Katimogang Caloocan sa hilaga ng Maynila at napapaligiran ng lungsod ng [[Malabon]] at lungsod ng [[Valenzuela, Kalakhang Maynila|Valenzuela]] sa hilaga, lungsod ng [[Navotas]] sa kanluran, at [[Lungsod Quezon]] sa silangan. Pinakahilagang teritoryo ng Kalakhang Maynila ang Hilagang Caloocan na nasa silangan ng Valenzuela, hilaga ng Lungsod Quezon, at timog ng lungsod ng [[San Jose del Monte]] sa lalawigan ng [[Bulacan]]. ==Pangalan== Ang Caloocan bilang isang [[pangalang pampook]] ay mula sa salitang ugat na "lo-ok;" "kalook-lookan" (o "kaloob-looban") na nagngangahulugang "pinakaloob na lugar." Kolokyal na binabaybay ang pangalan ng lungsod bilang '''Kalookan'''. May magkakaibang kagustuhan ukol sa nais na baybay ng pangalan ng lungsod. Ang kaibhan at ang tilang kalituhan sa pagbaybay ay nagsimula noong unang bahagi ng dekada-1970, nang ipinasa ng lupong munisipal ang isang resolusyon na nag-uutos sa mga kagawarang panlungsod na gumamit ng pangalang "Kalookan." Ngunit naantala ang pagpapatupad ng resolusyon nang isinailalim ang bansa sa [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|batas militar]] noong Setyembre 1972. Pagkaraang ibinalik ang mga sangguniang panlungsod at pambayan, inihain ni noo'y Konsehal na si Aurora Asistio-Henson ang Resolusyon Blg. 006 na nagbabago sa naunang resolusyon at itinataguyod ang [[nasyonalismong Filipino]] sa pamamagitan ng pag-uutos sa lahat ng mga residente at mga tanggapan at establisimiyento ng lungsod - "pampubliko man o pampribado" - na ibaybay ang pangalan ng lungsod bilang "Kalookan." Ayon kay Henson, ang "naka-Filipinong baybay" ay nagbibigay ng diwa at kahulugan sa kasaysayan ng lungsod. Dagdag niya, dapat itong gamitin "sa gusaling panlungsod, sa mga gusaling pambarangay, mga palengke, at ibang mga lugar para sa kabatiran at paggabay sa lahat na sangkot." Gayunpaman, mariing kinondena ito ng mga residente, may-ari ng mga negosyo, at opisyal. Tinuring na iligal ni Virgilio Robles, dating mambabatas at alkalde ng lungsod, ang hakbang dahil wala itong pagsang-ayon ng Kongreso. Dagdag niya na binaybay ang pangalan ng lungsod bilang "Caloocan" tulad ng ipinakikita ng karta ng lungsod (''city charter''). Ang pagkalahatang kagustuhan sa pagbaybay ng pangalan sa mismong lungsod ay "Caloocan" at hindi "Kalookan," sa kabila ng umiiral na ordinansang panlungsod, bagamat humantong ang kalituhan sa iba't-ibang mga pagbaybay ng pangalan sa maraming mga negosyo sa lungsod. Nakabaybay na "Caloocan" ang pangalan ng lungsod sa opisyal na sagisag, at pabor ang gayong pagbaybay sa maraming mga barangays at mga paaralang pampubliko at pampribado sa lungsod. Ang "Kalookan" ay nais na baybay ng ''Directories of the Philippines Corporation'' (DPC) na nakahimpil sa Makati, habang pabor naman sa baybay na "Caloocan" ang maraming mga pahayagang pambansa at magasin, pati mga gumagawa ng mapa tulad ng HYDN Publishing na nakahimpil sa Mandaluyong.<ref>{{cite news |url=https://www.manilatimes.net/2004/10/19/opinion/confusion-over-spelling-caloocan-or-kalookan/687279/ |title=Confusion over spelling: Caloocan or Kalookan? |work=[[The Manila Times]] |date=Oktubre 19, 2004 |accessdate=Abril 2, 2020 |archive-date=Nobiyembre 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109161917/https://www.manilatimes.net/2004/10/19/opinion/confusion-over-spelling-caloocan-or-kalookan/687279/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.pna.gov.ph/opinion/pieces/166-which-is-which-caloocan-or-kalookan |title=Which is which, Caloocan or Kalookan? |work=[[Philippine News Agency]] |last=Samonte |first=Severino |date=Disyembre 6, 2018 |accessdate=Abril 2, 2020}}</ref> ==Kasaysayan== [[File:Mga Boluntaryo ng ika-20 Kansas na nagmamartsa sa Caloocan sa gabi.jpg|left|thumb|Ang tren ng bala at mga reserba ng ika-20 Kansas Volunteers, si Col. Frederick R. Funston, na nagmamartsa sa Caloocan sa gabi pagkatapos ng labanan noong Pebrero 10.]] ===Panahon ng kolonyal na Espanyol=== Sa simula, ang Caloocan ang lugar kung saan nagtatagpo ang lumang bayan ng [[Tondo, Maynila|Tondo]] at [[Malabon|Tambobong]], na matatagpuan sa baybayin ng ''Dagát-Dagatan'', isang hugis-gasuklay na laguna sa loob ng bansa sa kanluran. Ang pamayanan sa tabi ng dalampasigan ay kilala bilang "''Aromahan''", o "''Espina''" sa mga Kastila, at nahiwalay sa Look ng Maynila sa pamamagitan ng makipot na tagaytay mula Tondo patungo sa bukana sa [[Navotas|Kinabutasan]] patungo sa dagat.<ref name="The Role of Kalookan in the Nation's Quest for Freedom"> |first1=Agapito |title=Ang Papel ng Kalookan sa Paghahanap ng Bayan para sa Kalayaan |url=http://sangandaan.net/kalookan/P1A1TOC.htm |access-date=Abril 26, 2020 |archive-date=Enero 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200119085101/http://sangandaan.net/kalookan/P1A1TOC.htm |url-status=dead }}</ref> Pagsapit ng huling bahagi ng 1700s, ang mga mangingisda ng Aromahan ay lumawak patungo sa isang burol sa silangan ng Dagat-Dagatan. Ang natural na mabatong burol na ito ay tinawag na "''Kaloogan''", na nangangahulugang "loob na teritoryo." Dahil ang Aromahan ay nailagay sa paligid, ang lugar na ito sa tuktok ng burol ay tinirhan din ng mga inaaping tao mula sa Tondo, na naging bagong sentro ng komunidad noong 1802. Sa silangan ay isang malawak na lupain na [[Imperata cylindrica|natatakpan ng cogon]]. Sa kalaunan ay tinawag na "''Kalaanan''", ibig sabihin ay "flat grassland" sa lumang Tagalog, ang lugar na ito ay kilala na ngayon bilang Grace Park.<ref name="The Role of Kalookan in the Nation's Quest for Freedom" /> Naging munisipalidad ang Caloocan nang mahiwalay ito sa Tondo noong 1815. Ang orihinal na teritoryo nito ay umaabot hanggang sa paanan ng [[Marikina]], [[San Mateo, Rizal|San Mateo]] at [[Rodriguez, Rizal|Montalban]] sa silangan; [[Tinajeros, Malabon|Tinajeros]], [[Tanza, Navotas|Tanza]], at Tala ilog sa hilaga; [[San Juan, Metro Manila|San Juan del Monte]], [[San Francisco del Monte]], [[Sampaloc, Manila|Sampalok]], [[Santa Cruz, Manila|Santa Cruz]] at Tondo sa timog; at Dagat-dagatan at Aromahan sa kanluran.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan">{{Banggitin ang web |url=https://caloocancity.gov.ph/about-us/history/ |title=Kasaysayan ng Caloocan |website=Lungsod ng Caloocan |access-date=Pebrero 23, 2024 |archive-date=Hulyo 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711082107/https://caloocancity.gov.ph/about-us/history/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.yodisphere.com/2021/08/Caloocan-City-History.html |title=Kasaysayan ng Lungsod ng Caloocan - El Pueblo de Caloocan Provincial de Manila {{!}} Metro Manila Pilipinas|date=Agosto 2021 |accessdate=Mayo 6, 2022|website=yodisphere.com}}</ref> Ang gusali ng lokal na pamahalaan ay itinayo sa medyo maayos na bahagi sa itaas lamang ng Libis Espina. Ang lumang kapilya ng Aromahan ay tuluyang inabandona at isang bagong [[Caloocan Catedral|simbahan ang itinayo]] na nakaharap sa munisipyo. Upang makatakas sa mga awtoridad ng Espanya, marami mula sa lugar ang umalis sa mismong bayan at nagtago sa mga damuhan ng [[Balingasa|Balintawak]] at Pugad-Lawin, kung saan nilabanan ng mga tao ang mga panginoong maylupa ng Hacienda de Maysilo para sa mga karapatan sa lupa, na nagpatuloy nang halos isang daang taon.<ref name="Ang Papel ng Kalookan sa Paghahanap ng Bansa para sa Kalayaan" /><ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Noong 1888, nauna ang steam [[tranvia]] kaysa sa pag-uugnay sa bayan sa kabisera at sa mga bayan sa baybayin ng Malabon at Navotas noon. Noong 1891, binuksan ng [[Manila Railroad Company]] ang [[estasyon ng Caloocan|isang estasyon ng tren]] sa bayan.<ref>{{cite web|url=https://pnr.gov.ph/about-contact-us/who-we-are/pnr-in-philippine-history/24-history/126-pnr-historical-highlights|title=MGA HIGHLIGHTS SA KASAYSAYAN NG PNR|website=Philippine National Railways|access-date=Abril 3, 2022}}</ref> ====Ang Rebolusyong Pilipino==== {{Tingnan din|Rebolusyong Pilipino}} Mahalaga sa kasaysayan ang Caloocan dahil ito ang sentro ng mga aktibidad para sa [[Katipunan]], ang lihim na militanteng samahan na naglunsad ng [[Rebolusyong Pilipino]] laban sa Imperyong Espanyol. Sa isang bahay sa Caloocan, ginanap ang mga lihim na pagpupulong nina [[Andrés Bonifacio]] at ng kanyang mga tauhan, at sa mga paligid ng lungsod kung saan naganap ang unang armadong engkwentro sa pagitan ng Katipunan at ng mga Espanyol. Sumiklab ang rebolusyon pagkatapos ng "[[Sigaw ng Pugad Lawin|Sigaw ng Balintawak]]" na pinangunahan ni Bonifacio laban sa Espanya noong Agosto 30, 1896. ===Panahon ng pagsalakay ng mga Amerikano=== [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68156741.jpg|thumb|left|Aviation view ng Caloocan, 1938]] Noong 1899, nagpakita ng pagtutol ang mga tao ng Caloocan sa pakikipagkasundo sa mga Amerikano, na determinadong palawigin ang kanilang kataas-taasang kapangyarihan sa bansa. Nilabanan ng mga kalalakihan ng Caloocan ang mga bagong mananakop noong Pebrero 23, 1899, ngunit hindi nagtagumpay ang mga lokal na sundalo dahil sa alitan ni [[Antonio Luna]] sa mga loyalista ni [[Emilio Aguinaldo]].<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Pagkatapos ay nasaksihan ng lungsod ang matinding labanan sa [[Digmaang Pilipino-Amerikano]], sa [[Labanan sa Caloocan]] at sa [[Ikalawang Labanan sa Caloocan]]. Noong 1901, sa ilalim ng [[Kasaysayan ng Pilipinas (1898–1946)|rehimeng Amerikano]], ang Caloocan, na dating bahagi ng [[Maynila (lalawigan)|lalawigan ng Maynila]], ay naging isa sa mga munisipalidad ng bagong tatag na lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]].<ref>{{Banggitin ang PH act|url=https://lawyerly.ph/laws/view/l2485 |date=Hunyo 11, 1901 |title=Isang Batas na Nagpapalapad ng mga Probisyon ng Batas ng Pamahalaang Panlalawigan sa Lalawigan ng Rizal |chamber=Act |number=942|access-date=Hunyo 12, 2022}}</ref> Dahil sa pagsasama-sama ng ilang munisipalidad noong 1903, ang [[Novaliches]], na noon ay isang malayang munisipalidad, ay naging bahagi ng Caloocan alinsunod sa Batas Blg. 942,<ref>{{cite PH act|url=https://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|chamber=Act|number=942|date=Oktubre 12, 1903|accessdate=Mayo 12, 2022|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima}}</ref> na inamyendahan ng Batas Blg. 984 at 1008 ng [[Komisyon ng Pilipinas]]. ===Panahon ng pananakop ng mga Hapones=== Noong 1942, ang Caloocan ay isa sa mga munisipalidad ng Rizal na pinagsama kasama ng Maynila at Lungsod Quezon upang mabuo ang [[Lungsod ng Kalakhang Maynila]] bilang isang hakbang pang-emerhensya ni Pangulong [[Manuel L. Quezon]].<ref>{{cite PH act|chamber=EO|number=400, s. 1942|title=Paglikha ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|petsa=Enero 1, 1942|accessdate=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/}}</ref><ref name="emb">{{cite web|title=Kaligirang Pangkasaysayan|url=http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|website=DENR - Kawanihan ng Pamamahala ng Kapaligiran - Pambansang Rehiyon ng Punong Rehiyon|access-date=Mayo 28, 2022|archive-date=Abril 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402134109/http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|url-status=dead}}</ref> Nabawi nito ang katayuan nito bago ang digmaan bilang isang munisipalidad ng Rizal nang ang Lungsod ng Kalakhang Maynila ay binuwag epektibo noong Agosto 1, 1945.<ref name="eo58">{{cite PH act|chamber=EO|number=58, s. 1945|title=Pagbabawas ng Teritoryo ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Hulyo 26, 1945|accessdate=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/}}</ref> ===Pagiging Lungsod=== {{main|Mga Lungsod ng Pilipinas}} [[File:Aacaloocanjf.JPG|thumb|left|Ang lumang Bulwagan ng Lungsod ng Caloocan sa distrito ng Poblacion ang naging luklukan ng lokal na pamahalaan para sa Caloocan mula 1952 hanggang 2017.]] Noong 1961, matapos aprubahan ng [[Kongreso ng Pilipinas|Kongreso ng Pilipinas] ang Republic Act No. 3278, isang plebisito ang isinagawa.<ref name="ra3278" /> Opisyal na itinalaga ang Caloocan sa pagiging lungsod noong Pebrero 16, 1962.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Ang Caloocan ay nanatiling isang lungsod ng lalawigan ng Rizal hanggang Nobyembre 7, 1975, nang ito ay maging bahagi ng Pambansang Rehiyon ng Kabisera o [[Metro Manila]], sa bisa ng Atas ng Pangulo Blg. 824.<ref name="PD824">{{cite PH act|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|chamber=PD|number=824|title=Paglikha ng Metropolitan Manila at ng Komisyon ng Metropolitan Manila at para sa Iba Pang Layunin |date=Nobyembre 7, 1975 |access-date=Hulyo 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312121648/http://lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|archive-date=Marso 12, 2016|url-status=live}}</ref> ===Mga pagbabago sa teritoryo=== [[File:Mga pagbabago sa teritoryo ng Caloocan.png|upright=1.35|thumb|Mga pagbabago sa teritoryo ng Caloocan.<br/>{{color box|green}} Mga umiiral na hangganan ng teritoryo<br/>{{color box|#3E8EDE}} Hiniwalay ng Commonwealth Act No. 502 (1939)<br/>{{color box|yellow}} Hiniwalay ng Republic Act No. 392 (1949)]] Ang Caloocan ay dating sumasaklaw sa isang mas malaki at magkakadikit na lugar. Ang mga distrito ng [[Mga Barangay ng Quezon City|Balintawak]], [[Quezon City#La Loma|La Loma]] at [[Novaliches]] ay dating bahagi ng Caloocan. Ang Balintawak ay isang makasaysayang distrito dahil ito ang orihinal na lugar ng "Sigaw ng Pugad Lawin" (Unang Sigaw sa Balintawak) sa isang lokasyon na tinatawag na "Kang-kong" malapit sa bahay ni [[Melchora Aquino|Tandang Sora]]. Ang Novaliches ay isang malawak na sektor na may ilang mga dalisdis ng bundok na nagsilbing mga lugar ng pagpupulong at taguan para kay [[Andrés Bonifacio]] at sa ''Katipunan''. Noong panahon ng pananakop ng mga Amerikano, nagkaroon ng pagsasama-sama ng ilang mga munisipalidad. Sinakop ng Caloocan ang kalapit na bayan ng Novaliches noong Oktubre 12, 1903, ayon sa nakasaad sa Batas Blg. 942 ng [[Komisyon sa Pilipinas]], na nagdala sa kabuuang lawak nito sa humigit-kumulang {{convert|1,500|ha|sp=us}}.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan"/><ref>{{cite PH act|chamber=Act|number=942|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima| url=https://lawyerly.ph/laws/view/l89ad| publisher=Abogado| petsa=Oktubre 12, 1903| accessdate=June 7, 2024}}</ref> Nang likhain ang Commonwealth Act No. 502 [[Quezon City]] noong 1939, ang Caloocan ay nagbigay ng 1,500 ektarya ng lupa mula sa mga baryo o sitio ng Bagubantay (Bago Bantay), Balintauac (Balintawák), [[Balingasa]ningkongo, La Samdayingin, Kapolo, [[Balingasa]] (Lo Samdayingin, Kapolo) Malamig, Matalahib (kasalukuyang Santo Domingo), Masambong, Galas, San Isidro, San José, Santol at [[Tatalon]].<ref>Philippine Commission of the Census, Census of the Philippines, 1939, vol. 1, bahagi 4: Rizal (Manila: Bureau of Printing, 1940), p. 5</ref> Sa halip na tutulan ang paglilipat, kusang-loob na ibinigay ng mga residente ng Caloocan ang lupa sa paniniwalang makikinabang dito ang bagong [[Kabisera ng Pilipinas|kabisera]] ng bansa.<ref>{{cite PH act|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1939/10/12/commonwealth-act-no-502/|chamber=CA|number=502|title=Isang Batas para Bumuo ng Lungsod Quezon|date=Oktubre 12, 1939|access-date=Abril 21, 2022|archive-date=Marso 8, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308195829/https://www.officialgazette.gov.ph/1939/10/12/commonwealth-act-no-502/|url-status=dead}}</ref> Gayunpaman, noong 1949, ipinasa ng Kongreso ang Republic Act No. 392, na muling nagbigay-kahulugan sa hangganan ng Caloocan–Quezon City.<ref>{{Cite PH act|url=http://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-392.php|chamber=RA |number=392|title=An Commonwealth Act to Amend Numbered Section Amended, Redefining the Boundaries of Quezon City|date=June 18, 1949|accessdate=April 21, 2022}}</ref> The barrios of Baesa, Sangandaan, Talipapâ, San Bartolomé, Pasong Tamó, Novaliches Proper (poblacion), Banlat (present-day Tandang Pubag) kabilang sa Novaliches at may lawak na humigit-kumulang Ang {{convert|8,100|ha|sp=us}}, ay inalis mula sa Caloocan. Ang natitirang bahagi ng Novaliches ay tinatawag na ngayong Hilagang Caloocan. Dahil dito, hinati ang Caloocan sa dalawang bahagi: isang mas urbanisadong katimugang bahagi at isang suburban-rural na hilagang bahagi, na bahagi ng Novaliches.<ref>{{cite web|url=https://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-Citizens-Charter.pdf|title=Caloocan City Citizen's Charter|accessdate=Mayo 6, 2022|website=City of Caloocan|archive-date=Abril 7, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407124746/https://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-Citizens-Charter.pdf|url-status=dead}}</ref> Noong 1957, ang sityo ng Bagbaguin ay inihiwalay mula sa baryo ng Caybiga (Kaybiga) at ginawang isang natatanging baryo na kilala bilang Baryo. Bagbaguin.<ref>{{cite PH act|chamber=RA|number=1713|url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra1957/ra_1713_1957.html |title=An Act to Convert the Sitio of Bagbaguin, Municipality of Caloocan, Province of Rizal, into a Barrio Bagpaguin Municipality to be a Barrio Bagpaguin Municipality Barrio ng Caybiga ng Parehong Munisipyo |access-date=June 12, 2012|date=June 21, 1957}}</ref> ===Mga pagtatangka sa muling pagsasaayos=== Ang mga isyu tungkol sa badyet at pamamahala ng mga pamahalaang nayon ay humantong sa mga pagtatangka na muling istruktura ang mga ''[[barangay]]'' ng lungsod simula noong huling bahagi ng dekada 1980.<ref name="MS0189">{{cite news |last=Antolin |first=Arkhon |date=Enero 24, 1989 |title=Plebisito sa pagbabawas ng mga barangay ng Kalookan itinakda |url=https://books.google.com/books?id=wEJIAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA4&article_id=3964,3504619 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=4 |via=[[Google Books]]}}</ref><ref name="tPS0913" /> Isang panukalang batas na isinulat ng [[Ika-1 distrito ng kongreso ng Caloocan|Ika-1 distrito ng lungsod]] [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kinatawan]] Virgilio Robles,<ref name="MS0189" /> na naglalayong bawasan ang mga barangay mula 188 patungong 60—tatlumpu sa [[Mga distrito ng Lehislatura ng Caloocan|bawat distrito ng lehislatura]]—ay inaprubahan bilang [[Batas Republika]] (RA) Blg. 6714 noong Pebrero 28, 1989.<ref name="ra6714">{{Banggitin ang batas ng PH|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1989/02/28/republic-act-no-6714/|chamber=RA|number=6714|title=Isang Batas na nagsasama, naghahati, at/o muling binubuhay ang iba't ibang barangay sa Lungsod ng Caloocan at para sa iba pang layunin|date=Pebrero 28, 1989|access-date=Hulyo 26, 2019|publisher=[[Opisyal na Gazette (Pilipinas)|Opisyal Gazette]]}}</ref> Isang plebisito ang ginanap noong Marso 10;<ref name="MS03a89" /><ref>{{cite PH act |title=Nagdedeklara sa Marso 10, 1989 bilang isang espesyal na araw sa Lungsod ng Caloocan |chamber=PP |number=384 |folio= |date=Marso 9, 1989 |url=https://lawphil.net/executive/proc/proc1989/proc_384_1989.html |access-date=Abril 6, 2024 |ref=}}</ref> na may 10% lamang na bilang ng mga botanteng bumoto<ref name="MS03b89" /> na may 384,981 rehistradong botante,<ref name="MS03a89">{{cite news |date=Marso 10, 1989 |title=Plebisito sa Kalookan ngayon |url=https://books.google.com/books?id=gY8VAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA41&article_id=4381,1475395 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=9 |via=[[Google Books]]}}</ref> karamihan sa mga kalahok na botante ay naiulat na tumutol sa panukala.<ref name="MS03b89">{{cite news |last=Mahilum |first=E. |date=Marso 11, 2023 |title=Mababa ang bilang ng mga botanteng bumoto para sa plebisito sa KC |url=https://books.google.com/books?id=go8VAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA9&article_id=4113,1664839 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=9 |via=[[Google Books]]}}</ref> Sa kabilang banda, ang mga residente ng [[Bagong Silang]] (Barangay 176), na noon ay pinakamataong barangay sa bansa at ginamit bilang relocation site para sa mga informal settler,<ref>{{cite news |last=Samonte |first=Severino |date=Mayo 20, 2023 |title=Mga Sulyap at Pagtingin: Paano naging pinakamalaking barangay sa PH ang Bagong Silang ng Caloocan |url=https://www.pna.gov.ph/opinion/pieces/688-how-caloocans-bagong-silang-became-biggest-barangay-in-ph |work=[[Philippine News Agency]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> umapela sa paghahati ng barangay simula noong 2013.<ref name="tPS0913">{{cite news |last1=Bajo |first1=Ramil |last2=Galupo |first2=Rey |date=Setyembre 17, 2013 |title=Sinusuportahan ng Alkalde ang hakbang na hatiin ang barangay ng Caloocan sa pito |url=https://www.philstar.com/metro/2013/09/17/1219131/mayor-supports-move-split-caloocan-barangay-seven/ |newspaper=[[The Philippine Star]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> Noong Abril 3, 2024, nilagdaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] [[Bongbong Marcos]] ang RA No. 11993 na hahati sa nayon sa anim.<ref>{{cite news |last=Bajo |first=Anna Felicia |date=Abril 5, 2024 |title=Pinirmahan ni Marcos ang batas na naghahati sa Bagong Silang, Caloocan sa 6 na barangay |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/metro/902772/marcos-signs-law-dividing-bagong-silang-caloocan-to-6-barangays/story/ |work=[[GMA News]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> Ito ay pinagtibay ng mayorya ng mga botante sa isang plebisito na ginanap noong Agosto 31.<ref name="bs2024">{{cite news |title=Pinayagan ng mga botante ng Caloocan ang paghahati Bagong Silang sa 6 na barangay |date=September 1, 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/news/2024/9/1/caloocan-voters-ok-splitting-bagong-silang-into-6-barangays-802 |work=[[ABS-CBN News]] |access-date1=September2} ===Digmaan sa droga sa Pilipinas=== {| class="floatright" style="padding: 1em; border-spacing: 1px; border: 1px solid darkgray; background-color: #F8F9FA; width:25em; font-size: 90%" |- ! style="text-align: left;" | Hepe ng Pulisya ! style="text-align: left;" | Petsa ng pagtatalaga <!-- o "Character" --> |- | Bartolome R. Bustamante<ref>{{cite news|last=Garcia|first=Danilo|title=Onsehan sa partihan, 2 holdaper itinumba ng kasamahan|url=https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/metro/2014/11/12/1390744/onsehan-sa-partihan-2-holdaper-itinumba-ng-kasamahan|access-date=August 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Pilipino Star]Novpublisher Ngayon] 12, 2014|lokasyon=[[Manila]], Pilipinas}}</ref> | Nobyembre 4, 2014 |- | Johnson C. Almazan<ref>{{cite news|last=Agoncillo|first=Jodee A.|title=Sumuko ang Asistio scion, inamin ang paggamit ng droga|url=https://newsinfo.inquirer.net/795112/asistio-scion-yields-admits-drug-use|access-date=Agosto 17, 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]]|publisher=Inquirer Interactive, Inc.|date=Hulyo 9, 2016}}</ref> | Hulyo 2016 |- | Chito G. Bersaluna<ref>{{cite news|last1=Galupo|first1=Rey|last2=Cabrera|first2=Romina|last3=Alquitran|first3=Non|title=3 patay sa pamamaril sa Caloocan, QC|url=https://www.philstar.com/metro/2017/02/03/1668474/3-dead-caloocan-qc-shootings|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Pebrero 3, 2017|location=[[Manila]], Pilipinas}}</ref> | Pebrero 2017 |- | Jemar D. Modequillo<ref>{{cite news|last=Santos|first=Raffy|title=Matapos ang pagpatay kay Kian, itinalaga ang bagong hepe ng pulisya ng Caloocan|url=https://www.abs-cbn.com/news/09/04/17/after-kian-slay-new-caloocan-police-chief-named |access-date=Agosto 17, 2025|work=[[ABS-CBN News and Current Affairs|ABS-CBN News]]|publisher=[[ABS-CBN Corporation]]|date=Setyembre 4, 2017|location=[[Manila]]}}</ref> | Setyembre 4, 2017 |- | Restituto B. Arcangel<ref>{{cite news|last=Subingsubing|first=Krixia|title=Nagpadala ng mas maraming opisyal ang bagong matataas na opisyal ng Caloocan upang pigilan ang mga pamamaril|url=https://newsinfo.inquirer.net/978676/new-caloocan-top-cop-deploys-more-officers-to-stop-shootings|access-date=Agosto 17, 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]]|publisher=Inquirer Interactive, Inc.|date=Marso 28, 2018}}</ref> | Marso 27, 2018 |- | Noel R. Flores<ref>{{cite news|last=David|first=Jun|title=Dating hepe ng pulisya ng Pasay, bagong hepe ng Caloocan|url=https://manilastandard.net/?p=296039|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[Manila Standard]]|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|date=Mayo 30, 2019}}</ref> | Mayo 30, 2019 |- | Dario M. Menor<ref>{{cite news|last1=Tupas|first1=Emmanuel|last2=Servallos|first2=Neil Jayson|title=3 mga hepe ng pulisya ng lungsod ang tinanggal sa pwesto dahil sa ilegal na pagsusugal|url=https://www.philstar.com/nation/2020/02/09/1991532/3-city-police-chiefs-axed-over-illegal-gambling|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Pebrero 9, 2020}}</ref> | Pebrero 7, 2020 |- | Samuel V. Mina Jr.<ref>{{cite news|last=Ong|first=Ghio|title=Tinanggal sa puwesto ang matataas na opisyal ng Caloocan matapos ang jailbreak|url=https://www.philstar.com/nation/2020/10/31/2053513/caloocans-top-cop-axed-after-jailbreak|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Oktubre 31, 2020|location=[[Manila]], Pilipinas|quote=Tinanggal sa puwesto si Col. Dario Menor noong Oktubre 23, isang araw matapos ang jailbreak[....] habang ang kanyang kapalit, si Col. Samuel Mina, ay nasa ilalim pa rin ng quarantine matapos mahawa ng COVID-19[...]}}</ref> | Oktubre 23, 2020 |} ==Heograpiya== Ang Caloocan ay nahahati sa dalawang lugar na hindi magkakadikit na may kabuuang pinagsamang lawak na {{convert|53.334|sqkm|sp=us}}. Ang Timog Caloocan, na may lawak na {{convert|13.625|sqkm|sp=us}}, ay napapaligiran sa timog ng [[Maynila]], sa silangan ng [[Lungsod ng Quezon]], sa kanluran ng [[Navotas]], sa hilaga-hilagang-kanluran ng [[Malabon]], at sa hilaga ng [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]]. Ang Hilagang Caloocan, na may lawak na {{convert|39.709|sqkm|sp=us}}, ay may hangganan sa timog-timog-silangan ng [[Lungsod ng Quezon]], sa timog-kanluran ng [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]], sa hilaga ng [[Marilao]], [[Meycauayan]] at [[San Jose del Monte]] sa lalawigan ng [[Bulacan]], at sa hilagang-silangan ng [[Rodriguez, Rizal|Rodriguez]] sa lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]].<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> ===Topograpiya=== [[File:Topo Map Caloocan South.png|thumb|Elevation map ng timog Caloocan]] Ang Timog Caloocan, kung saan matatagpuan ang karamihan sa mga establisyimento ng komersyo at industriya, ay nasa karaniwang patag at madaling mapuntahan na lupain, na may mga dalisdis mula 0–3%. Ang topograpiya ay unti-unting nagbabago mula sa malumanay hanggang sa katamtamang pahilig hanggang sa gumulong sa kahabaan ng [[North Luzon Expressway]], na may mga dalisdis mula 3–18%. Ang pinakamataas na punto sa {{convert|35.00|m|sp=us}} mula sa antas ng dagat ay matatagpuan sa lugar na ito, habang ang pinakamababang punto ay nasa katimugang bahagi ng Dagat-Dagatan na humigit-kumulang {{convert|0.993|m|sp=us}} mula sa antas ng dagat.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan">{{cite web|url=http://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-2017-2025-LCCAP.pdf|title=Climate change action plan|date=2016|website=caloocancity.gov.ph|access-date=Hulyo 11, 2020|archive-date=Hulyo 17, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717175130/http://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-2017-2025-LCCAP.pdf|url-status=dead}}</ref> Ang Hilagang Caloocan ay nailalarawan sa pamamagitan ng banayad hanggang matarik na alun-alon hanggang paikot na topograpiya na may mga dalisdis mula 3–18%, karamihan ay makikita sa hilaga at gitnang bahagi, na unti-unting nagiging patimog na patag na lupain pababa sa timog-kanlurang dulo ng hangganan. Dahil madaling puntahan ng mga pangunahing kalsada, maraming industriyal at residensyal na subdibisyon ang naitayo sa halos pantay na lupang ito.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> ===Heolohiya=== Ang heolohikal na pormasyon ng dalawang bahagi ng Caloocan ay iba-iba sa uri at katangian. at partikular na inuuri bilang quaternary [[alluvium]], [[tuff]] at tuffaceous sediment, [[pyroclastic flow]] deposito, at [[Conglomerate (geology)|conglomerates]]. Ang pormasyon sa silangang kalahati ng Metropolitan Manila na umaabot hanggang sa baybayin ng Manila Bay at kabilang ang mas malaking bahagi ng South Caloocan ay ang quaternary [[alluvium]], na binubuo ng mga hindi pinagsama-samang sediment na idineposito ng sapa na kinabibilangan ng buhangin, banlik, luwad at graba.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> Papuntang silangan ng South Caloocan, maaaring masubaybayan ang malalaking lugar na binubuo ng [[tuff]] at tuffaceous sediment, na kumakalat patungo sa buong silangang bahagi ng Metro Manila. Ang deposito ng [[Pyroclastic flow]] o [[igneous rocks]] na nabuo sa pamamagitan ng lithification ng ash flow ay naroroon din sa ilang hilagang gilid ng South Caloocan at sa karamihan ng mga bahagi ng North Caloocan. Sa hilagang-silangang hangganan ng Hilagang Caloocan, may natunton na [[konglomerate (heolohiya)|mga batong konglomerate]], tumatawid sa Tala Estate at umaabot sa lalawigan ng Bulacan at sa [[La Mesa Dam at Reservoir|La Mesa Watershed]].<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> Ang lupang matatagpuan sa parehong lugar ng Caloocan ay pangunahing nasa ilalim ng Novaliches Series, na sumasaklaw sa 96% ng kabuuang lawak ng lupain ng lungsod. Ang Novaliches Series ay binubuo ng mapula-pulang kayumangging lupa, malutong ang pagkakapare-pareho at butil-butil ang istraktura. May mga spherical concretion sa ilalim ng lupa at sa ilalim ay tuffaceous material na may iba't ibang antas ng pagkabulok at pag-weather. Ang tuffaceous material na ito ay nalalantad ng malawakang erosyon sa ilang lugar.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> ===Mga drainage sa ibabaw=== Ang Caloocan ay may mga tubig sa ibabaw na maaaring may natural na mga daluyan (mga sapa at ilog) o itinayo upang magsilbing mga drainage upang alisin ang sobrang tubig mula sa mga ibabaw ng lupa. Ang Timog Caloocan ay may humigit-kumulang {{convert|5.0|km|mi|sp=us|adj=mid|-long}} na mga bukas na kanal ng paagusan na pangunahing nagsisilbi sa reklamasyon na binubuo ng Kaunlaran Village (Dagat-Dagatan Development Project)<ref>{{cite PH act|chamber=GR|number=143230|url=https://lawphil.net/judjuris/juri2004/aug2004/gr_143230_2004.html|title=National Housing Authority vs. Baello|date=Agosto 20, 2004|accessdate=Hunyo 3, 2026}}</ref> at halos {{convert|11.3|km|mi|sp=us|adj=mid|-long}} na natural na tubig sa ibabaw na dumadaloy sa iba't ibang natural na sistema ng ilog. Kabilang dito ang [[Ilog Tullahan|Ilog Tinajeros-Tullahan]] sa hangganan ng Caloocan–Valenzuela; Maligaya Creek sa loob ng [[La Loma Cemetery]] at tumatawid [[Rizal Avenue|Rizal Avenue Extension]]; Casili Creek na nagtatapos sa Estero de Maypajo, at Cantarilla/Panaca Creek sa kahabaan ng hangganan ng Caloocan–Malabon. Sa Hilagang Caloocan, ang lahat ng tubig sa ibabaw ay binubuo ng mga natural na batis, ang pinakamahaba ay ang Meycauayan-Marilao River na naghahati sa Caloocan at Bulacan. Kabilang sa iba pa ang Ilog Bagong Silang, Tala, Camarin, Pasong Malapad, at Bagumbong Creeks na tumatawid sa maraming subdibisyon, sa loob ng {{convert|52.7|km|sp=us}} na haba sa loob ng mga hangganan ng teritoryo ng lungsod.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> ===Klima=== Ang klima ay isang [[tropikal na klima ng sabana]] (Koppen: Aw), kung saan ang karamihan sa kabuuang ulan ay nangyayari sa loob ng mahaba at masaganang tag-ulan sa pagitan ng Mayo at Oktubre, ngunit ang klima ay hindi sapat na basa para maiuri ito bilang isang [[tropikal na klima ng monsoon]] (Koppen: Am). {{Weather box | lokasyon = Caloocan | lapad = awtomatiko | metric first = Oo | iisang linya = Oo | Enero mataas C = 29 | Enero mababa C = 20 | Pebrero mataas C = 30 | Pebrero mababa C = 20 | Marso mataas C = 32 | Marso mababa C = 21 | Abril mataas C = 34 | Abril mababa C = 23 | Mayo mataas C = 33 | Mayo mababa C = 24 | Hunyo mataas C = 31 | Hunyo mababa C = 25 | Hulyo mataas C = 30 | Hulyo mababa C = 24 | Agosto mataas C = 29 | Agosto mababa C = 24 | Setyembre mataas C = 29 | Setyembre mababa C = 24 | Oktubre mataas C = 30 | Oktubre mababa C = 23 | Nobyembre mataas C = 30 | Nobyembre mababa C = 22 | Disyembre mataas C = 29 | Mababa sa Disyembre C = 21 | Presipitasyon sa Enero mm = 7 | Presipitasyon sa Pebrero mm = 7 | Presipitasyon sa Marso mm = 9 | Presipitasyon sa Abril mm = 21 | Presipitasyon sa Mayo mm = 101 | Presipitasyon sa Hunyo mm = 152 | Presipitasyon sa Hulyo mm = 188 | Presipitasyon sa Agosto mm = 170 | Presipitasyon sa Setyembre mm = 159 | Presipitasyon sa Oktubre mm = 115 | Presipitasyon sa Nobyembre mm = 47 | Presipitasyon sa Disyembre mm = 29 | Mga araw ng ulan sa Enero = 3.3 | Mga araw ng ulan sa Pebrero = 3.5 | Mga araw ng ulan sa Marso = 11.1 | Mga araw ng ulan sa Abril = 8.1 | Mga araw ng ulan sa Mayo = 18.9 | Mga araw ng ulan sa Hunyo = 23.5 | Mga araw ng ulan sa Hulyo = 26.4 | Mga araw ng ulan sa Agosto = 25.5 | Mga araw ng ulan sa Setyembre = 24.5 | Mga araw ng ulan sa Oktubre = 19.6 | Mga araw ng ulan sa Nobyembre = 10.4 | Mga araw ng ulan sa Disyembre = 6.4 | pinagmulan 1 = Meteoblue<ref name="met_norms"> {{cite web | url = https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/san-jose-del-monte_philippines_1689395 | pamagat = Caloocan: Karaniwang Temperatura at Ulan | publisher = Meteoblue | access-date = Mayo 13, 2020 }}</ref> | petsa = Mayo 13, 2020 }} ===Mga barangay=== Ang Caloocan ay nahahati sa 188 mga barangay: {| class="wikitable collapsible collapsed" width=60% !style="background: yellow" colspan=3 align="center" |Caloocan (South) |- ! Barangay !! Zone !! Area/Name |- |Barangay 1 || 1<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone01.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 1] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091007151831/http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone01.pdf |date=2009-10-07 }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Sangandaan |- |Barangay 2 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 3 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 4 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 5 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 6 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 7 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 8 || 1 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 9 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 10 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 11 || 1 || Poblacion |- |Barangay 12 || 1 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 13 || 2<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone02.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 2]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 14 || 2 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 15 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 16 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 17 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 18 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 19 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 20 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 21 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 22 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 23 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 24 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 25 || 3<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone03.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 3]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Maypajo |- |Barangay 26 || 3 || Maypajo |- |Barangay 27 || 3 || Maypajo |- |Barangay 28 || 3 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 29 || 3 || Maypajo |- |Barangay 30 || 3 || Maypajo |- |Barangay 31 || 3 || Maypajo |- |Barangay 32 || 3 || Maypajo |- |Barangay 33 || 3 || Maypajo |- |Barangay 34 || 3 || Maypajo |- |Barangay 35 || 3 || Maypajo |- |Barangay 36 || 4<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone04.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 4]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Marulas |- |Barangay 37 || 4 || Marulas |- |Barangay 38 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 39 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 40 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 41 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 42 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 43 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 44 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 45 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 46 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 47 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 48 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 49 || 5<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone05.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 5]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 50 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 51 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 52 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 53 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 54 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 55 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 56 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 57 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 58 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 59 || 6<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone06.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 6] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101011074521/http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone06.pdf |date=2010-10-11 }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 60 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 61 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 62 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 63 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 64 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 65 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 66 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 67 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 68 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 69 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 70 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 71 || 7<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone07.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 7]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 72 || 7 || [[Victory Liner]] Compound, Grace Park East |- |Barangay 73 || 7 || PNR Compound, Grace Park East |- |Barangay 74 || 7 || Heroes Del 96, Grace Park East |- |Barangay 75 || 7 || Heroes Del 96, Grace Park East |- |Barangay 76 || 7 || Monumento, Grace Park East |- |Barangay 77 || 7 || Caimito Road, University Hills |- |Barangay 78 || 7 || Monumento, University Hills |- |Barangay 79 || 7 || Caimito Road, University Hills |- |[[Barangay 80]] || 7 || University Hills Subdivision (University of the East) |- |Barangay 81 || 8<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone08.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 8]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 82 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 83 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 84 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 85 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 86 || 8 || Calaanan Compound, Grace Park East |- |Barangay 87 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 88 || 8 || Ever Gotesco Malls, Grace Park East |- |Barangay 89 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 90 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 91 || 8 || Our Lady of Grace, Grace Park East |- |Barangay 92 || 8 || Madre Ignacia, Grace Park East |- |Barangay 93 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 94 || 9<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone09.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 9]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Biglang-Awa, Grace Park East |- |Barangay 95 || 9 || Balintawak |- |Barangay 96 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 97 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 98 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 99 || 9 || Dorotea Compound, Balintawak |- |Barangay 100 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 101 || 9 || Galino, Grace Park East |- |Barangay 102 || 9 || 9th Avenue, Grace Park East |- |Barangay 103 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 104 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 105 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 106 || 10<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone10.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 10]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park East |- |Barangay 107 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 108 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 109 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 110 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 111 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 112 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 113 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 114 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 115 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 116 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 117 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 118 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 119 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 120 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 121 || 11<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone11.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 11]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park East |- |Barangay 122 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 123 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 124 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 125 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 126 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 127 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 128 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 129 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 130 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 131 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 132 || 12<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone12.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 12]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio West |- |Barangay 133 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 134 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 135 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 136 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 137 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 138 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 139 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 140 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 141 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 142 || 13<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone13.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 13]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio West |- |Barangay 143 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 144 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 145 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 146 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 147 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 148 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 149 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 150 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 151 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 152 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 153 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 154 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 155 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 156 || 14<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone14.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 14]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio East |- |Barangay 157 || 14 || Bagong Barrio East |- |Barangay 158 || 14 || Baesa, Eternal Gardens Memorial Park |- |Barangay 159 || 14 || Baesa |- |Barangay 160 || 14 || Libis Baesa |- |Barangay 161 || 14 || Libis Reparo |- |Barangay 162 || 14 || Santa Quiteria |- |Barangay 163 || 14 || Santa Quiteria |- |Barangay 164 || 14 || Talipapa |} {| class="wikitable collapsible collapsed" width=75% !style="background: green" colspan=6 align="center" |Caloocan (North) |- ! Barangay !! Zone !! Area/Name |- |Barangay 165 || 15<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone15.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 15]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagbaguin |- |Barangay 166 || 15 || Kaybiga |- |Barangay 167 || 15 || Llano (Llano Road, PLC Subdivision, Silanganan Subdivision, Sunriser Village, Sagrado Village, Dolmar Golden Hills Subdivision, Miranda Subdivision, Whispering Palms Subdivision) |- |Barangay 168 || 15 || Deparo (Deparo Road, Teofilo Samson Road, Kabatuhan Street) |- |Barangay 169 || 15 || BF Homes (Estrella Homes, Santa Fe Homesite, BF Homes Caloocan Phase 1, and 2) |-i |Barangay 170 || 15 || Deparo 2 (Amparo Novaville, SM Homes, Cefels 2 Subdivision, Diamante Neighborhood, BF Homes Caloocan Phase 3) |- |Barangay 171 || 15 || Bagumbong (Bagumbong Road, Bagumbong Dulo, Taas Street, Rainbow Village V, Bankers Village, Shelterville) |- |Barangay 172 || 15 || Urduja Village, Merry Homes II, Zabarte |- |Barangay 173 || 15 || Congress Village, Palmera Spring II, Senate Village, Hillcrest Village |- |Barangay 174 || 15 || Camarin |- |Barangay 175 || 15 || Camarin | | | |- |Barangay 176–A, B, C, D, E, F || 15 || [[Bagong Silang]] | |- |Barangay 177 || 15 || Camarin (Cielito Homes, Capitol Parkland, Franville IV) |- |Barangay 178 || 15 || Camarin |- |Barangay 179 || 16<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone16.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 16]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Amparo, (Amparo Subdivision, Dela Costa Homes II, Capitol Park Homes II, Sacred Heart Village, Roseville Subdivision) |- |Barangay 180 || 16 || Tala (Miramonte Heights, Soldiers Hills III and Victory Heights Subdivision) |- |Barangay 181 || 16 || Pangarap Village |- |Barangay 182 || 16 || Pangarap Village |- |Barangay 183 || 16 || Tala (Midway Park Subd., Mountain Heights Subd.) |- |Barangay 184 || 16 || Tala (Bankers' Village II, Cefels Park III) |- |Barangay 185 || 16 || Tala (Malaria) |- |Barangay 186 || 16 || Tala (Barracks II, LD Village, Admin Site) |- |Barangay 187 || 16 || Tala (Barrio San Lazaro, Barrio San Jose, Barrio Santo Niño, Barrio San Roque, Sto. Cristo) |- |Barangay 188 || 16 || Tala (Phase 12, Riverside, San Isidro, Concepcion, Sta. Rita) |} ===Mga Alitan sa Teritoryo=== Ang Caloocan ay may tatlong hindi pa nareresolbang alitan sa hangganan. Ang alitan nito sa [[San Jose del Monte]], [[Bulacan]], na nakatala bilang G.R. No. 142601 na may petsang Oktubre 23, 2006, ay sumasaklaw sa mga bahagi ng Pangarap Village at tila Bankers Village 2 na dating bahagi ng Tala Estate. Ang kawalan ng hurisdiksyon ng Commission on Settlement of Land Problems (COSLAP) ay nagresulta sa pagpapawalang-bisa ng desisyon nito.<ref>{{cite PH act|chamber=GR|number=142601|title=National Housing Authority vs. Commission on the Settlement of Land Problems, Municipality of San Jose del Monte, Bulacan, Sps. Angel at Rosario Cruz, Rufino Laan, Rufino Laan Santos, Andres Nepomuceno, Sps. Alberto at Herminia Hagos, Leon Guilalas, Sps. Oscar at Haydee Badillo|url=https://lawphil.net/judjuris/juri2006/oct2006/gr_142601_2006.html|publisher=Lawphil|date=Oktubre 23, 2006|accessdate=Mayo 1, 2024}}</ref> Ang alitan nito sa [[Lungsod ng Quezon]] ay umiikot sa Barangay Baesa ng huli. Mayroon ding mga pagkakaiba sa hangganan sa kahabaan ng [[Andres Bonifacio Avenue]] malapit sa [[Manila North Cemetery]] at Barrio San Jose ng Caloocan.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 14, 2016 |title=Bautista: Malinaw na mga alitan sa hangganan ng QC |publisher=Manila Standard |url=https://manilastandard.net/mobile/article/224135 |access-date=September 3, 2021 }}</ref> Ang alitan nito sa [[Malabon]] ay kinasasangkutan ng Barangays 160 at 161 ng Caloocan sa Libis Baesa, na parehong inaangkin ng mga lungsod na nasa loob ng kanilang hurisdiksyon. Noong 2025, ibinasura ng [[Korte Suprema ng Pilipinas]] ang petisyon ng Caloocan na kumukuwestiyon sa konstitusyonalidad ng Republic Act No. 9019 (Malabon City Charter), na binanggit na ito ay napaaga. Ikinatuwiran ng Caloocan na ang parehong barangay ay kasama sa teritoryo nito bilang bahagi ng Republic Act No. 3278 (Caloocan City Charter) at inangkin na ang mga residente ng parehong barangay ay palaging bumoto sa mga halalan sa Caloocan simula noong 1961.<ref>{{cite news|url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/caloocan-malabon-boundary-dispute-a5260-20250704-lfrm|title=Ngayon Ko Nalaman: Ang Hindi Pagkakasundo sa Hangganan sa Pagitan ng Caloocan at Malabon|date=Hulyo 4, 2025|accessdate=Setyembre 11, 2025|website=Esquire Philippines|first=Nick|last=Aguila}}</ref> Sa halip, inatasan ng Korte ang parehong lungsod na lutasin ang isyu sa pamamagitan ng mga pamamaraan sa ilalim ng Local Government Code, simula sa kani-kanilang mga konseho ng lungsod.<ref>{{cite balita|url=https://www.philstar.com/nation/2025/02/26/2424346/sc-orders-caloocan-malabon-resolve-your-territorial-dispute|title=Iniutos ng SC sa Caloocan, Malabon: Lutasin ang inyong alitan sa teritoryo|first1=Mark Ernest|last1=Villeza|first2=Daphne|last2=Galvez|publisher=The Philippine Star|date=Pebrero 26, 2025 |accessdate=Abril 15, 2025}}</ref> Bago ito, noong 2014, pumirma ang mga pamahalaang lungsod ng Caloocan at [[Malabon]] ng isang memorandum of understanding (MOU) upang paunlarin ang {{convert|80|ha}} ng pinagtatalunang lupa na matatagpuan sa loob ng lugar ng Libis Baesa ng Caloocan at ng Barangay Potrero ng Malabon. Pinigilan ng MOU ang anumang desisyon ng korte sa hindi pagkakasundo na nagsimula noong 2001, nang ang Malabon, nang ito ay gawing isang lungsod na may mataas na antas ng urbanisasyon, ay kumuha ng kontrol sa mga lupang dating nasa ilalim ng hurisdiksyon ng Caloocan.<ref>{{cite news|url=https://www.philstar.com/metro/2014/06/18/1335945/caloocan-malabon-settle-land-row|title=Caloocan, Malabon ay nanirahan sa land row|first1=Ramil|last1=Bajo|first2=Rey|last2=Galupo|date=Hunyo 18, 2014|accessdate=Mayo 1, 2024|work=The Philippine Star}}</ref> ==Demograpiko== {{Populasyon}} == Pamahalaan == === Alkalde === {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=0 |- | colspan=2 | <hr> |- valign=top ! Alkalde !! Panunungkulan |- | colspan="2" | <hr> |- |Pedro Sevilla ||align=center| 1902–1905 |- |Silverio Baltazar ||align=center|1904–1906 |- |Tomas Susano||align=center|1906–1908 |- |Leon Nadurata|| align=center|1908–1910 |- |Emilio Sanchez|| align=center|1910–1913 |- |Godofredo Herrera || align=center|1913–1915 |- |Jose Sanchez|| align=center|1915–1921 |- |Dominador Aquino || align=center|1922–1925 |- |Pablo Pablo|| align=center|1926–1928 |- |Dominador Aquino|| align=center|1928–1931 |- |Pablo Pablo|| align=center|1932–1940 |- |Cornelio Cordero|| align=center|1941–1944 |- |Oscar Baello|| align=center|1945–1946 |- |Jesus Basa|| align=center|1946–1951 |- |Macario Asistio, Sr.|| align=center|1952–1971 |- |Marcial Samson|| align=center|1972–1976 |- |Alejandro Fider|| align=center|1976–1978 |- |Virgilio Robles|| align=center|1978–1980 |- |Macario Asistio, Jr.|| align=center|1980–1986 |- |Virgilio Robles||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 1986 |- |Antonio Martinez|| align=center|1986–1988 |- |Macario B. Asistio, Jr.|| align=center|1988–1995 |- |Reynaldo Malonzo || align=center|1995–2004 |- | Enrico Echiverri || align="center" |2004–2013 |- | Oscar Malapitan || align="center" |2013-2022 |- | Along Malapitan || align="center" |2022-Ngayon |- | <hr> | |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Metro Manila}} {{Mga Lungsod sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Caloocan]] [[Kategorya:Lungsod ng Caloocan]] gitiyl4zychp1njgdm050fnr53zqx8a 2214305 2214301 2026-07-03T02:49:25Z ~2026-37929-56 163601 /* Panahon ng pananakop ng mga Hapones */ 2214305 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Caloocan | native_name = ᜃᜎᜓᜂᜃᜈ᜔ | sealfile = | caption = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na ipinakikita ang lokasyon ng Lungsod ng Caloocan | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = | founded = 1815 | cityhood = Pebrero 16, 1962 | barangays = 188 | class = Ika-1 klaseng lungsod | mayor = Dale Gonzalo Malapitan | language = [[Wikang Tagalog|Tagalog]]<br>[[Taglish]] | areakm2 = 55.80 }} Ang '''Caloocan''' (<small>pagbigkas:</small> ka•lo•ó•kan), o ang '''''Makasaysayang Lungsod ng Caloocan''''', ay isa sa mga lungsod na bumubo sa [[Kalakhang Maynila]] sa [[Pilipinas]]. Kanugnog ito ng [[Maynila]] sa hilaga. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. Nahahati sa dalawang bahagi ang Caloocan mula nang ilipat mga barrio nito sa noo'y itinatatag na [[Lungsod Quezon]].<ref>{{cite web | url = http://caloocancity.gov.ph/about-us | title = About Us | publisher = Lungsod ng Caloocan | accessdate = Oktubre 4, 2015 | language = Ingles | archive-date = Oktubre 11, 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151011072132/http://caloocancity.gov.ph/about-us | url-status = dead }}</ref> Matatagpuan ang Katimogang Caloocan sa hilaga ng Maynila at napapaligiran ng lungsod ng [[Malabon]] at lungsod ng [[Valenzuela, Kalakhang Maynila|Valenzuela]] sa hilaga, lungsod ng [[Navotas]] sa kanluran, at [[Lungsod Quezon]] sa silangan. Pinakahilagang teritoryo ng Kalakhang Maynila ang Hilagang Caloocan na nasa silangan ng Valenzuela, hilaga ng Lungsod Quezon, at timog ng lungsod ng [[San Jose del Monte]] sa lalawigan ng [[Bulacan]]. ==Pangalan== Ang Caloocan bilang isang [[pangalang pampook]] ay mula sa salitang ugat na "lo-ok;" "kalook-lookan" (o "kaloob-looban") na nagngangahulugang "pinakaloob na lugar." Kolokyal na binabaybay ang pangalan ng lungsod bilang '''Kalookan'''. May magkakaibang kagustuhan ukol sa nais na baybay ng pangalan ng lungsod. Ang kaibhan at ang tilang kalituhan sa pagbaybay ay nagsimula noong unang bahagi ng dekada-1970, nang ipinasa ng lupong munisipal ang isang resolusyon na nag-uutos sa mga kagawarang panlungsod na gumamit ng pangalang "Kalookan." Ngunit naantala ang pagpapatupad ng resolusyon nang isinailalim ang bansa sa [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|batas militar]] noong Setyembre 1972. Pagkaraang ibinalik ang mga sangguniang panlungsod at pambayan, inihain ni noo'y Konsehal na si Aurora Asistio-Henson ang Resolusyon Blg. 006 na nagbabago sa naunang resolusyon at itinataguyod ang [[nasyonalismong Filipino]] sa pamamagitan ng pag-uutos sa lahat ng mga residente at mga tanggapan at establisimiyento ng lungsod - "pampubliko man o pampribado" - na ibaybay ang pangalan ng lungsod bilang "Kalookan." Ayon kay Henson, ang "naka-Filipinong baybay" ay nagbibigay ng diwa at kahulugan sa kasaysayan ng lungsod. Dagdag niya, dapat itong gamitin "sa gusaling panlungsod, sa mga gusaling pambarangay, mga palengke, at ibang mga lugar para sa kabatiran at paggabay sa lahat na sangkot." Gayunpaman, mariing kinondena ito ng mga residente, may-ari ng mga negosyo, at opisyal. Tinuring na iligal ni Virgilio Robles, dating mambabatas at alkalde ng lungsod, ang hakbang dahil wala itong pagsang-ayon ng Kongreso. Dagdag niya na binaybay ang pangalan ng lungsod bilang "Caloocan" tulad ng ipinakikita ng karta ng lungsod (''city charter''). Ang pagkalahatang kagustuhan sa pagbaybay ng pangalan sa mismong lungsod ay "Caloocan" at hindi "Kalookan," sa kabila ng umiiral na ordinansang panlungsod, bagamat humantong ang kalituhan sa iba't-ibang mga pagbaybay ng pangalan sa maraming mga negosyo sa lungsod. Nakabaybay na "Caloocan" ang pangalan ng lungsod sa opisyal na sagisag, at pabor ang gayong pagbaybay sa maraming mga barangays at mga paaralang pampubliko at pampribado sa lungsod. Ang "Kalookan" ay nais na baybay ng ''Directories of the Philippines Corporation'' (DPC) na nakahimpil sa Makati, habang pabor naman sa baybay na "Caloocan" ang maraming mga pahayagang pambansa at magasin, pati mga gumagawa ng mapa tulad ng HYDN Publishing na nakahimpil sa Mandaluyong.<ref>{{cite news |url=https://www.manilatimes.net/2004/10/19/opinion/confusion-over-spelling-caloocan-or-kalookan/687279/ |title=Confusion over spelling: Caloocan or Kalookan? |work=[[The Manila Times]] |date=Oktubre 19, 2004 |accessdate=Abril 2, 2020 |archive-date=Nobiyembre 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109161917/https://www.manilatimes.net/2004/10/19/opinion/confusion-over-spelling-caloocan-or-kalookan/687279/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.pna.gov.ph/opinion/pieces/166-which-is-which-caloocan-or-kalookan |title=Which is which, Caloocan or Kalookan? |work=[[Philippine News Agency]] |last=Samonte |first=Severino |date=Disyembre 6, 2018 |accessdate=Abril 2, 2020}}</ref> ==Kasaysayan== [[File:Mga Boluntaryo ng ika-20 Kansas na nagmamartsa sa Caloocan sa gabi.jpg|left|thumb|Ang tren ng bala at mga reserba ng ika-20 Kansas Volunteers, si Col. Frederick R. Funston, na nagmamartsa sa Caloocan sa gabi pagkatapos ng labanan noong Pebrero 10.]] ===Panahon ng kolonyal na Espanyol=== Sa simula, ang Caloocan ang lugar kung saan nagtatagpo ang lumang bayan ng [[Tondo, Maynila|Tondo]] at [[Malabon|Tambobong]], na matatagpuan sa baybayin ng ''Dagát-Dagatan'', isang hugis-gasuklay na laguna sa loob ng bansa sa kanluran. Ang pamayanan sa tabi ng dalampasigan ay kilala bilang "''Aromahan''", o "''Espina''" sa mga Kastila, at nahiwalay sa Look ng Maynila sa pamamagitan ng makipot na tagaytay mula Tondo patungo sa bukana sa [[Navotas|Kinabutasan]] patungo sa dagat.<ref name="The Role of Kalookan in the Nation's Quest for Freedom"> |first1=Agapito |title=Ang Papel ng Kalookan sa Paghahanap ng Bayan para sa Kalayaan |url=http://sangandaan.net/kalookan/P1A1TOC.htm |access-date=Abril 26, 2020 |archive-date=Enero 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200119085101/http://sangandaan.net/kalookan/P1A1TOC.htm |url-status=dead }}</ref> Pagsapit ng huling bahagi ng 1700s, ang mga mangingisda ng Aromahan ay lumawak patungo sa isang burol sa silangan ng Dagat-Dagatan. Ang natural na mabatong burol na ito ay tinawag na "''Kaloogan''", na nangangahulugang "loob na teritoryo." Dahil ang Aromahan ay nailagay sa paligid, ang lugar na ito sa tuktok ng burol ay tinirhan din ng mga inaaping tao mula sa Tondo, na naging bagong sentro ng komunidad noong 1802. Sa silangan ay isang malawak na lupain na [[Imperata cylindrica|natatakpan ng cogon]]. Sa kalaunan ay tinawag na "''Kalaanan''", ibig sabihin ay "flat grassland" sa lumang Tagalog, ang lugar na ito ay kilala na ngayon bilang Grace Park.<ref name="The Role of Kalookan in the Nation's Quest for Freedom" /> Naging munisipalidad ang Caloocan nang mahiwalay ito sa Tondo noong 1815. Ang orihinal na teritoryo nito ay umaabot hanggang sa paanan ng [[Marikina]], [[San Mateo, Rizal|San Mateo]] at [[Rodriguez, Rizal|Montalban]] sa silangan; [[Tinajeros, Malabon|Tinajeros]], [[Tanza, Navotas|Tanza]], at Tala ilog sa hilaga; [[San Juan, Metro Manila|San Juan del Monte]], [[San Francisco del Monte]], [[Sampaloc, Manila|Sampalok]], [[Santa Cruz, Manila|Santa Cruz]] at Tondo sa timog; at Dagat-dagatan at Aromahan sa kanluran.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan">{{Banggitin ang web |url=https://caloocancity.gov.ph/about-us/history/ |title=Kasaysayan ng Caloocan |website=Lungsod ng Caloocan |access-date=Pebrero 23, 2024 |archive-date=Hulyo 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711082107/https://caloocancity.gov.ph/about-us/history/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.yodisphere.com/2021/08/Caloocan-City-History.html |title=Kasaysayan ng Lungsod ng Caloocan - El Pueblo de Caloocan Provincial de Manila {{!}} Metro Manila Pilipinas|date=Agosto 2021 |accessdate=Mayo 6, 2022|website=yodisphere.com}}</ref> Ang gusali ng lokal na pamahalaan ay itinayo sa medyo maayos na bahagi sa itaas lamang ng Libis Espina. Ang lumang kapilya ng Aromahan ay tuluyang inabandona at isang bagong [[Caloocan Catedral|simbahan ang itinayo]] na nakaharap sa munisipyo. Upang makatakas sa mga awtoridad ng Espanya, marami mula sa lugar ang umalis sa mismong bayan at nagtago sa mga damuhan ng [[Balingasa|Balintawak]] at Pugad-Lawin, kung saan nilabanan ng mga tao ang mga panginoong maylupa ng Hacienda de Maysilo para sa mga karapatan sa lupa, na nagpatuloy nang halos isang daang taon.<ref name="Ang Papel ng Kalookan sa Paghahanap ng Bansa para sa Kalayaan" /><ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Noong 1888, nauna ang steam [[tranvia]] kaysa sa pag-uugnay sa bayan sa kabisera at sa mga bayan sa baybayin ng Malabon at Navotas noon. Noong 1891, binuksan ng [[Manila Railroad Company]] ang [[estasyon ng Caloocan|isang estasyon ng tren]] sa bayan.<ref>{{cite web|url=https://pnr.gov.ph/about-contact-us/who-we-are/pnr-in-philippine-history/24-history/126-pnr-historical-highlights|title=MGA HIGHLIGHTS SA KASAYSAYAN NG PNR|website=Philippine National Railways|access-date=Abril 3, 2022}}</ref> ====Ang Rebolusyong Pilipino==== {{Tingnan din|Rebolusyong Pilipino}} Mahalaga sa kasaysayan ang Caloocan dahil ito ang sentro ng mga aktibidad para sa [[Katipunan]], ang lihim na militanteng samahan na naglunsad ng [[Rebolusyong Pilipino]] laban sa Imperyong Espanyol. Sa isang bahay sa Caloocan, ginanap ang mga lihim na pagpupulong nina [[Andrés Bonifacio]] at ng kanyang mga tauhan, at sa mga paligid ng lungsod kung saan naganap ang unang armadong engkwentro sa pagitan ng Katipunan at ng mga Espanyol. Sumiklab ang rebolusyon pagkatapos ng "[[Sigaw ng Pugad Lawin|Sigaw ng Balintawak]]" na pinangunahan ni Bonifacio laban sa Espanya noong Agosto 30, 1896. ===Panahon ng pagsalakay ng mga Amerikano=== [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68156741.jpg|thumb|left|Aviation view ng Caloocan, 1938]] Noong 1899, nagpakita ng pagtutol ang mga tao ng Caloocan sa pakikipagkasundo sa mga Amerikano, na determinadong palawigin ang kanilang kataas-taasang kapangyarihan sa bansa. Nilabanan ng mga kalalakihan ng Caloocan ang mga bagong mananakop noong Pebrero 23, 1899, ngunit hindi nagtagumpay ang mga lokal na sundalo dahil sa alitan ni [[Antonio Luna]] sa mga loyalista ni [[Emilio Aguinaldo]].<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Pagkatapos ay nasaksihan ng lungsod ang matinding labanan sa [[Digmaang Pilipino-Amerikano]], sa [[Labanan sa Caloocan]] at sa [[Ikalawang Labanan sa Caloocan]]. Noong 1901, sa ilalim ng [[Kasaysayan ng Pilipinas (1898–1946)|rehimeng Amerikano]], ang Caloocan, na dating bahagi ng [[Maynila (lalawigan)|lalawigan ng Maynila]], ay naging isa sa mga munisipalidad ng bagong tatag na lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]].<ref>{{Banggitin ang PH act|url=https://lawyerly.ph/laws/view/l2485 |date=Hunyo 11, 1901 |title=Isang Batas na Nagpapalapad ng mga Probisyon ng Batas ng Pamahalaang Panlalawigan sa Lalawigan ng Rizal |chamber=Act |number=942|access-date=Hunyo 12, 2022}}</ref> Dahil sa pagsasama-sama ng ilang munisipalidad noong 1903, ang [[Novaliches]], na noon ay isang malayang munisipalidad, ay naging bahagi ng Caloocan alinsunod sa Batas Blg. 942,<ref>{{cite PH act|url=https://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|chamber=Act|number=942|date=Oktubre 12, 1903|accessdate=Mayo 12, 2022|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima}}</ref> na inamyendahan ng Batas Blg. 984 at 1008 ng [[Komisyon ng Pilipinas]]. ===Panahon ng pananakop ng mga Hapones=== Noong 1942, ang Caloocan ay isa sa mga munisipalidad ng Rizal na pinagsama kasama ng Maynila at Lungsod Quezon upang mabuo ang [[Lungsod ng Malawakang Maynila]] bilang isang hakbang pang-emerhensya ni Pangulong [[Manuel L. Quezon]].<ref>{{cite PH act|chamber=EO|number=400, s. 1942|title=Paglikha ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|petsa=Enero 1, 1942|accessdate=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/}}</ref><ref name="emb">{{cite web|title=Kaligirang Pangkasaysayan|url=http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|website=DENR - Kawanihan ng Pamamahala ng Kapaligiran - Pambansang Rehiyon ng Punong Rehiyon|access-date=Mayo 28, 2022|archive-date=Abril 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402134109/http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|url-status=dead}}</ref> Nabawi nito ang katayuan nito bago ang digmaan bilang isang munisipalidad ng Rizal nang ang Lungsod ng Kalakhang Maynila ay binuwag epektibo noong Agosto 1, 1945.<ref name="eo58">{{cite PH act|chamber=EO|number=58, s. 1945|title=Pagbabawas ng Teritoryo ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Hulyo 26, 1945|accessdate=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/}}</ref> ===Pagiging Lungsod=== {{main|Mga Lungsod ng Pilipinas}} [[File:Aacaloocanjf.JPG|thumb|left|Ang lumang Bulwagan ng Lungsod ng Caloocan sa distrito ng Poblacion ang naging luklukan ng lokal na pamahalaan para sa Caloocan mula 1952 hanggang 2017.]] Noong 1961, matapos aprubahan ng [[Kongreso ng Pilipinas|Kongreso ng Pilipinas] ang Republic Act No. 3278, isang plebisito ang isinagawa.<ref name="ra3278" /> Opisyal na itinalaga ang Caloocan sa pagiging lungsod noong Pebrero 16, 1962.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Ang Caloocan ay nanatiling isang lungsod ng lalawigan ng Rizal hanggang Nobyembre 7, 1975, nang ito ay maging bahagi ng Pambansang Rehiyon ng Kabisera o [[Metro Manila]], sa bisa ng Atas ng Pangulo Blg. 824.<ref name="PD824">{{cite PH act|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|chamber=PD|number=824|title=Paglikha ng Metropolitan Manila at ng Komisyon ng Metropolitan Manila at para sa Iba Pang Layunin |date=Nobyembre 7, 1975 |access-date=Hulyo 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312121648/http://lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|archive-date=Marso 12, 2016|url-status=live}}</ref> ===Mga pagbabago sa teritoryo=== [[File:Mga pagbabago sa teritoryo ng Caloocan.png|upright=1.35|thumb|Mga pagbabago sa teritoryo ng Caloocan.<br/>{{color box|green}} Mga umiiral na hangganan ng teritoryo<br/>{{color box|#3E8EDE}} Hiniwalay ng Commonwealth Act No. 502 (1939)<br/>{{color box|yellow}} Hiniwalay ng Republic Act No. 392 (1949)]] Ang Caloocan ay dating sumasaklaw sa isang mas malaki at magkakadikit na lugar. Ang mga distrito ng [[Mga Barangay ng Quezon City|Balintawak]], [[Quezon City#La Loma|La Loma]] at [[Novaliches]] ay dating bahagi ng Caloocan. Ang Balintawak ay isang makasaysayang distrito dahil ito ang orihinal na lugar ng "Sigaw ng Pugad Lawin" (Unang Sigaw sa Balintawak) sa isang lokasyon na tinatawag na "Kang-kong" malapit sa bahay ni [[Melchora Aquino|Tandang Sora]]. Ang Novaliches ay isang malawak na sektor na may ilang mga dalisdis ng bundok na nagsilbing mga lugar ng pagpupulong at taguan para kay [[Andrés Bonifacio]] at sa ''Katipunan''. Noong panahon ng pananakop ng mga Amerikano, nagkaroon ng pagsasama-sama ng ilang mga munisipalidad. Sinakop ng Caloocan ang kalapit na bayan ng Novaliches noong Oktubre 12, 1903, ayon sa nakasaad sa Batas Blg. 942 ng [[Komisyon sa Pilipinas]], na nagdala sa kabuuang lawak nito sa humigit-kumulang {{convert|1,500|ha|sp=us}}.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan"/><ref>{{cite PH act|chamber=Act|number=942|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima| url=https://lawyerly.ph/laws/view/l89ad| publisher=Abogado| petsa=Oktubre 12, 1903| accessdate=June 7, 2024}}</ref> Nang likhain ang Commonwealth Act No. 502 [[Quezon City]] noong 1939, ang Caloocan ay nagbigay ng 1,500 ektarya ng lupa mula sa mga baryo o sitio ng Bagubantay (Bago Bantay), Balintauac (Balintawák), [[Balingasa]ningkongo, La Samdayingin, Kapolo, [[Balingasa]] (Lo Samdayingin, Kapolo) Malamig, Matalahib (kasalukuyang Santo Domingo), Masambong, Galas, San Isidro, San José, Santol at [[Tatalon]].<ref>Philippine Commission of the Census, Census of the Philippines, 1939, vol. 1, bahagi 4: Rizal (Manila: Bureau of Printing, 1940), p. 5</ref> Sa halip na tutulan ang paglilipat, kusang-loob na ibinigay ng mga residente ng Caloocan ang lupa sa paniniwalang makikinabang dito ang bagong [[Kabisera ng Pilipinas|kabisera]] ng bansa.<ref>{{cite PH act|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1939/10/12/commonwealth-act-no-502/|chamber=CA|number=502|title=Isang Batas para Bumuo ng Lungsod Quezon|date=Oktubre 12, 1939|access-date=Abril 21, 2022|archive-date=Marso 8, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308195829/https://www.officialgazette.gov.ph/1939/10/12/commonwealth-act-no-502/|url-status=dead}}</ref> Gayunpaman, noong 1949, ipinasa ng Kongreso ang Republic Act No. 392, na muling nagbigay-kahulugan sa hangganan ng Caloocan–Quezon City.<ref>{{Cite PH act|url=http://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-392.php|chamber=RA |number=392|title=An Commonwealth Act to Amend Numbered Section Amended, Redefining the Boundaries of Quezon City|date=June 18, 1949|accessdate=April 21, 2022}}</ref> The barrios of Baesa, Sangandaan, Talipapâ, San Bartolomé, Pasong Tamó, Novaliches Proper (poblacion), Banlat (present-day Tandang Pubag) kabilang sa Novaliches at may lawak na humigit-kumulang Ang {{convert|8,100|ha|sp=us}}, ay inalis mula sa Caloocan. Ang natitirang bahagi ng Novaliches ay tinatawag na ngayong Hilagang Caloocan. Dahil dito, hinati ang Caloocan sa dalawang bahagi: isang mas urbanisadong katimugang bahagi at isang suburban-rural na hilagang bahagi, na bahagi ng Novaliches.<ref>{{cite web|url=https://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-Citizens-Charter.pdf|title=Caloocan City Citizen's Charter|accessdate=Mayo 6, 2022|website=City of Caloocan|archive-date=Abril 7, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407124746/https://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-Citizens-Charter.pdf|url-status=dead}}</ref> Noong 1957, ang sityo ng Bagbaguin ay inihiwalay mula sa baryo ng Caybiga (Kaybiga) at ginawang isang natatanging baryo na kilala bilang Baryo. Bagbaguin.<ref>{{cite PH act|chamber=RA|number=1713|url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra1957/ra_1713_1957.html |title=An Act to Convert the Sitio of Bagbaguin, Municipality of Caloocan, Province of Rizal, into a Barrio Bagpaguin Municipality to be a Barrio Bagpaguin Municipality Barrio ng Caybiga ng Parehong Munisipyo |access-date=June 12, 2012|date=June 21, 1957}}</ref> ===Mga pagtatangka sa muling pagsasaayos=== Ang mga isyu tungkol sa badyet at pamamahala ng mga pamahalaang nayon ay humantong sa mga pagtatangka na muling istruktura ang mga ''[[barangay]]'' ng lungsod simula noong huling bahagi ng dekada 1980.<ref name="MS0189">{{cite news |last=Antolin |first=Arkhon |date=Enero 24, 1989 |title=Plebisito sa pagbabawas ng mga barangay ng Kalookan itinakda |url=https://books.google.com/books?id=wEJIAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA4&article_id=3964,3504619 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=4 |via=[[Google Books]]}}</ref><ref name="tPS0913" /> Isang panukalang batas na isinulat ng [[Ika-1 distrito ng kongreso ng Caloocan|Ika-1 distrito ng lungsod]] [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kinatawan]] Virgilio Robles,<ref name="MS0189" /> na naglalayong bawasan ang mga barangay mula 188 patungong 60—tatlumpu sa [[Mga distrito ng Lehislatura ng Caloocan|bawat distrito ng lehislatura]]—ay inaprubahan bilang [[Batas Republika]] (RA) Blg. 6714 noong Pebrero 28, 1989.<ref name="ra6714">{{Banggitin ang batas ng PH|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1989/02/28/republic-act-no-6714/|chamber=RA|number=6714|title=Isang Batas na nagsasama, naghahati, at/o muling binubuhay ang iba't ibang barangay sa Lungsod ng Caloocan at para sa iba pang layunin|date=Pebrero 28, 1989|access-date=Hulyo 26, 2019|publisher=[[Opisyal na Gazette (Pilipinas)|Opisyal Gazette]]}}</ref> Isang plebisito ang ginanap noong Marso 10;<ref name="MS03a89" /><ref>{{cite PH act |title=Nagdedeklara sa Marso 10, 1989 bilang isang espesyal na araw sa Lungsod ng Caloocan |chamber=PP |number=384 |folio= |date=Marso 9, 1989 |url=https://lawphil.net/executive/proc/proc1989/proc_384_1989.html |access-date=Abril 6, 2024 |ref=}}</ref> na may 10% lamang na bilang ng mga botanteng bumoto<ref name="MS03b89" /> na may 384,981 rehistradong botante,<ref name="MS03a89">{{cite news |date=Marso 10, 1989 |title=Plebisito sa Kalookan ngayon |url=https://books.google.com/books?id=gY8VAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA41&article_id=4381,1475395 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=9 |via=[[Google Books]]}}</ref> karamihan sa mga kalahok na botante ay naiulat na tumutol sa panukala.<ref name="MS03b89">{{cite news |last=Mahilum |first=E. |date=Marso 11, 2023 |title=Mababa ang bilang ng mga botanteng bumoto para sa plebisito sa KC |url=https://books.google.com/books?id=go8VAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA9&article_id=4113,1664839 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=9 |via=[[Google Books]]}}</ref> Sa kabilang banda, ang mga residente ng [[Bagong Silang]] (Barangay 176), na noon ay pinakamataong barangay sa bansa at ginamit bilang relocation site para sa mga informal settler,<ref>{{cite news |last=Samonte |first=Severino |date=Mayo 20, 2023 |title=Mga Sulyap at Pagtingin: Paano naging pinakamalaking barangay sa PH ang Bagong Silang ng Caloocan |url=https://www.pna.gov.ph/opinion/pieces/688-how-caloocans-bagong-silang-became-biggest-barangay-in-ph |work=[[Philippine News Agency]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> umapela sa paghahati ng barangay simula noong 2013.<ref name="tPS0913">{{cite news |last1=Bajo |first1=Ramil |last2=Galupo |first2=Rey |date=Setyembre 17, 2013 |title=Sinusuportahan ng Alkalde ang hakbang na hatiin ang barangay ng Caloocan sa pito |url=https://www.philstar.com/metro/2013/09/17/1219131/mayor-supports-move-split-caloocan-barangay-seven/ |newspaper=[[The Philippine Star]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> Noong Abril 3, 2024, nilagdaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] [[Bongbong Marcos]] ang RA No. 11993 na hahati sa nayon sa anim.<ref>{{cite news |last=Bajo |first=Anna Felicia |date=Abril 5, 2024 |title=Pinirmahan ni Marcos ang batas na naghahati sa Bagong Silang, Caloocan sa 6 na barangay |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/metro/902772/marcos-signs-law-dividing-bagong-silang-caloocan-to-6-barangays/story/ |work=[[GMA News]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> Ito ay pinagtibay ng mayorya ng mga botante sa isang plebisito na ginanap noong Agosto 31.<ref name="bs2024">{{cite news |title=Pinayagan ng mga botante ng Caloocan ang paghahati Bagong Silang sa 6 na barangay |date=September 1, 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/news/2024/9/1/caloocan-voters-ok-splitting-bagong-silang-into-6-barangays-802 |work=[[ABS-CBN News]] |access-date1=September2} ===Digmaan sa droga sa Pilipinas=== {| class="floatright" style="padding: 1em; border-spacing: 1px; border: 1px solid darkgray; background-color: #F8F9FA; width:25em; font-size: 90%" |- ! style="text-align: left;" | Hepe ng Pulisya ! style="text-align: left;" | Petsa ng pagtatalaga <!-- o "Character" --> |- | Bartolome R. Bustamante<ref>{{cite news|last=Garcia|first=Danilo|title=Onsehan sa partihan, 2 holdaper itinumba ng kasamahan|url=https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/metro/2014/11/12/1390744/onsehan-sa-partihan-2-holdaper-itinumba-ng-kasamahan|access-date=August 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Pilipino Star]Novpublisher Ngayon] 12, 2014|lokasyon=[[Manila]], Pilipinas}}</ref> | Nobyembre 4, 2014 |- | Johnson C. Almazan<ref>{{cite news|last=Agoncillo|first=Jodee A.|title=Sumuko ang Asistio scion, inamin ang paggamit ng droga|url=https://newsinfo.inquirer.net/795112/asistio-scion-yields-admits-drug-use|access-date=Agosto 17, 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]]|publisher=Inquirer Interactive, Inc.|date=Hulyo 9, 2016}}</ref> | Hulyo 2016 |- | Chito G. Bersaluna<ref>{{cite news|last1=Galupo|first1=Rey|last2=Cabrera|first2=Romina|last3=Alquitran|first3=Non|title=3 patay sa pamamaril sa Caloocan, QC|url=https://www.philstar.com/metro/2017/02/03/1668474/3-dead-caloocan-qc-shootings|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Pebrero 3, 2017|location=[[Manila]], Pilipinas}}</ref> | Pebrero 2017 |- | Jemar D. Modequillo<ref>{{cite news|last=Santos|first=Raffy|title=Matapos ang pagpatay kay Kian, itinalaga ang bagong hepe ng pulisya ng Caloocan|url=https://www.abs-cbn.com/news/09/04/17/after-kian-slay-new-caloocan-police-chief-named |access-date=Agosto 17, 2025|work=[[ABS-CBN News and Current Affairs|ABS-CBN News]]|publisher=[[ABS-CBN Corporation]]|date=Setyembre 4, 2017|location=[[Manila]]}}</ref> | Setyembre 4, 2017 |- | Restituto B. Arcangel<ref>{{cite news|last=Subingsubing|first=Krixia|title=Nagpadala ng mas maraming opisyal ang bagong matataas na opisyal ng Caloocan upang pigilan ang mga pamamaril|url=https://newsinfo.inquirer.net/978676/new-caloocan-top-cop-deploys-more-officers-to-stop-shootings|access-date=Agosto 17, 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]]|publisher=Inquirer Interactive, Inc.|date=Marso 28, 2018}}</ref> | Marso 27, 2018 |- | Noel R. Flores<ref>{{cite news|last=David|first=Jun|title=Dating hepe ng pulisya ng Pasay, bagong hepe ng Caloocan|url=https://manilastandard.net/?p=296039|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[Manila Standard]]|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|date=Mayo 30, 2019}}</ref> | Mayo 30, 2019 |- | Dario M. Menor<ref>{{cite news|last1=Tupas|first1=Emmanuel|last2=Servallos|first2=Neil Jayson|title=3 mga hepe ng pulisya ng lungsod ang tinanggal sa pwesto dahil sa ilegal na pagsusugal|url=https://www.philstar.com/nation/2020/02/09/1991532/3-city-police-chiefs-axed-over-illegal-gambling|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Pebrero 9, 2020}}</ref> | Pebrero 7, 2020 |- | Samuel V. Mina Jr.<ref>{{cite news|last=Ong|first=Ghio|title=Tinanggal sa puwesto ang matataas na opisyal ng Caloocan matapos ang jailbreak|url=https://www.philstar.com/nation/2020/10/31/2053513/caloocans-top-cop-axed-after-jailbreak|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Oktubre 31, 2020|location=[[Manila]], Pilipinas|quote=Tinanggal sa puwesto si Col. Dario Menor noong Oktubre 23, isang araw matapos ang jailbreak[....] habang ang kanyang kapalit, si Col. Samuel Mina, ay nasa ilalim pa rin ng quarantine matapos mahawa ng COVID-19[...]}}</ref> | Oktubre 23, 2020 |} ==Heograpiya== Ang Caloocan ay nahahati sa dalawang lugar na hindi magkakadikit na may kabuuang pinagsamang lawak na {{convert|53.334|sqkm|sp=us}}. Ang Timog Caloocan, na may lawak na {{convert|13.625|sqkm|sp=us}}, ay napapaligiran sa timog ng [[Maynila]], sa silangan ng [[Lungsod ng Quezon]], sa kanluran ng [[Navotas]], sa hilaga-hilagang-kanluran ng [[Malabon]], at sa hilaga ng [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]]. Ang Hilagang Caloocan, na may lawak na {{convert|39.709|sqkm|sp=us}}, ay may hangganan sa timog-timog-silangan ng [[Lungsod ng Quezon]], sa timog-kanluran ng [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]], sa hilaga ng [[Marilao]], [[Meycauayan]] at [[San Jose del Monte]] sa lalawigan ng [[Bulacan]], at sa hilagang-silangan ng [[Rodriguez, Rizal|Rodriguez]] sa lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]].<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> ===Topograpiya=== [[File:Topo Map Caloocan South.png|thumb|Elevation map ng timog Caloocan]] Ang Timog Caloocan, kung saan matatagpuan ang karamihan sa mga establisyimento ng komersyo at industriya, ay nasa karaniwang patag at madaling mapuntahan na lupain, na may mga dalisdis mula 0–3%. Ang topograpiya ay unti-unting nagbabago mula sa malumanay hanggang sa katamtamang pahilig hanggang sa gumulong sa kahabaan ng [[North Luzon Expressway]], na may mga dalisdis mula 3–18%. Ang pinakamataas na punto sa {{convert|35.00|m|sp=us}} mula sa antas ng dagat ay matatagpuan sa lugar na ito, habang ang pinakamababang punto ay nasa katimugang bahagi ng Dagat-Dagatan na humigit-kumulang {{convert|0.993|m|sp=us}} mula sa antas ng dagat.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan">{{cite web|url=http://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-2017-2025-LCCAP.pdf|title=Climate change action plan|date=2016|website=caloocancity.gov.ph|access-date=Hulyo 11, 2020|archive-date=Hulyo 17, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717175130/http://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-2017-2025-LCCAP.pdf|url-status=dead}}</ref> Ang Hilagang Caloocan ay nailalarawan sa pamamagitan ng banayad hanggang matarik na alun-alon hanggang paikot na topograpiya na may mga dalisdis mula 3–18%, karamihan ay makikita sa hilaga at gitnang bahagi, na unti-unting nagiging patimog na patag na lupain pababa sa timog-kanlurang dulo ng hangganan. Dahil madaling puntahan ng mga pangunahing kalsada, maraming industriyal at residensyal na subdibisyon ang naitayo sa halos pantay na lupang ito.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> ===Heolohiya=== Ang heolohikal na pormasyon ng dalawang bahagi ng Caloocan ay iba-iba sa uri at katangian. at partikular na inuuri bilang quaternary [[alluvium]], [[tuff]] at tuffaceous sediment, [[pyroclastic flow]] deposito, at [[Conglomerate (geology)|conglomerates]]. Ang pormasyon sa silangang kalahati ng Metropolitan Manila na umaabot hanggang sa baybayin ng Manila Bay at kabilang ang mas malaking bahagi ng South Caloocan ay ang quaternary [[alluvium]], na binubuo ng mga hindi pinagsama-samang sediment na idineposito ng sapa na kinabibilangan ng buhangin, banlik, luwad at graba.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> Papuntang silangan ng South Caloocan, maaaring masubaybayan ang malalaking lugar na binubuo ng [[tuff]] at tuffaceous sediment, na kumakalat patungo sa buong silangang bahagi ng Metro Manila. Ang deposito ng [[Pyroclastic flow]] o [[igneous rocks]] na nabuo sa pamamagitan ng lithification ng ash flow ay naroroon din sa ilang hilagang gilid ng South Caloocan at sa karamihan ng mga bahagi ng North Caloocan. Sa hilagang-silangang hangganan ng Hilagang Caloocan, may natunton na [[konglomerate (heolohiya)|mga batong konglomerate]], tumatawid sa Tala Estate at umaabot sa lalawigan ng Bulacan at sa [[La Mesa Dam at Reservoir|La Mesa Watershed]].<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> Ang lupang matatagpuan sa parehong lugar ng Caloocan ay pangunahing nasa ilalim ng Novaliches Series, na sumasaklaw sa 96% ng kabuuang lawak ng lupain ng lungsod. Ang Novaliches Series ay binubuo ng mapula-pulang kayumangging lupa, malutong ang pagkakapare-pareho at butil-butil ang istraktura. May mga spherical concretion sa ilalim ng lupa at sa ilalim ay tuffaceous material na may iba't ibang antas ng pagkabulok at pag-weather. Ang tuffaceous material na ito ay nalalantad ng malawakang erosyon sa ilang lugar.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> ===Mga drainage sa ibabaw=== Ang Caloocan ay may mga tubig sa ibabaw na maaaring may natural na mga daluyan (mga sapa at ilog) o itinayo upang magsilbing mga drainage upang alisin ang sobrang tubig mula sa mga ibabaw ng lupa. Ang Timog Caloocan ay may humigit-kumulang {{convert|5.0|km|mi|sp=us|adj=mid|-long}} na mga bukas na kanal ng paagusan na pangunahing nagsisilbi sa reklamasyon na binubuo ng Kaunlaran Village (Dagat-Dagatan Development Project)<ref>{{cite PH act|chamber=GR|number=143230|url=https://lawphil.net/judjuris/juri2004/aug2004/gr_143230_2004.html|title=National Housing Authority vs. Baello|date=Agosto 20, 2004|accessdate=Hunyo 3, 2026}}</ref> at halos {{convert|11.3|km|mi|sp=us|adj=mid|-long}} na natural na tubig sa ibabaw na dumadaloy sa iba't ibang natural na sistema ng ilog. Kabilang dito ang [[Ilog Tullahan|Ilog Tinajeros-Tullahan]] sa hangganan ng Caloocan–Valenzuela; Maligaya Creek sa loob ng [[La Loma Cemetery]] at tumatawid [[Rizal Avenue|Rizal Avenue Extension]]; Casili Creek na nagtatapos sa Estero de Maypajo, at Cantarilla/Panaca Creek sa kahabaan ng hangganan ng Caloocan–Malabon. Sa Hilagang Caloocan, ang lahat ng tubig sa ibabaw ay binubuo ng mga natural na batis, ang pinakamahaba ay ang Meycauayan-Marilao River na naghahati sa Caloocan at Bulacan. Kabilang sa iba pa ang Ilog Bagong Silang, Tala, Camarin, Pasong Malapad, at Bagumbong Creeks na tumatawid sa maraming subdibisyon, sa loob ng {{convert|52.7|km|sp=us}} na haba sa loob ng mga hangganan ng teritoryo ng lungsod.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> ===Klima=== Ang klima ay isang [[tropikal na klima ng sabana]] (Koppen: Aw), kung saan ang karamihan sa kabuuang ulan ay nangyayari sa loob ng mahaba at masaganang tag-ulan sa pagitan ng Mayo at Oktubre, ngunit ang klima ay hindi sapat na basa para maiuri ito bilang isang [[tropikal na klima ng monsoon]] (Koppen: Am). {{Weather box | lokasyon = Caloocan | lapad = awtomatiko | metric first = Oo | iisang linya = Oo | Enero mataas C = 29 | Enero mababa C = 20 | Pebrero mataas C = 30 | Pebrero mababa C = 20 | Marso mataas C = 32 | Marso mababa C = 21 | Abril mataas C = 34 | Abril mababa C = 23 | Mayo mataas C = 33 | Mayo mababa C = 24 | Hunyo mataas C = 31 | Hunyo mababa C = 25 | Hulyo mataas C = 30 | Hulyo mababa C = 24 | Agosto mataas C = 29 | Agosto mababa C = 24 | Setyembre mataas C = 29 | Setyembre mababa C = 24 | Oktubre mataas C = 30 | Oktubre mababa C = 23 | Nobyembre mataas C = 30 | Nobyembre mababa C = 22 | Disyembre mataas C = 29 | Mababa sa Disyembre C = 21 | Presipitasyon sa Enero mm = 7 | Presipitasyon sa Pebrero mm = 7 | Presipitasyon sa Marso mm = 9 | Presipitasyon sa Abril mm = 21 | Presipitasyon sa Mayo mm = 101 | Presipitasyon sa Hunyo mm = 152 | Presipitasyon sa Hulyo mm = 188 | Presipitasyon sa Agosto mm = 170 | Presipitasyon sa Setyembre mm = 159 | Presipitasyon sa Oktubre mm = 115 | Presipitasyon sa Nobyembre mm = 47 | Presipitasyon sa Disyembre mm = 29 | Mga araw ng ulan sa Enero = 3.3 | Mga araw ng ulan sa Pebrero = 3.5 | Mga araw ng ulan sa Marso = 11.1 | Mga araw ng ulan sa Abril = 8.1 | Mga araw ng ulan sa Mayo = 18.9 | Mga araw ng ulan sa Hunyo = 23.5 | Mga araw ng ulan sa Hulyo = 26.4 | Mga araw ng ulan sa Agosto = 25.5 | Mga araw ng ulan sa Setyembre = 24.5 | Mga araw ng ulan sa Oktubre = 19.6 | Mga araw ng ulan sa Nobyembre = 10.4 | Mga araw ng ulan sa Disyembre = 6.4 | pinagmulan 1 = Meteoblue<ref name="met_norms"> {{cite web | url = https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/san-jose-del-monte_philippines_1689395 | pamagat = Caloocan: Karaniwang Temperatura at Ulan | publisher = Meteoblue | access-date = Mayo 13, 2020 }}</ref> | petsa = Mayo 13, 2020 }} ===Mga barangay=== Ang Caloocan ay nahahati sa 188 mga barangay: {| class="wikitable collapsible collapsed" width=60% !style="background: yellow" colspan=3 align="center" |Caloocan (South) |- ! Barangay !! Zone !! Area/Name |- |Barangay 1 || 1<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone01.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 1] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091007151831/http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone01.pdf |date=2009-10-07 }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Sangandaan |- |Barangay 2 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 3 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 4 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 5 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 6 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 7 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 8 || 1 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 9 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 10 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 11 || 1 || Poblacion |- |Barangay 12 || 1 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 13 || 2<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone02.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 2]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 14 || 2 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 15 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 16 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 17 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 18 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 19 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 20 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 21 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 22 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 23 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 24 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 25 || 3<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone03.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 3]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Maypajo |- |Barangay 26 || 3 || Maypajo |- |Barangay 27 || 3 || Maypajo |- |Barangay 28 || 3 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 29 || 3 || Maypajo |- |Barangay 30 || 3 || Maypajo |- |Barangay 31 || 3 || Maypajo |- |Barangay 32 || 3 || Maypajo |- |Barangay 33 || 3 || Maypajo |- |Barangay 34 || 3 || Maypajo |- |Barangay 35 || 3 || Maypajo |- |Barangay 36 || 4<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone04.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 4]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Marulas |- |Barangay 37 || 4 || Marulas |- |Barangay 38 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 39 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 40 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 41 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 42 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 43 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 44 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 45 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 46 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 47 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 48 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 49 || 5<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone05.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 5]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 50 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 51 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 52 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 53 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 54 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 55 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 56 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 57 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 58 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 59 || 6<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone06.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 6] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101011074521/http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone06.pdf |date=2010-10-11 }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 60 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 61 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 62 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 63 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 64 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 65 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 66 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 67 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 68 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 69 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 70 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 71 || 7<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone07.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 7]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 72 || 7 || [[Victory Liner]] Compound, Grace Park East |- |Barangay 73 || 7 || PNR Compound, Grace Park East |- |Barangay 74 || 7 || Heroes Del 96, Grace Park East |- |Barangay 75 || 7 || Heroes Del 96, Grace Park East |- |Barangay 76 || 7 || Monumento, Grace Park East |- |Barangay 77 || 7 || Caimito Road, University Hills |- |Barangay 78 || 7 || Monumento, University Hills |- |Barangay 79 || 7 || Caimito Road, University Hills |- |[[Barangay 80]] || 7 || University Hills Subdivision (University of the East) |- |Barangay 81 || 8<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone08.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 8]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 82 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 83 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 84 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 85 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 86 || 8 || Calaanan Compound, Grace Park East |- |Barangay 87 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 88 || 8 || Ever Gotesco Malls, Grace Park East |- |Barangay 89 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 90 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 91 || 8 || Our Lady of Grace, Grace Park East |- |Barangay 92 || 8 || Madre Ignacia, Grace Park East |- |Barangay 93 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 94 || 9<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone09.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 9]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Biglang-Awa, Grace Park East |- |Barangay 95 || 9 || Balintawak |- |Barangay 96 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 97 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 98 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 99 || 9 || Dorotea Compound, Balintawak |- |Barangay 100 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 101 || 9 || Galino, Grace Park East |- |Barangay 102 || 9 || 9th Avenue, Grace Park East |- |Barangay 103 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 104 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 105 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 106 || 10<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone10.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 10]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park East |- |Barangay 107 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 108 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 109 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 110 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 111 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 112 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 113 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 114 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 115 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 116 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 117 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 118 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 119 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 120 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 121 || 11<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone11.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 11]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park East |- |Barangay 122 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 123 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 124 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 125 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 126 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 127 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 128 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 129 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 130 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 131 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 132 || 12<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone12.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 12]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio West |- |Barangay 133 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 134 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 135 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 136 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 137 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 138 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 139 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 140 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 141 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 142 || 13<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone13.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 13]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio West |- |Barangay 143 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 144 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 145 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 146 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 147 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 148 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 149 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 150 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 151 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 152 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 153 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 154 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 155 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 156 || 14<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone14.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 14]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio East |- |Barangay 157 || 14 || Bagong Barrio East |- |Barangay 158 || 14 || Baesa, Eternal Gardens Memorial Park |- |Barangay 159 || 14 || Baesa |- |Barangay 160 || 14 || Libis Baesa |- |Barangay 161 || 14 || Libis Reparo |- |Barangay 162 || 14 || Santa Quiteria |- |Barangay 163 || 14 || Santa Quiteria |- |Barangay 164 || 14 || Talipapa |} {| class="wikitable collapsible collapsed" width=75% !style="background: green" colspan=6 align="center" |Caloocan (North) |- ! Barangay !! Zone !! Area/Name |- |Barangay 165 || 15<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone15.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 15]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagbaguin |- |Barangay 166 || 15 || Kaybiga |- |Barangay 167 || 15 || Llano (Llano Road, PLC Subdivision, Silanganan Subdivision, Sunriser Village, Sagrado Village, Dolmar Golden Hills Subdivision, Miranda Subdivision, Whispering Palms Subdivision) |- |Barangay 168 || 15 || Deparo (Deparo Road, Teofilo Samson Road, Kabatuhan Street) |- |Barangay 169 || 15 || BF Homes (Estrella Homes, Santa Fe Homesite, BF Homes Caloocan Phase 1, and 2) |-i |Barangay 170 || 15 || Deparo 2 (Amparo Novaville, SM Homes, Cefels 2 Subdivision, Diamante Neighborhood, BF Homes Caloocan Phase 3) |- |Barangay 171 || 15 || Bagumbong (Bagumbong Road, Bagumbong Dulo, Taas Street, Rainbow Village V, Bankers Village, Shelterville) |- |Barangay 172 || 15 || Urduja Village, Merry Homes II, Zabarte |- |Barangay 173 || 15 || Congress Village, Palmera Spring II, Senate Village, Hillcrest Village |- |Barangay 174 || 15 || Camarin |- |Barangay 175 || 15 || Camarin | | | |- |Barangay 176–A, B, C, D, E, F || 15 || [[Bagong Silang]] | |- |Barangay 177 || 15 || Camarin (Cielito Homes, Capitol Parkland, Franville IV) |- |Barangay 178 || 15 || Camarin |- |Barangay 179 || 16<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone16.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 16]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Amparo, (Amparo Subdivision, Dela Costa Homes II, Capitol Park Homes II, Sacred Heart Village, Roseville Subdivision) |- |Barangay 180 || 16 || Tala (Miramonte Heights, Soldiers Hills III and Victory Heights Subdivision) |- |Barangay 181 || 16 || Pangarap Village |- |Barangay 182 || 16 || Pangarap Village |- |Barangay 183 || 16 || Tala (Midway Park Subd., Mountain Heights Subd.) |- |Barangay 184 || 16 || Tala (Bankers' Village II, Cefels Park III) |- |Barangay 185 || 16 || Tala (Malaria) |- |Barangay 186 || 16 || Tala (Barracks II, LD Village, Admin Site) |- |Barangay 187 || 16 || Tala (Barrio San Lazaro, Barrio San Jose, Barrio Santo Niño, Barrio San Roque, Sto. Cristo) |- |Barangay 188 || 16 || Tala (Phase 12, Riverside, San Isidro, Concepcion, Sta. Rita) |} ===Mga Alitan sa Teritoryo=== Ang Caloocan ay may tatlong hindi pa nareresolbang alitan sa hangganan. Ang alitan nito sa [[San Jose del Monte]], [[Bulacan]], na nakatala bilang G.R. No. 142601 na may petsang Oktubre 23, 2006, ay sumasaklaw sa mga bahagi ng Pangarap Village at tila Bankers Village 2 na dating bahagi ng Tala Estate. Ang kawalan ng hurisdiksyon ng Commission on Settlement of Land Problems (COSLAP) ay nagresulta sa pagpapawalang-bisa ng desisyon nito.<ref>{{cite PH act|chamber=GR|number=142601|title=National Housing Authority vs. Commission on the Settlement of Land Problems, Municipality of San Jose del Monte, Bulacan, Sps. Angel at Rosario Cruz, Rufino Laan, Rufino Laan Santos, Andres Nepomuceno, Sps. Alberto at Herminia Hagos, Leon Guilalas, Sps. Oscar at Haydee Badillo|url=https://lawphil.net/judjuris/juri2006/oct2006/gr_142601_2006.html|publisher=Lawphil|date=Oktubre 23, 2006|accessdate=Mayo 1, 2024}}</ref> Ang alitan nito sa [[Lungsod ng Quezon]] ay umiikot sa Barangay Baesa ng huli. Mayroon ding mga pagkakaiba sa hangganan sa kahabaan ng [[Andres Bonifacio Avenue]] malapit sa [[Manila North Cemetery]] at Barrio San Jose ng Caloocan.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 14, 2016 |title=Bautista: Malinaw na mga alitan sa hangganan ng QC |publisher=Manila Standard |url=https://manilastandard.net/mobile/article/224135 |access-date=September 3, 2021 }}</ref> Ang alitan nito sa [[Malabon]] ay kinasasangkutan ng Barangays 160 at 161 ng Caloocan sa Libis Baesa, na parehong inaangkin ng mga lungsod na nasa loob ng kanilang hurisdiksyon. Noong 2025, ibinasura ng [[Korte Suprema ng Pilipinas]] ang petisyon ng Caloocan na kumukuwestiyon sa konstitusyonalidad ng Republic Act No. 9019 (Malabon City Charter), na binanggit na ito ay napaaga. Ikinatuwiran ng Caloocan na ang parehong barangay ay kasama sa teritoryo nito bilang bahagi ng Republic Act No. 3278 (Caloocan City Charter) at inangkin na ang mga residente ng parehong barangay ay palaging bumoto sa mga halalan sa Caloocan simula noong 1961.<ref>{{cite news|url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/caloocan-malabon-boundary-dispute-a5260-20250704-lfrm|title=Ngayon Ko Nalaman: Ang Hindi Pagkakasundo sa Hangganan sa Pagitan ng Caloocan at Malabon|date=Hulyo 4, 2025|accessdate=Setyembre 11, 2025|website=Esquire Philippines|first=Nick|last=Aguila}}</ref> Sa halip, inatasan ng Korte ang parehong lungsod na lutasin ang isyu sa pamamagitan ng mga pamamaraan sa ilalim ng Local Government Code, simula sa kani-kanilang mga konseho ng lungsod.<ref>{{cite balita|url=https://www.philstar.com/nation/2025/02/26/2424346/sc-orders-caloocan-malabon-resolve-your-territorial-dispute|title=Iniutos ng SC sa Caloocan, Malabon: Lutasin ang inyong alitan sa teritoryo|first1=Mark Ernest|last1=Villeza|first2=Daphne|last2=Galvez|publisher=The Philippine Star|date=Pebrero 26, 2025 |accessdate=Abril 15, 2025}}</ref> Bago ito, noong 2014, pumirma ang mga pamahalaang lungsod ng Caloocan at [[Malabon]] ng isang memorandum of understanding (MOU) upang paunlarin ang {{convert|80|ha}} ng pinagtatalunang lupa na matatagpuan sa loob ng lugar ng Libis Baesa ng Caloocan at ng Barangay Potrero ng Malabon. Pinigilan ng MOU ang anumang desisyon ng korte sa hindi pagkakasundo na nagsimula noong 2001, nang ang Malabon, nang ito ay gawing isang lungsod na may mataas na antas ng urbanisasyon, ay kumuha ng kontrol sa mga lupang dating nasa ilalim ng hurisdiksyon ng Caloocan.<ref>{{cite news|url=https://www.philstar.com/metro/2014/06/18/1335945/caloocan-malabon-settle-land-row|title=Caloocan, Malabon ay nanirahan sa land row|first1=Ramil|last1=Bajo|first2=Rey|last2=Galupo|date=Hunyo 18, 2014|accessdate=Mayo 1, 2024|work=The Philippine Star}}</ref> ==Demograpiko== {{Populasyon}} == Pamahalaan == === Alkalde === {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=0 |- | colspan=2 | <hr> |- valign=top ! Alkalde !! Panunungkulan |- | colspan="2" | <hr> |- |Pedro Sevilla ||align=center| 1902–1905 |- |Silverio Baltazar ||align=center|1904–1906 |- |Tomas Susano||align=center|1906–1908 |- |Leon Nadurata|| align=center|1908–1910 |- |Emilio Sanchez|| align=center|1910–1913 |- |Godofredo Herrera || align=center|1913–1915 |- |Jose Sanchez|| align=center|1915–1921 |- |Dominador Aquino || align=center|1922–1925 |- |Pablo Pablo|| align=center|1926–1928 |- |Dominador Aquino|| align=center|1928–1931 |- |Pablo Pablo|| align=center|1932–1940 |- |Cornelio Cordero|| align=center|1941–1944 |- |Oscar Baello|| align=center|1945–1946 |- |Jesus Basa|| align=center|1946–1951 |- |Macario Asistio, Sr.|| align=center|1952–1971 |- |Marcial Samson|| align=center|1972–1976 |- |Alejandro Fider|| align=center|1976–1978 |- |Virgilio Robles|| align=center|1978–1980 |- |Macario Asistio, Jr.|| align=center|1980–1986 |- |Virgilio Robles||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 1986 |- |Antonio Martinez|| align=center|1986–1988 |- |Macario B. Asistio, Jr.|| align=center|1988–1995 |- |Reynaldo Malonzo || align=center|1995–2004 |- | Enrico Echiverri || align="center" |2004–2013 |- | Oscar Malapitan || align="center" |2013-2022 |- | Along Malapitan || align="center" |2022-Ngayon |- | <hr> | |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Metro Manila}} {{Mga Lungsod sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Caloocan]] [[Kategorya:Lungsod ng Caloocan]] bl23wm1142nqb1qujzk8cv4qft6piqm 2214306 2214305 2026-07-03T02:51:55Z ~2026-37929-56 163601 /* Mga pagtatangka sa muling pagsasaayos */ 2214306 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Caloocan | native_name = ᜃᜎᜓᜂᜃᜈ᜔ | sealfile = | caption = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na ipinakikita ang lokasyon ng Lungsod ng Caloocan | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = | founded = 1815 | cityhood = Pebrero 16, 1962 | barangays = 188 | class = Ika-1 klaseng lungsod | mayor = Dale Gonzalo Malapitan | language = [[Wikang Tagalog|Tagalog]]<br>[[Taglish]] | areakm2 = 55.80 }} Ang '''Caloocan''' (<small>pagbigkas:</small> ka•lo•ó•kan), o ang '''''Makasaysayang Lungsod ng Caloocan''''', ay isa sa mga lungsod na bumubo sa [[Kalakhang Maynila]] sa [[Pilipinas]]. Kanugnog ito ng [[Maynila]] sa hilaga. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. Nahahati sa dalawang bahagi ang Caloocan mula nang ilipat mga barrio nito sa noo'y itinatatag na [[Lungsod Quezon]].<ref>{{cite web | url = http://caloocancity.gov.ph/about-us | title = About Us | publisher = Lungsod ng Caloocan | accessdate = Oktubre 4, 2015 | language = Ingles | archive-date = Oktubre 11, 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151011072132/http://caloocancity.gov.ph/about-us | url-status = dead }}</ref> Matatagpuan ang Katimogang Caloocan sa hilaga ng Maynila at napapaligiran ng lungsod ng [[Malabon]] at lungsod ng [[Valenzuela, Kalakhang Maynila|Valenzuela]] sa hilaga, lungsod ng [[Navotas]] sa kanluran, at [[Lungsod Quezon]] sa silangan. Pinakahilagang teritoryo ng Kalakhang Maynila ang Hilagang Caloocan na nasa silangan ng Valenzuela, hilaga ng Lungsod Quezon, at timog ng lungsod ng [[San Jose del Monte]] sa lalawigan ng [[Bulacan]]. ==Pangalan== Ang Caloocan bilang isang [[pangalang pampook]] ay mula sa salitang ugat na "lo-ok;" "kalook-lookan" (o "kaloob-looban") na nagngangahulugang "pinakaloob na lugar." Kolokyal na binabaybay ang pangalan ng lungsod bilang '''Kalookan'''. May magkakaibang kagustuhan ukol sa nais na baybay ng pangalan ng lungsod. Ang kaibhan at ang tilang kalituhan sa pagbaybay ay nagsimula noong unang bahagi ng dekada-1970, nang ipinasa ng lupong munisipal ang isang resolusyon na nag-uutos sa mga kagawarang panlungsod na gumamit ng pangalang "Kalookan." Ngunit naantala ang pagpapatupad ng resolusyon nang isinailalim ang bansa sa [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|batas militar]] noong Setyembre 1972. Pagkaraang ibinalik ang mga sangguniang panlungsod at pambayan, inihain ni noo'y Konsehal na si Aurora Asistio-Henson ang Resolusyon Blg. 006 na nagbabago sa naunang resolusyon at itinataguyod ang [[nasyonalismong Filipino]] sa pamamagitan ng pag-uutos sa lahat ng mga residente at mga tanggapan at establisimiyento ng lungsod - "pampubliko man o pampribado" - na ibaybay ang pangalan ng lungsod bilang "Kalookan." Ayon kay Henson, ang "naka-Filipinong baybay" ay nagbibigay ng diwa at kahulugan sa kasaysayan ng lungsod. Dagdag niya, dapat itong gamitin "sa gusaling panlungsod, sa mga gusaling pambarangay, mga palengke, at ibang mga lugar para sa kabatiran at paggabay sa lahat na sangkot." Gayunpaman, mariing kinondena ito ng mga residente, may-ari ng mga negosyo, at opisyal. Tinuring na iligal ni Virgilio Robles, dating mambabatas at alkalde ng lungsod, ang hakbang dahil wala itong pagsang-ayon ng Kongreso. Dagdag niya na binaybay ang pangalan ng lungsod bilang "Caloocan" tulad ng ipinakikita ng karta ng lungsod (''city charter''). Ang pagkalahatang kagustuhan sa pagbaybay ng pangalan sa mismong lungsod ay "Caloocan" at hindi "Kalookan," sa kabila ng umiiral na ordinansang panlungsod, bagamat humantong ang kalituhan sa iba't-ibang mga pagbaybay ng pangalan sa maraming mga negosyo sa lungsod. Nakabaybay na "Caloocan" ang pangalan ng lungsod sa opisyal na sagisag, at pabor ang gayong pagbaybay sa maraming mga barangays at mga paaralang pampubliko at pampribado sa lungsod. Ang "Kalookan" ay nais na baybay ng ''Directories of the Philippines Corporation'' (DPC) na nakahimpil sa Makati, habang pabor naman sa baybay na "Caloocan" ang maraming mga pahayagang pambansa at magasin, pati mga gumagawa ng mapa tulad ng HYDN Publishing na nakahimpil sa Mandaluyong.<ref>{{cite news |url=https://www.manilatimes.net/2004/10/19/opinion/confusion-over-spelling-caloocan-or-kalookan/687279/ |title=Confusion over spelling: Caloocan or Kalookan? |work=[[The Manila Times]] |date=Oktubre 19, 2004 |accessdate=Abril 2, 2020 |archive-date=Nobiyembre 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109161917/https://www.manilatimes.net/2004/10/19/opinion/confusion-over-spelling-caloocan-or-kalookan/687279/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.pna.gov.ph/opinion/pieces/166-which-is-which-caloocan-or-kalookan |title=Which is which, Caloocan or Kalookan? |work=[[Philippine News Agency]] |last=Samonte |first=Severino |date=Disyembre 6, 2018 |accessdate=Abril 2, 2020}}</ref> ==Kasaysayan== [[File:Mga Boluntaryo ng ika-20 Kansas na nagmamartsa sa Caloocan sa gabi.jpg|left|thumb|Ang tren ng bala at mga reserba ng ika-20 Kansas Volunteers, si Col. Frederick R. Funston, na nagmamartsa sa Caloocan sa gabi pagkatapos ng labanan noong Pebrero 10.]] ===Panahon ng kolonyal na Espanyol=== Sa simula, ang Caloocan ang lugar kung saan nagtatagpo ang lumang bayan ng [[Tondo, Maynila|Tondo]] at [[Malabon|Tambobong]], na matatagpuan sa baybayin ng ''Dagát-Dagatan'', isang hugis-gasuklay na laguna sa loob ng bansa sa kanluran. Ang pamayanan sa tabi ng dalampasigan ay kilala bilang "''Aromahan''", o "''Espina''" sa mga Kastila, at nahiwalay sa Look ng Maynila sa pamamagitan ng makipot na tagaytay mula Tondo patungo sa bukana sa [[Navotas|Kinabutasan]] patungo sa dagat.<ref name="The Role of Kalookan in the Nation's Quest for Freedom"> |first1=Agapito |title=Ang Papel ng Kalookan sa Paghahanap ng Bayan para sa Kalayaan |url=http://sangandaan.net/kalookan/P1A1TOC.htm |access-date=Abril 26, 2020 |archive-date=Enero 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200119085101/http://sangandaan.net/kalookan/P1A1TOC.htm |url-status=dead }}</ref> Pagsapit ng huling bahagi ng 1700s, ang mga mangingisda ng Aromahan ay lumawak patungo sa isang burol sa silangan ng Dagat-Dagatan. Ang natural na mabatong burol na ito ay tinawag na "''Kaloogan''", na nangangahulugang "loob na teritoryo." Dahil ang Aromahan ay nailagay sa paligid, ang lugar na ito sa tuktok ng burol ay tinirhan din ng mga inaaping tao mula sa Tondo, na naging bagong sentro ng komunidad noong 1802. Sa silangan ay isang malawak na lupain na [[Imperata cylindrica|natatakpan ng cogon]]. Sa kalaunan ay tinawag na "''Kalaanan''", ibig sabihin ay "flat grassland" sa lumang Tagalog, ang lugar na ito ay kilala na ngayon bilang Grace Park.<ref name="The Role of Kalookan in the Nation's Quest for Freedom" /> Naging munisipalidad ang Caloocan nang mahiwalay ito sa Tondo noong 1815. Ang orihinal na teritoryo nito ay umaabot hanggang sa paanan ng [[Marikina]], [[San Mateo, Rizal|San Mateo]] at [[Rodriguez, Rizal|Montalban]] sa silangan; [[Tinajeros, Malabon|Tinajeros]], [[Tanza, Navotas|Tanza]], at Tala ilog sa hilaga; [[San Juan, Metro Manila|San Juan del Monte]], [[San Francisco del Monte]], [[Sampaloc, Manila|Sampalok]], [[Santa Cruz, Manila|Santa Cruz]] at Tondo sa timog; at Dagat-dagatan at Aromahan sa kanluran.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan">{{Banggitin ang web |url=https://caloocancity.gov.ph/about-us/history/ |title=Kasaysayan ng Caloocan |website=Lungsod ng Caloocan |access-date=Pebrero 23, 2024 |archive-date=Hulyo 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711082107/https://caloocancity.gov.ph/about-us/history/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.yodisphere.com/2021/08/Caloocan-City-History.html |title=Kasaysayan ng Lungsod ng Caloocan - El Pueblo de Caloocan Provincial de Manila {{!}} Metro Manila Pilipinas|date=Agosto 2021 |accessdate=Mayo 6, 2022|website=yodisphere.com}}</ref> Ang gusali ng lokal na pamahalaan ay itinayo sa medyo maayos na bahagi sa itaas lamang ng Libis Espina. Ang lumang kapilya ng Aromahan ay tuluyang inabandona at isang bagong [[Caloocan Catedral|simbahan ang itinayo]] na nakaharap sa munisipyo. Upang makatakas sa mga awtoridad ng Espanya, marami mula sa lugar ang umalis sa mismong bayan at nagtago sa mga damuhan ng [[Balingasa|Balintawak]] at Pugad-Lawin, kung saan nilabanan ng mga tao ang mga panginoong maylupa ng Hacienda de Maysilo para sa mga karapatan sa lupa, na nagpatuloy nang halos isang daang taon.<ref name="Ang Papel ng Kalookan sa Paghahanap ng Bansa para sa Kalayaan" /><ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Noong 1888, nauna ang steam [[tranvia]] kaysa sa pag-uugnay sa bayan sa kabisera at sa mga bayan sa baybayin ng Malabon at Navotas noon. Noong 1891, binuksan ng [[Manila Railroad Company]] ang [[estasyon ng Caloocan|isang estasyon ng tren]] sa bayan.<ref>{{cite web|url=https://pnr.gov.ph/about-contact-us/who-we-are/pnr-in-philippine-history/24-history/126-pnr-historical-highlights|title=MGA HIGHLIGHTS SA KASAYSAYAN NG PNR|website=Philippine National Railways|access-date=Abril 3, 2022}}</ref> ====Ang Rebolusyong Pilipino==== {{Tingnan din|Rebolusyong Pilipino}} Mahalaga sa kasaysayan ang Caloocan dahil ito ang sentro ng mga aktibidad para sa [[Katipunan]], ang lihim na militanteng samahan na naglunsad ng [[Rebolusyong Pilipino]] laban sa Imperyong Espanyol. Sa isang bahay sa Caloocan, ginanap ang mga lihim na pagpupulong nina [[Andrés Bonifacio]] at ng kanyang mga tauhan, at sa mga paligid ng lungsod kung saan naganap ang unang armadong engkwentro sa pagitan ng Katipunan at ng mga Espanyol. Sumiklab ang rebolusyon pagkatapos ng "[[Sigaw ng Pugad Lawin|Sigaw ng Balintawak]]" na pinangunahan ni Bonifacio laban sa Espanya noong Agosto 30, 1896. ===Panahon ng pagsalakay ng mga Amerikano=== [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68156741.jpg|thumb|left|Aviation view ng Caloocan, 1938]] Noong 1899, nagpakita ng pagtutol ang mga tao ng Caloocan sa pakikipagkasundo sa mga Amerikano, na determinadong palawigin ang kanilang kataas-taasang kapangyarihan sa bansa. Nilabanan ng mga kalalakihan ng Caloocan ang mga bagong mananakop noong Pebrero 23, 1899, ngunit hindi nagtagumpay ang mga lokal na sundalo dahil sa alitan ni [[Antonio Luna]] sa mga loyalista ni [[Emilio Aguinaldo]].<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Pagkatapos ay nasaksihan ng lungsod ang matinding labanan sa [[Digmaang Pilipino-Amerikano]], sa [[Labanan sa Caloocan]] at sa [[Ikalawang Labanan sa Caloocan]]. Noong 1901, sa ilalim ng [[Kasaysayan ng Pilipinas (1898–1946)|rehimeng Amerikano]], ang Caloocan, na dating bahagi ng [[Maynila (lalawigan)|lalawigan ng Maynila]], ay naging isa sa mga munisipalidad ng bagong tatag na lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]].<ref>{{Banggitin ang PH act|url=https://lawyerly.ph/laws/view/l2485 |date=Hunyo 11, 1901 |title=Isang Batas na Nagpapalapad ng mga Probisyon ng Batas ng Pamahalaang Panlalawigan sa Lalawigan ng Rizal |chamber=Act |number=942|access-date=Hunyo 12, 2022}}</ref> Dahil sa pagsasama-sama ng ilang munisipalidad noong 1903, ang [[Novaliches]], na noon ay isang malayang munisipalidad, ay naging bahagi ng Caloocan alinsunod sa Batas Blg. 942,<ref>{{cite PH act|url=https://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|chamber=Act|number=942|date=Oktubre 12, 1903|accessdate=Mayo 12, 2022|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima}}</ref> na inamyendahan ng Batas Blg. 984 at 1008 ng [[Komisyon ng Pilipinas]]. ===Panahon ng pananakop ng mga Hapones=== Noong 1942, ang Caloocan ay isa sa mga munisipalidad ng Rizal na pinagsama kasama ng Maynila at Lungsod Quezon upang mabuo ang [[Lungsod ng Malawakang Maynila]] bilang isang hakbang pang-emerhensya ni Pangulong [[Manuel L. Quezon]].<ref>{{cite PH act|chamber=EO|number=400, s. 1942|title=Paglikha ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|petsa=Enero 1, 1942|accessdate=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/}}</ref><ref name="emb">{{cite web|title=Kaligirang Pangkasaysayan|url=http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|website=DENR - Kawanihan ng Pamamahala ng Kapaligiran - Pambansang Rehiyon ng Punong Rehiyon|access-date=Mayo 28, 2022|archive-date=Abril 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402134109/http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|url-status=dead}}</ref> Nabawi nito ang katayuan nito bago ang digmaan bilang isang munisipalidad ng Rizal nang ang Lungsod ng Kalakhang Maynila ay binuwag epektibo noong Agosto 1, 1945.<ref name="eo58">{{cite PH act|chamber=EO|number=58, s. 1945|title=Pagbabawas ng Teritoryo ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Hulyo 26, 1945|accessdate=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/}}</ref> ===Pagiging Lungsod=== {{main|Mga Lungsod ng Pilipinas}} [[File:Aacaloocanjf.JPG|thumb|left|Ang lumang Bulwagan ng Lungsod ng Caloocan sa distrito ng Poblacion ang naging luklukan ng lokal na pamahalaan para sa Caloocan mula 1952 hanggang 2017.]] Noong 1961, matapos aprubahan ng [[Kongreso ng Pilipinas|Kongreso ng Pilipinas] ang Republic Act No. 3278, isang plebisito ang isinagawa.<ref name="ra3278" /> Opisyal na itinalaga ang Caloocan sa pagiging lungsod noong Pebrero 16, 1962.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Ang Caloocan ay nanatiling isang lungsod ng lalawigan ng Rizal hanggang Nobyembre 7, 1975, nang ito ay maging bahagi ng Pambansang Rehiyon ng Kabisera o [[Metro Manila]], sa bisa ng Atas ng Pangulo Blg. 824.<ref name="PD824">{{cite PH act|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|chamber=PD|number=824|title=Paglikha ng Metropolitan Manila at ng Komisyon ng Metropolitan Manila at para sa Iba Pang Layunin |date=Nobyembre 7, 1975 |access-date=Hulyo 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312121648/http://lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|archive-date=Marso 12, 2016|url-status=live}}</ref> ===Mga pagbabago sa teritoryo=== [[File:Mga pagbabago sa teritoryo ng Caloocan.png|upright=1.35|thumb|Mga pagbabago sa teritoryo ng Caloocan.<br/>{{color box|green}} Mga umiiral na hangganan ng teritoryo<br/>{{color box|#3E8EDE}} Hiniwalay ng Commonwealth Act No. 502 (1939)<br/>{{color box|yellow}} Hiniwalay ng Republic Act No. 392 (1949)]] Ang Caloocan ay dating sumasaklaw sa isang mas malaki at magkakadikit na lugar. Ang mga distrito ng [[Mga Barangay ng Quezon City|Balintawak]], [[Quezon City#La Loma|La Loma]] at [[Novaliches]] ay dating bahagi ng Caloocan. Ang Balintawak ay isang makasaysayang distrito dahil ito ang orihinal na lugar ng "Sigaw ng Pugad Lawin" (Unang Sigaw sa Balintawak) sa isang lokasyon na tinatawag na "Kang-kong" malapit sa bahay ni [[Melchora Aquino|Tandang Sora]]. Ang Novaliches ay isang malawak na sektor na may ilang mga dalisdis ng bundok na nagsilbing mga lugar ng pagpupulong at taguan para kay [[Andrés Bonifacio]] at sa ''Katipunan''. Noong panahon ng pananakop ng mga Amerikano, nagkaroon ng pagsasama-sama ng ilang mga munisipalidad. Sinakop ng Caloocan ang kalapit na bayan ng Novaliches noong Oktubre 12, 1903, ayon sa nakasaad sa Batas Blg. 942 ng [[Komisyon sa Pilipinas]], na nagdala sa kabuuang lawak nito sa humigit-kumulang {{convert|1,500|ha|sp=us}}.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan"/><ref>{{cite PH act|chamber=Act|number=942|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima| url=https://lawyerly.ph/laws/view/l89ad| publisher=Abogado| petsa=Oktubre 12, 1903| accessdate=June 7, 2024}}</ref> Nang likhain ang Commonwealth Act No. 502 [[Quezon City]] noong 1939, ang Caloocan ay nagbigay ng 1,500 ektarya ng lupa mula sa mga baryo o sitio ng Bagubantay (Bago Bantay), Balintauac (Balintawák), [[Balingasa]ningkongo, La Samdayingin, Kapolo, [[Balingasa]] (Lo Samdayingin, Kapolo) Malamig, Matalahib (kasalukuyang Santo Domingo), Masambong, Galas, San Isidro, San José, Santol at [[Tatalon]].<ref>Philippine Commission of the Census, Census of the Philippines, 1939, vol. 1, bahagi 4: Rizal (Manila: Bureau of Printing, 1940), p. 5</ref> Sa halip na tutulan ang paglilipat, kusang-loob na ibinigay ng mga residente ng Caloocan ang lupa sa paniniwalang makikinabang dito ang bagong [[Kabisera ng Pilipinas|kabisera]] ng bansa.<ref>{{cite PH act|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1939/10/12/commonwealth-act-no-502/|chamber=CA|number=502|title=Isang Batas para Bumuo ng Lungsod Quezon|date=Oktubre 12, 1939|access-date=Abril 21, 2022|archive-date=Marso 8, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308195829/https://www.officialgazette.gov.ph/1939/10/12/commonwealth-act-no-502/|url-status=dead}}</ref> Gayunpaman, noong 1949, ipinasa ng Kongreso ang Republic Act No. 392, na muling nagbigay-kahulugan sa hangganan ng Caloocan–Quezon City.<ref>{{Cite PH act|url=http://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-392.php|chamber=RA |number=392|title=An Commonwealth Act to Amend Numbered Section Amended, Redefining the Boundaries of Quezon City|date=June 18, 1949|accessdate=April 21, 2022}}</ref> The barrios of Baesa, Sangandaan, Talipapâ, San Bartolomé, Pasong Tamó, Novaliches Proper (poblacion), Banlat (present-day Tandang Pubag) kabilang sa Novaliches at may lawak na humigit-kumulang Ang {{convert|8,100|ha|sp=us}}, ay inalis mula sa Caloocan. Ang natitirang bahagi ng Novaliches ay tinatawag na ngayong Hilagang Caloocan. Dahil dito, hinati ang Caloocan sa dalawang bahagi: isang mas urbanisadong katimugang bahagi at isang suburban-rural na hilagang bahagi, na bahagi ng Novaliches.<ref>{{cite web|url=https://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-Citizens-Charter.pdf|title=Caloocan City Citizen's Charter|accessdate=Mayo 6, 2022|website=City of Caloocan|archive-date=Abril 7, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407124746/https://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-Citizens-Charter.pdf|url-status=dead}}</ref> Noong 1957, ang sityo ng Bagbaguin ay inihiwalay mula sa baryo ng Caybiga (Kaybiga) at ginawang isang natatanging baryo na kilala bilang Baryo. Bagbaguin.<ref>{{cite PH act|chamber=RA|number=1713|url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra1957/ra_1713_1957.html |title=An Act to Convert the Sitio of Bagbaguin, Municipality of Caloocan, Province of Rizal, into a Barrio Bagpaguin Municipality to be a Barrio Bagpaguin Municipality Barrio ng Caybiga ng Parehong Munisipyo |access-date=June 12, 2012|date=June 21, 1957}}</ref> ===Mga pagtatangka sa muling pagsasaayos=== Ang mga isyu tungkol sa badyet at pamamahala ng mga pamahalaang nayon ay humantong sa mga pagtatangka na muling istruktura ang mga ''[[barangay]]'' ng lungsod simula noong huling bahagi ng dekada 1980.<ref name="MS0189">{{cite news |last=Antolin |first=Arkhon |date=Enero 24, 1989 |title=Plebisito sa pagbabawas ng mga barangay ng Kalookan itinakda |url=https://books.google.com/books?id=wEJIAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA4&article_id=3964,3504619 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=4 |via=[[Google Books]]}}</ref><ref name="tPS0913" /> Isang panukalang batas na isinulat ng [[Distritong pambatas ng Caloocan|Ika-1 distrito ng lungsod]] [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kinatawan]] Virgilio Robles,<ref name="MS0189" /> na naglalayong bawasan ang mga barangay mula 188 patungong 60—tatlumpu sa [[Mga distrito ng Lehislatura ng Caloocan|bawat distrito ng lehislatura]]—ay inaprubahan bilang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas]] (RA) Blg. 6714 noong Pebrero 28, 1989.<ref name="ra6714">{{Banggitin ang batas ng PH|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1989/02/28/republic-act-no-6714/|chamber=RA|number=6714|title=Isang Batas na nagsasama, naghahati, at/o muling binubuhay ang iba't ibang barangay sa Lungsod ng Caloocan at para sa iba pang layunin|date=Pebrero 28, 1989|access-date=Hulyo 26, 2019|publisher=[[Opisyal na Gazette (Pilipinas)|Opisyal Gazette]]}}</ref> Isang plebisito ang ginanap noong Marso 10;<ref name="MS03a89" /><ref>{{cite PH act |title=Nagdedeklara sa Marso 10, 1989 bilang isang espesyal na araw sa Lungsod ng Caloocan |chamber=PP |number=384 |folio= |date=Marso 9, 1989 |url=https://lawphil.net/executive/proc/proc1989/proc_384_1989.html |access-date=Abril 6, 2024 |ref=}}</ref> na may 10% lamang na bilang ng mga botanteng bumoto<ref name="MS03b89" /> na may 384,981 rehistradong botante,<ref name="MS03a89">{{cite news |date=Marso 10, 1989 |title=Plebisito sa Kalookan ngayon |url=https://books.google.com/books?id=gY8VAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA41&article_id=4381,1475395 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=9 |via=[[Google Books]]}}</ref> karamihan sa mga kalahok na botante ay naiulat na tumutol sa panukala.<ref name="MS03b89">{{cite news |last=Mahilum |first=E. |date=Marso 11, 2023 |title=Mababa ang bilang ng mga botanteng bumoto para sa plebisito sa KC |url=https://books.google.com/books?id=go8VAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA9&article_id=4113,1664839 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=9 |via=[[Google Books]]}}</ref> Sa kabilang banda, ang mga residente ng [[Bagong Silang]] (Barangay 176), na noon ay pinakamataong barangay sa bansa at ginamit bilang relocation site para sa mga informal settler,<ref>{{cite news |last=Samonte |first=Severino |date=Mayo 20, 2023 |title=Mga Sulyap at Pagtingin: Paano naging pinakamalaking barangay sa PH ang Bagong Silang ng Caloocan |url=https://www.pna.gov.ph/opinion/pieces/688-how-caloocans-bagong-silang-became-biggest-barangay-in-ph |work=[[Philippine News Agency]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> umapela sa paghahati ng barangay simula noong 2013.<ref name="tPS0913">{{cite news |last1=Bajo |first1=Ramil |last2=Galupo |first2=Rey |date=Setyembre 17, 2013 |title=Sinusuportahan ng Alkalde ang hakbang na hatiin ang barangay ng Caloocan sa pito |url=https://www.philstar.com/metro/2013/09/17/1219131/mayor-supports-move-split-caloocan-barangay-seven/ |newspaper=[[The Philippine Star]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> Noong Abril 3, 2024, nilagdaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] [[Bongbong Marcos]] ang RA No. 11993 na hahati sa nayon sa anim.<ref>{{cite news |last=Bajo |first=Anna Felicia |date=Abril 5, 2024 |title=Pinirmahan ni Marcos ang batas na naghahati sa Bagong Silang, Caloocan sa 6 na barangay |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/metro/902772/marcos-signs-law-dividing-bagong-silang-caloocan-to-6-barangays/story/ |work=[[GMA News]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> Ito ay pinagtibay ng mayorya ng mga botante sa isang plebisito na ginanap noong Agosto 31.<ref name="bs2024">{{cite news |title=Pinayagan ng mga botante ng Caloocan ang paghahati Bagong Silang sa 6 na barangay |date=September 1, 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/news/2024/9/1/caloocan-voters-ok-splitting-bagong-silang-into-6-barangays-802 |work=[[ABS-CBN News]] |access-date1=September2} ===Digmaan sa droga sa Pilipinas=== {| class="floatright" style="padding: 1em; border-spacing: 1px; border: 1px solid darkgray; background-color: #F8F9FA; width:25em; font-size: 90%" |- ! style="text-align: left;" | Hepe ng Pulisya ! style="text-align: left;" | Petsa ng pagtatalaga <!-- o "Character" --> |- | Bartolome R. Bustamante<ref>{{cite news|last=Garcia|first=Danilo|title=Onsehan sa partihan, 2 holdaper itinumba ng kasamahan|url=https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/metro/2014/11/12/1390744/onsehan-sa-partihan-2-holdaper-itinumba-ng-kasamahan|access-date=August 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Pilipino Star]Novpublisher Ngayon] 12, 2014|lokasyon=[[Manila]], Pilipinas}}</ref> | Nobyembre 4, 2014 |- | Johnson C. Almazan<ref>{{cite news|last=Agoncillo|first=Jodee A.|title=Sumuko ang Asistio scion, inamin ang paggamit ng droga|url=https://newsinfo.inquirer.net/795112/asistio-scion-yields-admits-drug-use|access-date=Agosto 17, 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]]|publisher=Inquirer Interactive, Inc.|date=Hulyo 9, 2016}}</ref> | Hulyo 2016 |- | Chito G. Bersaluna<ref>{{cite news|last1=Galupo|first1=Rey|last2=Cabrera|first2=Romina|last3=Alquitran|first3=Non|title=3 patay sa pamamaril sa Caloocan, QC|url=https://www.philstar.com/metro/2017/02/03/1668474/3-dead-caloocan-qc-shootings|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Pebrero 3, 2017|location=[[Manila]], Pilipinas}}</ref> | Pebrero 2017 |- | Jemar D. Modequillo<ref>{{cite news|last=Santos|first=Raffy|title=Matapos ang pagpatay kay Kian, itinalaga ang bagong hepe ng pulisya ng Caloocan|url=https://www.abs-cbn.com/news/09/04/17/after-kian-slay-new-caloocan-police-chief-named |access-date=Agosto 17, 2025|work=[[ABS-CBN News and Current Affairs|ABS-CBN News]]|publisher=[[ABS-CBN Corporation]]|date=Setyembre 4, 2017|location=[[Manila]]}}</ref> | Setyembre 4, 2017 |- | Restituto B. Arcangel<ref>{{cite news|last=Subingsubing|first=Krixia|title=Nagpadala ng mas maraming opisyal ang bagong matataas na opisyal ng Caloocan upang pigilan ang mga pamamaril|url=https://newsinfo.inquirer.net/978676/new-caloocan-top-cop-deploys-more-officers-to-stop-shootings|access-date=Agosto 17, 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]]|publisher=Inquirer Interactive, Inc.|date=Marso 28, 2018}}</ref> | Marso 27, 2018 |- | Noel R. Flores<ref>{{cite news|last=David|first=Jun|title=Dating hepe ng pulisya ng Pasay, bagong hepe ng Caloocan|url=https://manilastandard.net/?p=296039|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[Manila Standard]]|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|date=Mayo 30, 2019}}</ref> | Mayo 30, 2019 |- | Dario M. Menor<ref>{{cite news|last1=Tupas|first1=Emmanuel|last2=Servallos|first2=Neil Jayson|title=3 mga hepe ng pulisya ng lungsod ang tinanggal sa pwesto dahil sa ilegal na pagsusugal|url=https://www.philstar.com/nation/2020/02/09/1991532/3-city-police-chiefs-axed-over-illegal-gambling|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Pebrero 9, 2020}}</ref> | Pebrero 7, 2020 |- | Samuel V. Mina Jr.<ref>{{cite news|last=Ong|first=Ghio|title=Tinanggal sa puwesto ang matataas na opisyal ng Caloocan matapos ang jailbreak|url=https://www.philstar.com/nation/2020/10/31/2053513/caloocans-top-cop-axed-after-jailbreak|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Oktubre 31, 2020|location=[[Manila]], Pilipinas|quote=Tinanggal sa puwesto si Col. Dario Menor noong Oktubre 23, isang araw matapos ang jailbreak[....] habang ang kanyang kapalit, si Col. Samuel Mina, ay nasa ilalim pa rin ng quarantine matapos mahawa ng COVID-19[...]}}</ref> | Oktubre 23, 2020 |} ==Heograpiya== Ang Caloocan ay nahahati sa dalawang lugar na hindi magkakadikit na may kabuuang pinagsamang lawak na {{convert|53.334|sqkm|sp=us}}. Ang Timog Caloocan, na may lawak na {{convert|13.625|sqkm|sp=us}}, ay napapaligiran sa timog ng [[Maynila]], sa silangan ng [[Lungsod ng Quezon]], sa kanluran ng [[Navotas]], sa hilaga-hilagang-kanluran ng [[Malabon]], at sa hilaga ng [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]]. Ang Hilagang Caloocan, na may lawak na {{convert|39.709|sqkm|sp=us}}, ay may hangganan sa timog-timog-silangan ng [[Lungsod ng Quezon]], sa timog-kanluran ng [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]], sa hilaga ng [[Marilao]], [[Meycauayan]] at [[San Jose del Monte]] sa lalawigan ng [[Bulacan]], at sa hilagang-silangan ng [[Rodriguez, Rizal|Rodriguez]] sa lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]].<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> ===Topograpiya=== [[File:Topo Map Caloocan South.png|thumb|Elevation map ng timog Caloocan]] Ang Timog Caloocan, kung saan matatagpuan ang karamihan sa mga establisyimento ng komersyo at industriya, ay nasa karaniwang patag at madaling mapuntahan na lupain, na may mga dalisdis mula 0–3%. Ang topograpiya ay unti-unting nagbabago mula sa malumanay hanggang sa katamtamang pahilig hanggang sa gumulong sa kahabaan ng [[North Luzon Expressway]], na may mga dalisdis mula 3–18%. Ang pinakamataas na punto sa {{convert|35.00|m|sp=us}} mula sa antas ng dagat ay matatagpuan sa lugar na ito, habang ang pinakamababang punto ay nasa katimugang bahagi ng Dagat-Dagatan na humigit-kumulang {{convert|0.993|m|sp=us}} mula sa antas ng dagat.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan">{{cite web|url=http://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-2017-2025-LCCAP.pdf|title=Climate change action plan|date=2016|website=caloocancity.gov.ph|access-date=Hulyo 11, 2020|archive-date=Hulyo 17, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717175130/http://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-2017-2025-LCCAP.pdf|url-status=dead}}</ref> Ang Hilagang Caloocan ay nailalarawan sa pamamagitan ng banayad hanggang matarik na alun-alon hanggang paikot na topograpiya na may mga dalisdis mula 3–18%, karamihan ay makikita sa hilaga at gitnang bahagi, na unti-unting nagiging patimog na patag na lupain pababa sa timog-kanlurang dulo ng hangganan. Dahil madaling puntahan ng mga pangunahing kalsada, maraming industriyal at residensyal na subdibisyon ang naitayo sa halos pantay na lupang ito.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> ===Heolohiya=== Ang heolohikal na pormasyon ng dalawang bahagi ng Caloocan ay iba-iba sa uri at katangian. at partikular na inuuri bilang quaternary [[alluvium]], [[tuff]] at tuffaceous sediment, [[pyroclastic flow]] deposito, at [[Conglomerate (geology)|conglomerates]]. Ang pormasyon sa silangang kalahati ng Metropolitan Manila na umaabot hanggang sa baybayin ng Manila Bay at kabilang ang mas malaking bahagi ng South Caloocan ay ang quaternary [[alluvium]], na binubuo ng mga hindi pinagsama-samang sediment na idineposito ng sapa na kinabibilangan ng buhangin, banlik, luwad at graba.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> Papuntang silangan ng South Caloocan, maaaring masubaybayan ang malalaking lugar na binubuo ng [[tuff]] at tuffaceous sediment, na kumakalat patungo sa buong silangang bahagi ng Metro Manila. Ang deposito ng [[Pyroclastic flow]] o [[igneous rocks]] na nabuo sa pamamagitan ng lithification ng ash flow ay naroroon din sa ilang hilagang gilid ng South Caloocan at sa karamihan ng mga bahagi ng North Caloocan. Sa hilagang-silangang hangganan ng Hilagang Caloocan, may natunton na [[konglomerate (heolohiya)|mga batong konglomerate]], tumatawid sa Tala Estate at umaabot sa lalawigan ng Bulacan at sa [[La Mesa Dam at Reservoir|La Mesa Watershed]].<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> Ang lupang matatagpuan sa parehong lugar ng Caloocan ay pangunahing nasa ilalim ng Novaliches Series, na sumasaklaw sa 96% ng kabuuang lawak ng lupain ng lungsod. Ang Novaliches Series ay binubuo ng mapula-pulang kayumangging lupa, malutong ang pagkakapare-pareho at butil-butil ang istraktura. May mga spherical concretion sa ilalim ng lupa at sa ilalim ay tuffaceous material na may iba't ibang antas ng pagkabulok at pag-weather. Ang tuffaceous material na ito ay nalalantad ng malawakang erosyon sa ilang lugar.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> ===Mga drainage sa ibabaw=== Ang Caloocan ay may mga tubig sa ibabaw na maaaring may natural na mga daluyan (mga sapa at ilog) o itinayo upang magsilbing mga drainage upang alisin ang sobrang tubig mula sa mga ibabaw ng lupa. Ang Timog Caloocan ay may humigit-kumulang {{convert|5.0|km|mi|sp=us|adj=mid|-long}} na mga bukas na kanal ng paagusan na pangunahing nagsisilbi sa reklamasyon na binubuo ng Kaunlaran Village (Dagat-Dagatan Development Project)<ref>{{cite PH act|chamber=GR|number=143230|url=https://lawphil.net/judjuris/juri2004/aug2004/gr_143230_2004.html|title=National Housing Authority vs. Baello|date=Agosto 20, 2004|accessdate=Hunyo 3, 2026}}</ref> at halos {{convert|11.3|km|mi|sp=us|adj=mid|-long}} na natural na tubig sa ibabaw na dumadaloy sa iba't ibang natural na sistema ng ilog. Kabilang dito ang [[Ilog Tullahan|Ilog Tinajeros-Tullahan]] sa hangganan ng Caloocan–Valenzuela; Maligaya Creek sa loob ng [[La Loma Cemetery]] at tumatawid [[Rizal Avenue|Rizal Avenue Extension]]; Casili Creek na nagtatapos sa Estero de Maypajo, at Cantarilla/Panaca Creek sa kahabaan ng hangganan ng Caloocan–Malabon. Sa Hilagang Caloocan, ang lahat ng tubig sa ibabaw ay binubuo ng mga natural na batis, ang pinakamahaba ay ang Meycauayan-Marilao River na naghahati sa Caloocan at Bulacan. Kabilang sa iba pa ang Ilog Bagong Silang, Tala, Camarin, Pasong Malapad, at Bagumbong Creeks na tumatawid sa maraming subdibisyon, sa loob ng {{convert|52.7|km|sp=us}} na haba sa loob ng mga hangganan ng teritoryo ng lungsod.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> ===Klima=== Ang klima ay isang [[tropikal na klima ng sabana]] (Koppen: Aw), kung saan ang karamihan sa kabuuang ulan ay nangyayari sa loob ng mahaba at masaganang tag-ulan sa pagitan ng Mayo at Oktubre, ngunit ang klima ay hindi sapat na basa para maiuri ito bilang isang [[tropikal na klima ng monsoon]] (Koppen: Am). {{Weather box | lokasyon = Caloocan | lapad = awtomatiko | metric first = Oo | iisang linya = Oo | Enero mataas C = 29 | Enero mababa C = 20 | Pebrero mataas C = 30 | Pebrero mababa C = 20 | Marso mataas C = 32 | Marso mababa C = 21 | Abril mataas C = 34 | Abril mababa C = 23 | Mayo mataas C = 33 | Mayo mababa C = 24 | Hunyo mataas C = 31 | Hunyo mababa C = 25 | Hulyo mataas C = 30 | Hulyo mababa C = 24 | Agosto mataas C = 29 | Agosto mababa C = 24 | Setyembre mataas C = 29 | Setyembre mababa C = 24 | Oktubre mataas C = 30 | Oktubre mababa C = 23 | Nobyembre mataas C = 30 | Nobyembre mababa C = 22 | Disyembre mataas C = 29 | Mababa sa Disyembre C = 21 | Presipitasyon sa Enero mm = 7 | Presipitasyon sa Pebrero mm = 7 | Presipitasyon sa Marso mm = 9 | Presipitasyon sa Abril mm = 21 | Presipitasyon sa Mayo mm = 101 | Presipitasyon sa Hunyo mm = 152 | Presipitasyon sa Hulyo mm = 188 | Presipitasyon sa Agosto mm = 170 | Presipitasyon sa Setyembre mm = 159 | Presipitasyon sa Oktubre mm = 115 | Presipitasyon sa Nobyembre mm = 47 | Presipitasyon sa Disyembre mm = 29 | Mga araw ng ulan sa Enero = 3.3 | Mga araw ng ulan sa Pebrero = 3.5 | Mga araw ng ulan sa Marso = 11.1 | Mga araw ng ulan sa Abril = 8.1 | Mga araw ng ulan sa Mayo = 18.9 | Mga araw ng ulan sa Hunyo = 23.5 | Mga araw ng ulan sa Hulyo = 26.4 | Mga araw ng ulan sa Agosto = 25.5 | Mga araw ng ulan sa Setyembre = 24.5 | Mga araw ng ulan sa Oktubre = 19.6 | Mga araw ng ulan sa Nobyembre = 10.4 | Mga araw ng ulan sa Disyembre = 6.4 | pinagmulan 1 = Meteoblue<ref name="met_norms"> {{cite web | url = https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/san-jose-del-monte_philippines_1689395 | pamagat = Caloocan: Karaniwang Temperatura at Ulan | publisher = Meteoblue | access-date = Mayo 13, 2020 }}</ref> | petsa = Mayo 13, 2020 }} ===Mga barangay=== Ang Caloocan ay nahahati sa 188 mga barangay: {| class="wikitable collapsible collapsed" width=60% !style="background: yellow" colspan=3 align="center" |Caloocan (South) |- ! Barangay !! Zone !! Area/Name |- |Barangay 1 || 1<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone01.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 1] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091007151831/http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone01.pdf |date=2009-10-07 }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Sangandaan |- |Barangay 2 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 3 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 4 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 5 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 6 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 7 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 8 || 1 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 9 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 10 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 11 || 1 || Poblacion |- |Barangay 12 || 1 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 13 || 2<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone02.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 2]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 14 || 2 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 15 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 16 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 17 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 18 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 19 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 20 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 21 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 22 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 23 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 24 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 25 || 3<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone03.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 3]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Maypajo |- |Barangay 26 || 3 || Maypajo |- |Barangay 27 || 3 || Maypajo |- |Barangay 28 || 3 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 29 || 3 || Maypajo |- |Barangay 30 || 3 || Maypajo |- |Barangay 31 || 3 || Maypajo |- |Barangay 32 || 3 || Maypajo |- |Barangay 33 || 3 || Maypajo |- |Barangay 34 || 3 || Maypajo |- |Barangay 35 || 3 || Maypajo |- |Barangay 36 || 4<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone04.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 4]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Marulas |- |Barangay 37 || 4 || Marulas |- |Barangay 38 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 39 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 40 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 41 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 42 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 43 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 44 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 45 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 46 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 47 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 48 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 49 || 5<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone05.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 5]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 50 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 51 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 52 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 53 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 54 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 55 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 56 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 57 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 58 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 59 || 6<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone06.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 6] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101011074521/http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone06.pdf |date=2010-10-11 }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 60 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 61 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 62 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 63 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 64 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 65 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 66 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 67 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 68 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 69 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 70 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 71 || 7<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone07.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 7]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 72 || 7 || [[Victory Liner]] Compound, Grace Park East |- |Barangay 73 || 7 || PNR Compound, Grace Park East |- |Barangay 74 || 7 || Heroes Del 96, Grace Park East |- |Barangay 75 || 7 || Heroes Del 96, Grace Park East |- |Barangay 76 || 7 || Monumento, Grace Park East |- |Barangay 77 || 7 || Caimito Road, University Hills |- |Barangay 78 || 7 || Monumento, University Hills |- |Barangay 79 || 7 || Caimito Road, University Hills |- |[[Barangay 80]] || 7 || University Hills Subdivision (University of the East) |- |Barangay 81 || 8<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone08.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 8]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 82 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 83 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 84 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 85 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 86 || 8 || Calaanan Compound, Grace Park East |- |Barangay 87 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 88 || 8 || Ever Gotesco Malls, Grace Park East |- |Barangay 89 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 90 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 91 || 8 || Our Lady of Grace, Grace Park East |- |Barangay 92 || 8 || Madre Ignacia, Grace Park East |- |Barangay 93 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 94 || 9<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone09.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 9]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Biglang-Awa, Grace Park East |- |Barangay 95 || 9 || Balintawak |- |Barangay 96 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 97 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 98 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 99 || 9 || Dorotea Compound, Balintawak |- |Barangay 100 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 101 || 9 || Galino, Grace Park East |- |Barangay 102 || 9 || 9th Avenue, Grace Park East |- |Barangay 103 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 104 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 105 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 106 || 10<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone10.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 10]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park East |- |Barangay 107 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 108 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 109 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 110 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 111 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 112 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 113 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 114 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 115 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 116 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 117 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 118 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 119 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 120 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 121 || 11<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone11.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 11]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park East |- |Barangay 122 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 123 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 124 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 125 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 126 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 127 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 128 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 129 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 130 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 131 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 132 || 12<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone12.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 12]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio West |- |Barangay 133 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 134 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 135 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 136 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 137 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 138 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 139 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 140 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 141 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 142 || 13<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone13.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 13]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio West |- |Barangay 143 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 144 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 145 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 146 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 147 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 148 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 149 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 150 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 151 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 152 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 153 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 154 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 155 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 156 || 14<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone14.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 14]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio East |- |Barangay 157 || 14 || Bagong Barrio East |- |Barangay 158 || 14 || Baesa, Eternal Gardens Memorial Park |- |Barangay 159 || 14 || Baesa |- |Barangay 160 || 14 || Libis Baesa |- |Barangay 161 || 14 || Libis Reparo |- |Barangay 162 || 14 || Santa Quiteria |- |Barangay 163 || 14 || Santa Quiteria |- |Barangay 164 || 14 || Talipapa |} {| class="wikitable collapsible collapsed" width=75% !style="background: green" colspan=6 align="center" |Caloocan (North) |- ! Barangay !! Zone !! Area/Name |- |Barangay 165 || 15<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone15.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 15]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagbaguin |- |Barangay 166 || 15 || Kaybiga |- |Barangay 167 || 15 || Llano (Llano Road, PLC Subdivision, Silanganan Subdivision, Sunriser Village, Sagrado Village, Dolmar Golden Hills Subdivision, Miranda Subdivision, Whispering Palms Subdivision) |- |Barangay 168 || 15 || Deparo (Deparo Road, Teofilo Samson Road, Kabatuhan Street) |- |Barangay 169 || 15 || BF Homes (Estrella Homes, Santa Fe Homesite, BF Homes Caloocan Phase 1, and 2) |-i |Barangay 170 || 15 || Deparo 2 (Amparo Novaville, SM Homes, Cefels 2 Subdivision, Diamante Neighborhood, BF Homes Caloocan Phase 3) |- |Barangay 171 || 15 || Bagumbong (Bagumbong Road, Bagumbong Dulo, Taas Street, Rainbow Village V, Bankers Village, Shelterville) |- |Barangay 172 || 15 || Urduja Village, Merry Homes II, Zabarte |- |Barangay 173 || 15 || Congress Village, Palmera Spring II, Senate Village, Hillcrest Village |- |Barangay 174 || 15 || Camarin |- |Barangay 175 || 15 || Camarin | | | |- |Barangay 176–A, B, C, D, E, F || 15 || [[Bagong Silang]] | |- |Barangay 177 || 15 || Camarin (Cielito Homes, Capitol Parkland, Franville IV) |- |Barangay 178 || 15 || Camarin |- |Barangay 179 || 16<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone16.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 16]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Amparo, (Amparo Subdivision, Dela Costa Homes II, Capitol Park Homes II, Sacred Heart Village, Roseville Subdivision) |- |Barangay 180 || 16 || Tala (Miramonte Heights, Soldiers Hills III and Victory Heights Subdivision) |- |Barangay 181 || 16 || Pangarap Village |- |Barangay 182 || 16 || Pangarap Village |- |Barangay 183 || 16 || Tala (Midway Park Subd., Mountain Heights Subd.) |- |Barangay 184 || 16 || Tala (Bankers' Village II, Cefels Park III) |- |Barangay 185 || 16 || Tala (Malaria) |- |Barangay 186 || 16 || Tala (Barracks II, LD Village, Admin Site) |- |Barangay 187 || 16 || Tala (Barrio San Lazaro, Barrio San Jose, Barrio Santo Niño, Barrio San Roque, Sto. Cristo) |- |Barangay 188 || 16 || Tala (Phase 12, Riverside, San Isidro, Concepcion, Sta. Rita) |} ===Mga Alitan sa Teritoryo=== Ang Caloocan ay may tatlong hindi pa nareresolbang alitan sa hangganan. Ang alitan nito sa [[San Jose del Monte]], [[Bulacan]], na nakatala bilang G.R. No. 142601 na may petsang Oktubre 23, 2006, ay sumasaklaw sa mga bahagi ng Pangarap Village at tila Bankers Village 2 na dating bahagi ng Tala Estate. Ang kawalan ng hurisdiksyon ng Commission on Settlement of Land Problems (COSLAP) ay nagresulta sa pagpapawalang-bisa ng desisyon nito.<ref>{{cite PH act|chamber=GR|number=142601|title=National Housing Authority vs. Commission on the Settlement of Land Problems, Municipality of San Jose del Monte, Bulacan, Sps. Angel at Rosario Cruz, Rufino Laan, Rufino Laan Santos, Andres Nepomuceno, Sps. Alberto at Herminia Hagos, Leon Guilalas, Sps. Oscar at Haydee Badillo|url=https://lawphil.net/judjuris/juri2006/oct2006/gr_142601_2006.html|publisher=Lawphil|date=Oktubre 23, 2006|accessdate=Mayo 1, 2024}}</ref> Ang alitan nito sa [[Lungsod ng Quezon]] ay umiikot sa Barangay Baesa ng huli. Mayroon ding mga pagkakaiba sa hangganan sa kahabaan ng [[Andres Bonifacio Avenue]] malapit sa [[Manila North Cemetery]] at Barrio San Jose ng Caloocan.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 14, 2016 |title=Bautista: Malinaw na mga alitan sa hangganan ng QC |publisher=Manila Standard |url=https://manilastandard.net/mobile/article/224135 |access-date=September 3, 2021 }}</ref> Ang alitan nito sa [[Malabon]] ay kinasasangkutan ng Barangays 160 at 161 ng Caloocan sa Libis Baesa, na parehong inaangkin ng mga lungsod na nasa loob ng kanilang hurisdiksyon. Noong 2025, ibinasura ng [[Korte Suprema ng Pilipinas]] ang petisyon ng Caloocan na kumukuwestiyon sa konstitusyonalidad ng Republic Act No. 9019 (Malabon City Charter), na binanggit na ito ay napaaga. Ikinatuwiran ng Caloocan na ang parehong barangay ay kasama sa teritoryo nito bilang bahagi ng Republic Act No. 3278 (Caloocan City Charter) at inangkin na ang mga residente ng parehong barangay ay palaging bumoto sa mga halalan sa Caloocan simula noong 1961.<ref>{{cite news|url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/caloocan-malabon-boundary-dispute-a5260-20250704-lfrm|title=Ngayon Ko Nalaman: Ang Hindi Pagkakasundo sa Hangganan sa Pagitan ng Caloocan at Malabon|date=Hulyo 4, 2025|accessdate=Setyembre 11, 2025|website=Esquire Philippines|first=Nick|last=Aguila}}</ref> Sa halip, inatasan ng Korte ang parehong lungsod na lutasin ang isyu sa pamamagitan ng mga pamamaraan sa ilalim ng Local Government Code, simula sa kani-kanilang mga konseho ng lungsod.<ref>{{cite balita|url=https://www.philstar.com/nation/2025/02/26/2424346/sc-orders-caloocan-malabon-resolve-your-territorial-dispute|title=Iniutos ng SC sa Caloocan, Malabon: Lutasin ang inyong alitan sa teritoryo|first1=Mark Ernest|last1=Villeza|first2=Daphne|last2=Galvez|publisher=The Philippine Star|date=Pebrero 26, 2025 |accessdate=Abril 15, 2025}}</ref> Bago ito, noong 2014, pumirma ang mga pamahalaang lungsod ng Caloocan at [[Malabon]] ng isang memorandum of understanding (MOU) upang paunlarin ang {{convert|80|ha}} ng pinagtatalunang lupa na matatagpuan sa loob ng lugar ng Libis Baesa ng Caloocan at ng Barangay Potrero ng Malabon. Pinigilan ng MOU ang anumang desisyon ng korte sa hindi pagkakasundo na nagsimula noong 2001, nang ang Malabon, nang ito ay gawing isang lungsod na may mataas na antas ng urbanisasyon, ay kumuha ng kontrol sa mga lupang dating nasa ilalim ng hurisdiksyon ng Caloocan.<ref>{{cite news|url=https://www.philstar.com/metro/2014/06/18/1335945/caloocan-malabon-settle-land-row|title=Caloocan, Malabon ay nanirahan sa land row|first1=Ramil|last1=Bajo|first2=Rey|last2=Galupo|date=Hunyo 18, 2014|accessdate=Mayo 1, 2024|work=The Philippine Star}}</ref> ==Demograpiko== {{Populasyon}} == Pamahalaan == === Alkalde === {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=0 |- | colspan=2 | <hr> |- valign=top ! Alkalde !! Panunungkulan |- | colspan="2" | <hr> |- |Pedro Sevilla ||align=center| 1902–1905 |- |Silverio Baltazar ||align=center|1904–1906 |- |Tomas Susano||align=center|1906–1908 |- |Leon Nadurata|| align=center|1908–1910 |- |Emilio Sanchez|| align=center|1910–1913 |- |Godofredo Herrera || align=center|1913–1915 |- |Jose Sanchez|| align=center|1915–1921 |- |Dominador Aquino || align=center|1922–1925 |- |Pablo Pablo|| align=center|1926–1928 |- |Dominador Aquino|| align=center|1928–1931 |- |Pablo Pablo|| align=center|1932–1940 |- |Cornelio Cordero|| align=center|1941–1944 |- |Oscar Baello|| align=center|1945–1946 |- |Jesus Basa|| align=center|1946–1951 |- |Macario Asistio, Sr.|| align=center|1952–1971 |- |Marcial Samson|| align=center|1972–1976 |- |Alejandro Fider|| align=center|1976–1978 |- |Virgilio Robles|| align=center|1978–1980 |- |Macario Asistio, Jr.|| align=center|1980–1986 |- |Virgilio Robles||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 1986 |- |Antonio Martinez|| align=center|1986–1988 |- |Macario B. Asistio, Jr.|| align=center|1988–1995 |- |Reynaldo Malonzo || align=center|1995–2004 |- | Enrico Echiverri || align="center" |2004–2013 |- | Oscar Malapitan || align="center" |2013-2022 |- | Along Malapitan || align="center" |2022-Ngayon |- | <hr> | |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Metro Manila}} {{Mga Lungsod sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Caloocan]] [[Kategorya:Lungsod ng Caloocan]] a24l2tgk620h2s73qw7birmjafl4l6a 2214309 2214306 2026-07-03T02:54:21Z ~2026-37929-56 163601 /* Mga drainage sa ibabaw */ 2214309 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Caloocan | native_name = ᜃᜎᜓᜂᜃᜈ᜔ | sealfile = | caption = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na ipinakikita ang lokasyon ng Lungsod ng Caloocan | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = | founded = 1815 | cityhood = Pebrero 16, 1962 | barangays = 188 | class = Ika-1 klaseng lungsod | mayor = Dale Gonzalo Malapitan | language = [[Wikang Tagalog|Tagalog]]<br>[[Taglish]] | areakm2 = 55.80 }} Ang '''Caloocan''' (<small>pagbigkas:</small> ka•lo•ó•kan), o ang '''''Makasaysayang Lungsod ng Caloocan''''', ay isa sa mga lungsod na bumubo sa [[Kalakhang Maynila]] sa [[Pilipinas]]. Kanugnog ito ng [[Maynila]] sa hilaga. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. Nahahati sa dalawang bahagi ang Caloocan mula nang ilipat mga barrio nito sa noo'y itinatatag na [[Lungsod Quezon]].<ref>{{cite web | url = http://caloocancity.gov.ph/about-us | title = About Us | publisher = Lungsod ng Caloocan | accessdate = Oktubre 4, 2015 | language = Ingles | archive-date = Oktubre 11, 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151011072132/http://caloocancity.gov.ph/about-us | url-status = dead }}</ref> Matatagpuan ang Katimogang Caloocan sa hilaga ng Maynila at napapaligiran ng lungsod ng [[Malabon]] at lungsod ng [[Valenzuela, Kalakhang Maynila|Valenzuela]] sa hilaga, lungsod ng [[Navotas]] sa kanluran, at [[Lungsod Quezon]] sa silangan. Pinakahilagang teritoryo ng Kalakhang Maynila ang Hilagang Caloocan na nasa silangan ng Valenzuela, hilaga ng Lungsod Quezon, at timog ng lungsod ng [[San Jose del Monte]] sa lalawigan ng [[Bulacan]]. ==Pangalan== Ang Caloocan bilang isang [[pangalang pampook]] ay mula sa salitang ugat na "lo-ok;" "kalook-lookan" (o "kaloob-looban") na nagngangahulugang "pinakaloob na lugar." Kolokyal na binabaybay ang pangalan ng lungsod bilang '''Kalookan'''. May magkakaibang kagustuhan ukol sa nais na baybay ng pangalan ng lungsod. Ang kaibhan at ang tilang kalituhan sa pagbaybay ay nagsimula noong unang bahagi ng dekada-1970, nang ipinasa ng lupong munisipal ang isang resolusyon na nag-uutos sa mga kagawarang panlungsod na gumamit ng pangalang "Kalookan." Ngunit naantala ang pagpapatupad ng resolusyon nang isinailalim ang bansa sa [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|batas militar]] noong Setyembre 1972. Pagkaraang ibinalik ang mga sangguniang panlungsod at pambayan, inihain ni noo'y Konsehal na si Aurora Asistio-Henson ang Resolusyon Blg. 006 na nagbabago sa naunang resolusyon at itinataguyod ang [[nasyonalismong Filipino]] sa pamamagitan ng pag-uutos sa lahat ng mga residente at mga tanggapan at establisimiyento ng lungsod - "pampubliko man o pampribado" - na ibaybay ang pangalan ng lungsod bilang "Kalookan." Ayon kay Henson, ang "naka-Filipinong baybay" ay nagbibigay ng diwa at kahulugan sa kasaysayan ng lungsod. Dagdag niya, dapat itong gamitin "sa gusaling panlungsod, sa mga gusaling pambarangay, mga palengke, at ibang mga lugar para sa kabatiran at paggabay sa lahat na sangkot." Gayunpaman, mariing kinondena ito ng mga residente, may-ari ng mga negosyo, at opisyal. Tinuring na iligal ni Virgilio Robles, dating mambabatas at alkalde ng lungsod, ang hakbang dahil wala itong pagsang-ayon ng Kongreso. Dagdag niya na binaybay ang pangalan ng lungsod bilang "Caloocan" tulad ng ipinakikita ng karta ng lungsod (''city charter''). Ang pagkalahatang kagustuhan sa pagbaybay ng pangalan sa mismong lungsod ay "Caloocan" at hindi "Kalookan," sa kabila ng umiiral na ordinansang panlungsod, bagamat humantong ang kalituhan sa iba't-ibang mga pagbaybay ng pangalan sa maraming mga negosyo sa lungsod. Nakabaybay na "Caloocan" ang pangalan ng lungsod sa opisyal na sagisag, at pabor ang gayong pagbaybay sa maraming mga barangays at mga paaralang pampubliko at pampribado sa lungsod. Ang "Kalookan" ay nais na baybay ng ''Directories of the Philippines Corporation'' (DPC) na nakahimpil sa Makati, habang pabor naman sa baybay na "Caloocan" ang maraming mga pahayagang pambansa at magasin, pati mga gumagawa ng mapa tulad ng HYDN Publishing na nakahimpil sa Mandaluyong.<ref>{{cite news |url=https://www.manilatimes.net/2004/10/19/opinion/confusion-over-spelling-caloocan-or-kalookan/687279/ |title=Confusion over spelling: Caloocan or Kalookan? |work=[[The Manila Times]] |date=Oktubre 19, 2004 |accessdate=Abril 2, 2020 |archive-date=Nobiyembre 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109161917/https://www.manilatimes.net/2004/10/19/opinion/confusion-over-spelling-caloocan-or-kalookan/687279/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.pna.gov.ph/opinion/pieces/166-which-is-which-caloocan-or-kalookan |title=Which is which, Caloocan or Kalookan? |work=[[Philippine News Agency]] |last=Samonte |first=Severino |date=Disyembre 6, 2018 |accessdate=Abril 2, 2020}}</ref> ==Kasaysayan== [[File:Mga Boluntaryo ng ika-20 Kansas na nagmamartsa sa Caloocan sa gabi.jpg|left|thumb|Ang tren ng bala at mga reserba ng ika-20 Kansas Volunteers, si Col. Frederick R. Funston, na nagmamartsa sa Caloocan sa gabi pagkatapos ng labanan noong Pebrero 10.]] ===Panahon ng kolonyal na Espanyol=== Sa simula, ang Caloocan ang lugar kung saan nagtatagpo ang lumang bayan ng [[Tondo, Maynila|Tondo]] at [[Malabon|Tambobong]], na matatagpuan sa baybayin ng ''Dagát-Dagatan'', isang hugis-gasuklay na laguna sa loob ng bansa sa kanluran. Ang pamayanan sa tabi ng dalampasigan ay kilala bilang "''Aromahan''", o "''Espina''" sa mga Kastila, at nahiwalay sa Look ng Maynila sa pamamagitan ng makipot na tagaytay mula Tondo patungo sa bukana sa [[Navotas|Kinabutasan]] patungo sa dagat.<ref name="The Role of Kalookan in the Nation's Quest for Freedom"> |first1=Agapito |title=Ang Papel ng Kalookan sa Paghahanap ng Bayan para sa Kalayaan |url=http://sangandaan.net/kalookan/P1A1TOC.htm |access-date=Abril 26, 2020 |archive-date=Enero 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200119085101/http://sangandaan.net/kalookan/P1A1TOC.htm |url-status=dead }}</ref> Pagsapit ng huling bahagi ng 1700s, ang mga mangingisda ng Aromahan ay lumawak patungo sa isang burol sa silangan ng Dagat-Dagatan. Ang natural na mabatong burol na ito ay tinawag na "''Kaloogan''", na nangangahulugang "loob na teritoryo." Dahil ang Aromahan ay nailagay sa paligid, ang lugar na ito sa tuktok ng burol ay tinirhan din ng mga inaaping tao mula sa Tondo, na naging bagong sentro ng komunidad noong 1802. Sa silangan ay isang malawak na lupain na [[Imperata cylindrica|natatakpan ng cogon]]. Sa kalaunan ay tinawag na "''Kalaanan''", ibig sabihin ay "flat grassland" sa lumang Tagalog, ang lugar na ito ay kilala na ngayon bilang Grace Park.<ref name="The Role of Kalookan in the Nation's Quest for Freedom" /> Naging munisipalidad ang Caloocan nang mahiwalay ito sa Tondo noong 1815. Ang orihinal na teritoryo nito ay umaabot hanggang sa paanan ng [[Marikina]], [[San Mateo, Rizal|San Mateo]] at [[Rodriguez, Rizal|Montalban]] sa silangan; [[Tinajeros, Malabon|Tinajeros]], [[Tanza, Navotas|Tanza]], at Tala ilog sa hilaga; [[San Juan, Metro Manila|San Juan del Monte]], [[San Francisco del Monte]], [[Sampaloc, Manila|Sampalok]], [[Santa Cruz, Manila|Santa Cruz]] at Tondo sa timog; at Dagat-dagatan at Aromahan sa kanluran.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan">{{Banggitin ang web |url=https://caloocancity.gov.ph/about-us/history/ |title=Kasaysayan ng Caloocan |website=Lungsod ng Caloocan |access-date=Pebrero 23, 2024 |archive-date=Hulyo 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711082107/https://caloocancity.gov.ph/about-us/history/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.yodisphere.com/2021/08/Caloocan-City-History.html |title=Kasaysayan ng Lungsod ng Caloocan - El Pueblo de Caloocan Provincial de Manila {{!}} Metro Manila Pilipinas|date=Agosto 2021 |accessdate=Mayo 6, 2022|website=yodisphere.com}}</ref> Ang gusali ng lokal na pamahalaan ay itinayo sa medyo maayos na bahagi sa itaas lamang ng Libis Espina. Ang lumang kapilya ng Aromahan ay tuluyang inabandona at isang bagong [[Caloocan Catedral|simbahan ang itinayo]] na nakaharap sa munisipyo. Upang makatakas sa mga awtoridad ng Espanya, marami mula sa lugar ang umalis sa mismong bayan at nagtago sa mga damuhan ng [[Balingasa|Balintawak]] at Pugad-Lawin, kung saan nilabanan ng mga tao ang mga panginoong maylupa ng Hacienda de Maysilo para sa mga karapatan sa lupa, na nagpatuloy nang halos isang daang taon.<ref name="Ang Papel ng Kalookan sa Paghahanap ng Bansa para sa Kalayaan" /><ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Noong 1888, nauna ang steam [[tranvia]] kaysa sa pag-uugnay sa bayan sa kabisera at sa mga bayan sa baybayin ng Malabon at Navotas noon. Noong 1891, binuksan ng [[Manila Railroad Company]] ang [[estasyon ng Caloocan|isang estasyon ng tren]] sa bayan.<ref>{{cite web|url=https://pnr.gov.ph/about-contact-us/who-we-are/pnr-in-philippine-history/24-history/126-pnr-historical-highlights|title=MGA HIGHLIGHTS SA KASAYSAYAN NG PNR|website=Philippine National Railways|access-date=Abril 3, 2022}}</ref> ====Ang Rebolusyong Pilipino==== {{Tingnan din|Rebolusyong Pilipino}} Mahalaga sa kasaysayan ang Caloocan dahil ito ang sentro ng mga aktibidad para sa [[Katipunan]], ang lihim na militanteng samahan na naglunsad ng [[Rebolusyong Pilipino]] laban sa Imperyong Espanyol. Sa isang bahay sa Caloocan, ginanap ang mga lihim na pagpupulong nina [[Andrés Bonifacio]] at ng kanyang mga tauhan, at sa mga paligid ng lungsod kung saan naganap ang unang armadong engkwentro sa pagitan ng Katipunan at ng mga Espanyol. Sumiklab ang rebolusyon pagkatapos ng "[[Sigaw ng Pugad Lawin|Sigaw ng Balintawak]]" na pinangunahan ni Bonifacio laban sa Espanya noong Agosto 30, 1896. ===Panahon ng pagsalakay ng mga Amerikano=== [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68156741.jpg|thumb|left|Aviation view ng Caloocan, 1938]] Noong 1899, nagpakita ng pagtutol ang mga tao ng Caloocan sa pakikipagkasundo sa mga Amerikano, na determinadong palawigin ang kanilang kataas-taasang kapangyarihan sa bansa. Nilabanan ng mga kalalakihan ng Caloocan ang mga bagong mananakop noong Pebrero 23, 1899, ngunit hindi nagtagumpay ang mga lokal na sundalo dahil sa alitan ni [[Antonio Luna]] sa mga loyalista ni [[Emilio Aguinaldo]].<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Pagkatapos ay nasaksihan ng lungsod ang matinding labanan sa [[Digmaang Pilipino-Amerikano]], sa [[Labanan sa Caloocan]] at sa [[Ikalawang Labanan sa Caloocan]]. Noong 1901, sa ilalim ng [[Kasaysayan ng Pilipinas (1898–1946)|rehimeng Amerikano]], ang Caloocan, na dating bahagi ng [[Maynila (lalawigan)|lalawigan ng Maynila]], ay naging isa sa mga munisipalidad ng bagong tatag na lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]].<ref>{{Banggitin ang PH act|url=https://lawyerly.ph/laws/view/l2485 |date=Hunyo 11, 1901 |title=Isang Batas na Nagpapalapad ng mga Probisyon ng Batas ng Pamahalaang Panlalawigan sa Lalawigan ng Rizal |chamber=Act |number=942|access-date=Hunyo 12, 2022}}</ref> Dahil sa pagsasama-sama ng ilang munisipalidad noong 1903, ang [[Novaliches]], na noon ay isang malayang munisipalidad, ay naging bahagi ng Caloocan alinsunod sa Batas Blg. 942,<ref>{{cite PH act|url=https://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|chamber=Act|number=942|date=Oktubre 12, 1903|accessdate=Mayo 12, 2022|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima}}</ref> na inamyendahan ng Batas Blg. 984 at 1008 ng [[Komisyon ng Pilipinas]]. ===Panahon ng pananakop ng mga Hapones=== Noong 1942, ang Caloocan ay isa sa mga munisipalidad ng Rizal na pinagsama kasama ng Maynila at Lungsod Quezon upang mabuo ang [[Lungsod ng Malawakang Maynila]] bilang isang hakbang pang-emerhensya ni Pangulong [[Manuel L. Quezon]].<ref>{{cite PH act|chamber=EO|number=400, s. 1942|title=Paglikha ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|petsa=Enero 1, 1942|accessdate=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/}}</ref><ref name="emb">{{cite web|title=Kaligirang Pangkasaysayan|url=http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|website=DENR - Kawanihan ng Pamamahala ng Kapaligiran - Pambansang Rehiyon ng Punong Rehiyon|access-date=Mayo 28, 2022|archive-date=Abril 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402134109/http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|url-status=dead}}</ref> Nabawi nito ang katayuan nito bago ang digmaan bilang isang munisipalidad ng Rizal nang ang Lungsod ng Kalakhang Maynila ay binuwag epektibo noong Agosto 1, 1945.<ref name="eo58">{{cite PH act|chamber=EO|number=58, s. 1945|title=Pagbabawas ng Teritoryo ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Hulyo 26, 1945|accessdate=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/}}</ref> ===Pagiging Lungsod=== {{main|Mga Lungsod ng Pilipinas}} [[File:Aacaloocanjf.JPG|thumb|left|Ang lumang Bulwagan ng Lungsod ng Caloocan sa distrito ng Poblacion ang naging luklukan ng lokal na pamahalaan para sa Caloocan mula 1952 hanggang 2017.]] Noong 1961, matapos aprubahan ng [[Kongreso ng Pilipinas|Kongreso ng Pilipinas] ang Republic Act No. 3278, isang plebisito ang isinagawa.<ref name="ra3278" /> Opisyal na itinalaga ang Caloocan sa pagiging lungsod noong Pebrero 16, 1962.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Ang Caloocan ay nanatiling isang lungsod ng lalawigan ng Rizal hanggang Nobyembre 7, 1975, nang ito ay maging bahagi ng Pambansang Rehiyon ng Kabisera o [[Metro Manila]], sa bisa ng Atas ng Pangulo Blg. 824.<ref name="PD824">{{cite PH act|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|chamber=PD|number=824|title=Paglikha ng Metropolitan Manila at ng Komisyon ng Metropolitan Manila at para sa Iba Pang Layunin |date=Nobyembre 7, 1975 |access-date=Hulyo 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312121648/http://lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|archive-date=Marso 12, 2016|url-status=live}}</ref> ===Mga pagbabago sa teritoryo=== [[File:Mga pagbabago sa teritoryo ng Caloocan.png|upright=1.35|thumb|Mga pagbabago sa teritoryo ng Caloocan.<br/>{{color box|green}} Mga umiiral na hangganan ng teritoryo<br/>{{color box|#3E8EDE}} Hiniwalay ng Commonwealth Act No. 502 (1939)<br/>{{color box|yellow}} Hiniwalay ng Republic Act No. 392 (1949)]] Ang Caloocan ay dating sumasaklaw sa isang mas malaki at magkakadikit na lugar. Ang mga distrito ng [[Mga Barangay ng Quezon City|Balintawak]], [[Quezon City#La Loma|La Loma]] at [[Novaliches]] ay dating bahagi ng Caloocan. Ang Balintawak ay isang makasaysayang distrito dahil ito ang orihinal na lugar ng "Sigaw ng Pugad Lawin" (Unang Sigaw sa Balintawak) sa isang lokasyon na tinatawag na "Kang-kong" malapit sa bahay ni [[Melchora Aquino|Tandang Sora]]. Ang Novaliches ay isang malawak na sektor na may ilang mga dalisdis ng bundok na nagsilbing mga lugar ng pagpupulong at taguan para kay [[Andrés Bonifacio]] at sa ''Katipunan''. Noong panahon ng pananakop ng mga Amerikano, nagkaroon ng pagsasama-sama ng ilang mga munisipalidad. Sinakop ng Caloocan ang kalapit na bayan ng Novaliches noong Oktubre 12, 1903, ayon sa nakasaad sa Batas Blg. 942 ng [[Komisyon sa Pilipinas]], na nagdala sa kabuuang lawak nito sa humigit-kumulang {{convert|1,500|ha|sp=us}}.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan"/><ref>{{cite PH act|chamber=Act|number=942|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima| url=https://lawyerly.ph/laws/view/l89ad| publisher=Abogado| petsa=Oktubre 12, 1903| accessdate=June 7, 2024}}</ref> Nang likhain ang Commonwealth Act No. 502 [[Quezon City]] noong 1939, ang Caloocan ay nagbigay ng 1,500 ektarya ng lupa mula sa mga baryo o sitio ng Bagubantay (Bago Bantay), Balintauac (Balintawák), [[Balingasa]ningkongo, La Samdayingin, Kapolo, [[Balingasa]] (Lo Samdayingin, Kapolo) Malamig, Matalahib (kasalukuyang Santo Domingo), Masambong, Galas, San Isidro, San José, Santol at [[Tatalon]].<ref>Philippine Commission of the Census, Census of the Philippines, 1939, vol. 1, bahagi 4: Rizal (Manila: Bureau of Printing, 1940), p. 5</ref> Sa halip na tutulan ang paglilipat, kusang-loob na ibinigay ng mga residente ng Caloocan ang lupa sa paniniwalang makikinabang dito ang bagong [[Kabisera ng Pilipinas|kabisera]] ng bansa.<ref>{{cite PH act|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1939/10/12/commonwealth-act-no-502/|chamber=CA|number=502|title=Isang Batas para Bumuo ng Lungsod Quezon|date=Oktubre 12, 1939|access-date=Abril 21, 2022|archive-date=Marso 8, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308195829/https://www.officialgazette.gov.ph/1939/10/12/commonwealth-act-no-502/|url-status=dead}}</ref> Gayunpaman, noong 1949, ipinasa ng Kongreso ang Republic Act No. 392, na muling nagbigay-kahulugan sa hangganan ng Caloocan–Quezon City.<ref>{{Cite PH act|url=http://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-392.php|chamber=RA |number=392|title=An Commonwealth Act to Amend Numbered Section Amended, Redefining the Boundaries of Quezon City|date=June 18, 1949|accessdate=April 21, 2022}}</ref> The barrios of Baesa, Sangandaan, Talipapâ, San Bartolomé, Pasong Tamó, Novaliches Proper (poblacion), Banlat (present-day Tandang Pubag) kabilang sa Novaliches at may lawak na humigit-kumulang Ang {{convert|8,100|ha|sp=us}}, ay inalis mula sa Caloocan. Ang natitirang bahagi ng Novaliches ay tinatawag na ngayong Hilagang Caloocan. Dahil dito, hinati ang Caloocan sa dalawang bahagi: isang mas urbanisadong katimugang bahagi at isang suburban-rural na hilagang bahagi, na bahagi ng Novaliches.<ref>{{cite web|url=https://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-Citizens-Charter.pdf|title=Caloocan City Citizen's Charter|accessdate=Mayo 6, 2022|website=City of Caloocan|archive-date=Abril 7, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407124746/https://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-Citizens-Charter.pdf|url-status=dead}}</ref> Noong 1957, ang sityo ng Bagbaguin ay inihiwalay mula sa baryo ng Caybiga (Kaybiga) at ginawang isang natatanging baryo na kilala bilang Baryo. Bagbaguin.<ref>{{cite PH act|chamber=RA|number=1713|url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra1957/ra_1713_1957.html |title=An Act to Convert the Sitio of Bagbaguin, Municipality of Caloocan, Province of Rizal, into a Barrio Bagpaguin Municipality to be a Barrio Bagpaguin Municipality Barrio ng Caybiga ng Parehong Munisipyo |access-date=June 12, 2012|date=June 21, 1957}}</ref> ===Mga pagtatangka sa muling pagsasaayos=== Ang mga isyu tungkol sa badyet at pamamahala ng mga pamahalaang nayon ay humantong sa mga pagtatangka na muling istruktura ang mga ''[[barangay]]'' ng lungsod simula noong huling bahagi ng dekada 1980.<ref name="MS0189">{{cite news |last=Antolin |first=Arkhon |date=Enero 24, 1989 |title=Plebisito sa pagbabawas ng mga barangay ng Kalookan itinakda |url=https://books.google.com/books?id=wEJIAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA4&article_id=3964,3504619 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=4 |via=[[Google Books]]}}</ref><ref name="tPS0913" /> Isang panukalang batas na isinulat ng [[Distritong pambatas ng Caloocan|Ika-1 distrito ng lungsod]] [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kinatawan]] Virgilio Robles,<ref name="MS0189" /> na naglalayong bawasan ang mga barangay mula 188 patungong 60—tatlumpu sa [[Mga distrito ng Lehislatura ng Caloocan|bawat distrito ng lehislatura]]—ay inaprubahan bilang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas]] (RA) Blg. 6714 noong Pebrero 28, 1989.<ref name="ra6714">{{Banggitin ang batas ng PH|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1989/02/28/republic-act-no-6714/|chamber=RA|number=6714|title=Isang Batas na nagsasama, naghahati, at/o muling binubuhay ang iba't ibang barangay sa Lungsod ng Caloocan at para sa iba pang layunin|date=Pebrero 28, 1989|access-date=Hulyo 26, 2019|publisher=[[Opisyal na Gazette (Pilipinas)|Opisyal Gazette]]}}</ref> Isang plebisito ang ginanap noong Marso 10;<ref name="MS03a89" /><ref>{{cite PH act |title=Nagdedeklara sa Marso 10, 1989 bilang isang espesyal na araw sa Lungsod ng Caloocan |chamber=PP |number=384 |folio= |date=Marso 9, 1989 |url=https://lawphil.net/executive/proc/proc1989/proc_384_1989.html |access-date=Abril 6, 2024 |ref=}}</ref> na may 10% lamang na bilang ng mga botanteng bumoto<ref name="MS03b89" /> na may 384,981 rehistradong botante,<ref name="MS03a89">{{cite news |date=Marso 10, 1989 |title=Plebisito sa Kalookan ngayon |url=https://books.google.com/books?id=gY8VAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA41&article_id=4381,1475395 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=9 |via=[[Google Books]]}}</ref> karamihan sa mga kalahok na botante ay naiulat na tumutol sa panukala.<ref name="MS03b89">{{cite news |last=Mahilum |first=E. |date=Marso 11, 2023 |title=Mababa ang bilang ng mga botanteng bumoto para sa plebisito sa KC |url=https://books.google.com/books?id=go8VAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA9&article_id=4113,1664839 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=9 |via=[[Google Books]]}}</ref> Sa kabilang banda, ang mga residente ng [[Bagong Silang]] (Barangay 176), na noon ay pinakamataong barangay sa bansa at ginamit bilang relocation site para sa mga informal settler,<ref>{{cite news |last=Samonte |first=Severino |date=Mayo 20, 2023 |title=Mga Sulyap at Pagtingin: Paano naging pinakamalaking barangay sa PH ang Bagong Silang ng Caloocan |url=https://www.pna.gov.ph/opinion/pieces/688-how-caloocans-bagong-silang-became-biggest-barangay-in-ph |work=[[Philippine News Agency]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> umapela sa paghahati ng barangay simula noong 2013.<ref name="tPS0913">{{cite news |last1=Bajo |first1=Ramil |last2=Galupo |first2=Rey |date=Setyembre 17, 2013 |title=Sinusuportahan ng Alkalde ang hakbang na hatiin ang barangay ng Caloocan sa pito |url=https://www.philstar.com/metro/2013/09/17/1219131/mayor-supports-move-split-caloocan-barangay-seven/ |newspaper=[[The Philippine Star]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> Noong Abril 3, 2024, nilagdaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] [[Bongbong Marcos]] ang RA No. 11993 na hahati sa nayon sa anim.<ref>{{cite news |last=Bajo |first=Anna Felicia |date=Abril 5, 2024 |title=Pinirmahan ni Marcos ang batas na naghahati sa Bagong Silang, Caloocan sa 6 na barangay |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/metro/902772/marcos-signs-law-dividing-bagong-silang-caloocan-to-6-barangays/story/ |work=[[GMA News]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> Ito ay pinagtibay ng mayorya ng mga botante sa isang plebisito na ginanap noong Agosto 31.<ref name="bs2024">{{cite news |title=Pinayagan ng mga botante ng Caloocan ang paghahati Bagong Silang sa 6 na barangay |date=September 1, 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/news/2024/9/1/caloocan-voters-ok-splitting-bagong-silang-into-6-barangays-802 |work=[[ABS-CBN News]] |access-date1=September2} ===Digmaan sa droga sa Pilipinas=== {| class="floatright" style="padding: 1em; border-spacing: 1px; border: 1px solid darkgray; background-color: #F8F9FA; width:25em; font-size: 90%" |- ! style="text-align: left;" | Hepe ng Pulisya ! style="text-align: left;" | Petsa ng pagtatalaga <!-- o "Character" --> |- | Bartolome R. Bustamante<ref>{{cite news|last=Garcia|first=Danilo|title=Onsehan sa partihan, 2 holdaper itinumba ng kasamahan|url=https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/metro/2014/11/12/1390744/onsehan-sa-partihan-2-holdaper-itinumba-ng-kasamahan|access-date=August 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Pilipino Star]Novpublisher Ngayon] 12, 2014|lokasyon=[[Manila]], Pilipinas}}</ref> | Nobyembre 4, 2014 |- | Johnson C. Almazan<ref>{{cite news|last=Agoncillo|first=Jodee A.|title=Sumuko ang Asistio scion, inamin ang paggamit ng droga|url=https://newsinfo.inquirer.net/795112/asistio-scion-yields-admits-drug-use|access-date=Agosto 17, 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]]|publisher=Inquirer Interactive, Inc.|date=Hulyo 9, 2016}}</ref> | Hulyo 2016 |- | Chito G. Bersaluna<ref>{{cite news|last1=Galupo|first1=Rey|last2=Cabrera|first2=Romina|last3=Alquitran|first3=Non|title=3 patay sa pamamaril sa Caloocan, QC|url=https://www.philstar.com/metro/2017/02/03/1668474/3-dead-caloocan-qc-shootings|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Pebrero 3, 2017|location=[[Manila]], Pilipinas}}</ref> | Pebrero 2017 |- | Jemar D. Modequillo<ref>{{cite news|last=Santos|first=Raffy|title=Matapos ang pagpatay kay Kian, itinalaga ang bagong hepe ng pulisya ng Caloocan|url=https://www.abs-cbn.com/news/09/04/17/after-kian-slay-new-caloocan-police-chief-named |access-date=Agosto 17, 2025|work=[[ABS-CBN News and Current Affairs|ABS-CBN News]]|publisher=[[ABS-CBN Corporation]]|date=Setyembre 4, 2017|location=[[Manila]]}}</ref> | Setyembre 4, 2017 |- | Restituto B. Arcangel<ref>{{cite news|last=Subingsubing|first=Krixia|title=Nagpadala ng mas maraming opisyal ang bagong matataas na opisyal ng Caloocan upang pigilan ang mga pamamaril|url=https://newsinfo.inquirer.net/978676/new-caloocan-top-cop-deploys-more-officers-to-stop-shootings|access-date=Agosto 17, 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]]|publisher=Inquirer Interactive, Inc.|date=Marso 28, 2018}}</ref> | Marso 27, 2018 |- | Noel R. Flores<ref>{{cite news|last=David|first=Jun|title=Dating hepe ng pulisya ng Pasay, bagong hepe ng Caloocan|url=https://manilastandard.net/?p=296039|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[Manila Standard]]|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|date=Mayo 30, 2019}}</ref> | Mayo 30, 2019 |- | Dario M. Menor<ref>{{cite news|last1=Tupas|first1=Emmanuel|last2=Servallos|first2=Neil Jayson|title=3 mga hepe ng pulisya ng lungsod ang tinanggal sa pwesto dahil sa ilegal na pagsusugal|url=https://www.philstar.com/nation/2020/02/09/1991532/3-city-police-chiefs-axed-over-illegal-gambling|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Pebrero 9, 2020}}</ref> | Pebrero 7, 2020 |- | Samuel V. Mina Jr.<ref>{{cite news|last=Ong|first=Ghio|title=Tinanggal sa puwesto ang matataas na opisyal ng Caloocan matapos ang jailbreak|url=https://www.philstar.com/nation/2020/10/31/2053513/caloocans-top-cop-axed-after-jailbreak|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Oktubre 31, 2020|location=[[Manila]], Pilipinas|quote=Tinanggal sa puwesto si Col. Dario Menor noong Oktubre 23, isang araw matapos ang jailbreak[....] habang ang kanyang kapalit, si Col. Samuel Mina, ay nasa ilalim pa rin ng quarantine matapos mahawa ng COVID-19[...]}}</ref> | Oktubre 23, 2020 |} ==Heograpiya== Ang Caloocan ay nahahati sa dalawang lugar na hindi magkakadikit na may kabuuang pinagsamang lawak na {{convert|53.334|sqkm|sp=us}}. Ang Timog Caloocan, na may lawak na {{convert|13.625|sqkm|sp=us}}, ay napapaligiran sa timog ng [[Maynila]], sa silangan ng [[Lungsod ng Quezon]], sa kanluran ng [[Navotas]], sa hilaga-hilagang-kanluran ng [[Malabon]], at sa hilaga ng [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]]. Ang Hilagang Caloocan, na may lawak na {{convert|39.709|sqkm|sp=us}}, ay may hangganan sa timog-timog-silangan ng [[Lungsod ng Quezon]], sa timog-kanluran ng [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]], sa hilaga ng [[Marilao]], [[Meycauayan]] at [[San Jose del Monte]] sa lalawigan ng [[Bulacan]], at sa hilagang-silangan ng [[Rodriguez, Rizal|Rodriguez]] sa lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]].<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> ===Topograpiya=== [[File:Topo Map Caloocan South.png|thumb|Elevation map ng timog Caloocan]] Ang Timog Caloocan, kung saan matatagpuan ang karamihan sa mga establisyimento ng komersyo at industriya, ay nasa karaniwang patag at madaling mapuntahan na lupain, na may mga dalisdis mula 0–3%. Ang topograpiya ay unti-unting nagbabago mula sa malumanay hanggang sa katamtamang pahilig hanggang sa gumulong sa kahabaan ng [[North Luzon Expressway]], na may mga dalisdis mula 3–18%. Ang pinakamataas na punto sa {{convert|35.00|m|sp=us}} mula sa antas ng dagat ay matatagpuan sa lugar na ito, habang ang pinakamababang punto ay nasa katimugang bahagi ng Dagat-Dagatan na humigit-kumulang {{convert|0.993|m|sp=us}} mula sa antas ng dagat.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan">{{cite web|url=http://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-2017-2025-LCCAP.pdf|title=Climate change action plan|date=2016|website=caloocancity.gov.ph|access-date=Hulyo 11, 2020|archive-date=Hulyo 17, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717175130/http://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-2017-2025-LCCAP.pdf|url-status=dead}}</ref> Ang Hilagang Caloocan ay nailalarawan sa pamamagitan ng banayad hanggang matarik na alun-alon hanggang paikot na topograpiya na may mga dalisdis mula 3–18%, karamihan ay makikita sa hilaga at gitnang bahagi, na unti-unting nagiging patimog na patag na lupain pababa sa timog-kanlurang dulo ng hangganan. Dahil madaling puntahan ng mga pangunahing kalsada, maraming industriyal at residensyal na subdibisyon ang naitayo sa halos pantay na lupang ito.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> ===Heolohiya=== Ang heolohikal na pormasyon ng dalawang bahagi ng Caloocan ay iba-iba sa uri at katangian. at partikular na inuuri bilang quaternary [[alluvium]], [[tuff]] at tuffaceous sediment, [[pyroclastic flow]] deposito, at [[Conglomerate (geology)|conglomerates]]. Ang pormasyon sa silangang kalahati ng Metropolitan Manila na umaabot hanggang sa baybayin ng Manila Bay at kabilang ang mas malaking bahagi ng South Caloocan ay ang quaternary [[alluvium]], na binubuo ng mga hindi pinagsama-samang sediment na idineposito ng sapa na kinabibilangan ng buhangin, banlik, luwad at graba.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> Papuntang silangan ng South Caloocan, maaaring masubaybayan ang malalaking lugar na binubuo ng [[tuff]] at tuffaceous sediment, na kumakalat patungo sa buong silangang bahagi ng Metro Manila. Ang deposito ng [[Pyroclastic flow]] o [[igneous rocks]] na nabuo sa pamamagitan ng lithification ng ash flow ay naroroon din sa ilang hilagang gilid ng South Caloocan at sa karamihan ng mga bahagi ng North Caloocan. Sa hilagang-silangang hangganan ng Hilagang Caloocan, may natunton na [[konglomerate (heolohiya)|mga batong konglomerate]], tumatawid sa Tala Estate at umaabot sa lalawigan ng Bulacan at sa [[La Mesa Dam at Reservoir|La Mesa Watershed]].<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> Ang lupang matatagpuan sa parehong lugar ng Caloocan ay pangunahing nasa ilalim ng Novaliches Series, na sumasaklaw sa 96% ng kabuuang lawak ng lupain ng lungsod. Ang Novaliches Series ay binubuo ng mapula-pulang kayumangging lupa, malutong ang pagkakapare-pareho at butil-butil ang istraktura. May mga spherical concretion sa ilalim ng lupa at sa ilalim ay tuffaceous material na may iba't ibang antas ng pagkabulok at pag-weather. Ang tuffaceous material na ito ay nalalantad ng malawakang erosyon sa ilang lugar.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> ===Mga drainage sa ibabaw=== Ang Caloocan ay may mga tubig sa ibabaw na maaaring may natural na mga daluyan (mga sapa at ilog) o itinayo upang magsilbing mga drainage upang alisin ang sobrang tubig mula sa mga ibabaw ng lupa. Ang Timog Caloocan ay may humigit-kumulang {{convert|5.0|km|mi|sp=us|adj=mid|-long}} na mga bukas na kanal ng paagusan na pangunahing nagsisilbi sa reklamasyon na binubuo ng Kaunlaran Village (Dagat-Dagatan Development Project)<ref>{{cite PH act|chamber=GR|number=143230|url=https://lawphil.net/judjuris/juri2004/aug2004/gr_143230_2004.html|title=National Housing Authority vs. Baello|date=Agosto 20, 2004|accessdate=Hunyo 3, 2026}}</ref> at halos {{convert|11.3|km|mi|sp=us|adj=mid|-long}} na natural na tubig sa ibabaw na dumadaloy sa iba't ibang natural na sistema ng ilog. Kabilang dito ang [[Ilog Tullahan|Ilog Tinajeros-Tullahan]] sa hangganan ng Caloocan–Valenzuela; Maligaya Creek sa loob ng [[Libingan ng La Loma]] at tumatawid [[Rizal Avenue|Rizal Avenue Extension]]; Casili Creek na nagtatapos sa Estero de Maypajo, at Cantarilla/Panaca Creek sa kahabaan ng hangganan ng Caloocan–Malabon. Sa Hilagang Caloocan, ang lahat ng tubig sa ibabaw ay binubuo ng mga natural na batis, ang pinakamahaba ay ang Meycauayan-Marilao River na naghahati sa Caloocan at Bulacan. Kabilang sa iba pa ang Ilog Bagong Silang, Tala, Camarin, Pasong Malapad, at Bagumbong Creeks na tumatawid sa maraming subdibisyon, sa loob ng {{convert|52.7|km|sp=us}} na haba sa loob ng mga hangganan ng teritoryo ng lungsod.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> ===Klima=== Ang klima ay isang [[tropikal na klima ng sabana]] (Koppen: Aw), kung saan ang karamihan sa kabuuang ulan ay nangyayari sa loob ng mahaba at masaganang tag-ulan sa pagitan ng Mayo at Oktubre, ngunit ang klima ay hindi sapat na basa para maiuri ito bilang isang [[tropikal na klima ng monsoon]] (Koppen: Am). {{Weather box | lokasyon = Caloocan | lapad = awtomatiko | metric first = Oo | iisang linya = Oo | Enero mataas C = 29 | Enero mababa C = 20 | Pebrero mataas C = 30 | Pebrero mababa C = 20 | Marso mataas C = 32 | Marso mababa C = 21 | Abril mataas C = 34 | Abril mababa C = 23 | Mayo mataas C = 33 | Mayo mababa C = 24 | Hunyo mataas C = 31 | Hunyo mababa C = 25 | Hulyo mataas C = 30 | Hulyo mababa C = 24 | Agosto mataas C = 29 | Agosto mababa C = 24 | Setyembre mataas C = 29 | Setyembre mababa C = 24 | Oktubre mataas C = 30 | Oktubre mababa C = 23 | Nobyembre mataas C = 30 | Nobyembre mababa C = 22 | Disyembre mataas C = 29 | Mababa sa Disyembre C = 21 | Presipitasyon sa Enero mm = 7 | Presipitasyon sa Pebrero mm = 7 | Presipitasyon sa Marso mm = 9 | Presipitasyon sa Abril mm = 21 | Presipitasyon sa Mayo mm = 101 | Presipitasyon sa Hunyo mm = 152 | Presipitasyon sa Hulyo mm = 188 | Presipitasyon sa Agosto mm = 170 | Presipitasyon sa Setyembre mm = 159 | Presipitasyon sa Oktubre mm = 115 | Presipitasyon sa Nobyembre mm = 47 | Presipitasyon sa Disyembre mm = 29 | Mga araw ng ulan sa Enero = 3.3 | Mga araw ng ulan sa Pebrero = 3.5 | Mga araw ng ulan sa Marso = 11.1 | Mga araw ng ulan sa Abril = 8.1 | Mga araw ng ulan sa Mayo = 18.9 | Mga araw ng ulan sa Hunyo = 23.5 | Mga araw ng ulan sa Hulyo = 26.4 | Mga araw ng ulan sa Agosto = 25.5 | Mga araw ng ulan sa Setyembre = 24.5 | Mga araw ng ulan sa Oktubre = 19.6 | Mga araw ng ulan sa Nobyembre = 10.4 | Mga araw ng ulan sa Disyembre = 6.4 | pinagmulan 1 = Meteoblue<ref name="met_norms"> {{cite web | url = https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/san-jose-del-monte_philippines_1689395 | pamagat = Caloocan: Karaniwang Temperatura at Ulan | publisher = Meteoblue | access-date = Mayo 13, 2020 }}</ref> | petsa = Mayo 13, 2020 }} ===Mga barangay=== Ang Caloocan ay nahahati sa 188 mga barangay: {| class="wikitable collapsible collapsed" width=60% !style="background: yellow" colspan=3 align="center" |Caloocan (South) |- ! Barangay !! Zone !! Area/Name |- |Barangay 1 || 1<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone01.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 1] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091007151831/http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone01.pdf |date=2009-10-07 }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Sangandaan |- |Barangay 2 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 3 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 4 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 5 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 6 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 7 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 8 || 1 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 9 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 10 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 11 || 1 || Poblacion |- |Barangay 12 || 1 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 13 || 2<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone02.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 2]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 14 || 2 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 15 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 16 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 17 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 18 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 19 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 20 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 21 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 22 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 23 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 24 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 25 || 3<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone03.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 3]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Maypajo |- |Barangay 26 || 3 || Maypajo |- |Barangay 27 || 3 || Maypajo |- |Barangay 28 || 3 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 29 || 3 || Maypajo |- |Barangay 30 || 3 || Maypajo |- |Barangay 31 || 3 || Maypajo |- |Barangay 32 || 3 || Maypajo |- |Barangay 33 || 3 || Maypajo |- |Barangay 34 || 3 || Maypajo |- |Barangay 35 || 3 || Maypajo |- |Barangay 36 || 4<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone04.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 4]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Marulas |- |Barangay 37 || 4 || Marulas |- |Barangay 38 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 39 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 40 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 41 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 42 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 43 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 44 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 45 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 46 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 47 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 48 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 49 || 5<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone05.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 5]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 50 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 51 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 52 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 53 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 54 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 55 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 56 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 57 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 58 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 59 || 6<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone06.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 6] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101011074521/http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone06.pdf |date=2010-10-11 }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 60 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 61 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 62 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 63 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 64 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 65 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 66 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 67 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 68 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 69 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 70 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 71 || 7<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone07.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 7]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 72 || 7 || [[Victory Liner]] Compound, Grace Park East |- |Barangay 73 || 7 || PNR Compound, Grace Park East |- |Barangay 74 || 7 || Heroes Del 96, Grace Park East |- |Barangay 75 || 7 || Heroes Del 96, Grace Park East |- |Barangay 76 || 7 || Monumento, Grace Park East |- |Barangay 77 || 7 || Caimito Road, University Hills |- |Barangay 78 || 7 || Monumento, University Hills |- |Barangay 79 || 7 || Caimito Road, University Hills |- |[[Barangay 80]] || 7 || University Hills Subdivision (University of the East) |- |Barangay 81 || 8<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone08.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 8]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 82 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 83 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 84 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 85 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 86 || 8 || Calaanan Compound, Grace Park East |- |Barangay 87 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 88 || 8 || Ever Gotesco Malls, Grace Park East |- |Barangay 89 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 90 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 91 || 8 || Our Lady of Grace, Grace Park East |- |Barangay 92 || 8 || Madre Ignacia, Grace Park East |- |Barangay 93 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 94 || 9<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone09.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 9]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Biglang-Awa, Grace Park East |- |Barangay 95 || 9 || Balintawak |- |Barangay 96 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 97 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 98 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 99 || 9 || Dorotea Compound, Balintawak |- |Barangay 100 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 101 || 9 || Galino, Grace Park East |- |Barangay 102 || 9 || 9th Avenue, Grace Park East |- |Barangay 103 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 104 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 105 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 106 || 10<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone10.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 10]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park East |- |Barangay 107 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 108 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 109 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 110 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 111 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 112 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 113 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 114 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 115 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 116 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 117 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 118 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 119 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 120 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 121 || 11<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone11.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 11]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park East |- |Barangay 122 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 123 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 124 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 125 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 126 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 127 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 128 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 129 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 130 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 131 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 132 || 12<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone12.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 12]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio West |- |Barangay 133 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 134 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 135 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 136 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 137 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 138 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 139 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 140 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 141 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 142 || 13<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone13.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 13]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio West |- |Barangay 143 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 144 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 145 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 146 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 147 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 148 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 149 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 150 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 151 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 152 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 153 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 154 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 155 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 156 || 14<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone14.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 14]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio East |- |Barangay 157 || 14 || Bagong Barrio East |- |Barangay 158 || 14 || Baesa, Eternal Gardens Memorial Park |- |Barangay 159 || 14 || Baesa |- |Barangay 160 || 14 || Libis Baesa |- |Barangay 161 || 14 || Libis Reparo |- |Barangay 162 || 14 || Santa Quiteria |- |Barangay 163 || 14 || Santa Quiteria |- |Barangay 164 || 14 || Talipapa |} {| class="wikitable collapsible collapsed" width=75% !style="background: green" colspan=6 align="center" |Caloocan (North) |- ! Barangay !! Zone !! Area/Name |- |Barangay 165 || 15<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone15.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 15]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagbaguin |- |Barangay 166 || 15 || Kaybiga |- |Barangay 167 || 15 || Llano (Llano Road, PLC Subdivision, Silanganan Subdivision, Sunriser Village, Sagrado Village, Dolmar Golden Hills Subdivision, Miranda Subdivision, Whispering Palms Subdivision) |- |Barangay 168 || 15 || Deparo (Deparo Road, Teofilo Samson Road, Kabatuhan Street) |- |Barangay 169 || 15 || BF Homes (Estrella Homes, Santa Fe Homesite, BF Homes Caloocan Phase 1, and 2) |-i |Barangay 170 || 15 || Deparo 2 (Amparo Novaville, SM Homes, Cefels 2 Subdivision, Diamante Neighborhood, BF Homes Caloocan Phase 3) |- |Barangay 171 || 15 || Bagumbong (Bagumbong Road, Bagumbong Dulo, Taas Street, Rainbow Village V, Bankers Village, Shelterville) |- |Barangay 172 || 15 || Urduja Village, Merry Homes II, Zabarte |- |Barangay 173 || 15 || Congress Village, Palmera Spring II, Senate Village, Hillcrest Village |- |Barangay 174 || 15 || Camarin |- |Barangay 175 || 15 || Camarin | | | |- |Barangay 176–A, B, C, D, E, F || 15 || [[Bagong Silang]] | |- |Barangay 177 || 15 || Camarin (Cielito Homes, Capitol Parkland, Franville IV) |- |Barangay 178 || 15 || Camarin |- |Barangay 179 || 16<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone16.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 16]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Amparo, (Amparo Subdivision, Dela Costa Homes II, Capitol Park Homes II, Sacred Heart Village, Roseville Subdivision) |- |Barangay 180 || 16 || Tala (Miramonte Heights, Soldiers Hills III and Victory Heights Subdivision) |- |Barangay 181 || 16 || Pangarap Village |- |Barangay 182 || 16 || Pangarap Village |- |Barangay 183 || 16 || Tala (Midway Park Subd., Mountain Heights Subd.) |- |Barangay 184 || 16 || Tala (Bankers' Village II, Cefels Park III) |- |Barangay 185 || 16 || Tala (Malaria) |- |Barangay 186 || 16 || Tala (Barracks II, LD Village, Admin Site) |- |Barangay 187 || 16 || Tala (Barrio San Lazaro, Barrio San Jose, Barrio Santo Niño, Barrio San Roque, Sto. Cristo) |- |Barangay 188 || 16 || Tala (Phase 12, Riverside, San Isidro, Concepcion, Sta. Rita) |} ===Mga Alitan sa Teritoryo=== Ang Caloocan ay may tatlong hindi pa nareresolbang alitan sa hangganan. Ang alitan nito sa [[San Jose del Monte]], [[Bulacan]], na nakatala bilang G.R. No. 142601 na may petsang Oktubre 23, 2006, ay sumasaklaw sa mga bahagi ng Pangarap Village at tila Bankers Village 2 na dating bahagi ng Tala Estate. Ang kawalan ng hurisdiksyon ng Commission on Settlement of Land Problems (COSLAP) ay nagresulta sa pagpapawalang-bisa ng desisyon nito.<ref>{{cite PH act|chamber=GR|number=142601|title=National Housing Authority vs. Commission on the Settlement of Land Problems, Municipality of San Jose del Monte, Bulacan, Sps. Angel at Rosario Cruz, Rufino Laan, Rufino Laan Santos, Andres Nepomuceno, Sps. Alberto at Herminia Hagos, Leon Guilalas, Sps. Oscar at Haydee Badillo|url=https://lawphil.net/judjuris/juri2006/oct2006/gr_142601_2006.html|publisher=Lawphil|date=Oktubre 23, 2006|accessdate=Mayo 1, 2024}}</ref> Ang alitan nito sa [[Lungsod ng Quezon]] ay umiikot sa Barangay Baesa ng huli. Mayroon ding mga pagkakaiba sa hangganan sa kahabaan ng [[Andres Bonifacio Avenue]] malapit sa [[Manila North Cemetery]] at Barrio San Jose ng Caloocan.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 14, 2016 |title=Bautista: Malinaw na mga alitan sa hangganan ng QC |publisher=Manila Standard |url=https://manilastandard.net/mobile/article/224135 |access-date=September 3, 2021 }}</ref> Ang alitan nito sa [[Malabon]] ay kinasasangkutan ng Barangays 160 at 161 ng Caloocan sa Libis Baesa, na parehong inaangkin ng mga lungsod na nasa loob ng kanilang hurisdiksyon. Noong 2025, ibinasura ng [[Korte Suprema ng Pilipinas]] ang petisyon ng Caloocan na kumukuwestiyon sa konstitusyonalidad ng Republic Act No. 9019 (Malabon City Charter), na binanggit na ito ay napaaga. Ikinatuwiran ng Caloocan na ang parehong barangay ay kasama sa teritoryo nito bilang bahagi ng Republic Act No. 3278 (Caloocan City Charter) at inangkin na ang mga residente ng parehong barangay ay palaging bumoto sa mga halalan sa Caloocan simula noong 1961.<ref>{{cite news|url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/caloocan-malabon-boundary-dispute-a5260-20250704-lfrm|title=Ngayon Ko Nalaman: Ang Hindi Pagkakasundo sa Hangganan sa Pagitan ng Caloocan at Malabon|date=Hulyo 4, 2025|accessdate=Setyembre 11, 2025|website=Esquire Philippines|first=Nick|last=Aguila}}</ref> Sa halip, inatasan ng Korte ang parehong lungsod na lutasin ang isyu sa pamamagitan ng mga pamamaraan sa ilalim ng Local Government Code, simula sa kani-kanilang mga konseho ng lungsod.<ref>{{cite balita|url=https://www.philstar.com/nation/2025/02/26/2424346/sc-orders-caloocan-malabon-resolve-your-territorial-dispute|title=Iniutos ng SC sa Caloocan, Malabon: Lutasin ang inyong alitan sa teritoryo|first1=Mark Ernest|last1=Villeza|first2=Daphne|last2=Galvez|publisher=The Philippine Star|date=Pebrero 26, 2025 |accessdate=Abril 15, 2025}}</ref> Bago ito, noong 2014, pumirma ang mga pamahalaang lungsod ng Caloocan at [[Malabon]] ng isang memorandum of understanding (MOU) upang paunlarin ang {{convert|80|ha}} ng pinagtatalunang lupa na matatagpuan sa loob ng lugar ng Libis Baesa ng Caloocan at ng Barangay Potrero ng Malabon. Pinigilan ng MOU ang anumang desisyon ng korte sa hindi pagkakasundo na nagsimula noong 2001, nang ang Malabon, nang ito ay gawing isang lungsod na may mataas na antas ng urbanisasyon, ay kumuha ng kontrol sa mga lupang dating nasa ilalim ng hurisdiksyon ng Caloocan.<ref>{{cite news|url=https://www.philstar.com/metro/2014/06/18/1335945/caloocan-malabon-settle-land-row|title=Caloocan, Malabon ay nanirahan sa land row|first1=Ramil|last1=Bajo|first2=Rey|last2=Galupo|date=Hunyo 18, 2014|accessdate=Mayo 1, 2024|work=The Philippine Star}}</ref> ==Demograpiko== {{Populasyon}} == Pamahalaan == === Alkalde === {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=0 |- | colspan=2 | <hr> |- valign=top ! Alkalde !! Panunungkulan |- | colspan="2" | <hr> |- |Pedro Sevilla ||align=center| 1902–1905 |- |Silverio Baltazar ||align=center|1904–1906 |- |Tomas Susano||align=center|1906–1908 |- |Leon Nadurata|| align=center|1908–1910 |- |Emilio Sanchez|| align=center|1910–1913 |- |Godofredo Herrera || align=center|1913–1915 |- |Jose Sanchez|| align=center|1915–1921 |- |Dominador Aquino || align=center|1922–1925 |- |Pablo Pablo|| align=center|1926–1928 |- |Dominador Aquino|| align=center|1928–1931 |- |Pablo Pablo|| align=center|1932–1940 |- |Cornelio Cordero|| align=center|1941–1944 |- |Oscar Baello|| align=center|1945–1946 |- |Jesus Basa|| align=center|1946–1951 |- |Macario Asistio, Sr.|| align=center|1952–1971 |- |Marcial Samson|| align=center|1972–1976 |- |Alejandro Fider|| align=center|1976–1978 |- |Virgilio Robles|| align=center|1978–1980 |- |Macario Asistio, Jr.|| align=center|1980–1986 |- |Virgilio Robles||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 1986 |- |Antonio Martinez|| align=center|1986–1988 |- |Macario B. Asistio, Jr.|| align=center|1988–1995 |- |Reynaldo Malonzo || align=center|1995–2004 |- | Enrico Echiverri || align="center" |2004–2013 |- | Oscar Malapitan || align="center" |2013-2022 |- | Along Malapitan || align="center" |2022-Ngayon |- | <hr> | |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Metro Manila}} {{Mga Lungsod sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Caloocan]] [[Kategorya:Lungsod ng Caloocan]] tutfez3alty3ulo2ynh7cbvj3rtfc0j 2214311 2214309 2026-07-03T02:55:29Z ~2026-37929-56 163601 /* Demograpiko */ 2214311 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Caloocan | native_name = ᜃᜎᜓᜂᜃᜈ᜔ | sealfile = | caption = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na ipinakikita ang lokasyon ng Lungsod ng Caloocan | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = | founded = 1815 | cityhood = Pebrero 16, 1962 | barangays = 188 | class = Ika-1 klaseng lungsod | mayor = Dale Gonzalo Malapitan | language = [[Wikang Tagalog|Tagalog]]<br>[[Taglish]] | areakm2 = 55.80 }} Ang '''Caloocan''' (<small>pagbigkas:</small> ka•lo•ó•kan), o ang '''''Makasaysayang Lungsod ng Caloocan''''', ay isa sa mga lungsod na bumubo sa [[Kalakhang Maynila]] sa [[Pilipinas]]. Kanugnog ito ng [[Maynila]] sa hilaga. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. Nahahati sa dalawang bahagi ang Caloocan mula nang ilipat mga barrio nito sa noo'y itinatatag na [[Lungsod Quezon]].<ref>{{cite web | url = http://caloocancity.gov.ph/about-us | title = About Us | publisher = Lungsod ng Caloocan | accessdate = Oktubre 4, 2015 | language = Ingles | archive-date = Oktubre 11, 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151011072132/http://caloocancity.gov.ph/about-us | url-status = dead }}</ref> Matatagpuan ang Katimogang Caloocan sa hilaga ng Maynila at napapaligiran ng lungsod ng [[Malabon]] at lungsod ng [[Valenzuela, Kalakhang Maynila|Valenzuela]] sa hilaga, lungsod ng [[Navotas]] sa kanluran, at [[Lungsod Quezon]] sa silangan. Pinakahilagang teritoryo ng Kalakhang Maynila ang Hilagang Caloocan na nasa silangan ng Valenzuela, hilaga ng Lungsod Quezon, at timog ng lungsod ng [[San Jose del Monte]] sa lalawigan ng [[Bulacan]]. ==Pangalan== Ang Caloocan bilang isang [[pangalang pampook]] ay mula sa salitang ugat na "lo-ok;" "kalook-lookan" (o "kaloob-looban") na nagngangahulugang "pinakaloob na lugar." Kolokyal na binabaybay ang pangalan ng lungsod bilang '''Kalookan'''. May magkakaibang kagustuhan ukol sa nais na baybay ng pangalan ng lungsod. Ang kaibhan at ang tilang kalituhan sa pagbaybay ay nagsimula noong unang bahagi ng dekada-1970, nang ipinasa ng lupong munisipal ang isang resolusyon na nag-uutos sa mga kagawarang panlungsod na gumamit ng pangalang "Kalookan." Ngunit naantala ang pagpapatupad ng resolusyon nang isinailalim ang bansa sa [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|batas militar]] noong Setyembre 1972. Pagkaraang ibinalik ang mga sangguniang panlungsod at pambayan, inihain ni noo'y Konsehal na si Aurora Asistio-Henson ang Resolusyon Blg. 006 na nagbabago sa naunang resolusyon at itinataguyod ang [[nasyonalismong Filipino]] sa pamamagitan ng pag-uutos sa lahat ng mga residente at mga tanggapan at establisimiyento ng lungsod - "pampubliko man o pampribado" - na ibaybay ang pangalan ng lungsod bilang "Kalookan." Ayon kay Henson, ang "naka-Filipinong baybay" ay nagbibigay ng diwa at kahulugan sa kasaysayan ng lungsod. Dagdag niya, dapat itong gamitin "sa gusaling panlungsod, sa mga gusaling pambarangay, mga palengke, at ibang mga lugar para sa kabatiran at paggabay sa lahat na sangkot." Gayunpaman, mariing kinondena ito ng mga residente, may-ari ng mga negosyo, at opisyal. Tinuring na iligal ni Virgilio Robles, dating mambabatas at alkalde ng lungsod, ang hakbang dahil wala itong pagsang-ayon ng Kongreso. Dagdag niya na binaybay ang pangalan ng lungsod bilang "Caloocan" tulad ng ipinakikita ng karta ng lungsod (''city charter''). Ang pagkalahatang kagustuhan sa pagbaybay ng pangalan sa mismong lungsod ay "Caloocan" at hindi "Kalookan," sa kabila ng umiiral na ordinansang panlungsod, bagamat humantong ang kalituhan sa iba't-ibang mga pagbaybay ng pangalan sa maraming mga negosyo sa lungsod. Nakabaybay na "Caloocan" ang pangalan ng lungsod sa opisyal na sagisag, at pabor ang gayong pagbaybay sa maraming mga barangays at mga paaralang pampubliko at pampribado sa lungsod. Ang "Kalookan" ay nais na baybay ng ''Directories of the Philippines Corporation'' (DPC) na nakahimpil sa Makati, habang pabor naman sa baybay na "Caloocan" ang maraming mga pahayagang pambansa at magasin, pati mga gumagawa ng mapa tulad ng HYDN Publishing na nakahimpil sa Mandaluyong.<ref>{{cite news |url=https://www.manilatimes.net/2004/10/19/opinion/confusion-over-spelling-caloocan-or-kalookan/687279/ |title=Confusion over spelling: Caloocan or Kalookan? |work=[[The Manila Times]] |date=Oktubre 19, 2004 |accessdate=Abril 2, 2020 |archive-date=Nobiyembre 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109161917/https://www.manilatimes.net/2004/10/19/opinion/confusion-over-spelling-caloocan-or-kalookan/687279/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.pna.gov.ph/opinion/pieces/166-which-is-which-caloocan-or-kalookan |title=Which is which, Caloocan or Kalookan? |work=[[Philippine News Agency]] |last=Samonte |first=Severino |date=Disyembre 6, 2018 |accessdate=Abril 2, 2020}}</ref> ==Kasaysayan== [[File:Mga Boluntaryo ng ika-20 Kansas na nagmamartsa sa Caloocan sa gabi.jpg|left|thumb|Ang tren ng bala at mga reserba ng ika-20 Kansas Volunteers, si Col. Frederick R. Funston, na nagmamartsa sa Caloocan sa gabi pagkatapos ng labanan noong Pebrero 10.]] ===Panahon ng kolonyal na Espanyol=== Sa simula, ang Caloocan ang lugar kung saan nagtatagpo ang lumang bayan ng [[Tondo, Maynila|Tondo]] at [[Malabon|Tambobong]], na matatagpuan sa baybayin ng ''Dagát-Dagatan'', isang hugis-gasuklay na laguna sa loob ng bansa sa kanluran. Ang pamayanan sa tabi ng dalampasigan ay kilala bilang "''Aromahan''", o "''Espina''" sa mga Kastila, at nahiwalay sa Look ng Maynila sa pamamagitan ng makipot na tagaytay mula Tondo patungo sa bukana sa [[Navotas|Kinabutasan]] patungo sa dagat.<ref name="The Role of Kalookan in the Nation's Quest for Freedom"> |first1=Agapito |title=Ang Papel ng Kalookan sa Paghahanap ng Bayan para sa Kalayaan |url=http://sangandaan.net/kalookan/P1A1TOC.htm |access-date=Abril 26, 2020 |archive-date=Enero 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200119085101/http://sangandaan.net/kalookan/P1A1TOC.htm |url-status=dead }}</ref> Pagsapit ng huling bahagi ng 1700s, ang mga mangingisda ng Aromahan ay lumawak patungo sa isang burol sa silangan ng Dagat-Dagatan. Ang natural na mabatong burol na ito ay tinawag na "''Kaloogan''", na nangangahulugang "loob na teritoryo." Dahil ang Aromahan ay nailagay sa paligid, ang lugar na ito sa tuktok ng burol ay tinirhan din ng mga inaaping tao mula sa Tondo, na naging bagong sentro ng komunidad noong 1802. Sa silangan ay isang malawak na lupain na [[Imperata cylindrica|natatakpan ng cogon]]. Sa kalaunan ay tinawag na "''Kalaanan''", ibig sabihin ay "flat grassland" sa lumang Tagalog, ang lugar na ito ay kilala na ngayon bilang Grace Park.<ref name="The Role of Kalookan in the Nation's Quest for Freedom" /> Naging munisipalidad ang Caloocan nang mahiwalay ito sa Tondo noong 1815. Ang orihinal na teritoryo nito ay umaabot hanggang sa paanan ng [[Marikina]], [[San Mateo, Rizal|San Mateo]] at [[Rodriguez, Rizal|Montalban]] sa silangan; [[Tinajeros, Malabon|Tinajeros]], [[Tanza, Navotas|Tanza]], at Tala ilog sa hilaga; [[San Juan, Metro Manila|San Juan del Monte]], [[San Francisco del Monte]], [[Sampaloc, Manila|Sampalok]], [[Santa Cruz, Manila|Santa Cruz]] at Tondo sa timog; at Dagat-dagatan at Aromahan sa kanluran.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan">{{Banggitin ang web |url=https://caloocancity.gov.ph/about-us/history/ |title=Kasaysayan ng Caloocan |website=Lungsod ng Caloocan |access-date=Pebrero 23, 2024 |archive-date=Hulyo 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711082107/https://caloocancity.gov.ph/about-us/history/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.yodisphere.com/2021/08/Caloocan-City-History.html |title=Kasaysayan ng Lungsod ng Caloocan - El Pueblo de Caloocan Provincial de Manila {{!}} Metro Manila Pilipinas|date=Agosto 2021 |accessdate=Mayo 6, 2022|website=yodisphere.com}}</ref> Ang gusali ng lokal na pamahalaan ay itinayo sa medyo maayos na bahagi sa itaas lamang ng Libis Espina. Ang lumang kapilya ng Aromahan ay tuluyang inabandona at isang bagong [[Caloocan Catedral|simbahan ang itinayo]] na nakaharap sa munisipyo. Upang makatakas sa mga awtoridad ng Espanya, marami mula sa lugar ang umalis sa mismong bayan at nagtago sa mga damuhan ng [[Balingasa|Balintawak]] at Pugad-Lawin, kung saan nilabanan ng mga tao ang mga panginoong maylupa ng Hacienda de Maysilo para sa mga karapatan sa lupa, na nagpatuloy nang halos isang daang taon.<ref name="Ang Papel ng Kalookan sa Paghahanap ng Bansa para sa Kalayaan" /><ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Noong 1888, nauna ang steam [[tranvia]] kaysa sa pag-uugnay sa bayan sa kabisera at sa mga bayan sa baybayin ng Malabon at Navotas noon. Noong 1891, binuksan ng [[Manila Railroad Company]] ang [[estasyon ng Caloocan|isang estasyon ng tren]] sa bayan.<ref>{{cite web|url=https://pnr.gov.ph/about-contact-us/who-we-are/pnr-in-philippine-history/24-history/126-pnr-historical-highlights|title=MGA HIGHLIGHTS SA KASAYSAYAN NG PNR|website=Philippine National Railways|access-date=Abril 3, 2022}}</ref> ====Ang Rebolusyong Pilipino==== {{Tingnan din|Rebolusyong Pilipino}} Mahalaga sa kasaysayan ang Caloocan dahil ito ang sentro ng mga aktibidad para sa [[Katipunan]], ang lihim na militanteng samahan na naglunsad ng [[Rebolusyong Pilipino]] laban sa Imperyong Espanyol. Sa isang bahay sa Caloocan, ginanap ang mga lihim na pagpupulong nina [[Andrés Bonifacio]] at ng kanyang mga tauhan, at sa mga paligid ng lungsod kung saan naganap ang unang armadong engkwentro sa pagitan ng Katipunan at ng mga Espanyol. Sumiklab ang rebolusyon pagkatapos ng "[[Sigaw ng Pugad Lawin|Sigaw ng Balintawak]]" na pinangunahan ni Bonifacio laban sa Espanya noong Agosto 30, 1896. ===Panahon ng pagsalakay ng mga Amerikano=== [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68156741.jpg|thumb|left|Aviation view ng Caloocan, 1938]] Noong 1899, nagpakita ng pagtutol ang mga tao ng Caloocan sa pakikipagkasundo sa mga Amerikano, na determinadong palawigin ang kanilang kataas-taasang kapangyarihan sa bansa. Nilabanan ng mga kalalakihan ng Caloocan ang mga bagong mananakop noong Pebrero 23, 1899, ngunit hindi nagtagumpay ang mga lokal na sundalo dahil sa alitan ni [[Antonio Luna]] sa mga loyalista ni [[Emilio Aguinaldo]].<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Pagkatapos ay nasaksihan ng lungsod ang matinding labanan sa [[Digmaang Pilipino-Amerikano]], sa [[Labanan sa Caloocan]] at sa [[Ikalawang Labanan sa Caloocan]]. Noong 1901, sa ilalim ng [[Kasaysayan ng Pilipinas (1898–1946)|rehimeng Amerikano]], ang Caloocan, na dating bahagi ng [[Maynila (lalawigan)|lalawigan ng Maynila]], ay naging isa sa mga munisipalidad ng bagong tatag na lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]].<ref>{{Banggitin ang PH act|url=https://lawyerly.ph/laws/view/l2485 |date=Hunyo 11, 1901 |title=Isang Batas na Nagpapalapad ng mga Probisyon ng Batas ng Pamahalaang Panlalawigan sa Lalawigan ng Rizal |chamber=Act |number=942|access-date=Hunyo 12, 2022}}</ref> Dahil sa pagsasama-sama ng ilang munisipalidad noong 1903, ang [[Novaliches]], na noon ay isang malayang munisipalidad, ay naging bahagi ng Caloocan alinsunod sa Batas Blg. 942,<ref>{{cite PH act|url=https://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|chamber=Act|number=942|date=Oktubre 12, 1903|accessdate=Mayo 12, 2022|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima}}</ref> na inamyendahan ng Batas Blg. 984 at 1008 ng [[Komisyon ng Pilipinas]]. ===Panahon ng pananakop ng mga Hapones=== Noong 1942, ang Caloocan ay isa sa mga munisipalidad ng Rizal na pinagsama kasama ng Maynila at Lungsod Quezon upang mabuo ang [[Lungsod ng Malawakang Maynila]] bilang isang hakbang pang-emerhensya ni Pangulong [[Manuel L. Quezon]].<ref>{{cite PH act|chamber=EO|number=400, s. 1942|title=Paglikha ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|petsa=Enero 1, 1942|accessdate=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/}}</ref><ref name="emb">{{cite web|title=Kaligirang Pangkasaysayan|url=http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|website=DENR - Kawanihan ng Pamamahala ng Kapaligiran - Pambansang Rehiyon ng Punong Rehiyon|access-date=Mayo 28, 2022|archive-date=Abril 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402134109/http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|url-status=dead}}</ref> Nabawi nito ang katayuan nito bago ang digmaan bilang isang munisipalidad ng Rizal nang ang Lungsod ng Kalakhang Maynila ay binuwag epektibo noong Agosto 1, 1945.<ref name="eo58">{{cite PH act|chamber=EO|number=58, s. 1945|title=Pagbabawas ng Teritoryo ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Hulyo 26, 1945|accessdate=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/}}</ref> ===Pagiging Lungsod=== {{main|Mga Lungsod ng Pilipinas}} [[File:Aacaloocanjf.JPG|thumb|left|Ang lumang Bulwagan ng Lungsod ng Caloocan sa distrito ng Poblacion ang naging luklukan ng lokal na pamahalaan para sa Caloocan mula 1952 hanggang 2017.]] Noong 1961, matapos aprubahan ng [[Kongreso ng Pilipinas|Kongreso ng Pilipinas] ang Republic Act No. 3278, isang plebisito ang isinagawa.<ref name="ra3278" /> Opisyal na itinalaga ang Caloocan sa pagiging lungsod noong Pebrero 16, 1962.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Ang Caloocan ay nanatiling isang lungsod ng lalawigan ng Rizal hanggang Nobyembre 7, 1975, nang ito ay maging bahagi ng Pambansang Rehiyon ng Kabisera o [[Metro Manila]], sa bisa ng Atas ng Pangulo Blg. 824.<ref name="PD824">{{cite PH act|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|chamber=PD|number=824|title=Paglikha ng Metropolitan Manila at ng Komisyon ng Metropolitan Manila at para sa Iba Pang Layunin |date=Nobyembre 7, 1975 |access-date=Hulyo 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312121648/http://lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|archive-date=Marso 12, 2016|url-status=live}}</ref> ===Mga pagbabago sa teritoryo=== [[File:Mga pagbabago sa teritoryo ng Caloocan.png|upright=1.35|thumb|Mga pagbabago sa teritoryo ng Caloocan.<br/>{{color box|green}} Mga umiiral na hangganan ng teritoryo<br/>{{color box|#3E8EDE}} Hiniwalay ng Commonwealth Act No. 502 (1939)<br/>{{color box|yellow}} Hiniwalay ng Republic Act No. 392 (1949)]] Ang Caloocan ay dating sumasaklaw sa isang mas malaki at magkakadikit na lugar. Ang mga distrito ng [[Mga Barangay ng Quezon City|Balintawak]], [[Quezon City#La Loma|La Loma]] at [[Novaliches]] ay dating bahagi ng Caloocan. Ang Balintawak ay isang makasaysayang distrito dahil ito ang orihinal na lugar ng "Sigaw ng Pugad Lawin" (Unang Sigaw sa Balintawak) sa isang lokasyon na tinatawag na "Kang-kong" malapit sa bahay ni [[Melchora Aquino|Tandang Sora]]. Ang Novaliches ay isang malawak na sektor na may ilang mga dalisdis ng bundok na nagsilbing mga lugar ng pagpupulong at taguan para kay [[Andrés Bonifacio]] at sa ''Katipunan''. Noong panahon ng pananakop ng mga Amerikano, nagkaroon ng pagsasama-sama ng ilang mga munisipalidad. Sinakop ng Caloocan ang kalapit na bayan ng Novaliches noong Oktubre 12, 1903, ayon sa nakasaad sa Batas Blg. 942 ng [[Komisyon sa Pilipinas]], na nagdala sa kabuuang lawak nito sa humigit-kumulang {{convert|1,500|ha|sp=us}}.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan"/><ref>{{cite PH act|chamber=Act|number=942|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima| url=https://lawyerly.ph/laws/view/l89ad| publisher=Abogado| petsa=Oktubre 12, 1903| accessdate=June 7, 2024}}</ref> Nang likhain ang Commonwealth Act No. 502 [[Quezon City]] noong 1939, ang Caloocan ay nagbigay ng 1,500 ektarya ng lupa mula sa mga baryo o sitio ng Bagubantay (Bago Bantay), Balintauac (Balintawák), [[Balingasa]ningkongo, La Samdayingin, Kapolo, [[Balingasa]] (Lo Samdayingin, Kapolo) Malamig, Matalahib (kasalukuyang Santo Domingo), Masambong, Galas, San Isidro, San José, Santol at [[Tatalon]].<ref>Philippine Commission of the Census, Census of the Philippines, 1939, vol. 1, bahagi 4: Rizal (Manila: Bureau of Printing, 1940), p. 5</ref> Sa halip na tutulan ang paglilipat, kusang-loob na ibinigay ng mga residente ng Caloocan ang lupa sa paniniwalang makikinabang dito ang bagong [[Kabisera ng Pilipinas|kabisera]] ng bansa.<ref>{{cite PH act|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1939/10/12/commonwealth-act-no-502/|chamber=CA|number=502|title=Isang Batas para Bumuo ng Lungsod Quezon|date=Oktubre 12, 1939|access-date=Abril 21, 2022|archive-date=Marso 8, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308195829/https://www.officialgazette.gov.ph/1939/10/12/commonwealth-act-no-502/|url-status=dead}}</ref> Gayunpaman, noong 1949, ipinasa ng Kongreso ang Republic Act No. 392, na muling nagbigay-kahulugan sa hangganan ng Caloocan–Quezon City.<ref>{{Cite PH act|url=http://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-392.php|chamber=RA |number=392|title=An Commonwealth Act to Amend Numbered Section Amended, Redefining the Boundaries of Quezon City|date=June 18, 1949|accessdate=April 21, 2022}}</ref> The barrios of Baesa, Sangandaan, Talipapâ, San Bartolomé, Pasong Tamó, Novaliches Proper (poblacion), Banlat (present-day Tandang Pubag) kabilang sa Novaliches at may lawak na humigit-kumulang Ang {{convert|8,100|ha|sp=us}}, ay inalis mula sa Caloocan. Ang natitirang bahagi ng Novaliches ay tinatawag na ngayong Hilagang Caloocan. Dahil dito, hinati ang Caloocan sa dalawang bahagi: isang mas urbanisadong katimugang bahagi at isang suburban-rural na hilagang bahagi, na bahagi ng Novaliches.<ref>{{cite web|url=https://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-Citizens-Charter.pdf|title=Caloocan City Citizen's Charter|accessdate=Mayo 6, 2022|website=City of Caloocan|archive-date=Abril 7, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407124746/https://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-Citizens-Charter.pdf|url-status=dead}}</ref> Noong 1957, ang sityo ng Bagbaguin ay inihiwalay mula sa baryo ng Caybiga (Kaybiga) at ginawang isang natatanging baryo na kilala bilang Baryo. Bagbaguin.<ref>{{cite PH act|chamber=RA|number=1713|url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra1957/ra_1713_1957.html |title=An Act to Convert the Sitio of Bagbaguin, Municipality of Caloocan, Province of Rizal, into a Barrio Bagpaguin Municipality to be a Barrio Bagpaguin Municipality Barrio ng Caybiga ng Parehong Munisipyo |access-date=June 12, 2012|date=June 21, 1957}}</ref> ===Mga pagtatangka sa muling pagsasaayos=== Ang mga isyu tungkol sa badyet at pamamahala ng mga pamahalaang nayon ay humantong sa mga pagtatangka na muling istruktura ang mga ''[[barangay]]'' ng lungsod simula noong huling bahagi ng dekada 1980.<ref name="MS0189">{{cite news |last=Antolin |first=Arkhon |date=Enero 24, 1989 |title=Plebisito sa pagbabawas ng mga barangay ng Kalookan itinakda |url=https://books.google.com/books?id=wEJIAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA4&article_id=3964,3504619 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=4 |via=[[Google Books]]}}</ref><ref name="tPS0913" /> Isang panukalang batas na isinulat ng [[Distritong pambatas ng Caloocan|Ika-1 distrito ng lungsod]] [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kinatawan]] Virgilio Robles,<ref name="MS0189" /> na naglalayong bawasan ang mga barangay mula 188 patungong 60—tatlumpu sa [[Mga distrito ng Lehislatura ng Caloocan|bawat distrito ng lehislatura]]—ay inaprubahan bilang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas]] (RA) Blg. 6714 noong Pebrero 28, 1989.<ref name="ra6714">{{Banggitin ang batas ng PH|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1989/02/28/republic-act-no-6714/|chamber=RA|number=6714|title=Isang Batas na nagsasama, naghahati, at/o muling binubuhay ang iba't ibang barangay sa Lungsod ng Caloocan at para sa iba pang layunin|date=Pebrero 28, 1989|access-date=Hulyo 26, 2019|publisher=[[Opisyal na Gazette (Pilipinas)|Opisyal Gazette]]}}</ref> Isang plebisito ang ginanap noong Marso 10;<ref name="MS03a89" /><ref>{{cite PH act |title=Nagdedeklara sa Marso 10, 1989 bilang isang espesyal na araw sa Lungsod ng Caloocan |chamber=PP |number=384 |folio= |date=Marso 9, 1989 |url=https://lawphil.net/executive/proc/proc1989/proc_384_1989.html |access-date=Abril 6, 2024 |ref=}}</ref> na may 10% lamang na bilang ng mga botanteng bumoto<ref name="MS03b89" /> na may 384,981 rehistradong botante,<ref name="MS03a89">{{cite news |date=Marso 10, 1989 |title=Plebisito sa Kalookan ngayon |url=https://books.google.com/books?id=gY8VAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA41&article_id=4381,1475395 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=9 |via=[[Google Books]]}}</ref> karamihan sa mga kalahok na botante ay naiulat na tumutol sa panukala.<ref name="MS03b89">{{cite news |last=Mahilum |first=E. |date=Marso 11, 2023 |title=Mababa ang bilang ng mga botanteng bumoto para sa plebisito sa KC |url=https://books.google.com/books?id=go8VAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA9&article_id=4113,1664839 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=9 |via=[[Google Books]]}}</ref> Sa kabilang banda, ang mga residente ng [[Bagong Silang]] (Barangay 176), na noon ay pinakamataong barangay sa bansa at ginamit bilang relocation site para sa mga informal settler,<ref>{{cite news |last=Samonte |first=Severino |date=Mayo 20, 2023 |title=Mga Sulyap at Pagtingin: Paano naging pinakamalaking barangay sa PH ang Bagong Silang ng Caloocan |url=https://www.pna.gov.ph/opinion/pieces/688-how-caloocans-bagong-silang-became-biggest-barangay-in-ph |work=[[Philippine News Agency]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> umapela sa paghahati ng barangay simula noong 2013.<ref name="tPS0913">{{cite news |last1=Bajo |first1=Ramil |last2=Galupo |first2=Rey |date=Setyembre 17, 2013 |title=Sinusuportahan ng Alkalde ang hakbang na hatiin ang barangay ng Caloocan sa pito |url=https://www.philstar.com/metro/2013/09/17/1219131/mayor-supports-move-split-caloocan-barangay-seven/ |newspaper=[[The Philippine Star]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> Noong Abril 3, 2024, nilagdaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] [[Bongbong Marcos]] ang RA No. 11993 na hahati sa nayon sa anim.<ref>{{cite news |last=Bajo |first=Anna Felicia |date=Abril 5, 2024 |title=Pinirmahan ni Marcos ang batas na naghahati sa Bagong Silang, Caloocan sa 6 na barangay |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/metro/902772/marcos-signs-law-dividing-bagong-silang-caloocan-to-6-barangays/story/ |work=[[GMA News]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> Ito ay pinagtibay ng mayorya ng mga botante sa isang plebisito na ginanap noong Agosto 31.<ref name="bs2024">{{cite news |title=Pinayagan ng mga botante ng Caloocan ang paghahati Bagong Silang sa 6 na barangay |date=September 1, 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/news/2024/9/1/caloocan-voters-ok-splitting-bagong-silang-into-6-barangays-802 |work=[[ABS-CBN News]] |access-date1=September2} ===Digmaan sa droga sa Pilipinas=== {| class="floatright" style="padding: 1em; border-spacing: 1px; border: 1px solid darkgray; background-color: #F8F9FA; width:25em; font-size: 90%" |- ! style="text-align: left;" | Hepe ng Pulisya ! style="text-align: left;" | Petsa ng pagtatalaga <!-- o "Character" --> |- | Bartolome R. Bustamante<ref>{{cite news|last=Garcia|first=Danilo|title=Onsehan sa partihan, 2 holdaper itinumba ng kasamahan|url=https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/metro/2014/11/12/1390744/onsehan-sa-partihan-2-holdaper-itinumba-ng-kasamahan|access-date=August 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Pilipino Star]Novpublisher Ngayon] 12, 2014|lokasyon=[[Manila]], Pilipinas}}</ref> | Nobyembre 4, 2014 |- | Johnson C. Almazan<ref>{{cite news|last=Agoncillo|first=Jodee A.|title=Sumuko ang Asistio scion, inamin ang paggamit ng droga|url=https://newsinfo.inquirer.net/795112/asistio-scion-yields-admits-drug-use|access-date=Agosto 17, 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]]|publisher=Inquirer Interactive, Inc.|date=Hulyo 9, 2016}}</ref> | Hulyo 2016 |- | Chito G. Bersaluna<ref>{{cite news|last1=Galupo|first1=Rey|last2=Cabrera|first2=Romina|last3=Alquitran|first3=Non|title=3 patay sa pamamaril sa Caloocan, QC|url=https://www.philstar.com/metro/2017/02/03/1668474/3-dead-caloocan-qc-shootings|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Pebrero 3, 2017|location=[[Manila]], Pilipinas}}</ref> | Pebrero 2017 |- | Jemar D. Modequillo<ref>{{cite news|last=Santos|first=Raffy|title=Matapos ang pagpatay kay Kian, itinalaga ang bagong hepe ng pulisya ng Caloocan|url=https://www.abs-cbn.com/news/09/04/17/after-kian-slay-new-caloocan-police-chief-named |access-date=Agosto 17, 2025|work=[[ABS-CBN News and Current Affairs|ABS-CBN News]]|publisher=[[ABS-CBN Corporation]]|date=Setyembre 4, 2017|location=[[Manila]]}}</ref> | Setyembre 4, 2017 |- | Restituto B. Arcangel<ref>{{cite news|last=Subingsubing|first=Krixia|title=Nagpadala ng mas maraming opisyal ang bagong matataas na opisyal ng Caloocan upang pigilan ang mga pamamaril|url=https://newsinfo.inquirer.net/978676/new-caloocan-top-cop-deploys-more-officers-to-stop-shootings|access-date=Agosto 17, 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]]|publisher=Inquirer Interactive, Inc.|date=Marso 28, 2018}}</ref> | Marso 27, 2018 |- | Noel R. Flores<ref>{{cite news|last=David|first=Jun|title=Dating hepe ng pulisya ng Pasay, bagong hepe ng Caloocan|url=https://manilastandard.net/?p=296039|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[Manila Standard]]|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|date=Mayo 30, 2019}}</ref> | Mayo 30, 2019 |- | Dario M. Menor<ref>{{cite news|last1=Tupas|first1=Emmanuel|last2=Servallos|first2=Neil Jayson|title=3 mga hepe ng pulisya ng lungsod ang tinanggal sa pwesto dahil sa ilegal na pagsusugal|url=https://www.philstar.com/nation/2020/02/09/1991532/3-city-police-chiefs-axed-over-illegal-gambling|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Pebrero 9, 2020}}</ref> | Pebrero 7, 2020 |- | Samuel V. Mina Jr.<ref>{{cite news|last=Ong|first=Ghio|title=Tinanggal sa puwesto ang matataas na opisyal ng Caloocan matapos ang jailbreak|url=https://www.philstar.com/nation/2020/10/31/2053513/caloocans-top-cop-axed-after-jailbreak|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Oktubre 31, 2020|location=[[Manila]], Pilipinas|quote=Tinanggal sa puwesto si Col. Dario Menor noong Oktubre 23, isang araw matapos ang jailbreak[....] habang ang kanyang kapalit, si Col. Samuel Mina, ay nasa ilalim pa rin ng quarantine matapos mahawa ng COVID-19[...]}}</ref> | Oktubre 23, 2020 |} ==Heograpiya== Ang Caloocan ay nahahati sa dalawang lugar na hindi magkakadikit na may kabuuang pinagsamang lawak na {{convert|53.334|sqkm|sp=us}}. Ang Timog Caloocan, na may lawak na {{convert|13.625|sqkm|sp=us}}, ay napapaligiran sa timog ng [[Maynila]], sa silangan ng [[Lungsod ng Quezon]], sa kanluran ng [[Navotas]], sa hilaga-hilagang-kanluran ng [[Malabon]], at sa hilaga ng [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]]. Ang Hilagang Caloocan, na may lawak na {{convert|39.709|sqkm|sp=us}}, ay may hangganan sa timog-timog-silangan ng [[Lungsod ng Quezon]], sa timog-kanluran ng [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]], sa hilaga ng [[Marilao]], [[Meycauayan]] at [[San Jose del Monte]] sa lalawigan ng [[Bulacan]], at sa hilagang-silangan ng [[Rodriguez, Rizal|Rodriguez]] sa lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]].<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> ===Topograpiya=== [[File:Topo Map Caloocan South.png|thumb|Elevation map ng timog Caloocan]] Ang Timog Caloocan, kung saan matatagpuan ang karamihan sa mga establisyimento ng komersyo at industriya, ay nasa karaniwang patag at madaling mapuntahan na lupain, na may mga dalisdis mula 0–3%. Ang topograpiya ay unti-unting nagbabago mula sa malumanay hanggang sa katamtamang pahilig hanggang sa gumulong sa kahabaan ng [[North Luzon Expressway]], na may mga dalisdis mula 3–18%. Ang pinakamataas na punto sa {{convert|35.00|m|sp=us}} mula sa antas ng dagat ay matatagpuan sa lugar na ito, habang ang pinakamababang punto ay nasa katimugang bahagi ng Dagat-Dagatan na humigit-kumulang {{convert|0.993|m|sp=us}} mula sa antas ng dagat.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan">{{cite web|url=http://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-2017-2025-LCCAP.pdf|title=Climate change action plan|date=2016|website=caloocancity.gov.ph|access-date=Hulyo 11, 2020|archive-date=Hulyo 17, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717175130/http://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-2017-2025-LCCAP.pdf|url-status=dead}}</ref> Ang Hilagang Caloocan ay nailalarawan sa pamamagitan ng banayad hanggang matarik na alun-alon hanggang paikot na topograpiya na may mga dalisdis mula 3–18%, karamihan ay makikita sa hilaga at gitnang bahagi, na unti-unting nagiging patimog na patag na lupain pababa sa timog-kanlurang dulo ng hangganan. Dahil madaling puntahan ng mga pangunahing kalsada, maraming industriyal at residensyal na subdibisyon ang naitayo sa halos pantay na lupang ito.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> ===Heolohiya=== Ang heolohikal na pormasyon ng dalawang bahagi ng Caloocan ay iba-iba sa uri at katangian. at partikular na inuuri bilang quaternary [[alluvium]], [[tuff]] at tuffaceous sediment, [[pyroclastic flow]] deposito, at [[Conglomerate (geology)|conglomerates]]. Ang pormasyon sa silangang kalahati ng Metropolitan Manila na umaabot hanggang sa baybayin ng Manila Bay at kabilang ang mas malaking bahagi ng South Caloocan ay ang quaternary [[alluvium]], na binubuo ng mga hindi pinagsama-samang sediment na idineposito ng sapa na kinabibilangan ng buhangin, banlik, luwad at graba.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> Papuntang silangan ng South Caloocan, maaaring masubaybayan ang malalaking lugar na binubuo ng [[tuff]] at tuffaceous sediment, na kumakalat patungo sa buong silangang bahagi ng Metro Manila. Ang deposito ng [[Pyroclastic flow]] o [[igneous rocks]] na nabuo sa pamamagitan ng lithification ng ash flow ay naroroon din sa ilang hilagang gilid ng South Caloocan at sa karamihan ng mga bahagi ng North Caloocan. Sa hilagang-silangang hangganan ng Hilagang Caloocan, may natunton na [[konglomerate (heolohiya)|mga batong konglomerate]], tumatawid sa Tala Estate at umaabot sa lalawigan ng Bulacan at sa [[La Mesa Dam at Reservoir|La Mesa Watershed]].<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> Ang lupang matatagpuan sa parehong lugar ng Caloocan ay pangunahing nasa ilalim ng Novaliches Series, na sumasaklaw sa 96% ng kabuuang lawak ng lupain ng lungsod. Ang Novaliches Series ay binubuo ng mapula-pulang kayumangging lupa, malutong ang pagkakapare-pareho at butil-butil ang istraktura. May mga spherical concretion sa ilalim ng lupa at sa ilalim ay tuffaceous material na may iba't ibang antas ng pagkabulok at pag-weather. Ang tuffaceous material na ito ay nalalantad ng malawakang erosyon sa ilang lugar.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> ===Mga drainage sa ibabaw=== Ang Caloocan ay may mga tubig sa ibabaw na maaaring may natural na mga daluyan (mga sapa at ilog) o itinayo upang magsilbing mga drainage upang alisin ang sobrang tubig mula sa mga ibabaw ng lupa. Ang Timog Caloocan ay may humigit-kumulang {{convert|5.0|km|mi|sp=us|adj=mid|-long}} na mga bukas na kanal ng paagusan na pangunahing nagsisilbi sa reklamasyon na binubuo ng Kaunlaran Village (Dagat-Dagatan Development Project)<ref>{{cite PH act|chamber=GR|number=143230|url=https://lawphil.net/judjuris/juri2004/aug2004/gr_143230_2004.html|title=National Housing Authority vs. Baello|date=Agosto 20, 2004|accessdate=Hunyo 3, 2026}}</ref> at halos {{convert|11.3|km|mi|sp=us|adj=mid|-long}} na natural na tubig sa ibabaw na dumadaloy sa iba't ibang natural na sistema ng ilog. Kabilang dito ang [[Ilog Tullahan|Ilog Tinajeros-Tullahan]] sa hangganan ng Caloocan–Valenzuela; Maligaya Creek sa loob ng [[Libingan ng La Loma]] at tumatawid [[Rizal Avenue|Rizal Avenue Extension]]; Casili Creek na nagtatapos sa Estero de Maypajo, at Cantarilla/Panaca Creek sa kahabaan ng hangganan ng Caloocan–Malabon. Sa Hilagang Caloocan, ang lahat ng tubig sa ibabaw ay binubuo ng mga natural na batis, ang pinakamahaba ay ang Meycauayan-Marilao River na naghahati sa Caloocan at Bulacan. Kabilang sa iba pa ang Ilog Bagong Silang, Tala, Camarin, Pasong Malapad, at Bagumbong Creeks na tumatawid sa maraming subdibisyon, sa loob ng {{convert|52.7|km|sp=us}} na haba sa loob ng mga hangganan ng teritoryo ng lungsod.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> ===Klima=== Ang klima ay isang [[tropikal na klima ng sabana]] (Koppen: Aw), kung saan ang karamihan sa kabuuang ulan ay nangyayari sa loob ng mahaba at masaganang tag-ulan sa pagitan ng Mayo at Oktubre, ngunit ang klima ay hindi sapat na basa para maiuri ito bilang isang [[tropikal na klima ng monsoon]] (Koppen: Am). {{Weather box | lokasyon = Caloocan | lapad = awtomatiko | metric first = Oo | iisang linya = Oo | Enero mataas C = 29 | Enero mababa C = 20 | Pebrero mataas C = 30 | Pebrero mababa C = 20 | Marso mataas C = 32 | Marso mababa C = 21 | Abril mataas C = 34 | Abril mababa C = 23 | Mayo mataas C = 33 | Mayo mababa C = 24 | Hunyo mataas C = 31 | Hunyo mababa C = 25 | Hulyo mataas C = 30 | Hulyo mababa C = 24 | Agosto mataas C = 29 | Agosto mababa C = 24 | Setyembre mataas C = 29 | Setyembre mababa C = 24 | Oktubre mataas C = 30 | Oktubre mababa C = 23 | Nobyembre mataas C = 30 | Nobyembre mababa C = 22 | Disyembre mataas C = 29 | Mababa sa Disyembre C = 21 | Presipitasyon sa Enero mm = 7 | Presipitasyon sa Pebrero mm = 7 | Presipitasyon sa Marso mm = 9 | Presipitasyon sa Abril mm = 21 | Presipitasyon sa Mayo mm = 101 | Presipitasyon sa Hunyo mm = 152 | Presipitasyon sa Hulyo mm = 188 | Presipitasyon sa Agosto mm = 170 | Presipitasyon sa Setyembre mm = 159 | Presipitasyon sa Oktubre mm = 115 | Presipitasyon sa Nobyembre mm = 47 | Presipitasyon sa Disyembre mm = 29 | Mga araw ng ulan sa Enero = 3.3 | Mga araw ng ulan sa Pebrero = 3.5 | Mga araw ng ulan sa Marso = 11.1 | Mga araw ng ulan sa Abril = 8.1 | Mga araw ng ulan sa Mayo = 18.9 | Mga araw ng ulan sa Hunyo = 23.5 | Mga araw ng ulan sa Hulyo = 26.4 | Mga araw ng ulan sa Agosto = 25.5 | Mga araw ng ulan sa Setyembre = 24.5 | Mga araw ng ulan sa Oktubre = 19.6 | Mga araw ng ulan sa Nobyembre = 10.4 | Mga araw ng ulan sa Disyembre = 6.4 | pinagmulan 1 = Meteoblue<ref name="met_norms"> {{cite web | url = https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/san-jose-del-monte_philippines_1689395 | pamagat = Caloocan: Karaniwang Temperatura at Ulan | publisher = Meteoblue | access-date = Mayo 13, 2020 }}</ref> | petsa = Mayo 13, 2020 }} ===Mga barangay=== Ang Caloocan ay nahahati sa 188 mga barangay: {| class="wikitable collapsible collapsed" width=60% !style="background: yellow" colspan=3 align="center" |Caloocan (South) |- ! Barangay !! Zone !! Area/Name |- |Barangay 1 || 1<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone01.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 1] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091007151831/http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone01.pdf |date=2009-10-07 }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Sangandaan |- |Barangay 2 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 3 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 4 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 5 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 6 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 7 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 8 || 1 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 9 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 10 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 11 || 1 || Poblacion |- |Barangay 12 || 1 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 13 || 2<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone02.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 2]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 14 || 2 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 15 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 16 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 17 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 18 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 19 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 20 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 21 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 22 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 23 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 24 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 25 || 3<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone03.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 3]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Maypajo |- |Barangay 26 || 3 || Maypajo |- |Barangay 27 || 3 || Maypajo |- |Barangay 28 || 3 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 29 || 3 || Maypajo |- |Barangay 30 || 3 || Maypajo |- |Barangay 31 || 3 || Maypajo |- |Barangay 32 || 3 || Maypajo |- |Barangay 33 || 3 || Maypajo |- |Barangay 34 || 3 || Maypajo |- |Barangay 35 || 3 || Maypajo |- |Barangay 36 || 4<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone04.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 4]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Marulas |- |Barangay 37 || 4 || Marulas |- |Barangay 38 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 39 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 40 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 41 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 42 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 43 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 44 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 45 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 46 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 47 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 48 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 49 || 5<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone05.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 5]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 50 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 51 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 52 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 53 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 54 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 55 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 56 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 57 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 58 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 59 || 6<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone06.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 6] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101011074521/http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone06.pdf |date=2010-10-11 }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 60 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 61 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 62 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 63 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 64 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 65 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 66 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 67 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 68 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 69 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 70 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 71 || 7<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone07.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 7]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 72 || 7 || [[Victory Liner]] Compound, Grace Park East |- |Barangay 73 || 7 || PNR Compound, Grace Park East |- |Barangay 74 || 7 || Heroes Del 96, Grace Park East |- |Barangay 75 || 7 || Heroes Del 96, Grace Park East |- |Barangay 76 || 7 || Monumento, Grace Park East |- |Barangay 77 || 7 || Caimito Road, University Hills |- |Barangay 78 || 7 || Monumento, University Hills |- |Barangay 79 || 7 || Caimito Road, University Hills |- |[[Barangay 80]] || 7 || University Hills Subdivision (University of the East) |- |Barangay 81 || 8<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone08.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 8]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 82 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 83 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 84 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 85 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 86 || 8 || Calaanan Compound, Grace Park East |- |Barangay 87 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 88 || 8 || Ever Gotesco Malls, Grace Park East |- |Barangay 89 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 90 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 91 || 8 || Our Lady of Grace, Grace Park East |- |Barangay 92 || 8 || Madre Ignacia, Grace Park East |- |Barangay 93 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 94 || 9<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone09.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 9]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Biglang-Awa, Grace Park East |- |Barangay 95 || 9 || Balintawak |- |Barangay 96 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 97 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 98 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 99 || 9 || Dorotea Compound, Balintawak |- |Barangay 100 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 101 || 9 || Galino, Grace Park East |- |Barangay 102 || 9 || 9th Avenue, Grace Park East |- |Barangay 103 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 104 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 105 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 106 || 10<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone10.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 10]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park East |- |Barangay 107 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 108 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 109 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 110 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 111 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 112 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 113 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 114 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 115 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 116 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 117 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 118 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 119 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 120 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 121 || 11<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone11.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 11]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park East |- |Barangay 122 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 123 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 124 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 125 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 126 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 127 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 128 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 129 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 130 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 131 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 132 || 12<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone12.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 12]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio West |- |Barangay 133 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 134 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 135 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 136 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 137 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 138 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 139 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 140 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 141 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 142 || 13<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone13.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 13]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio West |- |Barangay 143 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 144 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 145 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 146 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 147 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 148 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 149 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 150 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 151 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 152 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 153 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 154 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 155 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 156 || 14<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone14.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 14]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio East |- |Barangay 157 || 14 || Bagong Barrio East |- |Barangay 158 || 14 || Baesa, Eternal Gardens Memorial Park |- |Barangay 159 || 14 || Baesa |- |Barangay 160 || 14 || Libis Baesa |- |Barangay 161 || 14 || Libis Reparo |- |Barangay 162 || 14 || Santa Quiteria |- |Barangay 163 || 14 || Santa Quiteria |- |Barangay 164 || 14 || Talipapa |} {| class="wikitable collapsible collapsed" width=75% !style="background: green" colspan=6 align="center" |Caloocan (North) |- ! Barangay !! Zone !! Area/Name |- |Barangay 165 || 15<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone15.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 15]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagbaguin |- |Barangay 166 || 15 || Kaybiga |- |Barangay 167 || 15 || Llano (Llano Road, PLC Subdivision, Silanganan Subdivision, Sunriser Village, Sagrado Village, Dolmar Golden Hills Subdivision, Miranda Subdivision, Whispering Palms Subdivision) |- |Barangay 168 || 15 || Deparo (Deparo Road, Teofilo Samson Road, Kabatuhan Street) |- |Barangay 169 || 15 || BF Homes (Estrella Homes, Santa Fe Homesite, BF Homes Caloocan Phase 1, and 2) |-i |Barangay 170 || 15 || Deparo 2 (Amparo Novaville, SM Homes, Cefels 2 Subdivision, Diamante Neighborhood, BF Homes Caloocan Phase 3) |- |Barangay 171 || 15 || Bagumbong (Bagumbong Road, Bagumbong Dulo, Taas Street, Rainbow Village V, Bankers Village, Shelterville) |- |Barangay 172 || 15 || Urduja Village, Merry Homes II, Zabarte |- |Barangay 173 || 15 || Congress Village, Palmera Spring II, Senate Village, Hillcrest Village |- |Barangay 174 || 15 || Camarin |- |Barangay 175 || 15 || Camarin | | | |- |Barangay 176–A, B, C, D, E, F || 15 || [[Bagong Silang]] | |- |Barangay 177 || 15 || Camarin (Cielito Homes, Capitol Parkland, Franville IV) |- |Barangay 178 || 15 || Camarin |- |Barangay 179 || 16<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone16.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 16]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Amparo, (Amparo Subdivision, Dela Costa Homes II, Capitol Park Homes II, Sacred Heart Village, Roseville Subdivision) |- |Barangay 180 || 16 || Tala (Miramonte Heights, Soldiers Hills III and Victory Heights Subdivision) |- |Barangay 181 || 16 || Pangarap Village |- |Barangay 182 || 16 || Pangarap Village |- |Barangay 183 || 16 || Tala (Midway Park Subd., Mountain Heights Subd.) |- |Barangay 184 || 16 || Tala (Bankers' Village II, Cefels Park III) |- |Barangay 185 || 16 || Tala (Malaria) |- |Barangay 186 || 16 || Tala (Barracks II, LD Village, Admin Site) |- |Barangay 187 || 16 || Tala (Barrio San Lazaro, Barrio San Jose, Barrio Santo Niño, Barrio San Roque, Sto. Cristo) |- |Barangay 188 || 16 || Tala (Phase 12, Riverside, San Isidro, Concepcion, Sta. Rita) |} ===Mga Alitan sa Teritoryo=== Ang Caloocan ay may tatlong hindi pa nareresolbang alitan sa hangganan. Ang alitan nito sa [[San Jose del Monte]], [[Bulacan]], na nakatala bilang G.R. No. 142601 na may petsang Oktubre 23, 2006, ay sumasaklaw sa mga bahagi ng Pangarap Village at tila Bankers Village 2 na dating bahagi ng Tala Estate. Ang kawalan ng hurisdiksyon ng Commission on Settlement of Land Problems (COSLAP) ay nagresulta sa pagpapawalang-bisa ng desisyon nito.<ref>{{cite PH act|chamber=GR|number=142601|title=National Housing Authority vs. Commission on the Settlement of Land Problems, Municipality of San Jose del Monte, Bulacan, Sps. Angel at Rosario Cruz, Rufino Laan, Rufino Laan Santos, Andres Nepomuceno, Sps. Alberto at Herminia Hagos, Leon Guilalas, Sps. Oscar at Haydee Badillo|url=https://lawphil.net/judjuris/juri2006/oct2006/gr_142601_2006.html|publisher=Lawphil|date=Oktubre 23, 2006|accessdate=Mayo 1, 2024}}</ref> Ang alitan nito sa [[Lungsod ng Quezon]] ay umiikot sa Barangay Baesa ng huli. Mayroon ding mga pagkakaiba sa hangganan sa kahabaan ng [[Andres Bonifacio Avenue]] malapit sa [[Manila North Cemetery]] at Barrio San Jose ng Caloocan.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 14, 2016 |title=Bautista: Malinaw na mga alitan sa hangganan ng QC |publisher=Manila Standard |url=https://manilastandard.net/mobile/article/224135 |access-date=September 3, 2021 }}</ref> Ang alitan nito sa [[Malabon]] ay kinasasangkutan ng Barangays 160 at 161 ng Caloocan sa Libis Baesa, na parehong inaangkin ng mga lungsod na nasa loob ng kanilang hurisdiksyon. Noong 2025, ibinasura ng [[Korte Suprema ng Pilipinas]] ang petisyon ng Caloocan na kumukuwestiyon sa konstitusyonalidad ng Republic Act No. 9019 (Malabon City Charter), na binanggit na ito ay napaaga. Ikinatuwiran ng Caloocan na ang parehong barangay ay kasama sa teritoryo nito bilang bahagi ng Republic Act No. 3278 (Caloocan City Charter) at inangkin na ang mga residente ng parehong barangay ay palaging bumoto sa mga halalan sa Caloocan simula noong 1961.<ref>{{cite news|url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/caloocan-malabon-boundary-dispute-a5260-20250704-lfrm|title=Ngayon Ko Nalaman: Ang Hindi Pagkakasundo sa Hangganan sa Pagitan ng Caloocan at Malabon|date=Hulyo 4, 2025|accessdate=Setyembre 11, 2025|website=Esquire Philippines|first=Nick|last=Aguila}}</ref> Sa halip, inatasan ng Korte ang parehong lungsod na lutasin ang isyu sa pamamagitan ng mga pamamaraan sa ilalim ng Local Government Code, simula sa kani-kanilang mga konseho ng lungsod.<ref>{{cite balita|url=https://www.philstar.com/nation/2025/02/26/2424346/sc-orders-caloocan-malabon-resolve-your-territorial-dispute|title=Iniutos ng SC sa Caloocan, Malabon: Lutasin ang inyong alitan sa teritoryo|first1=Mark Ernest|last1=Villeza|first2=Daphne|last2=Galvez|publisher=The Philippine Star|date=Pebrero 26, 2025 |accessdate=Abril 15, 2025}}</ref> Bago ito, noong 2014, pumirma ang mga pamahalaang lungsod ng Caloocan at [[Malabon]] ng isang memorandum of understanding (MOU) upang paunlarin ang {{convert|80|ha}} ng pinagtatalunang lupa na matatagpuan sa loob ng lugar ng Libis Baesa ng Caloocan at ng Barangay Potrero ng Malabon. Pinigilan ng MOU ang anumang desisyon ng korte sa hindi pagkakasundo na nagsimula noong 2001, nang ang Malabon, nang ito ay gawing isang lungsod na may mataas na antas ng urbanisasyon, ay kumuha ng kontrol sa mga lupang dating nasa ilalim ng hurisdiksyon ng Caloocan.<ref>{{cite news|url=https://www.philstar.com/metro/2014/06/18/1335945/caloocan-malabon-settle-land-row|title=Caloocan, Malabon ay nanirahan sa land row|first1=Ramil|last1=Bajo|first2=Rey|last2=Galupo|date=Hunyo 18, 2014|accessdate=Mayo 1, 2024|work=The Philippine Star}}</ref> ==Demograpiko== {{Populasyon}} [[File:4th Avenue (Caloocan) 8May2025.jpg|thumb|Tanawin ng residential area sa Grace Park East]] Noong 2024, ang lungsod ay may populasyon na 1,712,945 katao, na ginagawa itong pang-apat na pinakamalaking lungsod sa Pilipinas sa mga tuntunin ng populasyon.{{PH wikidata|population_reference}} Sa ilalim ng parehong taon ng senso, ang Caloocan South (Barangays 1 hanggang 164) ay naitala na may populasyon na 602,818, at ang Caloocan North (Barangays 165 hanggang 188) ay naitala na may populasyon na 1,110,127. Kung ang dalawang distrito ay ituturing na magkahiwalay na lungsod, isa pa rin sana sila sa pinakamalaki sa bansa sa taong senso ng 2024, na nasa ika-5 at ika-17 pwesto ayon sa pagkakabanggit sa mga tuntunin ng populasyon. Ang densidad ng populasyon ng Caloocan ({{convert|{{sigfig|1661584/55.8|2}}|PD/km2|disp=or|sp=us}}) ay higit pa sa kabuuang densidad ng Pambansang Kabisera.{{PH wikidata|population_reference}} Ang unang distrito ng Caloocan ay dating pinakamataong distrito ng lehislatura sa bansa, na may 1.19 milyong katao noong 2015,{{PH census|2015}} bago ang paglikha ng ika-3 distrito na inalis mula rito. ===Wika=== Karamihan sa mga residente ay nagsasalita ng [[wikang Filipino|Filipino]] ([[Tagalog na wika|Tagalog]]) at [[Philippine English|English]], na may malaking bilang ng mga nagsasalita ng iba pang [[Mga Wika ng Pilipinas|mga wika at diyalekto ng Pilipinas]]. ===Relihiyon=== {{Tingnan din|Listahan ng mga simbahang Katoliko sa Metro Manila}} Tulad ng maraming iba pang lugar sa bansa, ang Caloocan ay pangunahing [[Katolisismong Romano sa Pilipinas|Katoliko Romano]]. Dito matatagpuan ang [[Diyosesis ng Kalookan na Romano Katoliko]] sa katimugang bahagi nito, habang ang hilagang bahagi nito ay nasa ilalim ng [[Diyosesis ng Novaliches na Romano Katoliko]]. Mayroon ding malaking presensya ng [[Iglesia ni Cristo]] at iba pang [[Protestanismo sa Pilipinas|Protestanteng]] mga simbahan sa lungsod. <!-- Huwag ilista ang lahat ng simbahan o lugar ng pagsamba dahil ang Wikipedia ay hindi isang direktoryo [[WP:DIRECTORY]]. --> {{clear left}} == Pamahalaan == === Alkalde === {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=0 |- | colspan=2 | <hr> |- valign=top ! Alkalde !! Panunungkulan |- | colspan="2" | <hr> |- |Pedro Sevilla ||align=center| 1902–1905 |- |Silverio Baltazar ||align=center|1904–1906 |- |Tomas Susano||align=center|1906–1908 |- |Leon Nadurata|| align=center|1908–1910 |- |Emilio Sanchez|| align=center|1910–1913 |- |Godofredo Herrera || align=center|1913–1915 |- |Jose Sanchez|| align=center|1915–1921 |- |Dominador Aquino || align=center|1922–1925 |- |Pablo Pablo|| align=center|1926–1928 |- |Dominador Aquino|| align=center|1928–1931 |- |Pablo Pablo|| align=center|1932–1940 |- |Cornelio Cordero|| align=center|1941–1944 |- |Oscar Baello|| align=center|1945–1946 |- |Jesus Basa|| align=center|1946–1951 |- |Macario Asistio, Sr.|| align=center|1952–1971 |- |Marcial Samson|| align=center|1972–1976 |- |Alejandro Fider|| align=center|1976–1978 |- |Virgilio Robles|| align=center|1978–1980 |- |Macario Asistio, Jr.|| align=center|1980–1986 |- |Virgilio Robles||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 1986 |- |Antonio Martinez|| align=center|1986–1988 |- |Macario B. Asistio, Jr.|| align=center|1988–1995 |- |Reynaldo Malonzo || align=center|1995–2004 |- | Enrico Echiverri || align="center" |2004–2013 |- | Oscar Malapitan || align="center" |2013-2022 |- | Along Malapitan || align="center" |2022-Ngayon |- | <hr> | |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Metro Manila}} {{Mga Lungsod sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Caloocan]] [[Kategorya:Lungsod ng Caloocan]] 28tj7pwedkme6j6xav5o4lmtyu803ap 2214312 2214311 2026-07-03T02:56:39Z ~2026-37929-56 163601 /* Wika */ 2214312 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Caloocan | native_name = ᜃᜎᜓᜂᜃᜈ᜔ | sealfile = | caption = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na ipinakikita ang lokasyon ng Lungsod ng Caloocan | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = | founded = 1815 | cityhood = Pebrero 16, 1962 | barangays = 188 | class = Ika-1 klaseng lungsod | mayor = Dale Gonzalo Malapitan | language = [[Wikang Tagalog|Tagalog]]<br>[[Taglish]] | areakm2 = 55.80 }} Ang '''Caloocan''' (<small>pagbigkas:</small> ka•lo•ó•kan), o ang '''''Makasaysayang Lungsod ng Caloocan''''', ay isa sa mga lungsod na bumubo sa [[Kalakhang Maynila]] sa [[Pilipinas]]. Kanugnog ito ng [[Maynila]] sa hilaga. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. Nahahati sa dalawang bahagi ang Caloocan mula nang ilipat mga barrio nito sa noo'y itinatatag na [[Lungsod Quezon]].<ref>{{cite web | url = http://caloocancity.gov.ph/about-us | title = About Us | publisher = Lungsod ng Caloocan | accessdate = Oktubre 4, 2015 | language = Ingles | archive-date = Oktubre 11, 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151011072132/http://caloocancity.gov.ph/about-us | url-status = dead }}</ref> Matatagpuan ang Katimogang Caloocan sa hilaga ng Maynila at napapaligiran ng lungsod ng [[Malabon]] at lungsod ng [[Valenzuela, Kalakhang Maynila|Valenzuela]] sa hilaga, lungsod ng [[Navotas]] sa kanluran, at [[Lungsod Quezon]] sa silangan. Pinakahilagang teritoryo ng Kalakhang Maynila ang Hilagang Caloocan na nasa silangan ng Valenzuela, hilaga ng Lungsod Quezon, at timog ng lungsod ng [[San Jose del Monte]] sa lalawigan ng [[Bulacan]]. ==Pangalan== Ang Caloocan bilang isang [[pangalang pampook]] ay mula sa salitang ugat na "lo-ok;" "kalook-lookan" (o "kaloob-looban") na nagngangahulugang "pinakaloob na lugar." Kolokyal na binabaybay ang pangalan ng lungsod bilang '''Kalookan'''. May magkakaibang kagustuhan ukol sa nais na baybay ng pangalan ng lungsod. Ang kaibhan at ang tilang kalituhan sa pagbaybay ay nagsimula noong unang bahagi ng dekada-1970, nang ipinasa ng lupong munisipal ang isang resolusyon na nag-uutos sa mga kagawarang panlungsod na gumamit ng pangalang "Kalookan." Ngunit naantala ang pagpapatupad ng resolusyon nang isinailalim ang bansa sa [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|batas militar]] noong Setyembre 1972. Pagkaraang ibinalik ang mga sangguniang panlungsod at pambayan, inihain ni noo'y Konsehal na si Aurora Asistio-Henson ang Resolusyon Blg. 006 na nagbabago sa naunang resolusyon at itinataguyod ang [[nasyonalismong Filipino]] sa pamamagitan ng pag-uutos sa lahat ng mga residente at mga tanggapan at establisimiyento ng lungsod - "pampubliko man o pampribado" - na ibaybay ang pangalan ng lungsod bilang "Kalookan." Ayon kay Henson, ang "naka-Filipinong baybay" ay nagbibigay ng diwa at kahulugan sa kasaysayan ng lungsod. Dagdag niya, dapat itong gamitin "sa gusaling panlungsod, sa mga gusaling pambarangay, mga palengke, at ibang mga lugar para sa kabatiran at paggabay sa lahat na sangkot." Gayunpaman, mariing kinondena ito ng mga residente, may-ari ng mga negosyo, at opisyal. Tinuring na iligal ni Virgilio Robles, dating mambabatas at alkalde ng lungsod, ang hakbang dahil wala itong pagsang-ayon ng Kongreso. Dagdag niya na binaybay ang pangalan ng lungsod bilang "Caloocan" tulad ng ipinakikita ng karta ng lungsod (''city charter''). Ang pagkalahatang kagustuhan sa pagbaybay ng pangalan sa mismong lungsod ay "Caloocan" at hindi "Kalookan," sa kabila ng umiiral na ordinansang panlungsod, bagamat humantong ang kalituhan sa iba't-ibang mga pagbaybay ng pangalan sa maraming mga negosyo sa lungsod. Nakabaybay na "Caloocan" ang pangalan ng lungsod sa opisyal na sagisag, at pabor ang gayong pagbaybay sa maraming mga barangays at mga paaralang pampubliko at pampribado sa lungsod. Ang "Kalookan" ay nais na baybay ng ''Directories of the Philippines Corporation'' (DPC) na nakahimpil sa Makati, habang pabor naman sa baybay na "Caloocan" ang maraming mga pahayagang pambansa at magasin, pati mga gumagawa ng mapa tulad ng HYDN Publishing na nakahimpil sa Mandaluyong.<ref>{{cite news |url=https://www.manilatimes.net/2004/10/19/opinion/confusion-over-spelling-caloocan-or-kalookan/687279/ |title=Confusion over spelling: Caloocan or Kalookan? |work=[[The Manila Times]] |date=Oktubre 19, 2004 |accessdate=Abril 2, 2020 |archive-date=Nobiyembre 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109161917/https://www.manilatimes.net/2004/10/19/opinion/confusion-over-spelling-caloocan-or-kalookan/687279/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.pna.gov.ph/opinion/pieces/166-which-is-which-caloocan-or-kalookan |title=Which is which, Caloocan or Kalookan? |work=[[Philippine News Agency]] |last=Samonte |first=Severino |date=Disyembre 6, 2018 |accessdate=Abril 2, 2020}}</ref> ==Kasaysayan== [[File:Mga Boluntaryo ng ika-20 Kansas na nagmamartsa sa Caloocan sa gabi.jpg|left|thumb|Ang tren ng bala at mga reserba ng ika-20 Kansas Volunteers, si Col. Frederick R. Funston, na nagmamartsa sa Caloocan sa gabi pagkatapos ng labanan noong Pebrero 10.]] ===Panahon ng kolonyal na Espanyol=== Sa simula, ang Caloocan ang lugar kung saan nagtatagpo ang lumang bayan ng [[Tondo, Maynila|Tondo]] at [[Malabon|Tambobong]], na matatagpuan sa baybayin ng ''Dagát-Dagatan'', isang hugis-gasuklay na laguna sa loob ng bansa sa kanluran. Ang pamayanan sa tabi ng dalampasigan ay kilala bilang "''Aromahan''", o "''Espina''" sa mga Kastila, at nahiwalay sa Look ng Maynila sa pamamagitan ng makipot na tagaytay mula Tondo patungo sa bukana sa [[Navotas|Kinabutasan]] patungo sa dagat.<ref name="The Role of Kalookan in the Nation's Quest for Freedom"> |first1=Agapito |title=Ang Papel ng Kalookan sa Paghahanap ng Bayan para sa Kalayaan |url=http://sangandaan.net/kalookan/P1A1TOC.htm |access-date=Abril 26, 2020 |archive-date=Enero 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200119085101/http://sangandaan.net/kalookan/P1A1TOC.htm |url-status=dead }}</ref> Pagsapit ng huling bahagi ng 1700s, ang mga mangingisda ng Aromahan ay lumawak patungo sa isang burol sa silangan ng Dagat-Dagatan. Ang natural na mabatong burol na ito ay tinawag na "''Kaloogan''", na nangangahulugang "loob na teritoryo." Dahil ang Aromahan ay nailagay sa paligid, ang lugar na ito sa tuktok ng burol ay tinirhan din ng mga inaaping tao mula sa Tondo, na naging bagong sentro ng komunidad noong 1802. Sa silangan ay isang malawak na lupain na [[Imperata cylindrica|natatakpan ng cogon]]. Sa kalaunan ay tinawag na "''Kalaanan''", ibig sabihin ay "flat grassland" sa lumang Tagalog, ang lugar na ito ay kilala na ngayon bilang Grace Park.<ref name="The Role of Kalookan in the Nation's Quest for Freedom" /> Naging munisipalidad ang Caloocan nang mahiwalay ito sa Tondo noong 1815. Ang orihinal na teritoryo nito ay umaabot hanggang sa paanan ng [[Marikina]], [[San Mateo, Rizal|San Mateo]] at [[Rodriguez, Rizal|Montalban]] sa silangan; [[Tinajeros, Malabon|Tinajeros]], [[Tanza, Navotas|Tanza]], at Tala ilog sa hilaga; [[San Juan, Metro Manila|San Juan del Monte]], [[San Francisco del Monte]], [[Sampaloc, Manila|Sampalok]], [[Santa Cruz, Manila|Santa Cruz]] at Tondo sa timog; at Dagat-dagatan at Aromahan sa kanluran.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan">{{Banggitin ang web |url=https://caloocancity.gov.ph/about-us/history/ |title=Kasaysayan ng Caloocan |website=Lungsod ng Caloocan |access-date=Pebrero 23, 2024 |archive-date=Hulyo 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711082107/https://caloocancity.gov.ph/about-us/history/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.yodisphere.com/2021/08/Caloocan-City-History.html |title=Kasaysayan ng Lungsod ng Caloocan - El Pueblo de Caloocan Provincial de Manila {{!}} Metro Manila Pilipinas|date=Agosto 2021 |accessdate=Mayo 6, 2022|website=yodisphere.com}}</ref> Ang gusali ng lokal na pamahalaan ay itinayo sa medyo maayos na bahagi sa itaas lamang ng Libis Espina. Ang lumang kapilya ng Aromahan ay tuluyang inabandona at isang bagong [[Caloocan Catedral|simbahan ang itinayo]] na nakaharap sa munisipyo. Upang makatakas sa mga awtoridad ng Espanya, marami mula sa lugar ang umalis sa mismong bayan at nagtago sa mga damuhan ng [[Balingasa|Balintawak]] at Pugad-Lawin, kung saan nilabanan ng mga tao ang mga panginoong maylupa ng Hacienda de Maysilo para sa mga karapatan sa lupa, na nagpatuloy nang halos isang daang taon.<ref name="Ang Papel ng Kalookan sa Paghahanap ng Bansa para sa Kalayaan" /><ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Noong 1888, nauna ang steam [[tranvia]] kaysa sa pag-uugnay sa bayan sa kabisera at sa mga bayan sa baybayin ng Malabon at Navotas noon. Noong 1891, binuksan ng [[Manila Railroad Company]] ang [[estasyon ng Caloocan|isang estasyon ng tren]] sa bayan.<ref>{{cite web|url=https://pnr.gov.ph/about-contact-us/who-we-are/pnr-in-philippine-history/24-history/126-pnr-historical-highlights|title=MGA HIGHLIGHTS SA KASAYSAYAN NG PNR|website=Philippine National Railways|access-date=Abril 3, 2022}}</ref> ====Ang Rebolusyong Pilipino==== {{Tingnan din|Rebolusyong Pilipino}} Mahalaga sa kasaysayan ang Caloocan dahil ito ang sentro ng mga aktibidad para sa [[Katipunan]], ang lihim na militanteng samahan na naglunsad ng [[Rebolusyong Pilipino]] laban sa Imperyong Espanyol. Sa isang bahay sa Caloocan, ginanap ang mga lihim na pagpupulong nina [[Andrés Bonifacio]] at ng kanyang mga tauhan, at sa mga paligid ng lungsod kung saan naganap ang unang armadong engkwentro sa pagitan ng Katipunan at ng mga Espanyol. Sumiklab ang rebolusyon pagkatapos ng "[[Sigaw ng Pugad Lawin|Sigaw ng Balintawak]]" na pinangunahan ni Bonifacio laban sa Espanya noong Agosto 30, 1896. ===Panahon ng pagsalakay ng mga Amerikano=== [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68156741.jpg|thumb|left|Aviation view ng Caloocan, 1938]] Noong 1899, nagpakita ng pagtutol ang mga tao ng Caloocan sa pakikipagkasundo sa mga Amerikano, na determinadong palawigin ang kanilang kataas-taasang kapangyarihan sa bansa. Nilabanan ng mga kalalakihan ng Caloocan ang mga bagong mananakop noong Pebrero 23, 1899, ngunit hindi nagtagumpay ang mga lokal na sundalo dahil sa alitan ni [[Antonio Luna]] sa mga loyalista ni [[Emilio Aguinaldo]].<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Pagkatapos ay nasaksihan ng lungsod ang matinding labanan sa [[Digmaang Pilipino-Amerikano]], sa [[Labanan sa Caloocan]] at sa [[Ikalawang Labanan sa Caloocan]]. Noong 1901, sa ilalim ng [[Kasaysayan ng Pilipinas (1898–1946)|rehimeng Amerikano]], ang Caloocan, na dating bahagi ng [[Maynila (lalawigan)|lalawigan ng Maynila]], ay naging isa sa mga munisipalidad ng bagong tatag na lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]].<ref>{{Banggitin ang PH act|url=https://lawyerly.ph/laws/view/l2485 |date=Hunyo 11, 1901 |title=Isang Batas na Nagpapalapad ng mga Probisyon ng Batas ng Pamahalaang Panlalawigan sa Lalawigan ng Rizal |chamber=Act |number=942|access-date=Hunyo 12, 2022}}</ref> Dahil sa pagsasama-sama ng ilang munisipalidad noong 1903, ang [[Novaliches]], na noon ay isang malayang munisipalidad, ay naging bahagi ng Caloocan alinsunod sa Batas Blg. 942,<ref>{{cite PH act|url=https://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|chamber=Act|number=942|date=Oktubre 12, 1903|accessdate=Mayo 12, 2022|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima}}</ref> na inamyendahan ng Batas Blg. 984 at 1008 ng [[Komisyon ng Pilipinas]]. ===Panahon ng pananakop ng mga Hapones=== Noong 1942, ang Caloocan ay isa sa mga munisipalidad ng Rizal na pinagsama kasama ng Maynila at Lungsod Quezon upang mabuo ang [[Lungsod ng Malawakang Maynila]] bilang isang hakbang pang-emerhensya ni Pangulong [[Manuel L. Quezon]].<ref>{{cite PH act|chamber=EO|number=400, s. 1942|title=Paglikha ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|petsa=Enero 1, 1942|accessdate=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/}}</ref><ref name="emb">{{cite web|title=Kaligirang Pangkasaysayan|url=http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|website=DENR - Kawanihan ng Pamamahala ng Kapaligiran - Pambansang Rehiyon ng Punong Rehiyon|access-date=Mayo 28, 2022|archive-date=Abril 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402134109/http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|url-status=dead}}</ref> Nabawi nito ang katayuan nito bago ang digmaan bilang isang munisipalidad ng Rizal nang ang Lungsod ng Kalakhang Maynila ay binuwag epektibo noong Agosto 1, 1945.<ref name="eo58">{{cite PH act|chamber=EO|number=58, s. 1945|title=Pagbabawas ng Teritoryo ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Hulyo 26, 1945|accessdate=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/}}</ref> ===Pagiging Lungsod=== {{main|Mga Lungsod ng Pilipinas}} [[File:Aacaloocanjf.JPG|thumb|left|Ang lumang Bulwagan ng Lungsod ng Caloocan sa distrito ng Poblacion ang naging luklukan ng lokal na pamahalaan para sa Caloocan mula 1952 hanggang 2017.]] Noong 1961, matapos aprubahan ng [[Kongreso ng Pilipinas|Kongreso ng Pilipinas] ang Republic Act No. 3278, isang plebisito ang isinagawa.<ref name="ra3278" /> Opisyal na itinalaga ang Caloocan sa pagiging lungsod noong Pebrero 16, 1962.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Ang Caloocan ay nanatiling isang lungsod ng lalawigan ng Rizal hanggang Nobyembre 7, 1975, nang ito ay maging bahagi ng Pambansang Rehiyon ng Kabisera o [[Metro Manila]], sa bisa ng Atas ng Pangulo Blg. 824.<ref name="PD824">{{cite PH act|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|chamber=PD|number=824|title=Paglikha ng Metropolitan Manila at ng Komisyon ng Metropolitan Manila at para sa Iba Pang Layunin |date=Nobyembre 7, 1975 |access-date=Hulyo 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312121648/http://lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|archive-date=Marso 12, 2016|url-status=live}}</ref> ===Mga pagbabago sa teritoryo=== [[File:Mga pagbabago sa teritoryo ng Caloocan.png|upright=1.35|thumb|Mga pagbabago sa teritoryo ng Caloocan.<br/>{{color box|green}} Mga umiiral na hangganan ng teritoryo<br/>{{color box|#3E8EDE}} Hiniwalay ng Commonwealth Act No. 502 (1939)<br/>{{color box|yellow}} Hiniwalay ng Republic Act No. 392 (1949)]] Ang Caloocan ay dating sumasaklaw sa isang mas malaki at magkakadikit na lugar. Ang mga distrito ng [[Mga Barangay ng Quezon City|Balintawak]], [[Quezon City#La Loma|La Loma]] at [[Novaliches]] ay dating bahagi ng Caloocan. Ang Balintawak ay isang makasaysayang distrito dahil ito ang orihinal na lugar ng "Sigaw ng Pugad Lawin" (Unang Sigaw sa Balintawak) sa isang lokasyon na tinatawag na "Kang-kong" malapit sa bahay ni [[Melchora Aquino|Tandang Sora]]. Ang Novaliches ay isang malawak na sektor na may ilang mga dalisdis ng bundok na nagsilbing mga lugar ng pagpupulong at taguan para kay [[Andrés Bonifacio]] at sa ''Katipunan''. Noong panahon ng pananakop ng mga Amerikano, nagkaroon ng pagsasama-sama ng ilang mga munisipalidad. Sinakop ng Caloocan ang kalapit na bayan ng Novaliches noong Oktubre 12, 1903, ayon sa nakasaad sa Batas Blg. 942 ng [[Komisyon sa Pilipinas]], na nagdala sa kabuuang lawak nito sa humigit-kumulang {{convert|1,500|ha|sp=us}}.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan"/><ref>{{cite PH act|chamber=Act|number=942|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima| url=https://lawyerly.ph/laws/view/l89ad| publisher=Abogado| petsa=Oktubre 12, 1903| accessdate=June 7, 2024}}</ref> Nang likhain ang Commonwealth Act No. 502 [[Quezon City]] noong 1939, ang Caloocan ay nagbigay ng 1,500 ektarya ng lupa mula sa mga baryo o sitio ng Bagubantay (Bago Bantay), Balintauac (Balintawák), [[Balingasa]ningkongo, La Samdayingin, Kapolo, [[Balingasa]] (Lo Samdayingin, Kapolo) Malamig, Matalahib (kasalukuyang Santo Domingo), Masambong, Galas, San Isidro, San José, Santol at [[Tatalon]].<ref>Philippine Commission of the Census, Census of the Philippines, 1939, vol. 1, bahagi 4: Rizal (Manila: Bureau of Printing, 1940), p. 5</ref> Sa halip na tutulan ang paglilipat, kusang-loob na ibinigay ng mga residente ng Caloocan ang lupa sa paniniwalang makikinabang dito ang bagong [[Kabisera ng Pilipinas|kabisera]] ng bansa.<ref>{{cite PH act|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1939/10/12/commonwealth-act-no-502/|chamber=CA|number=502|title=Isang Batas para Bumuo ng Lungsod Quezon|date=Oktubre 12, 1939|access-date=Abril 21, 2022|archive-date=Marso 8, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308195829/https://www.officialgazette.gov.ph/1939/10/12/commonwealth-act-no-502/|url-status=dead}}</ref> Gayunpaman, noong 1949, ipinasa ng Kongreso ang Republic Act No. 392, na muling nagbigay-kahulugan sa hangganan ng Caloocan–Quezon City.<ref>{{Cite PH act|url=http://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-392.php|chamber=RA |number=392|title=An Commonwealth Act to Amend Numbered Section Amended, Redefining the Boundaries of Quezon City|date=June 18, 1949|accessdate=April 21, 2022}}</ref> The barrios of Baesa, Sangandaan, Talipapâ, San Bartolomé, Pasong Tamó, Novaliches Proper (poblacion), Banlat (present-day Tandang Pubag) kabilang sa Novaliches at may lawak na humigit-kumulang Ang {{convert|8,100|ha|sp=us}}, ay inalis mula sa Caloocan. Ang natitirang bahagi ng Novaliches ay tinatawag na ngayong Hilagang Caloocan. Dahil dito, hinati ang Caloocan sa dalawang bahagi: isang mas urbanisadong katimugang bahagi at isang suburban-rural na hilagang bahagi, na bahagi ng Novaliches.<ref>{{cite web|url=https://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-Citizens-Charter.pdf|title=Caloocan City Citizen's Charter|accessdate=Mayo 6, 2022|website=City of Caloocan|archive-date=Abril 7, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407124746/https://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-Citizens-Charter.pdf|url-status=dead}}</ref> Noong 1957, ang sityo ng Bagbaguin ay inihiwalay mula sa baryo ng Caybiga (Kaybiga) at ginawang isang natatanging baryo na kilala bilang Baryo. Bagbaguin.<ref>{{cite PH act|chamber=RA|number=1713|url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra1957/ra_1713_1957.html |title=An Act to Convert the Sitio of Bagbaguin, Municipality of Caloocan, Province of Rizal, into a Barrio Bagpaguin Municipality to be a Barrio Bagpaguin Municipality Barrio ng Caybiga ng Parehong Munisipyo |access-date=June 12, 2012|date=June 21, 1957}}</ref> ===Mga pagtatangka sa muling pagsasaayos=== Ang mga isyu tungkol sa badyet at pamamahala ng mga pamahalaang nayon ay humantong sa mga pagtatangka na muling istruktura ang mga ''[[barangay]]'' ng lungsod simula noong huling bahagi ng dekada 1980.<ref name="MS0189">{{cite news |last=Antolin |first=Arkhon |date=Enero 24, 1989 |title=Plebisito sa pagbabawas ng mga barangay ng Kalookan itinakda |url=https://books.google.com/books?id=wEJIAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA4&article_id=3964,3504619 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=4 |via=[[Google Books]]}}</ref><ref name="tPS0913" /> Isang panukalang batas na isinulat ng [[Distritong pambatas ng Caloocan|Ika-1 distrito ng lungsod]] [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kinatawan]] Virgilio Robles,<ref name="MS0189" /> na naglalayong bawasan ang mga barangay mula 188 patungong 60—tatlumpu sa [[Mga distrito ng Lehislatura ng Caloocan|bawat distrito ng lehislatura]]—ay inaprubahan bilang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas]] (RA) Blg. 6714 noong Pebrero 28, 1989.<ref name="ra6714">{{Banggitin ang batas ng PH|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1989/02/28/republic-act-no-6714/|chamber=RA|number=6714|title=Isang Batas na nagsasama, naghahati, at/o muling binubuhay ang iba't ibang barangay sa Lungsod ng Caloocan at para sa iba pang layunin|date=Pebrero 28, 1989|access-date=Hulyo 26, 2019|publisher=[[Opisyal na Gazette (Pilipinas)|Opisyal Gazette]]}}</ref> Isang plebisito ang ginanap noong Marso 10;<ref name="MS03a89" /><ref>{{cite PH act |title=Nagdedeklara sa Marso 10, 1989 bilang isang espesyal na araw sa Lungsod ng Caloocan |chamber=PP |number=384 |folio= |date=Marso 9, 1989 |url=https://lawphil.net/executive/proc/proc1989/proc_384_1989.html |access-date=Abril 6, 2024 |ref=}}</ref> na may 10% lamang na bilang ng mga botanteng bumoto<ref name="MS03b89" /> na may 384,981 rehistradong botante,<ref name="MS03a89">{{cite news |date=Marso 10, 1989 |title=Plebisito sa Kalookan ngayon |url=https://books.google.com/books?id=gY8VAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA41&article_id=4381,1475395 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=9 |via=[[Google Books]]}}</ref> karamihan sa mga kalahok na botante ay naiulat na tumutol sa panukala.<ref name="MS03b89">{{cite news |last=Mahilum |first=E. |date=Marso 11, 2023 |title=Mababa ang bilang ng mga botanteng bumoto para sa plebisito sa KC |url=https://books.google.com/books?id=go8VAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA9&article_id=4113,1664839 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=9 |via=[[Google Books]]}}</ref> Sa kabilang banda, ang mga residente ng [[Bagong Silang]] (Barangay 176), na noon ay pinakamataong barangay sa bansa at ginamit bilang relocation site para sa mga informal settler,<ref>{{cite news |last=Samonte |first=Severino |date=Mayo 20, 2023 |title=Mga Sulyap at Pagtingin: Paano naging pinakamalaking barangay sa PH ang Bagong Silang ng Caloocan |url=https://www.pna.gov.ph/opinion/pieces/688-how-caloocans-bagong-silang-became-biggest-barangay-in-ph |work=[[Philippine News Agency]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> umapela sa paghahati ng barangay simula noong 2013.<ref name="tPS0913">{{cite news |last1=Bajo |first1=Ramil |last2=Galupo |first2=Rey |date=Setyembre 17, 2013 |title=Sinusuportahan ng Alkalde ang hakbang na hatiin ang barangay ng Caloocan sa pito |url=https://www.philstar.com/metro/2013/09/17/1219131/mayor-supports-move-split-caloocan-barangay-seven/ |newspaper=[[The Philippine Star]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> Noong Abril 3, 2024, nilagdaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] [[Bongbong Marcos]] ang RA No. 11993 na hahati sa nayon sa anim.<ref>{{cite news |last=Bajo |first=Anna Felicia |date=Abril 5, 2024 |title=Pinirmahan ni Marcos ang batas na naghahati sa Bagong Silang, Caloocan sa 6 na barangay |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/metro/902772/marcos-signs-law-dividing-bagong-silang-caloocan-to-6-barangays/story/ |work=[[GMA News]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> Ito ay pinagtibay ng mayorya ng mga botante sa isang plebisito na ginanap noong Agosto 31.<ref name="bs2024">{{cite news |title=Pinayagan ng mga botante ng Caloocan ang paghahati Bagong Silang sa 6 na barangay |date=September 1, 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/news/2024/9/1/caloocan-voters-ok-splitting-bagong-silang-into-6-barangays-802 |work=[[ABS-CBN News]] |access-date1=September2} ===Digmaan sa droga sa Pilipinas=== {| class="floatright" style="padding: 1em; border-spacing: 1px; border: 1px solid darkgray; background-color: #F8F9FA; width:25em; font-size: 90%" |- ! style="text-align: left;" | Hepe ng Pulisya ! style="text-align: left;" | Petsa ng pagtatalaga <!-- o "Character" --> |- | Bartolome R. Bustamante<ref>{{cite news|last=Garcia|first=Danilo|title=Onsehan sa partihan, 2 holdaper itinumba ng kasamahan|url=https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/metro/2014/11/12/1390744/onsehan-sa-partihan-2-holdaper-itinumba-ng-kasamahan|access-date=August 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Pilipino Star]Novpublisher Ngayon] 12, 2014|lokasyon=[[Manila]], Pilipinas}}</ref> | Nobyembre 4, 2014 |- | Johnson C. Almazan<ref>{{cite news|last=Agoncillo|first=Jodee A.|title=Sumuko ang Asistio scion, inamin ang paggamit ng droga|url=https://newsinfo.inquirer.net/795112/asistio-scion-yields-admits-drug-use|access-date=Agosto 17, 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]]|publisher=Inquirer Interactive, Inc.|date=Hulyo 9, 2016}}</ref> | Hulyo 2016 |- | Chito G. Bersaluna<ref>{{cite news|last1=Galupo|first1=Rey|last2=Cabrera|first2=Romina|last3=Alquitran|first3=Non|title=3 patay sa pamamaril sa Caloocan, QC|url=https://www.philstar.com/metro/2017/02/03/1668474/3-dead-caloocan-qc-shootings|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Pebrero 3, 2017|location=[[Manila]], Pilipinas}}</ref> | Pebrero 2017 |- | Jemar D. Modequillo<ref>{{cite news|last=Santos|first=Raffy|title=Matapos ang pagpatay kay Kian, itinalaga ang bagong hepe ng pulisya ng Caloocan|url=https://www.abs-cbn.com/news/09/04/17/after-kian-slay-new-caloocan-police-chief-named |access-date=Agosto 17, 2025|work=[[ABS-CBN News and Current Affairs|ABS-CBN News]]|publisher=[[ABS-CBN Corporation]]|date=Setyembre 4, 2017|location=[[Manila]]}}</ref> | Setyembre 4, 2017 |- | Restituto B. Arcangel<ref>{{cite news|last=Subingsubing|first=Krixia|title=Nagpadala ng mas maraming opisyal ang bagong matataas na opisyal ng Caloocan upang pigilan ang mga pamamaril|url=https://newsinfo.inquirer.net/978676/new-caloocan-top-cop-deploys-more-officers-to-stop-shootings|access-date=Agosto 17, 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]]|publisher=Inquirer Interactive, Inc.|date=Marso 28, 2018}}</ref> | Marso 27, 2018 |- | Noel R. Flores<ref>{{cite news|last=David|first=Jun|title=Dating hepe ng pulisya ng Pasay, bagong hepe ng Caloocan|url=https://manilastandard.net/?p=296039|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[Manila Standard]]|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|date=Mayo 30, 2019}}</ref> | Mayo 30, 2019 |- | Dario M. Menor<ref>{{cite news|last1=Tupas|first1=Emmanuel|last2=Servallos|first2=Neil Jayson|title=3 mga hepe ng pulisya ng lungsod ang tinanggal sa pwesto dahil sa ilegal na pagsusugal|url=https://www.philstar.com/nation/2020/02/09/1991532/3-city-police-chiefs-axed-over-illegal-gambling|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Pebrero 9, 2020}}</ref> | Pebrero 7, 2020 |- | Samuel V. Mina Jr.<ref>{{cite news|last=Ong|first=Ghio|title=Tinanggal sa puwesto ang matataas na opisyal ng Caloocan matapos ang jailbreak|url=https://www.philstar.com/nation/2020/10/31/2053513/caloocans-top-cop-axed-after-jailbreak|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Oktubre 31, 2020|location=[[Manila]], Pilipinas|quote=Tinanggal sa puwesto si Col. Dario Menor noong Oktubre 23, isang araw matapos ang jailbreak[....] habang ang kanyang kapalit, si Col. Samuel Mina, ay nasa ilalim pa rin ng quarantine matapos mahawa ng COVID-19[...]}}</ref> | Oktubre 23, 2020 |} ==Heograpiya== Ang Caloocan ay nahahati sa dalawang lugar na hindi magkakadikit na may kabuuang pinagsamang lawak na {{convert|53.334|sqkm|sp=us}}. Ang Timog Caloocan, na may lawak na {{convert|13.625|sqkm|sp=us}}, ay napapaligiran sa timog ng [[Maynila]], sa silangan ng [[Lungsod ng Quezon]], sa kanluran ng [[Navotas]], sa hilaga-hilagang-kanluran ng [[Malabon]], at sa hilaga ng [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]]. Ang Hilagang Caloocan, na may lawak na {{convert|39.709|sqkm|sp=us}}, ay may hangganan sa timog-timog-silangan ng [[Lungsod ng Quezon]], sa timog-kanluran ng [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]], sa hilaga ng [[Marilao]], [[Meycauayan]] at [[San Jose del Monte]] sa lalawigan ng [[Bulacan]], at sa hilagang-silangan ng [[Rodriguez, Rizal|Rodriguez]] sa lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]].<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> ===Topograpiya=== [[File:Topo Map Caloocan South.png|thumb|Elevation map ng timog Caloocan]] Ang Timog Caloocan, kung saan matatagpuan ang karamihan sa mga establisyimento ng komersyo at industriya, ay nasa karaniwang patag at madaling mapuntahan na lupain, na may mga dalisdis mula 0–3%. Ang topograpiya ay unti-unting nagbabago mula sa malumanay hanggang sa katamtamang pahilig hanggang sa gumulong sa kahabaan ng [[North Luzon Expressway]], na may mga dalisdis mula 3–18%. Ang pinakamataas na punto sa {{convert|35.00|m|sp=us}} mula sa antas ng dagat ay matatagpuan sa lugar na ito, habang ang pinakamababang punto ay nasa katimugang bahagi ng Dagat-Dagatan na humigit-kumulang {{convert|0.993|m|sp=us}} mula sa antas ng dagat.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan">{{cite web|url=http://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-2017-2025-LCCAP.pdf|title=Climate change action plan|date=2016|website=caloocancity.gov.ph|access-date=Hulyo 11, 2020|archive-date=Hulyo 17, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717175130/http://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-2017-2025-LCCAP.pdf|url-status=dead}}</ref> Ang Hilagang Caloocan ay nailalarawan sa pamamagitan ng banayad hanggang matarik na alun-alon hanggang paikot na topograpiya na may mga dalisdis mula 3–18%, karamihan ay makikita sa hilaga at gitnang bahagi, na unti-unting nagiging patimog na patag na lupain pababa sa timog-kanlurang dulo ng hangganan. Dahil madaling puntahan ng mga pangunahing kalsada, maraming industriyal at residensyal na subdibisyon ang naitayo sa halos pantay na lupang ito.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> ===Heolohiya=== Ang heolohikal na pormasyon ng dalawang bahagi ng Caloocan ay iba-iba sa uri at katangian. at partikular na inuuri bilang quaternary [[alluvium]], [[tuff]] at tuffaceous sediment, [[pyroclastic flow]] deposito, at [[Conglomerate (geology)|conglomerates]]. Ang pormasyon sa silangang kalahati ng Metropolitan Manila na umaabot hanggang sa baybayin ng Manila Bay at kabilang ang mas malaking bahagi ng South Caloocan ay ang quaternary [[alluvium]], na binubuo ng mga hindi pinagsama-samang sediment na idineposito ng sapa na kinabibilangan ng buhangin, banlik, luwad at graba.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> Papuntang silangan ng South Caloocan, maaaring masubaybayan ang malalaking lugar na binubuo ng [[tuff]] at tuffaceous sediment, na kumakalat patungo sa buong silangang bahagi ng Metro Manila. Ang deposito ng [[Pyroclastic flow]] o [[igneous rocks]] na nabuo sa pamamagitan ng lithification ng ash flow ay naroroon din sa ilang hilagang gilid ng South Caloocan at sa karamihan ng mga bahagi ng North Caloocan. Sa hilagang-silangang hangganan ng Hilagang Caloocan, may natunton na [[konglomerate (heolohiya)|mga batong konglomerate]], tumatawid sa Tala Estate at umaabot sa lalawigan ng Bulacan at sa [[La Mesa Dam at Reservoir|La Mesa Watershed]].<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> Ang lupang matatagpuan sa parehong lugar ng Caloocan ay pangunahing nasa ilalim ng Novaliches Series, na sumasaklaw sa 96% ng kabuuang lawak ng lupain ng lungsod. Ang Novaliches Series ay binubuo ng mapula-pulang kayumangging lupa, malutong ang pagkakapare-pareho at butil-butil ang istraktura. May mga spherical concretion sa ilalim ng lupa at sa ilalim ay tuffaceous material na may iba't ibang antas ng pagkabulok at pag-weather. Ang tuffaceous material na ito ay nalalantad ng malawakang erosyon sa ilang lugar.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> ===Mga drainage sa ibabaw=== Ang Caloocan ay may mga tubig sa ibabaw na maaaring may natural na mga daluyan (mga sapa at ilog) o itinayo upang magsilbing mga drainage upang alisin ang sobrang tubig mula sa mga ibabaw ng lupa. Ang Timog Caloocan ay may humigit-kumulang {{convert|5.0|km|mi|sp=us|adj=mid|-long}} na mga bukas na kanal ng paagusan na pangunahing nagsisilbi sa reklamasyon na binubuo ng Kaunlaran Village (Dagat-Dagatan Development Project)<ref>{{cite PH act|chamber=GR|number=143230|url=https://lawphil.net/judjuris/juri2004/aug2004/gr_143230_2004.html|title=National Housing Authority vs. Baello|date=Agosto 20, 2004|accessdate=Hunyo 3, 2026}}</ref> at halos {{convert|11.3|km|mi|sp=us|adj=mid|-long}} na natural na tubig sa ibabaw na dumadaloy sa iba't ibang natural na sistema ng ilog. Kabilang dito ang [[Ilog Tullahan|Ilog Tinajeros-Tullahan]] sa hangganan ng Caloocan–Valenzuela; Maligaya Creek sa loob ng [[Libingan ng La Loma]] at tumatawid [[Rizal Avenue|Rizal Avenue Extension]]; Casili Creek na nagtatapos sa Estero de Maypajo, at Cantarilla/Panaca Creek sa kahabaan ng hangganan ng Caloocan–Malabon. Sa Hilagang Caloocan, ang lahat ng tubig sa ibabaw ay binubuo ng mga natural na batis, ang pinakamahaba ay ang Meycauayan-Marilao River na naghahati sa Caloocan at Bulacan. Kabilang sa iba pa ang Ilog Bagong Silang, Tala, Camarin, Pasong Malapad, at Bagumbong Creeks na tumatawid sa maraming subdibisyon, sa loob ng {{convert|52.7|km|sp=us}} na haba sa loob ng mga hangganan ng teritoryo ng lungsod.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> ===Klima=== Ang klima ay isang [[tropikal na klima ng sabana]] (Koppen: Aw), kung saan ang karamihan sa kabuuang ulan ay nangyayari sa loob ng mahaba at masaganang tag-ulan sa pagitan ng Mayo at Oktubre, ngunit ang klima ay hindi sapat na basa para maiuri ito bilang isang [[tropikal na klima ng monsoon]] (Koppen: Am). {{Weather box | lokasyon = Caloocan | lapad = awtomatiko | metric first = Oo | iisang linya = Oo | Enero mataas C = 29 | Enero mababa C = 20 | Pebrero mataas C = 30 | Pebrero mababa C = 20 | Marso mataas C = 32 | Marso mababa C = 21 | Abril mataas C = 34 | Abril mababa C = 23 | Mayo mataas C = 33 | Mayo mababa C = 24 | Hunyo mataas C = 31 | Hunyo mababa C = 25 | Hulyo mataas C = 30 | Hulyo mababa C = 24 | Agosto mataas C = 29 | Agosto mababa C = 24 | Setyembre mataas C = 29 | Setyembre mababa C = 24 | Oktubre mataas C = 30 | Oktubre mababa C = 23 | Nobyembre mataas C = 30 | Nobyembre mababa C = 22 | Disyembre mataas C = 29 | Mababa sa Disyembre C = 21 | Presipitasyon sa Enero mm = 7 | Presipitasyon sa Pebrero mm = 7 | Presipitasyon sa Marso mm = 9 | Presipitasyon sa Abril mm = 21 | Presipitasyon sa Mayo mm = 101 | Presipitasyon sa Hunyo mm = 152 | Presipitasyon sa Hulyo mm = 188 | Presipitasyon sa Agosto mm = 170 | Presipitasyon sa Setyembre mm = 159 | Presipitasyon sa Oktubre mm = 115 | Presipitasyon sa Nobyembre mm = 47 | Presipitasyon sa Disyembre mm = 29 | Mga araw ng ulan sa Enero = 3.3 | Mga araw ng ulan sa Pebrero = 3.5 | Mga araw ng ulan sa Marso = 11.1 | Mga araw ng ulan sa Abril = 8.1 | Mga araw ng ulan sa Mayo = 18.9 | Mga araw ng ulan sa Hunyo = 23.5 | Mga araw ng ulan sa Hulyo = 26.4 | Mga araw ng ulan sa Agosto = 25.5 | Mga araw ng ulan sa Setyembre = 24.5 | Mga araw ng ulan sa Oktubre = 19.6 | Mga araw ng ulan sa Nobyembre = 10.4 | Mga araw ng ulan sa Disyembre = 6.4 | pinagmulan 1 = Meteoblue<ref name="met_norms"> {{cite web | url = https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/san-jose-del-monte_philippines_1689395 | pamagat = Caloocan: Karaniwang Temperatura at Ulan | publisher = Meteoblue | access-date = Mayo 13, 2020 }}</ref> | petsa = Mayo 13, 2020 }} ===Mga barangay=== Ang Caloocan ay nahahati sa 188 mga barangay: {| class="wikitable collapsible collapsed" width=60% !style="background: yellow" colspan=3 align="center" |Caloocan (South) |- ! Barangay !! Zone !! Area/Name |- |Barangay 1 || 1<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone01.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 1] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091007151831/http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone01.pdf |date=2009-10-07 }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Sangandaan |- |Barangay 2 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 3 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 4 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 5 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 6 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 7 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 8 || 1 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 9 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 10 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 11 || 1 || Poblacion |- |Barangay 12 || 1 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 13 || 2<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone02.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 2]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 14 || 2 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 15 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 16 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 17 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 18 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 19 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 20 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 21 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 22 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 23 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 24 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 25 || 3<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone03.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 3]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Maypajo |- |Barangay 26 || 3 || Maypajo |- |Barangay 27 || 3 || Maypajo |- |Barangay 28 || 3 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 29 || 3 || Maypajo |- |Barangay 30 || 3 || Maypajo |- |Barangay 31 || 3 || Maypajo |- |Barangay 32 || 3 || Maypajo |- |Barangay 33 || 3 || Maypajo |- |Barangay 34 || 3 || Maypajo |- |Barangay 35 || 3 || Maypajo |- |Barangay 36 || 4<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone04.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 4]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Marulas |- |Barangay 37 || 4 || Marulas |- |Barangay 38 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 39 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 40 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 41 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 42 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 43 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 44 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 45 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 46 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 47 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 48 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 49 || 5<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone05.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 5]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 50 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 51 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 52 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 53 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 54 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 55 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 56 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 57 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 58 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 59 || 6<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone06.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 6] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101011074521/http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone06.pdf |date=2010-10-11 }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 60 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 61 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 62 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 63 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 64 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 65 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 66 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 67 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 68 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 69 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 70 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 71 || 7<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone07.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 7]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 72 || 7 || [[Victory Liner]] Compound, Grace Park East |- |Barangay 73 || 7 || PNR Compound, Grace Park East |- |Barangay 74 || 7 || Heroes Del 96, Grace Park East |- |Barangay 75 || 7 || Heroes Del 96, Grace Park East |- |Barangay 76 || 7 || Monumento, Grace Park East |- |Barangay 77 || 7 || Caimito Road, University Hills |- |Barangay 78 || 7 || Monumento, University Hills |- |Barangay 79 || 7 || Caimito Road, University Hills |- |[[Barangay 80]] || 7 || University Hills Subdivision (University of the East) |- |Barangay 81 || 8<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone08.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 8]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 82 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 83 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 84 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 85 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 86 || 8 || Calaanan Compound, Grace Park East |- |Barangay 87 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 88 || 8 || Ever Gotesco Malls, Grace Park East |- |Barangay 89 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 90 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 91 || 8 || Our Lady of Grace, Grace Park East |- |Barangay 92 || 8 || Madre Ignacia, Grace Park East |- |Barangay 93 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 94 || 9<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone09.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 9]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Biglang-Awa, Grace Park East |- |Barangay 95 || 9 || Balintawak |- |Barangay 96 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 97 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 98 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 99 || 9 || Dorotea Compound, Balintawak |- |Barangay 100 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 101 || 9 || Galino, Grace Park East |- |Barangay 102 || 9 || 9th Avenue, Grace Park East |- |Barangay 103 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 104 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 105 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 106 || 10<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone10.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 10]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park East |- |Barangay 107 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 108 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 109 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 110 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 111 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 112 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 113 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 114 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 115 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 116 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 117 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 118 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 119 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 120 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 121 || 11<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone11.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 11]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park East |- |Barangay 122 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 123 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 124 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 125 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 126 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 127 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 128 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 129 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 130 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 131 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 132 || 12<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone12.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 12]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio West |- |Barangay 133 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 134 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 135 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 136 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 137 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 138 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 139 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 140 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 141 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 142 || 13<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone13.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 13]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio West |- |Barangay 143 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 144 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 145 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 146 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 147 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 148 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 149 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 150 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 151 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 152 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 153 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 154 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 155 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 156 || 14<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone14.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 14]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio East |- |Barangay 157 || 14 || Bagong Barrio East |- |Barangay 158 || 14 || Baesa, Eternal Gardens Memorial Park |- |Barangay 159 || 14 || Baesa |- |Barangay 160 || 14 || Libis Baesa |- |Barangay 161 || 14 || Libis Reparo |- |Barangay 162 || 14 || Santa Quiteria |- |Barangay 163 || 14 || Santa Quiteria |- |Barangay 164 || 14 || Talipapa |} {| class="wikitable collapsible collapsed" width=75% !style="background: green" colspan=6 align="center" |Caloocan (North) |- ! Barangay !! Zone !! Area/Name |- |Barangay 165 || 15<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone15.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 15]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagbaguin |- |Barangay 166 || 15 || Kaybiga |- |Barangay 167 || 15 || Llano (Llano Road, PLC Subdivision, Silanganan Subdivision, Sunriser Village, Sagrado Village, Dolmar Golden Hills Subdivision, Miranda Subdivision, Whispering Palms Subdivision) |- |Barangay 168 || 15 || Deparo (Deparo Road, Teofilo Samson Road, Kabatuhan Street) |- |Barangay 169 || 15 || BF Homes (Estrella Homes, Santa Fe Homesite, BF Homes Caloocan Phase 1, and 2) |-i |Barangay 170 || 15 || Deparo 2 (Amparo Novaville, SM Homes, Cefels 2 Subdivision, Diamante Neighborhood, BF Homes Caloocan Phase 3) |- |Barangay 171 || 15 || Bagumbong (Bagumbong Road, Bagumbong Dulo, Taas Street, Rainbow Village V, Bankers Village, Shelterville) |- |Barangay 172 || 15 || Urduja Village, Merry Homes II, Zabarte |- |Barangay 173 || 15 || Congress Village, Palmera Spring II, Senate Village, Hillcrest Village |- |Barangay 174 || 15 || Camarin |- |Barangay 175 || 15 || Camarin | | | |- |Barangay 176–A, B, C, D, E, F || 15 || [[Bagong Silang]] | |- |Barangay 177 || 15 || Camarin (Cielito Homes, Capitol Parkland, Franville IV) |- |Barangay 178 || 15 || Camarin |- |Barangay 179 || 16<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone16.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 16]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Amparo, (Amparo Subdivision, Dela Costa Homes II, Capitol Park Homes II, Sacred Heart Village, Roseville Subdivision) |- |Barangay 180 || 16 || Tala (Miramonte Heights, Soldiers Hills III and Victory Heights Subdivision) |- |Barangay 181 || 16 || Pangarap Village |- |Barangay 182 || 16 || Pangarap Village |- |Barangay 183 || 16 || Tala (Midway Park Subd., Mountain Heights Subd.) |- |Barangay 184 || 16 || Tala (Bankers' Village II, Cefels Park III) |- |Barangay 185 || 16 || Tala (Malaria) |- |Barangay 186 || 16 || Tala (Barracks II, LD Village, Admin Site) |- |Barangay 187 || 16 || Tala (Barrio San Lazaro, Barrio San Jose, Barrio Santo Niño, Barrio San Roque, Sto. Cristo) |- |Barangay 188 || 16 || Tala (Phase 12, Riverside, San Isidro, Concepcion, Sta. Rita) |} ===Mga Alitan sa Teritoryo=== Ang Caloocan ay may tatlong hindi pa nareresolbang alitan sa hangganan. Ang alitan nito sa [[San Jose del Monte]], [[Bulacan]], na nakatala bilang G.R. No. 142601 na may petsang Oktubre 23, 2006, ay sumasaklaw sa mga bahagi ng Pangarap Village at tila Bankers Village 2 na dating bahagi ng Tala Estate. Ang kawalan ng hurisdiksyon ng Commission on Settlement of Land Problems (COSLAP) ay nagresulta sa pagpapawalang-bisa ng desisyon nito.<ref>{{cite PH act|chamber=GR|number=142601|title=National Housing Authority vs. Commission on the Settlement of Land Problems, Municipality of San Jose del Monte, Bulacan, Sps. Angel at Rosario Cruz, Rufino Laan, Rufino Laan Santos, Andres Nepomuceno, Sps. Alberto at Herminia Hagos, Leon Guilalas, Sps. Oscar at Haydee Badillo|url=https://lawphil.net/judjuris/juri2006/oct2006/gr_142601_2006.html|publisher=Lawphil|date=Oktubre 23, 2006|accessdate=Mayo 1, 2024}}</ref> Ang alitan nito sa [[Lungsod ng Quezon]] ay umiikot sa Barangay Baesa ng huli. Mayroon ding mga pagkakaiba sa hangganan sa kahabaan ng [[Andres Bonifacio Avenue]] malapit sa [[Manila North Cemetery]] at Barrio San Jose ng Caloocan.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 14, 2016 |title=Bautista: Malinaw na mga alitan sa hangganan ng QC |publisher=Manila Standard |url=https://manilastandard.net/mobile/article/224135 |access-date=September 3, 2021 }}</ref> Ang alitan nito sa [[Malabon]] ay kinasasangkutan ng Barangays 160 at 161 ng Caloocan sa Libis Baesa, na parehong inaangkin ng mga lungsod na nasa loob ng kanilang hurisdiksyon. Noong 2025, ibinasura ng [[Korte Suprema ng Pilipinas]] ang petisyon ng Caloocan na kumukuwestiyon sa konstitusyonalidad ng Republic Act No. 9019 (Malabon City Charter), na binanggit na ito ay napaaga. Ikinatuwiran ng Caloocan na ang parehong barangay ay kasama sa teritoryo nito bilang bahagi ng Republic Act No. 3278 (Caloocan City Charter) at inangkin na ang mga residente ng parehong barangay ay palaging bumoto sa mga halalan sa Caloocan simula noong 1961.<ref>{{cite news|url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/caloocan-malabon-boundary-dispute-a5260-20250704-lfrm|title=Ngayon Ko Nalaman: Ang Hindi Pagkakasundo sa Hangganan sa Pagitan ng Caloocan at Malabon|date=Hulyo 4, 2025|accessdate=Setyembre 11, 2025|website=Esquire Philippines|first=Nick|last=Aguila}}</ref> Sa halip, inatasan ng Korte ang parehong lungsod na lutasin ang isyu sa pamamagitan ng mga pamamaraan sa ilalim ng Local Government Code, simula sa kani-kanilang mga konseho ng lungsod.<ref>{{cite balita|url=https://www.philstar.com/nation/2025/02/26/2424346/sc-orders-caloocan-malabon-resolve-your-territorial-dispute|title=Iniutos ng SC sa Caloocan, Malabon: Lutasin ang inyong alitan sa teritoryo|first1=Mark Ernest|last1=Villeza|first2=Daphne|last2=Galvez|publisher=The Philippine Star|date=Pebrero 26, 2025 |accessdate=Abril 15, 2025}}</ref> Bago ito, noong 2014, pumirma ang mga pamahalaang lungsod ng Caloocan at [[Malabon]] ng isang memorandum of understanding (MOU) upang paunlarin ang {{convert|80|ha}} ng pinagtatalunang lupa na matatagpuan sa loob ng lugar ng Libis Baesa ng Caloocan at ng Barangay Potrero ng Malabon. Pinigilan ng MOU ang anumang desisyon ng korte sa hindi pagkakasundo na nagsimula noong 2001, nang ang Malabon, nang ito ay gawing isang lungsod na may mataas na antas ng urbanisasyon, ay kumuha ng kontrol sa mga lupang dating nasa ilalim ng hurisdiksyon ng Caloocan.<ref>{{cite news|url=https://www.philstar.com/metro/2014/06/18/1335945/caloocan-malabon-settle-land-row|title=Caloocan, Malabon ay nanirahan sa land row|first1=Ramil|last1=Bajo|first2=Rey|last2=Galupo|date=Hunyo 18, 2014|accessdate=Mayo 1, 2024|work=The Philippine Star}}</ref> ==Demograpiko== {{Populasyon}} [[File:4th Avenue (Caloocan) 8May2025.jpg|thumb|Tanawin ng residential area sa Grace Park East]] Noong 2024, ang lungsod ay may populasyon na 1,712,945 katao, na ginagawa itong pang-apat na pinakamalaking lungsod sa Pilipinas sa mga tuntunin ng populasyon.{{PH wikidata|population_reference}} Sa ilalim ng parehong taon ng senso, ang Caloocan South (Barangays 1 hanggang 164) ay naitala na may populasyon na 602,818, at ang Caloocan North (Barangays 165 hanggang 188) ay naitala na may populasyon na 1,110,127. Kung ang dalawang distrito ay ituturing na magkahiwalay na lungsod, isa pa rin sana sila sa pinakamalaki sa bansa sa taong senso ng 2024, na nasa ika-5 at ika-17 pwesto ayon sa pagkakabanggit sa mga tuntunin ng populasyon. Ang densidad ng populasyon ng Caloocan ({{convert|{{sigfig|1661584/55.8|2}}|PD/km2|disp=or|sp=us}}) ay higit pa sa kabuuang densidad ng Pambansang Kabisera.{{PH wikidata|population_reference}} Ang unang distrito ng Caloocan ay dating pinakamataong distrito ng lehislatura sa bansa, na may 1.19 milyong katao noong 2015,{{PH census|2015}} bago ang paglikha ng ika-3 distrito na inalis mula rito. ===Wika=== Karamihan sa mga residente ay nagsasalita ng [[wikang Filipino|Filipino]] ([[wikang Tagalog|Tagalog]]) at [[Philippine English|English]], na may malaking bilang ng mga nagsasalita ng iba pang [[Mga Wika ng Pilipinas|mga wika at diyalekto ng Pilipinas]]. ===Relihiyon=== {{Tingnan din|Listahan ng mga simbahang Katoliko sa Metro Manila}} Tulad ng maraming iba pang lugar sa bansa, ang Caloocan ay pangunahing [[Katolisismong Romano sa Pilipinas|Katoliko Romano]]. Dito matatagpuan ang [[Diyosesis ng Kalookan na Romano Katoliko]] sa katimugang bahagi nito, habang ang hilagang bahagi nito ay nasa ilalim ng [[Diyosesis ng Novaliches na Romano Katoliko]]. Mayroon ding malaking presensya ng [[Iglesia ni Cristo]] at iba pang [[Protestanismo sa Pilipinas|Protestanteng]] mga simbahan sa lungsod. <!-- Huwag ilista ang lahat ng simbahan o lugar ng pagsamba dahil ang Wikipedia ay hindi isang direktoryo [[WP:DIRECTORY]]. --> {{clear left}} == Pamahalaan == === Alkalde === {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=0 |- | colspan=2 | <hr> |- valign=top ! Alkalde !! Panunungkulan |- | colspan="2" | <hr> |- |Pedro Sevilla ||align=center| 1902–1905 |- |Silverio Baltazar ||align=center|1904–1906 |- |Tomas Susano||align=center|1906–1908 |- |Leon Nadurata|| align=center|1908–1910 |- |Emilio Sanchez|| align=center|1910–1913 |- |Godofredo Herrera || align=center|1913–1915 |- |Jose Sanchez|| align=center|1915–1921 |- |Dominador Aquino || align=center|1922–1925 |- |Pablo Pablo|| align=center|1926–1928 |- |Dominador Aquino|| align=center|1928–1931 |- |Pablo Pablo|| align=center|1932–1940 |- |Cornelio Cordero|| align=center|1941–1944 |- |Oscar Baello|| align=center|1945–1946 |- |Jesus Basa|| align=center|1946–1951 |- |Macario Asistio, Sr.|| align=center|1952–1971 |- |Marcial Samson|| align=center|1972–1976 |- |Alejandro Fider|| align=center|1976–1978 |- |Virgilio Robles|| align=center|1978–1980 |- |Macario Asistio, Jr.|| align=center|1980–1986 |- |Virgilio Robles||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 1986 |- |Antonio Martinez|| align=center|1986–1988 |- |Macario B. Asistio, Jr.|| align=center|1988–1995 |- |Reynaldo Malonzo || align=center|1995–2004 |- | Enrico Echiverri || align="center" |2004–2013 |- | Oscar Malapitan || align="center" |2013-2022 |- | Along Malapitan || align="center" |2022-Ngayon |- | <hr> | |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Metro Manila}} {{Mga Lungsod sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Caloocan]] [[Kategorya:Lungsod ng Caloocan]] l0hcsztq2y7x76y8s4p0sfj59tkns5c 2214314 2214312 2026-07-03T02:59:29Z ~2026-37929-56 163601 /* Relihiyon */ 2214314 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Caloocan | native_name = ᜃᜎᜓᜂᜃᜈ᜔ | sealfile = | caption = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na ipinakikita ang lokasyon ng Lungsod ng Caloocan | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = | founded = 1815 | cityhood = Pebrero 16, 1962 | barangays = 188 | class = Ika-1 klaseng lungsod | mayor = Dale Gonzalo Malapitan | language = [[Wikang Tagalog|Tagalog]]<br>[[Taglish]] | areakm2 = 55.80 }} Ang '''Caloocan''' (<small>pagbigkas:</small> ka•lo•ó•kan), o ang '''''Makasaysayang Lungsod ng Caloocan''''', ay isa sa mga lungsod na bumubo sa [[Kalakhang Maynila]] sa [[Pilipinas]]. Kanugnog ito ng [[Maynila]] sa hilaga. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. Nahahati sa dalawang bahagi ang Caloocan mula nang ilipat mga barrio nito sa noo'y itinatatag na [[Lungsod Quezon]].<ref>{{cite web | url = http://caloocancity.gov.ph/about-us | title = About Us | publisher = Lungsod ng Caloocan | accessdate = Oktubre 4, 2015 | language = Ingles | archive-date = Oktubre 11, 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151011072132/http://caloocancity.gov.ph/about-us | url-status = dead }}</ref> Matatagpuan ang Katimogang Caloocan sa hilaga ng Maynila at napapaligiran ng lungsod ng [[Malabon]] at lungsod ng [[Valenzuela, Kalakhang Maynila|Valenzuela]] sa hilaga, lungsod ng [[Navotas]] sa kanluran, at [[Lungsod Quezon]] sa silangan. Pinakahilagang teritoryo ng Kalakhang Maynila ang Hilagang Caloocan na nasa silangan ng Valenzuela, hilaga ng Lungsod Quezon, at timog ng lungsod ng [[San Jose del Monte]] sa lalawigan ng [[Bulacan]]. ==Pangalan== Ang Caloocan bilang isang [[pangalang pampook]] ay mula sa salitang ugat na "lo-ok;" "kalook-lookan" (o "kaloob-looban") na nagngangahulugang "pinakaloob na lugar." Kolokyal na binabaybay ang pangalan ng lungsod bilang '''Kalookan'''. May magkakaibang kagustuhan ukol sa nais na baybay ng pangalan ng lungsod. Ang kaibhan at ang tilang kalituhan sa pagbaybay ay nagsimula noong unang bahagi ng dekada-1970, nang ipinasa ng lupong munisipal ang isang resolusyon na nag-uutos sa mga kagawarang panlungsod na gumamit ng pangalang "Kalookan." Ngunit naantala ang pagpapatupad ng resolusyon nang isinailalim ang bansa sa [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|batas militar]] noong Setyembre 1972. Pagkaraang ibinalik ang mga sangguniang panlungsod at pambayan, inihain ni noo'y Konsehal na si Aurora Asistio-Henson ang Resolusyon Blg. 006 na nagbabago sa naunang resolusyon at itinataguyod ang [[nasyonalismong Filipino]] sa pamamagitan ng pag-uutos sa lahat ng mga residente at mga tanggapan at establisimiyento ng lungsod - "pampubliko man o pampribado" - na ibaybay ang pangalan ng lungsod bilang "Kalookan." Ayon kay Henson, ang "naka-Filipinong baybay" ay nagbibigay ng diwa at kahulugan sa kasaysayan ng lungsod. Dagdag niya, dapat itong gamitin "sa gusaling panlungsod, sa mga gusaling pambarangay, mga palengke, at ibang mga lugar para sa kabatiran at paggabay sa lahat na sangkot." Gayunpaman, mariing kinondena ito ng mga residente, may-ari ng mga negosyo, at opisyal. Tinuring na iligal ni Virgilio Robles, dating mambabatas at alkalde ng lungsod, ang hakbang dahil wala itong pagsang-ayon ng Kongreso. Dagdag niya na binaybay ang pangalan ng lungsod bilang "Caloocan" tulad ng ipinakikita ng karta ng lungsod (''city charter''). Ang pagkalahatang kagustuhan sa pagbaybay ng pangalan sa mismong lungsod ay "Caloocan" at hindi "Kalookan," sa kabila ng umiiral na ordinansang panlungsod, bagamat humantong ang kalituhan sa iba't-ibang mga pagbaybay ng pangalan sa maraming mga negosyo sa lungsod. Nakabaybay na "Caloocan" ang pangalan ng lungsod sa opisyal na sagisag, at pabor ang gayong pagbaybay sa maraming mga barangays at mga paaralang pampubliko at pampribado sa lungsod. Ang "Kalookan" ay nais na baybay ng ''Directories of the Philippines Corporation'' (DPC) na nakahimpil sa Makati, habang pabor naman sa baybay na "Caloocan" ang maraming mga pahayagang pambansa at magasin, pati mga gumagawa ng mapa tulad ng HYDN Publishing na nakahimpil sa Mandaluyong.<ref>{{cite news |url=https://www.manilatimes.net/2004/10/19/opinion/confusion-over-spelling-caloocan-or-kalookan/687279/ |title=Confusion over spelling: Caloocan or Kalookan? |work=[[The Manila Times]] |date=Oktubre 19, 2004 |accessdate=Abril 2, 2020 |archive-date=Nobiyembre 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109161917/https://www.manilatimes.net/2004/10/19/opinion/confusion-over-spelling-caloocan-or-kalookan/687279/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.pna.gov.ph/opinion/pieces/166-which-is-which-caloocan-or-kalookan |title=Which is which, Caloocan or Kalookan? |work=[[Philippine News Agency]] |last=Samonte |first=Severino |date=Disyembre 6, 2018 |accessdate=Abril 2, 2020}}</ref> ==Kasaysayan== [[File:Mga Boluntaryo ng ika-20 Kansas na nagmamartsa sa Caloocan sa gabi.jpg|left|thumb|Ang tren ng bala at mga reserba ng ika-20 Kansas Volunteers, si Col. Frederick R. Funston, na nagmamartsa sa Caloocan sa gabi pagkatapos ng labanan noong Pebrero 10.]] ===Panahon ng kolonyal na Espanyol=== Sa simula, ang Caloocan ang lugar kung saan nagtatagpo ang lumang bayan ng [[Tondo, Maynila|Tondo]] at [[Malabon|Tambobong]], na matatagpuan sa baybayin ng ''Dagát-Dagatan'', isang hugis-gasuklay na laguna sa loob ng bansa sa kanluran. Ang pamayanan sa tabi ng dalampasigan ay kilala bilang "''Aromahan''", o "''Espina''" sa mga Kastila, at nahiwalay sa Look ng Maynila sa pamamagitan ng makipot na tagaytay mula Tondo patungo sa bukana sa [[Navotas|Kinabutasan]] patungo sa dagat.<ref name="The Role of Kalookan in the Nation's Quest for Freedom"> |first1=Agapito |title=Ang Papel ng Kalookan sa Paghahanap ng Bayan para sa Kalayaan |url=http://sangandaan.net/kalookan/P1A1TOC.htm |access-date=Abril 26, 2020 |archive-date=Enero 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200119085101/http://sangandaan.net/kalookan/P1A1TOC.htm |url-status=dead }}</ref> Pagsapit ng huling bahagi ng 1700s, ang mga mangingisda ng Aromahan ay lumawak patungo sa isang burol sa silangan ng Dagat-Dagatan. Ang natural na mabatong burol na ito ay tinawag na "''Kaloogan''", na nangangahulugang "loob na teritoryo." Dahil ang Aromahan ay nailagay sa paligid, ang lugar na ito sa tuktok ng burol ay tinirhan din ng mga inaaping tao mula sa Tondo, na naging bagong sentro ng komunidad noong 1802. Sa silangan ay isang malawak na lupain na [[Imperata cylindrica|natatakpan ng cogon]]. Sa kalaunan ay tinawag na "''Kalaanan''", ibig sabihin ay "flat grassland" sa lumang Tagalog, ang lugar na ito ay kilala na ngayon bilang Grace Park.<ref name="The Role of Kalookan in the Nation's Quest for Freedom" /> Naging munisipalidad ang Caloocan nang mahiwalay ito sa Tondo noong 1815. Ang orihinal na teritoryo nito ay umaabot hanggang sa paanan ng [[Marikina]], [[San Mateo, Rizal|San Mateo]] at [[Rodriguez, Rizal|Montalban]] sa silangan; [[Tinajeros, Malabon|Tinajeros]], [[Tanza, Navotas|Tanza]], at Tala ilog sa hilaga; [[San Juan, Metro Manila|San Juan del Monte]], [[San Francisco del Monte]], [[Sampaloc, Manila|Sampalok]], [[Santa Cruz, Manila|Santa Cruz]] at Tondo sa timog; at Dagat-dagatan at Aromahan sa kanluran.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan">{{Banggitin ang web |url=https://caloocancity.gov.ph/about-us/history/ |title=Kasaysayan ng Caloocan |website=Lungsod ng Caloocan |access-date=Pebrero 23, 2024 |archive-date=Hulyo 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711082107/https://caloocancity.gov.ph/about-us/history/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.yodisphere.com/2021/08/Caloocan-City-History.html |title=Kasaysayan ng Lungsod ng Caloocan - El Pueblo de Caloocan Provincial de Manila {{!}} Metro Manila Pilipinas|date=Agosto 2021 |accessdate=Mayo 6, 2022|website=yodisphere.com}}</ref> Ang gusali ng lokal na pamahalaan ay itinayo sa medyo maayos na bahagi sa itaas lamang ng Libis Espina. Ang lumang kapilya ng Aromahan ay tuluyang inabandona at isang bagong [[Caloocan Catedral|simbahan ang itinayo]] na nakaharap sa munisipyo. Upang makatakas sa mga awtoridad ng Espanya, marami mula sa lugar ang umalis sa mismong bayan at nagtago sa mga damuhan ng [[Balingasa|Balintawak]] at Pugad-Lawin, kung saan nilabanan ng mga tao ang mga panginoong maylupa ng Hacienda de Maysilo para sa mga karapatan sa lupa, na nagpatuloy nang halos isang daang taon.<ref name="Ang Papel ng Kalookan sa Paghahanap ng Bansa para sa Kalayaan" /><ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Noong 1888, nauna ang steam [[tranvia]] kaysa sa pag-uugnay sa bayan sa kabisera at sa mga bayan sa baybayin ng Malabon at Navotas noon. Noong 1891, binuksan ng [[Manila Railroad Company]] ang [[estasyon ng Caloocan|isang estasyon ng tren]] sa bayan.<ref>{{cite web|url=https://pnr.gov.ph/about-contact-us/who-we-are/pnr-in-philippine-history/24-history/126-pnr-historical-highlights|title=MGA HIGHLIGHTS SA KASAYSAYAN NG PNR|website=Philippine National Railways|access-date=Abril 3, 2022}}</ref> ====Ang Rebolusyong Pilipino==== {{Tingnan din|Rebolusyong Pilipino}} Mahalaga sa kasaysayan ang Caloocan dahil ito ang sentro ng mga aktibidad para sa [[Katipunan]], ang lihim na militanteng samahan na naglunsad ng [[Rebolusyong Pilipino]] laban sa Imperyong Espanyol. Sa isang bahay sa Caloocan, ginanap ang mga lihim na pagpupulong nina [[Andrés Bonifacio]] at ng kanyang mga tauhan, at sa mga paligid ng lungsod kung saan naganap ang unang armadong engkwentro sa pagitan ng Katipunan at ng mga Espanyol. Sumiklab ang rebolusyon pagkatapos ng "[[Sigaw ng Pugad Lawin|Sigaw ng Balintawak]]" na pinangunahan ni Bonifacio laban sa Espanya noong Agosto 30, 1896. ===Panahon ng pagsalakay ng mga Amerikano=== [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68156741.jpg|thumb|left|Aviation view ng Caloocan, 1938]] Noong 1899, nagpakita ng pagtutol ang mga tao ng Caloocan sa pakikipagkasundo sa mga Amerikano, na determinadong palawigin ang kanilang kataas-taasang kapangyarihan sa bansa. Nilabanan ng mga kalalakihan ng Caloocan ang mga bagong mananakop noong Pebrero 23, 1899, ngunit hindi nagtagumpay ang mga lokal na sundalo dahil sa alitan ni [[Antonio Luna]] sa mga loyalista ni [[Emilio Aguinaldo]].<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Pagkatapos ay nasaksihan ng lungsod ang matinding labanan sa [[Digmaang Pilipino-Amerikano]], sa [[Labanan sa Caloocan]] at sa [[Ikalawang Labanan sa Caloocan]]. Noong 1901, sa ilalim ng [[Kasaysayan ng Pilipinas (1898–1946)|rehimeng Amerikano]], ang Caloocan, na dating bahagi ng [[Maynila (lalawigan)|lalawigan ng Maynila]], ay naging isa sa mga munisipalidad ng bagong tatag na lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]].<ref>{{Banggitin ang PH act|url=https://lawyerly.ph/laws/view/l2485 |date=Hunyo 11, 1901 |title=Isang Batas na Nagpapalapad ng mga Probisyon ng Batas ng Pamahalaang Panlalawigan sa Lalawigan ng Rizal |chamber=Act |number=942|access-date=Hunyo 12, 2022}}</ref> Dahil sa pagsasama-sama ng ilang munisipalidad noong 1903, ang [[Novaliches]], na noon ay isang malayang munisipalidad, ay naging bahagi ng Caloocan alinsunod sa Batas Blg. 942,<ref>{{cite PH act|url=https://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|chamber=Act|number=942|date=Oktubre 12, 1903|accessdate=Mayo 12, 2022|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima}}</ref> na inamyendahan ng Batas Blg. 984 at 1008 ng [[Komisyon ng Pilipinas]]. ===Panahon ng pananakop ng mga Hapones=== Noong 1942, ang Caloocan ay isa sa mga munisipalidad ng Rizal na pinagsama kasama ng Maynila at Lungsod Quezon upang mabuo ang [[Lungsod ng Malawakang Maynila]] bilang isang hakbang pang-emerhensya ni Pangulong [[Manuel L. Quezon]].<ref>{{cite PH act|chamber=EO|number=400, s. 1942|title=Paglikha ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|petsa=Enero 1, 1942|accessdate=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/}}</ref><ref name="emb">{{cite web|title=Kaligirang Pangkasaysayan|url=http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|website=DENR - Kawanihan ng Pamamahala ng Kapaligiran - Pambansang Rehiyon ng Punong Rehiyon|access-date=Mayo 28, 2022|archive-date=Abril 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402134109/http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|url-status=dead}}</ref> Nabawi nito ang katayuan nito bago ang digmaan bilang isang munisipalidad ng Rizal nang ang Lungsod ng Kalakhang Maynila ay binuwag epektibo noong Agosto 1, 1945.<ref name="eo58">{{cite PH act|chamber=EO|number=58, s. 1945|title=Pagbabawas ng Teritoryo ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Hulyo 26, 1945|accessdate=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/}}</ref> ===Pagiging Lungsod=== {{main|Mga Lungsod ng Pilipinas}} [[File:Aacaloocanjf.JPG|thumb|left|Ang lumang Bulwagan ng Lungsod ng Caloocan sa distrito ng Poblacion ang naging luklukan ng lokal na pamahalaan para sa Caloocan mula 1952 hanggang 2017.]] Noong 1961, matapos aprubahan ng [[Kongreso ng Pilipinas|Kongreso ng Pilipinas] ang Republic Act No. 3278, isang plebisito ang isinagawa.<ref name="ra3278" /> Opisyal na itinalaga ang Caloocan sa pagiging lungsod noong Pebrero 16, 1962.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Ang Caloocan ay nanatiling isang lungsod ng lalawigan ng Rizal hanggang Nobyembre 7, 1975, nang ito ay maging bahagi ng Pambansang Rehiyon ng Kabisera o [[Metro Manila]], sa bisa ng Atas ng Pangulo Blg. 824.<ref name="PD824">{{cite PH act|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|chamber=PD|number=824|title=Paglikha ng Metropolitan Manila at ng Komisyon ng Metropolitan Manila at para sa Iba Pang Layunin |date=Nobyembre 7, 1975 |access-date=Hulyo 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312121648/http://lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|archive-date=Marso 12, 2016|url-status=live}}</ref> ===Mga pagbabago sa teritoryo=== [[File:Mga pagbabago sa teritoryo ng Caloocan.png|upright=1.35|thumb|Mga pagbabago sa teritoryo ng Caloocan.<br/>{{color box|green}} Mga umiiral na hangganan ng teritoryo<br/>{{color box|#3E8EDE}} Hiniwalay ng Commonwealth Act No. 502 (1939)<br/>{{color box|yellow}} Hiniwalay ng Republic Act No. 392 (1949)]] Ang Caloocan ay dating sumasaklaw sa isang mas malaki at magkakadikit na lugar. Ang mga distrito ng [[Mga Barangay ng Quezon City|Balintawak]], [[Quezon City#La Loma|La Loma]] at [[Novaliches]] ay dating bahagi ng Caloocan. Ang Balintawak ay isang makasaysayang distrito dahil ito ang orihinal na lugar ng "Sigaw ng Pugad Lawin" (Unang Sigaw sa Balintawak) sa isang lokasyon na tinatawag na "Kang-kong" malapit sa bahay ni [[Melchora Aquino|Tandang Sora]]. Ang Novaliches ay isang malawak na sektor na may ilang mga dalisdis ng bundok na nagsilbing mga lugar ng pagpupulong at taguan para kay [[Andrés Bonifacio]] at sa ''Katipunan''. Noong panahon ng pananakop ng mga Amerikano, nagkaroon ng pagsasama-sama ng ilang mga munisipalidad. Sinakop ng Caloocan ang kalapit na bayan ng Novaliches noong Oktubre 12, 1903, ayon sa nakasaad sa Batas Blg. 942 ng [[Komisyon sa Pilipinas]], na nagdala sa kabuuang lawak nito sa humigit-kumulang {{convert|1,500|ha|sp=us}}.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan"/><ref>{{cite PH act|chamber=Act|number=942|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima| url=https://lawyerly.ph/laws/view/l89ad| publisher=Abogado| petsa=Oktubre 12, 1903| accessdate=June 7, 2024}}</ref> Nang likhain ang Commonwealth Act No. 502 [[Quezon City]] noong 1939, ang Caloocan ay nagbigay ng 1,500 ektarya ng lupa mula sa mga baryo o sitio ng Bagubantay (Bago Bantay), Balintauac (Balintawák), [[Balingasa]ningkongo, La Samdayingin, Kapolo, [[Balingasa]] (Lo Samdayingin, Kapolo) Malamig, Matalahib (kasalukuyang Santo Domingo), Masambong, Galas, San Isidro, San José, Santol at [[Tatalon]].<ref>Philippine Commission of the Census, Census of the Philippines, 1939, vol. 1, bahagi 4: Rizal (Manila: Bureau of Printing, 1940), p. 5</ref> Sa halip na tutulan ang paglilipat, kusang-loob na ibinigay ng mga residente ng Caloocan ang lupa sa paniniwalang makikinabang dito ang bagong [[Kabisera ng Pilipinas|kabisera]] ng bansa.<ref>{{cite PH act|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1939/10/12/commonwealth-act-no-502/|chamber=CA|number=502|title=Isang Batas para Bumuo ng Lungsod Quezon|date=Oktubre 12, 1939|access-date=Abril 21, 2022|archive-date=Marso 8, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308195829/https://www.officialgazette.gov.ph/1939/10/12/commonwealth-act-no-502/|url-status=dead}}</ref> Gayunpaman, noong 1949, ipinasa ng Kongreso ang Republic Act No. 392, na muling nagbigay-kahulugan sa hangganan ng Caloocan–Quezon City.<ref>{{Cite PH act|url=http://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-392.php|chamber=RA |number=392|title=An Commonwealth Act to Amend Numbered Section Amended, Redefining the Boundaries of Quezon City|date=June 18, 1949|accessdate=April 21, 2022}}</ref> The barrios of Baesa, Sangandaan, Talipapâ, San Bartolomé, Pasong Tamó, Novaliches Proper (poblacion), Banlat (present-day Tandang Pubag) kabilang sa Novaliches at may lawak na humigit-kumulang Ang {{convert|8,100|ha|sp=us}}, ay inalis mula sa Caloocan. Ang natitirang bahagi ng Novaliches ay tinatawag na ngayong Hilagang Caloocan. Dahil dito, hinati ang Caloocan sa dalawang bahagi: isang mas urbanisadong katimugang bahagi at isang suburban-rural na hilagang bahagi, na bahagi ng Novaliches.<ref>{{cite web|url=https://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-Citizens-Charter.pdf|title=Caloocan City Citizen's Charter|accessdate=Mayo 6, 2022|website=City of Caloocan|archive-date=Abril 7, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407124746/https://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-Citizens-Charter.pdf|url-status=dead}}</ref> Noong 1957, ang sityo ng Bagbaguin ay inihiwalay mula sa baryo ng Caybiga (Kaybiga) at ginawang isang natatanging baryo na kilala bilang Baryo. Bagbaguin.<ref>{{cite PH act|chamber=RA|number=1713|url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra1957/ra_1713_1957.html |title=An Act to Convert the Sitio of Bagbaguin, Municipality of Caloocan, Province of Rizal, into a Barrio Bagpaguin Municipality to be a Barrio Bagpaguin Municipality Barrio ng Caybiga ng Parehong Munisipyo |access-date=June 12, 2012|date=June 21, 1957}}</ref> ===Mga pagtatangka sa muling pagsasaayos=== Ang mga isyu tungkol sa badyet at pamamahala ng mga pamahalaang nayon ay humantong sa mga pagtatangka na muling istruktura ang mga ''[[barangay]]'' ng lungsod simula noong huling bahagi ng dekada 1980.<ref name="MS0189">{{cite news |last=Antolin |first=Arkhon |date=Enero 24, 1989 |title=Plebisito sa pagbabawas ng mga barangay ng Kalookan itinakda |url=https://books.google.com/books?id=wEJIAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA4&article_id=3964,3504619 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=4 |via=[[Google Books]]}}</ref><ref name="tPS0913" /> Isang panukalang batas na isinulat ng [[Distritong pambatas ng Caloocan|Ika-1 distrito ng lungsod]] [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kinatawan]] Virgilio Robles,<ref name="MS0189" /> na naglalayong bawasan ang mga barangay mula 188 patungong 60—tatlumpu sa [[Mga distrito ng Lehislatura ng Caloocan|bawat distrito ng lehislatura]]—ay inaprubahan bilang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas]] (RA) Blg. 6714 noong Pebrero 28, 1989.<ref name="ra6714">{{Banggitin ang batas ng PH|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1989/02/28/republic-act-no-6714/|chamber=RA|number=6714|title=Isang Batas na nagsasama, naghahati, at/o muling binubuhay ang iba't ibang barangay sa Lungsod ng Caloocan at para sa iba pang layunin|date=Pebrero 28, 1989|access-date=Hulyo 26, 2019|publisher=[[Opisyal na Gazette (Pilipinas)|Opisyal Gazette]]}}</ref> Isang plebisito ang ginanap noong Marso 10;<ref name="MS03a89" /><ref>{{cite PH act |title=Nagdedeklara sa Marso 10, 1989 bilang isang espesyal na araw sa Lungsod ng Caloocan |chamber=PP |number=384 |folio= |date=Marso 9, 1989 |url=https://lawphil.net/executive/proc/proc1989/proc_384_1989.html |access-date=Abril 6, 2024 |ref=}}</ref> na may 10% lamang na bilang ng mga botanteng bumoto<ref name="MS03b89" /> na may 384,981 rehistradong botante,<ref name="MS03a89">{{cite news |date=Marso 10, 1989 |title=Plebisito sa Kalookan ngayon |url=https://books.google.com/books?id=gY8VAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA41&article_id=4381,1475395 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=9 |via=[[Google Books]]}}</ref> karamihan sa mga kalahok na botante ay naiulat na tumutol sa panukala.<ref name="MS03b89">{{cite news |last=Mahilum |first=E. |date=Marso 11, 2023 |title=Mababa ang bilang ng mga botanteng bumoto para sa plebisito sa KC |url=https://books.google.com/books?id=go8VAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA9&article_id=4113,1664839 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=9 |via=[[Google Books]]}}</ref> Sa kabilang banda, ang mga residente ng [[Bagong Silang]] (Barangay 176), na noon ay pinakamataong barangay sa bansa at ginamit bilang relocation site para sa mga informal settler,<ref>{{cite news |last=Samonte |first=Severino |date=Mayo 20, 2023 |title=Mga Sulyap at Pagtingin: Paano naging pinakamalaking barangay sa PH ang Bagong Silang ng Caloocan |url=https://www.pna.gov.ph/opinion/pieces/688-how-caloocans-bagong-silang-became-biggest-barangay-in-ph |work=[[Philippine News Agency]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> umapela sa paghahati ng barangay simula noong 2013.<ref name="tPS0913">{{cite news |last1=Bajo |first1=Ramil |last2=Galupo |first2=Rey |date=Setyembre 17, 2013 |title=Sinusuportahan ng Alkalde ang hakbang na hatiin ang barangay ng Caloocan sa pito |url=https://www.philstar.com/metro/2013/09/17/1219131/mayor-supports-move-split-caloocan-barangay-seven/ |newspaper=[[The Philippine Star]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> Noong Abril 3, 2024, nilagdaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] [[Bongbong Marcos]] ang RA No. 11993 na hahati sa nayon sa anim.<ref>{{cite news |last=Bajo |first=Anna Felicia |date=Abril 5, 2024 |title=Pinirmahan ni Marcos ang batas na naghahati sa Bagong Silang, Caloocan sa 6 na barangay |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/metro/902772/marcos-signs-law-dividing-bagong-silang-caloocan-to-6-barangays/story/ |work=[[GMA News]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> Ito ay pinagtibay ng mayorya ng mga botante sa isang plebisito na ginanap noong Agosto 31.<ref name="bs2024">{{cite news |title=Pinayagan ng mga botante ng Caloocan ang paghahati Bagong Silang sa 6 na barangay |date=September 1, 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/news/2024/9/1/caloocan-voters-ok-splitting-bagong-silang-into-6-barangays-802 |work=[[ABS-CBN News]] |access-date1=September2} ===Digmaan sa droga sa Pilipinas=== {| class="floatright" style="padding: 1em; border-spacing: 1px; border: 1px solid darkgray; background-color: #F8F9FA; width:25em; font-size: 90%" |- ! style="text-align: left;" | Hepe ng Pulisya ! style="text-align: left;" | Petsa ng pagtatalaga <!-- o "Character" --> |- | Bartolome R. Bustamante<ref>{{cite news|last=Garcia|first=Danilo|title=Onsehan sa partihan, 2 holdaper itinumba ng kasamahan|url=https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/metro/2014/11/12/1390744/onsehan-sa-partihan-2-holdaper-itinumba-ng-kasamahan|access-date=August 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Pilipino Star]Novpublisher Ngayon] 12, 2014|lokasyon=[[Manila]], Pilipinas}}</ref> | Nobyembre 4, 2014 |- | Johnson C. Almazan<ref>{{cite news|last=Agoncillo|first=Jodee A.|title=Sumuko ang Asistio scion, inamin ang paggamit ng droga|url=https://newsinfo.inquirer.net/795112/asistio-scion-yields-admits-drug-use|access-date=Agosto 17, 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]]|publisher=Inquirer Interactive, Inc.|date=Hulyo 9, 2016}}</ref> | Hulyo 2016 |- | Chito G. Bersaluna<ref>{{cite news|last1=Galupo|first1=Rey|last2=Cabrera|first2=Romina|last3=Alquitran|first3=Non|title=3 patay sa pamamaril sa Caloocan, QC|url=https://www.philstar.com/metro/2017/02/03/1668474/3-dead-caloocan-qc-shootings|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Pebrero 3, 2017|location=[[Manila]], Pilipinas}}</ref> | Pebrero 2017 |- | Jemar D. Modequillo<ref>{{cite news|last=Santos|first=Raffy|title=Matapos ang pagpatay kay Kian, itinalaga ang bagong hepe ng pulisya ng Caloocan|url=https://www.abs-cbn.com/news/09/04/17/after-kian-slay-new-caloocan-police-chief-named |access-date=Agosto 17, 2025|work=[[ABS-CBN News and Current Affairs|ABS-CBN News]]|publisher=[[ABS-CBN Corporation]]|date=Setyembre 4, 2017|location=[[Manila]]}}</ref> | Setyembre 4, 2017 |- | Restituto B. Arcangel<ref>{{cite news|last=Subingsubing|first=Krixia|title=Nagpadala ng mas maraming opisyal ang bagong matataas na opisyal ng Caloocan upang pigilan ang mga pamamaril|url=https://newsinfo.inquirer.net/978676/new-caloocan-top-cop-deploys-more-officers-to-stop-shootings|access-date=Agosto 17, 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]]|publisher=Inquirer Interactive, Inc.|date=Marso 28, 2018}}</ref> | Marso 27, 2018 |- | Noel R. Flores<ref>{{cite news|last=David|first=Jun|title=Dating hepe ng pulisya ng Pasay, bagong hepe ng Caloocan|url=https://manilastandard.net/?p=296039|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[Manila Standard]]|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|date=Mayo 30, 2019}}</ref> | Mayo 30, 2019 |- | Dario M. Menor<ref>{{cite news|last1=Tupas|first1=Emmanuel|last2=Servallos|first2=Neil Jayson|title=3 mga hepe ng pulisya ng lungsod ang tinanggal sa pwesto dahil sa ilegal na pagsusugal|url=https://www.philstar.com/nation/2020/02/09/1991532/3-city-police-chiefs-axed-over-illegal-gambling|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Pebrero 9, 2020}}</ref> | Pebrero 7, 2020 |- | Samuel V. Mina Jr.<ref>{{cite news|last=Ong|first=Ghio|title=Tinanggal sa puwesto ang matataas na opisyal ng Caloocan matapos ang jailbreak|url=https://www.philstar.com/nation/2020/10/31/2053513/caloocans-top-cop-axed-after-jailbreak|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Oktubre 31, 2020|location=[[Manila]], Pilipinas|quote=Tinanggal sa puwesto si Col. Dario Menor noong Oktubre 23, isang araw matapos ang jailbreak[....] habang ang kanyang kapalit, si Col. Samuel Mina, ay nasa ilalim pa rin ng quarantine matapos mahawa ng COVID-19[...]}}</ref> | Oktubre 23, 2020 |} ==Heograpiya== Ang Caloocan ay nahahati sa dalawang lugar na hindi magkakadikit na may kabuuang pinagsamang lawak na {{convert|53.334|sqkm|sp=us}}. Ang Timog Caloocan, na may lawak na {{convert|13.625|sqkm|sp=us}}, ay napapaligiran sa timog ng [[Maynila]], sa silangan ng [[Lungsod ng Quezon]], sa kanluran ng [[Navotas]], sa hilaga-hilagang-kanluran ng [[Malabon]], at sa hilaga ng [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]]. Ang Hilagang Caloocan, na may lawak na {{convert|39.709|sqkm|sp=us}}, ay may hangganan sa timog-timog-silangan ng [[Lungsod ng Quezon]], sa timog-kanluran ng [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]], sa hilaga ng [[Marilao]], [[Meycauayan]] at [[San Jose del Monte]] sa lalawigan ng [[Bulacan]], at sa hilagang-silangan ng [[Rodriguez, Rizal|Rodriguez]] sa lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]].<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> ===Topograpiya=== [[File:Topo Map Caloocan South.png|thumb|Elevation map ng timog Caloocan]] Ang Timog Caloocan, kung saan matatagpuan ang karamihan sa mga establisyimento ng komersyo at industriya, ay nasa karaniwang patag at madaling mapuntahan na lupain, na may mga dalisdis mula 0–3%. Ang topograpiya ay unti-unting nagbabago mula sa malumanay hanggang sa katamtamang pahilig hanggang sa gumulong sa kahabaan ng [[North Luzon Expressway]], na may mga dalisdis mula 3–18%. Ang pinakamataas na punto sa {{convert|35.00|m|sp=us}} mula sa antas ng dagat ay matatagpuan sa lugar na ito, habang ang pinakamababang punto ay nasa katimugang bahagi ng Dagat-Dagatan na humigit-kumulang {{convert|0.993|m|sp=us}} mula sa antas ng dagat.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan">{{cite web|url=http://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-2017-2025-LCCAP.pdf|title=Climate change action plan|date=2016|website=caloocancity.gov.ph|access-date=Hulyo 11, 2020|archive-date=Hulyo 17, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717175130/http://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-2017-2025-LCCAP.pdf|url-status=dead}}</ref> Ang Hilagang Caloocan ay nailalarawan sa pamamagitan ng banayad hanggang matarik na alun-alon hanggang paikot na topograpiya na may mga dalisdis mula 3–18%, karamihan ay makikita sa hilaga at gitnang bahagi, na unti-unting nagiging patimog na patag na lupain pababa sa timog-kanlurang dulo ng hangganan. Dahil madaling puntahan ng mga pangunahing kalsada, maraming industriyal at residensyal na subdibisyon ang naitayo sa halos pantay na lupang ito.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> ===Heolohiya=== Ang heolohikal na pormasyon ng dalawang bahagi ng Caloocan ay iba-iba sa uri at katangian. at partikular na inuuri bilang quaternary [[alluvium]], [[tuff]] at tuffaceous sediment, [[pyroclastic flow]] deposito, at [[Conglomerate (geology)|conglomerates]]. Ang pormasyon sa silangang kalahati ng Metropolitan Manila na umaabot hanggang sa baybayin ng Manila Bay at kabilang ang mas malaking bahagi ng South Caloocan ay ang quaternary [[alluvium]], na binubuo ng mga hindi pinagsama-samang sediment na idineposito ng sapa na kinabibilangan ng buhangin, banlik, luwad at graba.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> Papuntang silangan ng South Caloocan, maaaring masubaybayan ang malalaking lugar na binubuo ng [[tuff]] at tuffaceous sediment, na kumakalat patungo sa buong silangang bahagi ng Metro Manila. Ang deposito ng [[Pyroclastic flow]] o [[igneous rocks]] na nabuo sa pamamagitan ng lithification ng ash flow ay naroroon din sa ilang hilagang gilid ng South Caloocan at sa karamihan ng mga bahagi ng North Caloocan. Sa hilagang-silangang hangganan ng Hilagang Caloocan, may natunton na [[konglomerate (heolohiya)|mga batong konglomerate]], tumatawid sa Tala Estate at umaabot sa lalawigan ng Bulacan at sa [[La Mesa Dam at Reservoir|La Mesa Watershed]].<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> Ang lupang matatagpuan sa parehong lugar ng Caloocan ay pangunahing nasa ilalim ng Novaliches Series, na sumasaklaw sa 96% ng kabuuang lawak ng lupain ng lungsod. Ang Novaliches Series ay binubuo ng mapula-pulang kayumangging lupa, malutong ang pagkakapare-pareho at butil-butil ang istraktura. May mga spherical concretion sa ilalim ng lupa at sa ilalim ay tuffaceous material na may iba't ibang antas ng pagkabulok at pag-weather. Ang tuffaceous material na ito ay nalalantad ng malawakang erosyon sa ilang lugar.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> ===Mga drainage sa ibabaw=== Ang Caloocan ay may mga tubig sa ibabaw na maaaring may natural na mga daluyan (mga sapa at ilog) o itinayo upang magsilbing mga drainage upang alisin ang sobrang tubig mula sa mga ibabaw ng lupa. Ang Timog Caloocan ay may humigit-kumulang {{convert|5.0|km|mi|sp=us|adj=mid|-long}} na mga bukas na kanal ng paagusan na pangunahing nagsisilbi sa reklamasyon na binubuo ng Kaunlaran Village (Dagat-Dagatan Development Project)<ref>{{cite PH act|chamber=GR|number=143230|url=https://lawphil.net/judjuris/juri2004/aug2004/gr_143230_2004.html|title=National Housing Authority vs. Baello|date=Agosto 20, 2004|accessdate=Hunyo 3, 2026}}</ref> at halos {{convert|11.3|km|mi|sp=us|adj=mid|-long}} na natural na tubig sa ibabaw na dumadaloy sa iba't ibang natural na sistema ng ilog. Kabilang dito ang [[Ilog Tullahan|Ilog Tinajeros-Tullahan]] sa hangganan ng Caloocan–Valenzuela; Maligaya Creek sa loob ng [[Libingan ng La Loma]] at tumatawid [[Rizal Avenue|Rizal Avenue Extension]]; Casili Creek na nagtatapos sa Estero de Maypajo, at Cantarilla/Panaca Creek sa kahabaan ng hangganan ng Caloocan–Malabon. Sa Hilagang Caloocan, ang lahat ng tubig sa ibabaw ay binubuo ng mga natural na batis, ang pinakamahaba ay ang Meycauayan-Marilao River na naghahati sa Caloocan at Bulacan. Kabilang sa iba pa ang Ilog Bagong Silang, Tala, Camarin, Pasong Malapad, at Bagumbong Creeks na tumatawid sa maraming subdibisyon, sa loob ng {{convert|52.7|km|sp=us}} na haba sa loob ng mga hangganan ng teritoryo ng lungsod.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> ===Klima=== Ang klima ay isang [[tropikal na klima ng sabana]] (Koppen: Aw), kung saan ang karamihan sa kabuuang ulan ay nangyayari sa loob ng mahaba at masaganang tag-ulan sa pagitan ng Mayo at Oktubre, ngunit ang klima ay hindi sapat na basa para maiuri ito bilang isang [[tropikal na klima ng monsoon]] (Koppen: Am). {{Weather box | lokasyon = Caloocan | lapad = awtomatiko | metric first = Oo | iisang linya = Oo | Enero mataas C = 29 | Enero mababa C = 20 | Pebrero mataas C = 30 | Pebrero mababa C = 20 | Marso mataas C = 32 | Marso mababa C = 21 | Abril mataas C = 34 | Abril mababa C = 23 | Mayo mataas C = 33 | Mayo mababa C = 24 | Hunyo mataas C = 31 | Hunyo mababa C = 25 | Hulyo mataas C = 30 | Hulyo mababa C = 24 | Agosto mataas C = 29 | Agosto mababa C = 24 | Setyembre mataas C = 29 | Setyembre mababa C = 24 | Oktubre mataas C = 30 | Oktubre mababa C = 23 | Nobyembre mataas C = 30 | Nobyembre mababa C = 22 | Disyembre mataas C = 29 | Mababa sa Disyembre C = 21 | Presipitasyon sa Enero mm = 7 | Presipitasyon sa Pebrero mm = 7 | Presipitasyon sa Marso mm = 9 | Presipitasyon sa Abril mm = 21 | Presipitasyon sa Mayo mm = 101 | Presipitasyon sa Hunyo mm = 152 | Presipitasyon sa Hulyo mm = 188 | Presipitasyon sa Agosto mm = 170 | Presipitasyon sa Setyembre mm = 159 | Presipitasyon sa Oktubre mm = 115 | Presipitasyon sa Nobyembre mm = 47 | Presipitasyon sa Disyembre mm = 29 | Mga araw ng ulan sa Enero = 3.3 | Mga araw ng ulan sa Pebrero = 3.5 | Mga araw ng ulan sa Marso = 11.1 | Mga araw ng ulan sa Abril = 8.1 | Mga araw ng ulan sa Mayo = 18.9 | Mga araw ng ulan sa Hunyo = 23.5 | Mga araw ng ulan sa Hulyo = 26.4 | Mga araw ng ulan sa Agosto = 25.5 | Mga araw ng ulan sa Setyembre = 24.5 | Mga araw ng ulan sa Oktubre = 19.6 | Mga araw ng ulan sa Nobyembre = 10.4 | Mga araw ng ulan sa Disyembre = 6.4 | pinagmulan 1 = Meteoblue<ref name="met_norms"> {{cite web | url = https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/san-jose-del-monte_philippines_1689395 | pamagat = Caloocan: Karaniwang Temperatura at Ulan | publisher = Meteoblue | access-date = Mayo 13, 2020 }}</ref> | petsa = Mayo 13, 2020 }} ===Mga barangay=== Ang Caloocan ay nahahati sa 188 mga barangay: {| class="wikitable collapsible collapsed" width=60% !style="background: yellow" colspan=3 align="center" |Caloocan (South) |- ! Barangay !! Zone !! Area/Name |- |Barangay 1 || 1<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone01.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 1] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091007151831/http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone01.pdf |date=2009-10-07 }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Sangandaan |- |Barangay 2 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 3 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 4 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 5 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 6 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 7 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 8 || 1 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 9 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 10 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 11 || 1 || Poblacion |- |Barangay 12 || 1 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 13 || 2<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone02.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 2]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 14 || 2 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 15 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 16 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 17 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 18 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 19 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 20 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 21 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 22 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 23 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 24 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 25 || 3<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone03.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 3]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Maypajo |- |Barangay 26 || 3 || Maypajo |- |Barangay 27 || 3 || Maypajo |- |Barangay 28 || 3 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 29 || 3 || Maypajo |- |Barangay 30 || 3 || Maypajo |- |Barangay 31 || 3 || Maypajo |- |Barangay 32 || 3 || Maypajo |- |Barangay 33 || 3 || Maypajo |- |Barangay 34 || 3 || Maypajo |- |Barangay 35 || 3 || Maypajo |- |Barangay 36 || 4<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone04.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 4]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Marulas |- |Barangay 37 || 4 || Marulas |- |Barangay 38 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 39 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 40 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 41 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 42 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 43 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 44 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 45 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 46 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 47 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 48 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 49 || 5<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone05.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 5]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 50 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 51 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 52 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 53 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 54 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 55 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 56 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 57 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 58 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 59 || 6<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone06.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 6] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101011074521/http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone06.pdf |date=2010-10-11 }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 60 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 61 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 62 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 63 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 64 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 65 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 66 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 67 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 68 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 69 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 70 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 71 || 7<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone07.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 7]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 72 || 7 || [[Victory Liner]] Compound, Grace Park East |- |Barangay 73 || 7 || PNR Compound, Grace Park East |- |Barangay 74 || 7 || Heroes Del 96, Grace Park East |- |Barangay 75 || 7 || Heroes Del 96, Grace Park East |- |Barangay 76 || 7 || Monumento, Grace Park East |- |Barangay 77 || 7 || Caimito Road, University Hills |- |Barangay 78 || 7 || Monumento, University Hills |- |Barangay 79 || 7 || Caimito Road, University Hills |- |[[Barangay 80]] || 7 || University Hills Subdivision (University of the East) |- |Barangay 81 || 8<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone08.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 8]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 82 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 83 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 84 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 85 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 86 || 8 || Calaanan Compound, Grace Park East |- |Barangay 87 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 88 || 8 || Ever Gotesco Malls, Grace Park East |- |Barangay 89 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 90 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 91 || 8 || Our Lady of Grace, Grace Park East |- |Barangay 92 || 8 || Madre Ignacia, Grace Park East |- |Barangay 93 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 94 || 9<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone09.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 9]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Biglang-Awa, Grace Park East |- |Barangay 95 || 9 || Balintawak |- |Barangay 96 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 97 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 98 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 99 || 9 || Dorotea Compound, Balintawak |- |Barangay 100 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 101 || 9 || Galino, Grace Park East |- |Barangay 102 || 9 || 9th Avenue, Grace Park East |- |Barangay 103 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 104 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 105 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 106 || 10<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone10.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 10]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park East |- |Barangay 107 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 108 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 109 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 110 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 111 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 112 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 113 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 114 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 115 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 116 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 117 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 118 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 119 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 120 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 121 || 11<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone11.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 11]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park East |- |Barangay 122 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 123 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 124 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 125 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 126 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 127 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 128 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 129 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 130 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 131 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 132 || 12<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone12.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 12]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio West |- |Barangay 133 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 134 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 135 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 136 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 137 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 138 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 139 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 140 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 141 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 142 || 13<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone13.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 13]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio West |- |Barangay 143 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 144 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 145 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 146 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 147 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 148 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 149 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 150 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 151 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 152 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 153 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 154 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 155 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 156 || 14<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone14.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 14]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio East |- |Barangay 157 || 14 || Bagong Barrio East |- |Barangay 158 || 14 || Baesa, Eternal Gardens Memorial Park |- |Barangay 159 || 14 || Baesa |- |Barangay 160 || 14 || Libis Baesa |- |Barangay 161 || 14 || Libis Reparo |- |Barangay 162 || 14 || Santa Quiteria |- |Barangay 163 || 14 || Santa Quiteria |- |Barangay 164 || 14 || Talipapa |} {| class="wikitable collapsible collapsed" width=75% !style="background: green" colspan=6 align="center" |Caloocan (North) |- ! Barangay !! Zone !! Area/Name |- |Barangay 165 || 15<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone15.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 15]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagbaguin |- |Barangay 166 || 15 || Kaybiga |- |Barangay 167 || 15 || Llano (Llano Road, PLC Subdivision, Silanganan Subdivision, Sunriser Village, Sagrado Village, Dolmar Golden Hills Subdivision, Miranda Subdivision, Whispering Palms Subdivision) |- |Barangay 168 || 15 || Deparo (Deparo Road, Teofilo Samson Road, Kabatuhan Street) |- |Barangay 169 || 15 || BF Homes (Estrella Homes, Santa Fe Homesite, BF Homes Caloocan Phase 1, and 2) |-i |Barangay 170 || 15 || Deparo 2 (Amparo Novaville, SM Homes, Cefels 2 Subdivision, Diamante Neighborhood, BF Homes Caloocan Phase 3) |- |Barangay 171 || 15 || Bagumbong (Bagumbong Road, Bagumbong Dulo, Taas Street, Rainbow Village V, Bankers Village, Shelterville) |- |Barangay 172 || 15 || Urduja Village, Merry Homes II, Zabarte |- |Barangay 173 || 15 || Congress Village, Palmera Spring II, Senate Village, Hillcrest Village |- |Barangay 174 || 15 || Camarin |- |Barangay 175 || 15 || Camarin | | | |- |Barangay 176–A, B, C, D, E, F || 15 || [[Bagong Silang]] | |- |Barangay 177 || 15 || Camarin (Cielito Homes, Capitol Parkland, Franville IV) |- |Barangay 178 || 15 || Camarin |- |Barangay 179 || 16<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone16.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 16]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Amparo, (Amparo Subdivision, Dela Costa Homes II, Capitol Park Homes II, Sacred Heart Village, Roseville Subdivision) |- |Barangay 180 || 16 || Tala (Miramonte Heights, Soldiers Hills III and Victory Heights Subdivision) |- |Barangay 181 || 16 || Pangarap Village |- |Barangay 182 || 16 || Pangarap Village |- |Barangay 183 || 16 || Tala (Midway Park Subd., Mountain Heights Subd.) |- |Barangay 184 || 16 || Tala (Bankers' Village II, Cefels Park III) |- |Barangay 185 || 16 || Tala (Malaria) |- |Barangay 186 || 16 || Tala (Barracks II, LD Village, Admin Site) |- |Barangay 187 || 16 || Tala (Barrio San Lazaro, Barrio San Jose, Barrio Santo Niño, Barrio San Roque, Sto. Cristo) |- |Barangay 188 || 16 || Tala (Phase 12, Riverside, San Isidro, Concepcion, Sta. Rita) |} ===Mga Alitan sa Teritoryo=== Ang Caloocan ay may tatlong hindi pa nareresolbang alitan sa hangganan. Ang alitan nito sa [[San Jose del Monte]], [[Bulacan]], na nakatala bilang G.R. No. 142601 na may petsang Oktubre 23, 2006, ay sumasaklaw sa mga bahagi ng Pangarap Village at tila Bankers Village 2 na dating bahagi ng Tala Estate. Ang kawalan ng hurisdiksyon ng Commission on Settlement of Land Problems (COSLAP) ay nagresulta sa pagpapawalang-bisa ng desisyon nito.<ref>{{cite PH act|chamber=GR|number=142601|title=National Housing Authority vs. Commission on the Settlement of Land Problems, Municipality of San Jose del Monte, Bulacan, Sps. Angel at Rosario Cruz, Rufino Laan, Rufino Laan Santos, Andres Nepomuceno, Sps. Alberto at Herminia Hagos, Leon Guilalas, Sps. Oscar at Haydee Badillo|url=https://lawphil.net/judjuris/juri2006/oct2006/gr_142601_2006.html|publisher=Lawphil|date=Oktubre 23, 2006|accessdate=Mayo 1, 2024}}</ref> Ang alitan nito sa [[Lungsod ng Quezon]] ay umiikot sa Barangay Baesa ng huli. Mayroon ding mga pagkakaiba sa hangganan sa kahabaan ng [[Andres Bonifacio Avenue]] malapit sa [[Manila North Cemetery]] at Barrio San Jose ng Caloocan.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 14, 2016 |title=Bautista: Malinaw na mga alitan sa hangganan ng QC |publisher=Manila Standard |url=https://manilastandard.net/mobile/article/224135 |access-date=September 3, 2021 }}</ref> Ang alitan nito sa [[Malabon]] ay kinasasangkutan ng Barangays 160 at 161 ng Caloocan sa Libis Baesa, na parehong inaangkin ng mga lungsod na nasa loob ng kanilang hurisdiksyon. Noong 2025, ibinasura ng [[Korte Suprema ng Pilipinas]] ang petisyon ng Caloocan na kumukuwestiyon sa konstitusyonalidad ng Republic Act No. 9019 (Malabon City Charter), na binanggit na ito ay napaaga. Ikinatuwiran ng Caloocan na ang parehong barangay ay kasama sa teritoryo nito bilang bahagi ng Republic Act No. 3278 (Caloocan City Charter) at inangkin na ang mga residente ng parehong barangay ay palaging bumoto sa mga halalan sa Caloocan simula noong 1961.<ref>{{cite news|url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/caloocan-malabon-boundary-dispute-a5260-20250704-lfrm|title=Ngayon Ko Nalaman: Ang Hindi Pagkakasundo sa Hangganan sa Pagitan ng Caloocan at Malabon|date=Hulyo 4, 2025|accessdate=Setyembre 11, 2025|website=Esquire Philippines|first=Nick|last=Aguila}}</ref> Sa halip, inatasan ng Korte ang parehong lungsod na lutasin ang isyu sa pamamagitan ng mga pamamaraan sa ilalim ng Local Government Code, simula sa kani-kanilang mga konseho ng lungsod.<ref>{{cite balita|url=https://www.philstar.com/nation/2025/02/26/2424346/sc-orders-caloocan-malabon-resolve-your-territorial-dispute|title=Iniutos ng SC sa Caloocan, Malabon: Lutasin ang inyong alitan sa teritoryo|first1=Mark Ernest|last1=Villeza|first2=Daphne|last2=Galvez|publisher=The Philippine Star|date=Pebrero 26, 2025 |accessdate=Abril 15, 2025}}</ref> Bago ito, noong 2014, pumirma ang mga pamahalaang lungsod ng Caloocan at [[Malabon]] ng isang memorandum of understanding (MOU) upang paunlarin ang {{convert|80|ha}} ng pinagtatalunang lupa na matatagpuan sa loob ng lugar ng Libis Baesa ng Caloocan at ng Barangay Potrero ng Malabon. Pinigilan ng MOU ang anumang desisyon ng korte sa hindi pagkakasundo na nagsimula noong 2001, nang ang Malabon, nang ito ay gawing isang lungsod na may mataas na antas ng urbanisasyon, ay kumuha ng kontrol sa mga lupang dating nasa ilalim ng hurisdiksyon ng Caloocan.<ref>{{cite news|url=https://www.philstar.com/metro/2014/06/18/1335945/caloocan-malabon-settle-land-row|title=Caloocan, Malabon ay nanirahan sa land row|first1=Ramil|last1=Bajo|first2=Rey|last2=Galupo|date=Hunyo 18, 2014|accessdate=Mayo 1, 2024|work=The Philippine Star}}</ref> ==Demograpiko== {{Populasyon}} [[File:4th Avenue (Caloocan) 8May2025.jpg|thumb|Tanawin ng residential area sa Grace Park East]] Noong 2024, ang lungsod ay may populasyon na 1,712,945 katao, na ginagawa itong pang-apat na pinakamalaking lungsod sa Pilipinas sa mga tuntunin ng populasyon.{{PH wikidata|population_reference}} Sa ilalim ng parehong taon ng senso, ang Caloocan South (Barangays 1 hanggang 164) ay naitala na may populasyon na 602,818, at ang Caloocan North (Barangays 165 hanggang 188) ay naitala na may populasyon na 1,110,127. Kung ang dalawang distrito ay ituturing na magkahiwalay na lungsod, isa pa rin sana sila sa pinakamalaki sa bansa sa taong senso ng 2024, na nasa ika-5 at ika-17 pwesto ayon sa pagkakabanggit sa mga tuntunin ng populasyon. Ang densidad ng populasyon ng Caloocan ({{convert|{{sigfig|1661584/55.8|2}}|PD/km2|disp=or|sp=us}}) ay higit pa sa kabuuang densidad ng Pambansang Kabisera.{{PH wikidata|population_reference}} Ang unang distrito ng Caloocan ay dating pinakamataong distrito ng lehislatura sa bansa, na may 1.19 milyong katao noong 2015,{{PH census|2015}} bago ang paglikha ng ika-3 distrito na inalis mula rito. ===Wika=== Karamihan sa mga residente ay nagsasalita ng [[wikang Filipino|Filipino]] ([[wikang Tagalog|Tagalog]]) at [[Philippine English|English]], na may malaking bilang ng mga nagsasalita ng iba pang [[Mga Wika ng Pilipinas|mga wika at diyalekto ng Pilipinas]]. ===Relihiyon=== {{Tingnan din|Listahan ng mga simbahang Katoliko sa Metro Manila}} Tulad ng maraming iba pang lugar sa bansa, ang Caloocan ay pangunahing [[Simbahang Katolika sa Pilipinas|Katoliko Romano]]. Dito matatagpuan ang [[Diyosesis ng Kalookan]] sa katimugang bahagi nito, habang ang hilagang bahagi nito ay nasa ilalim ng [[Diyosesis ng Novaliches na Romano Katoliko]]. Mayroon ding malaking presensya ng [[Iglesia ni Cristo]] at iba pang [[Protestanismo sa Pilipinas|Protestanteng]] mga simbahan sa lungsod. <!-- Huwag ilista ang lahat ng simbahan o lugar ng pagsamba dahil ang Wikipedia ay hindi isang direktoryo [[WP:DIRECTORY]]. --> {{clear left}} == Pamahalaan == === Alkalde === {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=0 |- | colspan=2 | <hr> |- valign=top ! Alkalde !! Panunungkulan |- | colspan="2" | <hr> |- |Pedro Sevilla ||align=center| 1902–1905 |- |Silverio Baltazar ||align=center|1904–1906 |- |Tomas Susano||align=center|1906–1908 |- |Leon Nadurata|| align=center|1908–1910 |- |Emilio Sanchez|| align=center|1910–1913 |- |Godofredo Herrera || align=center|1913–1915 |- |Jose Sanchez|| align=center|1915–1921 |- |Dominador Aquino || align=center|1922–1925 |- |Pablo Pablo|| align=center|1926–1928 |- |Dominador Aquino|| align=center|1928–1931 |- |Pablo Pablo|| align=center|1932–1940 |- |Cornelio Cordero|| align=center|1941–1944 |- |Oscar Baello|| align=center|1945–1946 |- |Jesus Basa|| align=center|1946–1951 |- |Macario Asistio, Sr.|| align=center|1952–1971 |- |Marcial Samson|| align=center|1972–1976 |- |Alejandro Fider|| align=center|1976–1978 |- |Virgilio Robles|| align=center|1978–1980 |- |Macario Asistio, Jr.|| align=center|1980–1986 |- |Virgilio Robles||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 1986 |- |Antonio Martinez|| align=center|1986–1988 |- |Macario B. Asistio, Jr.|| align=center|1988–1995 |- |Reynaldo Malonzo || align=center|1995–2004 |- | Enrico Echiverri || align="center" |2004–2013 |- | Oscar Malapitan || align="center" |2013-2022 |- | Along Malapitan || align="center" |2022-Ngayon |- | <hr> | |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Metro Manila}} {{Mga Lungsod sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Caloocan]] [[Kategorya:Lungsod ng Caloocan]] 7puc57z9ojohpfweo17t6yu3hoykc1f 2214315 2214314 2026-07-03T03:02:10Z ~2026-37929-56 163601 /* Demograpiko */ 2214315 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Caloocan | native_name = ᜃᜎᜓᜂᜃᜈ᜔ | sealfile = | caption = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na ipinakikita ang lokasyon ng Lungsod ng Caloocan | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = | founded = 1815 | cityhood = Pebrero 16, 1962 | barangays = 188 | class = Ika-1 klaseng lungsod | mayor = Dale Gonzalo Malapitan | language = [[Wikang Tagalog|Tagalog]]<br>[[Taglish]] | areakm2 = 55.80 }} Ang '''Caloocan''' (<small>pagbigkas:</small> ka•lo•ó•kan), o ang '''''Makasaysayang Lungsod ng Caloocan''''', ay isa sa mga lungsod na bumubo sa [[Kalakhang Maynila]] sa [[Pilipinas]]. Kanugnog ito ng [[Maynila]] sa hilaga. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. Nahahati sa dalawang bahagi ang Caloocan mula nang ilipat mga barrio nito sa noo'y itinatatag na [[Lungsod Quezon]].<ref>{{cite web | url = http://caloocancity.gov.ph/about-us | title = About Us | publisher = Lungsod ng Caloocan | accessdate = Oktubre 4, 2015 | language = Ingles | archive-date = Oktubre 11, 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151011072132/http://caloocancity.gov.ph/about-us | url-status = dead }}</ref> Matatagpuan ang Katimogang Caloocan sa hilaga ng Maynila at napapaligiran ng lungsod ng [[Malabon]] at lungsod ng [[Valenzuela, Kalakhang Maynila|Valenzuela]] sa hilaga, lungsod ng [[Navotas]] sa kanluran, at [[Lungsod Quezon]] sa silangan. Pinakahilagang teritoryo ng Kalakhang Maynila ang Hilagang Caloocan na nasa silangan ng Valenzuela, hilaga ng Lungsod Quezon, at timog ng lungsod ng [[San Jose del Monte]] sa lalawigan ng [[Bulacan]]. ==Pangalan== Ang Caloocan bilang isang [[pangalang pampook]] ay mula sa salitang ugat na "lo-ok;" "kalook-lookan" (o "kaloob-looban") na nagngangahulugang "pinakaloob na lugar." Kolokyal na binabaybay ang pangalan ng lungsod bilang '''Kalookan'''. May magkakaibang kagustuhan ukol sa nais na baybay ng pangalan ng lungsod. Ang kaibhan at ang tilang kalituhan sa pagbaybay ay nagsimula noong unang bahagi ng dekada-1970, nang ipinasa ng lupong munisipal ang isang resolusyon na nag-uutos sa mga kagawarang panlungsod na gumamit ng pangalang "Kalookan." Ngunit naantala ang pagpapatupad ng resolusyon nang isinailalim ang bansa sa [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|batas militar]] noong Setyembre 1972. Pagkaraang ibinalik ang mga sangguniang panlungsod at pambayan, inihain ni noo'y Konsehal na si Aurora Asistio-Henson ang Resolusyon Blg. 006 na nagbabago sa naunang resolusyon at itinataguyod ang [[nasyonalismong Filipino]] sa pamamagitan ng pag-uutos sa lahat ng mga residente at mga tanggapan at establisimiyento ng lungsod - "pampubliko man o pampribado" - na ibaybay ang pangalan ng lungsod bilang "Kalookan." Ayon kay Henson, ang "naka-Filipinong baybay" ay nagbibigay ng diwa at kahulugan sa kasaysayan ng lungsod. Dagdag niya, dapat itong gamitin "sa gusaling panlungsod, sa mga gusaling pambarangay, mga palengke, at ibang mga lugar para sa kabatiran at paggabay sa lahat na sangkot." Gayunpaman, mariing kinondena ito ng mga residente, may-ari ng mga negosyo, at opisyal. Tinuring na iligal ni Virgilio Robles, dating mambabatas at alkalde ng lungsod, ang hakbang dahil wala itong pagsang-ayon ng Kongreso. Dagdag niya na binaybay ang pangalan ng lungsod bilang "Caloocan" tulad ng ipinakikita ng karta ng lungsod (''city charter''). Ang pagkalahatang kagustuhan sa pagbaybay ng pangalan sa mismong lungsod ay "Caloocan" at hindi "Kalookan," sa kabila ng umiiral na ordinansang panlungsod, bagamat humantong ang kalituhan sa iba't-ibang mga pagbaybay ng pangalan sa maraming mga negosyo sa lungsod. Nakabaybay na "Caloocan" ang pangalan ng lungsod sa opisyal na sagisag, at pabor ang gayong pagbaybay sa maraming mga barangays at mga paaralang pampubliko at pampribado sa lungsod. Ang "Kalookan" ay nais na baybay ng ''Directories of the Philippines Corporation'' (DPC) na nakahimpil sa Makati, habang pabor naman sa baybay na "Caloocan" ang maraming mga pahayagang pambansa at magasin, pati mga gumagawa ng mapa tulad ng HYDN Publishing na nakahimpil sa Mandaluyong.<ref>{{cite news |url=https://www.manilatimes.net/2004/10/19/opinion/confusion-over-spelling-caloocan-or-kalookan/687279/ |title=Confusion over spelling: Caloocan or Kalookan? |work=[[The Manila Times]] |date=Oktubre 19, 2004 |accessdate=Abril 2, 2020 |archive-date=Nobiyembre 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109161917/https://www.manilatimes.net/2004/10/19/opinion/confusion-over-spelling-caloocan-or-kalookan/687279/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.pna.gov.ph/opinion/pieces/166-which-is-which-caloocan-or-kalookan |title=Which is which, Caloocan or Kalookan? |work=[[Philippine News Agency]] |last=Samonte |first=Severino |date=Disyembre 6, 2018 |accessdate=Abril 2, 2020}}</ref> ==Kasaysayan== [[File:Mga Boluntaryo ng ika-20 Kansas na nagmamartsa sa Caloocan sa gabi.jpg|left|thumb|Ang tren ng bala at mga reserba ng ika-20 Kansas Volunteers, si Col. Frederick R. Funston, na nagmamartsa sa Caloocan sa gabi pagkatapos ng labanan noong Pebrero 10.]] ===Panahon ng kolonyal na Espanyol=== Sa simula, ang Caloocan ang lugar kung saan nagtatagpo ang lumang bayan ng [[Tondo, Maynila|Tondo]] at [[Malabon|Tambobong]], na matatagpuan sa baybayin ng ''Dagát-Dagatan'', isang hugis-gasuklay na laguna sa loob ng bansa sa kanluran. Ang pamayanan sa tabi ng dalampasigan ay kilala bilang "''Aromahan''", o "''Espina''" sa mga Kastila, at nahiwalay sa Look ng Maynila sa pamamagitan ng makipot na tagaytay mula Tondo patungo sa bukana sa [[Navotas|Kinabutasan]] patungo sa dagat.<ref name="The Role of Kalookan in the Nation's Quest for Freedom"> |first1=Agapito |title=Ang Papel ng Kalookan sa Paghahanap ng Bayan para sa Kalayaan |url=http://sangandaan.net/kalookan/P1A1TOC.htm |access-date=Abril 26, 2020 |archive-date=Enero 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200119085101/http://sangandaan.net/kalookan/P1A1TOC.htm |url-status=dead }}</ref> Pagsapit ng huling bahagi ng 1700s, ang mga mangingisda ng Aromahan ay lumawak patungo sa isang burol sa silangan ng Dagat-Dagatan. Ang natural na mabatong burol na ito ay tinawag na "''Kaloogan''", na nangangahulugang "loob na teritoryo." Dahil ang Aromahan ay nailagay sa paligid, ang lugar na ito sa tuktok ng burol ay tinirhan din ng mga inaaping tao mula sa Tondo, na naging bagong sentro ng komunidad noong 1802. Sa silangan ay isang malawak na lupain na [[Imperata cylindrica|natatakpan ng cogon]]. Sa kalaunan ay tinawag na "''Kalaanan''", ibig sabihin ay "flat grassland" sa lumang Tagalog, ang lugar na ito ay kilala na ngayon bilang Grace Park.<ref name="The Role of Kalookan in the Nation's Quest for Freedom" /> Naging munisipalidad ang Caloocan nang mahiwalay ito sa Tondo noong 1815. Ang orihinal na teritoryo nito ay umaabot hanggang sa paanan ng [[Marikina]], [[San Mateo, Rizal|San Mateo]] at [[Rodriguez, Rizal|Montalban]] sa silangan; [[Tinajeros, Malabon|Tinajeros]], [[Tanza, Navotas|Tanza]], at Tala ilog sa hilaga; [[San Juan, Metro Manila|San Juan del Monte]], [[San Francisco del Monte]], [[Sampaloc, Manila|Sampalok]], [[Santa Cruz, Manila|Santa Cruz]] at Tondo sa timog; at Dagat-dagatan at Aromahan sa kanluran.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan">{{Banggitin ang web |url=https://caloocancity.gov.ph/about-us/history/ |title=Kasaysayan ng Caloocan |website=Lungsod ng Caloocan |access-date=Pebrero 23, 2024 |archive-date=Hulyo 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711082107/https://caloocancity.gov.ph/about-us/history/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.yodisphere.com/2021/08/Caloocan-City-History.html |title=Kasaysayan ng Lungsod ng Caloocan - El Pueblo de Caloocan Provincial de Manila {{!}} Metro Manila Pilipinas|date=Agosto 2021 |accessdate=Mayo 6, 2022|website=yodisphere.com}}</ref> Ang gusali ng lokal na pamahalaan ay itinayo sa medyo maayos na bahagi sa itaas lamang ng Libis Espina. Ang lumang kapilya ng Aromahan ay tuluyang inabandona at isang bagong [[Caloocan Catedral|simbahan ang itinayo]] na nakaharap sa munisipyo. Upang makatakas sa mga awtoridad ng Espanya, marami mula sa lugar ang umalis sa mismong bayan at nagtago sa mga damuhan ng [[Balingasa|Balintawak]] at Pugad-Lawin, kung saan nilabanan ng mga tao ang mga panginoong maylupa ng Hacienda de Maysilo para sa mga karapatan sa lupa, na nagpatuloy nang halos isang daang taon.<ref name="Ang Papel ng Kalookan sa Paghahanap ng Bansa para sa Kalayaan" /><ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Noong 1888, nauna ang steam [[tranvia]] kaysa sa pag-uugnay sa bayan sa kabisera at sa mga bayan sa baybayin ng Malabon at Navotas noon. Noong 1891, binuksan ng [[Manila Railroad Company]] ang [[estasyon ng Caloocan|isang estasyon ng tren]] sa bayan.<ref>{{cite web|url=https://pnr.gov.ph/about-contact-us/who-we-are/pnr-in-philippine-history/24-history/126-pnr-historical-highlights|title=MGA HIGHLIGHTS SA KASAYSAYAN NG PNR|website=Philippine National Railways|access-date=Abril 3, 2022}}</ref> ====Ang Rebolusyong Pilipino==== {{Tingnan din|Rebolusyong Pilipino}} Mahalaga sa kasaysayan ang Caloocan dahil ito ang sentro ng mga aktibidad para sa [[Katipunan]], ang lihim na militanteng samahan na naglunsad ng [[Rebolusyong Pilipino]] laban sa Imperyong Espanyol. Sa isang bahay sa Caloocan, ginanap ang mga lihim na pagpupulong nina [[Andrés Bonifacio]] at ng kanyang mga tauhan, at sa mga paligid ng lungsod kung saan naganap ang unang armadong engkwentro sa pagitan ng Katipunan at ng mga Espanyol. Sumiklab ang rebolusyon pagkatapos ng "[[Sigaw ng Pugad Lawin|Sigaw ng Balintawak]]" na pinangunahan ni Bonifacio laban sa Espanya noong Agosto 30, 1896. ===Panahon ng pagsalakay ng mga Amerikano=== [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68156741.jpg|thumb|left|Aviation view ng Caloocan, 1938]] Noong 1899, nagpakita ng pagtutol ang mga tao ng Caloocan sa pakikipagkasundo sa mga Amerikano, na determinadong palawigin ang kanilang kataas-taasang kapangyarihan sa bansa. Nilabanan ng mga kalalakihan ng Caloocan ang mga bagong mananakop noong Pebrero 23, 1899, ngunit hindi nagtagumpay ang mga lokal na sundalo dahil sa alitan ni [[Antonio Luna]] sa mga loyalista ni [[Emilio Aguinaldo]].<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Pagkatapos ay nasaksihan ng lungsod ang matinding labanan sa [[Digmaang Pilipino-Amerikano]], sa [[Labanan sa Caloocan]] at sa [[Ikalawang Labanan sa Caloocan]]. Noong 1901, sa ilalim ng [[Kasaysayan ng Pilipinas (1898–1946)|rehimeng Amerikano]], ang Caloocan, na dating bahagi ng [[Maynila (lalawigan)|lalawigan ng Maynila]], ay naging isa sa mga munisipalidad ng bagong tatag na lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]].<ref>{{Banggitin ang PH act|url=https://lawyerly.ph/laws/view/l2485 |date=Hunyo 11, 1901 |title=Isang Batas na Nagpapalapad ng mga Probisyon ng Batas ng Pamahalaang Panlalawigan sa Lalawigan ng Rizal |chamber=Act |number=942|access-date=Hunyo 12, 2022}}</ref> Dahil sa pagsasama-sama ng ilang munisipalidad noong 1903, ang [[Novaliches]], na noon ay isang malayang munisipalidad, ay naging bahagi ng Caloocan alinsunod sa Batas Blg. 942,<ref>{{cite PH act|url=https://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|chamber=Act|number=942|date=Oktubre 12, 1903|accessdate=Mayo 12, 2022|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima}}</ref> na inamyendahan ng Batas Blg. 984 at 1008 ng [[Komisyon ng Pilipinas]]. ===Panahon ng pananakop ng mga Hapones=== Noong 1942, ang Caloocan ay isa sa mga munisipalidad ng Rizal na pinagsama kasama ng Maynila at Lungsod Quezon upang mabuo ang [[Lungsod ng Malawakang Maynila]] bilang isang hakbang pang-emerhensya ni Pangulong [[Manuel L. Quezon]].<ref>{{cite PH act|chamber=EO|number=400, s. 1942|title=Paglikha ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|petsa=Enero 1, 1942|accessdate=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/}}</ref><ref name="emb">{{cite web|title=Kaligirang Pangkasaysayan|url=http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|website=DENR - Kawanihan ng Pamamahala ng Kapaligiran - Pambansang Rehiyon ng Punong Rehiyon|access-date=Mayo 28, 2022|archive-date=Abril 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402134109/http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|url-status=dead}}</ref> Nabawi nito ang katayuan nito bago ang digmaan bilang isang munisipalidad ng Rizal nang ang Lungsod ng Kalakhang Maynila ay binuwag epektibo noong Agosto 1, 1945.<ref name="eo58">{{cite PH act|chamber=EO|number=58, s. 1945|title=Pagbabawas ng Teritoryo ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Hulyo 26, 1945|accessdate=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/}}</ref> ===Pagiging Lungsod=== {{main|Mga Lungsod ng Pilipinas}} [[File:Aacaloocanjf.JPG|thumb|left|Ang lumang Bulwagan ng Lungsod ng Caloocan sa distrito ng Poblacion ang naging luklukan ng lokal na pamahalaan para sa Caloocan mula 1952 hanggang 2017.]] Noong 1961, matapos aprubahan ng [[Kongreso ng Pilipinas|Kongreso ng Pilipinas] ang Republic Act No. 3278, isang plebisito ang isinagawa.<ref name="ra3278" /> Opisyal na itinalaga ang Caloocan sa pagiging lungsod noong Pebrero 16, 1962.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Ang Caloocan ay nanatiling isang lungsod ng lalawigan ng Rizal hanggang Nobyembre 7, 1975, nang ito ay maging bahagi ng Pambansang Rehiyon ng Kabisera o [[Metro Manila]], sa bisa ng Atas ng Pangulo Blg. 824.<ref name="PD824">{{cite PH act|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|chamber=PD|number=824|title=Paglikha ng Metropolitan Manila at ng Komisyon ng Metropolitan Manila at para sa Iba Pang Layunin |date=Nobyembre 7, 1975 |access-date=Hulyo 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312121648/http://lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|archive-date=Marso 12, 2016|url-status=live}}</ref> ===Mga pagbabago sa teritoryo=== [[File:Mga pagbabago sa teritoryo ng Caloocan.png|upright=1.35|thumb|Mga pagbabago sa teritoryo ng Caloocan.<br/>{{color box|green}} Mga umiiral na hangganan ng teritoryo<br/>{{color box|#3E8EDE}} Hiniwalay ng Commonwealth Act No. 502 (1939)<br/>{{color box|yellow}} Hiniwalay ng Republic Act No. 392 (1949)]] Ang Caloocan ay dating sumasaklaw sa isang mas malaki at magkakadikit na lugar. Ang mga distrito ng [[Mga Barangay ng Quezon City|Balintawak]], [[Quezon City#La Loma|La Loma]] at [[Novaliches]] ay dating bahagi ng Caloocan. Ang Balintawak ay isang makasaysayang distrito dahil ito ang orihinal na lugar ng "Sigaw ng Pugad Lawin" (Unang Sigaw sa Balintawak) sa isang lokasyon na tinatawag na "Kang-kong" malapit sa bahay ni [[Melchora Aquino|Tandang Sora]]. Ang Novaliches ay isang malawak na sektor na may ilang mga dalisdis ng bundok na nagsilbing mga lugar ng pagpupulong at taguan para kay [[Andrés Bonifacio]] at sa ''Katipunan''. Noong panahon ng pananakop ng mga Amerikano, nagkaroon ng pagsasama-sama ng ilang mga munisipalidad. Sinakop ng Caloocan ang kalapit na bayan ng Novaliches noong Oktubre 12, 1903, ayon sa nakasaad sa Batas Blg. 942 ng [[Komisyon sa Pilipinas]], na nagdala sa kabuuang lawak nito sa humigit-kumulang {{convert|1,500|ha|sp=us}}.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan"/><ref>{{cite PH act|chamber=Act|number=942|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima| url=https://lawyerly.ph/laws/view/l89ad| publisher=Abogado| petsa=Oktubre 12, 1903| accessdate=June 7, 2024}}</ref> Nang likhain ang Commonwealth Act No. 502 [[Quezon City]] noong 1939, ang Caloocan ay nagbigay ng 1,500 ektarya ng lupa mula sa mga baryo o sitio ng Bagubantay (Bago Bantay), Balintauac (Balintawák), [[Balingasa]ningkongo, La Samdayingin, Kapolo, [[Balingasa]] (Lo Samdayingin, Kapolo) Malamig, Matalahib (kasalukuyang Santo Domingo), Masambong, Galas, San Isidro, San José, Santol at [[Tatalon]].<ref>Philippine Commission of the Census, Census of the Philippines, 1939, vol. 1, bahagi 4: Rizal (Manila: Bureau of Printing, 1940), p. 5</ref> Sa halip na tutulan ang paglilipat, kusang-loob na ibinigay ng mga residente ng Caloocan ang lupa sa paniniwalang makikinabang dito ang bagong [[Kabisera ng Pilipinas|kabisera]] ng bansa.<ref>{{cite PH act|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1939/10/12/commonwealth-act-no-502/|chamber=CA|number=502|title=Isang Batas para Bumuo ng Lungsod Quezon|date=Oktubre 12, 1939|access-date=Abril 21, 2022|archive-date=Marso 8, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308195829/https://www.officialgazette.gov.ph/1939/10/12/commonwealth-act-no-502/|url-status=dead}}</ref> Gayunpaman, noong 1949, ipinasa ng Kongreso ang Republic Act No. 392, na muling nagbigay-kahulugan sa hangganan ng Caloocan–Quezon City.<ref>{{Cite PH act|url=http://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-392.php|chamber=RA |number=392|title=An Commonwealth Act to Amend Numbered Section Amended, Redefining the Boundaries of Quezon City|date=June 18, 1949|accessdate=April 21, 2022}}</ref> The barrios of Baesa, Sangandaan, Talipapâ, San Bartolomé, Pasong Tamó, Novaliches Proper (poblacion), Banlat (present-day Tandang Pubag) kabilang sa Novaliches at may lawak na humigit-kumulang Ang {{convert|8,100|ha|sp=us}}, ay inalis mula sa Caloocan. Ang natitirang bahagi ng Novaliches ay tinatawag na ngayong Hilagang Caloocan. Dahil dito, hinati ang Caloocan sa dalawang bahagi: isang mas urbanisadong katimugang bahagi at isang suburban-rural na hilagang bahagi, na bahagi ng Novaliches.<ref>{{cite web|url=https://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-Citizens-Charter.pdf|title=Caloocan City Citizen's Charter|accessdate=Mayo 6, 2022|website=City of Caloocan|archive-date=Abril 7, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407124746/https://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-Citizens-Charter.pdf|url-status=dead}}</ref> Noong 1957, ang sityo ng Bagbaguin ay inihiwalay mula sa baryo ng Caybiga (Kaybiga) at ginawang isang natatanging baryo na kilala bilang Baryo. Bagbaguin.<ref>{{cite PH act|chamber=RA|number=1713|url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra1957/ra_1713_1957.html |title=An Act to Convert the Sitio of Bagbaguin, Municipality of Caloocan, Province of Rizal, into a Barrio Bagpaguin Municipality to be a Barrio Bagpaguin Municipality Barrio ng Caybiga ng Parehong Munisipyo |access-date=June 12, 2012|date=June 21, 1957}}</ref> ===Mga pagtatangka sa muling pagsasaayos=== Ang mga isyu tungkol sa badyet at pamamahala ng mga pamahalaang nayon ay humantong sa mga pagtatangka na muling istruktura ang mga ''[[barangay]]'' ng lungsod simula noong huling bahagi ng dekada 1980.<ref name="MS0189">{{cite news |last=Antolin |first=Arkhon |date=Enero 24, 1989 |title=Plebisito sa pagbabawas ng mga barangay ng Kalookan itinakda |url=https://books.google.com/books?id=wEJIAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA4&article_id=3964,3504619 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=4 |via=[[Google Books]]}}</ref><ref name="tPS0913" /> Isang panukalang batas na isinulat ng [[Distritong pambatas ng Caloocan|Ika-1 distrito ng lungsod]] [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kinatawan]] Virgilio Robles,<ref name="MS0189" /> na naglalayong bawasan ang mga barangay mula 188 patungong 60—tatlumpu sa [[Mga distrito ng Lehislatura ng Caloocan|bawat distrito ng lehislatura]]—ay inaprubahan bilang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas]] (RA) Blg. 6714 noong Pebrero 28, 1989.<ref name="ra6714">{{Banggitin ang batas ng PH|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1989/02/28/republic-act-no-6714/|chamber=RA|number=6714|title=Isang Batas na nagsasama, naghahati, at/o muling binubuhay ang iba't ibang barangay sa Lungsod ng Caloocan at para sa iba pang layunin|date=Pebrero 28, 1989|access-date=Hulyo 26, 2019|publisher=[[Opisyal na Gazette (Pilipinas)|Opisyal Gazette]]}}</ref> Isang plebisito ang ginanap noong Marso 10;<ref name="MS03a89" /><ref>{{cite PH act |title=Nagdedeklara sa Marso 10, 1989 bilang isang espesyal na araw sa Lungsod ng Caloocan |chamber=PP |number=384 |folio= |date=Marso 9, 1989 |url=https://lawphil.net/executive/proc/proc1989/proc_384_1989.html |access-date=Abril 6, 2024 |ref=}}</ref> na may 10% lamang na bilang ng mga botanteng bumoto<ref name="MS03b89" /> na may 384,981 rehistradong botante,<ref name="MS03a89">{{cite news |date=Marso 10, 1989 |title=Plebisito sa Kalookan ngayon |url=https://books.google.com/books?id=gY8VAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA41&article_id=4381,1475395 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=9 |via=[[Google Books]]}}</ref> karamihan sa mga kalahok na botante ay naiulat na tumutol sa panukala.<ref name="MS03b89">{{cite news |last=Mahilum |first=E. |date=Marso 11, 2023 |title=Mababa ang bilang ng mga botanteng bumoto para sa plebisito sa KC |url=https://books.google.com/books?id=go8VAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA9&article_id=4113,1664839 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=9 |via=[[Google Books]]}}</ref> Sa kabilang banda, ang mga residente ng [[Bagong Silang]] (Barangay 176), na noon ay pinakamataong barangay sa bansa at ginamit bilang relocation site para sa mga informal settler,<ref>{{cite news |last=Samonte |first=Severino |date=Mayo 20, 2023 |title=Mga Sulyap at Pagtingin: Paano naging pinakamalaking barangay sa PH ang Bagong Silang ng Caloocan |url=https://www.pna.gov.ph/opinion/pieces/688-how-caloocans-bagong-silang-became-biggest-barangay-in-ph |work=[[Philippine News Agency]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> umapela sa paghahati ng barangay simula noong 2013.<ref name="tPS0913">{{cite news |last1=Bajo |first1=Ramil |last2=Galupo |first2=Rey |date=Setyembre 17, 2013 |title=Sinusuportahan ng Alkalde ang hakbang na hatiin ang barangay ng Caloocan sa pito |url=https://www.philstar.com/metro/2013/09/17/1219131/mayor-supports-move-split-caloocan-barangay-seven/ |newspaper=[[The Philippine Star]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> Noong Abril 3, 2024, nilagdaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] [[Bongbong Marcos]] ang RA No. 11993 na hahati sa nayon sa anim.<ref>{{cite news |last=Bajo |first=Anna Felicia |date=Abril 5, 2024 |title=Pinirmahan ni Marcos ang batas na naghahati sa Bagong Silang, Caloocan sa 6 na barangay |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/metro/902772/marcos-signs-law-dividing-bagong-silang-caloocan-to-6-barangays/story/ |work=[[GMA News]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> Ito ay pinagtibay ng mayorya ng mga botante sa isang plebisito na ginanap noong Agosto 31.<ref name="bs2024">{{cite news |title=Pinayagan ng mga botante ng Caloocan ang paghahati Bagong Silang sa 6 na barangay |date=September 1, 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/news/2024/9/1/caloocan-voters-ok-splitting-bagong-silang-into-6-barangays-802 |work=[[ABS-CBN News]] |access-date1=September2} ===Digmaan sa droga sa Pilipinas=== {| class="floatright" style="padding: 1em; border-spacing: 1px; border: 1px solid darkgray; background-color: #F8F9FA; width:25em; font-size: 90%" |- ! style="text-align: left;" | Hepe ng Pulisya ! style="text-align: left;" | Petsa ng pagtatalaga <!-- o "Character" --> |- | Bartolome R. Bustamante<ref>{{cite news|last=Garcia|first=Danilo|title=Onsehan sa partihan, 2 holdaper itinumba ng kasamahan|url=https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/metro/2014/11/12/1390744/onsehan-sa-partihan-2-holdaper-itinumba-ng-kasamahan|access-date=August 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Pilipino Star]Novpublisher Ngayon] 12, 2014|lokasyon=[[Manila]], Pilipinas}}</ref> | Nobyembre 4, 2014 |- | Johnson C. Almazan<ref>{{cite news|last=Agoncillo|first=Jodee A.|title=Sumuko ang Asistio scion, inamin ang paggamit ng droga|url=https://newsinfo.inquirer.net/795112/asistio-scion-yields-admits-drug-use|access-date=Agosto 17, 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]]|publisher=Inquirer Interactive, Inc.|date=Hulyo 9, 2016}}</ref> | Hulyo 2016 |- | Chito G. Bersaluna<ref>{{cite news|last1=Galupo|first1=Rey|last2=Cabrera|first2=Romina|last3=Alquitran|first3=Non|title=3 patay sa pamamaril sa Caloocan, QC|url=https://www.philstar.com/metro/2017/02/03/1668474/3-dead-caloocan-qc-shootings|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Pebrero 3, 2017|location=[[Manila]], Pilipinas}}</ref> | Pebrero 2017 |- | Jemar D. Modequillo<ref>{{cite news|last=Santos|first=Raffy|title=Matapos ang pagpatay kay Kian, itinalaga ang bagong hepe ng pulisya ng Caloocan|url=https://www.abs-cbn.com/news/09/04/17/after-kian-slay-new-caloocan-police-chief-named |access-date=Agosto 17, 2025|work=[[ABS-CBN News and Current Affairs|ABS-CBN News]]|publisher=[[ABS-CBN Corporation]]|date=Setyembre 4, 2017|location=[[Manila]]}}</ref> | Setyembre 4, 2017 |- | Restituto B. Arcangel<ref>{{cite news|last=Subingsubing|first=Krixia|title=Nagpadala ng mas maraming opisyal ang bagong matataas na opisyal ng Caloocan upang pigilan ang mga pamamaril|url=https://newsinfo.inquirer.net/978676/new-caloocan-top-cop-deploys-more-officers-to-stop-shootings|access-date=Agosto 17, 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]]|publisher=Inquirer Interactive, Inc.|date=Marso 28, 2018}}</ref> | Marso 27, 2018 |- | Noel R. Flores<ref>{{cite news|last=David|first=Jun|title=Dating hepe ng pulisya ng Pasay, bagong hepe ng Caloocan|url=https://manilastandard.net/?p=296039|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[Manila Standard]]|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|date=Mayo 30, 2019}}</ref> | Mayo 30, 2019 |- | Dario M. Menor<ref>{{cite news|last1=Tupas|first1=Emmanuel|last2=Servallos|first2=Neil Jayson|title=3 mga hepe ng pulisya ng lungsod ang tinanggal sa pwesto dahil sa ilegal na pagsusugal|url=https://www.philstar.com/nation/2020/02/09/1991532/3-city-police-chiefs-axed-over-illegal-gambling|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Pebrero 9, 2020}}</ref> | Pebrero 7, 2020 |- | Samuel V. Mina Jr.<ref>{{cite news|last=Ong|first=Ghio|title=Tinanggal sa puwesto ang matataas na opisyal ng Caloocan matapos ang jailbreak|url=https://www.philstar.com/nation/2020/10/31/2053513/caloocans-top-cop-axed-after-jailbreak|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Oktubre 31, 2020|location=[[Manila]], Pilipinas|quote=Tinanggal sa puwesto si Col. Dario Menor noong Oktubre 23, isang araw matapos ang jailbreak[....] habang ang kanyang kapalit, si Col. Samuel Mina, ay nasa ilalim pa rin ng quarantine matapos mahawa ng COVID-19[...]}}</ref> | Oktubre 23, 2020 |} ==Heograpiya== Ang Caloocan ay nahahati sa dalawang lugar na hindi magkakadikit na may kabuuang pinagsamang lawak na {{convert|53.334|sqkm|sp=us}}. Ang Timog Caloocan, na may lawak na {{convert|13.625|sqkm|sp=us}}, ay napapaligiran sa timog ng [[Maynila]], sa silangan ng [[Lungsod ng Quezon]], sa kanluran ng [[Navotas]], sa hilaga-hilagang-kanluran ng [[Malabon]], at sa hilaga ng [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]]. Ang Hilagang Caloocan, na may lawak na {{convert|39.709|sqkm|sp=us}}, ay may hangganan sa timog-timog-silangan ng [[Lungsod ng Quezon]], sa timog-kanluran ng [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]], sa hilaga ng [[Marilao]], [[Meycauayan]] at [[San Jose del Monte]] sa lalawigan ng [[Bulacan]], at sa hilagang-silangan ng [[Rodriguez, Rizal|Rodriguez]] sa lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]].<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> ===Topograpiya=== [[File:Topo Map Caloocan South.png|thumb|Elevation map ng timog Caloocan]] Ang Timog Caloocan, kung saan matatagpuan ang karamihan sa mga establisyimento ng komersyo at industriya, ay nasa karaniwang patag at madaling mapuntahan na lupain, na may mga dalisdis mula 0–3%. Ang topograpiya ay unti-unting nagbabago mula sa malumanay hanggang sa katamtamang pahilig hanggang sa gumulong sa kahabaan ng [[North Luzon Expressway]], na may mga dalisdis mula 3–18%. Ang pinakamataas na punto sa {{convert|35.00|m|sp=us}} mula sa antas ng dagat ay matatagpuan sa lugar na ito, habang ang pinakamababang punto ay nasa katimugang bahagi ng Dagat-Dagatan na humigit-kumulang {{convert|0.993|m|sp=us}} mula sa antas ng dagat.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan">{{cite web|url=http://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-2017-2025-LCCAP.pdf|title=Climate change action plan|date=2016|website=caloocancity.gov.ph|access-date=Hulyo 11, 2020|archive-date=Hulyo 17, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717175130/http://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-2017-2025-LCCAP.pdf|url-status=dead}}</ref> Ang Hilagang Caloocan ay nailalarawan sa pamamagitan ng banayad hanggang matarik na alun-alon hanggang paikot na topograpiya na may mga dalisdis mula 3–18%, karamihan ay makikita sa hilaga at gitnang bahagi, na unti-unting nagiging patimog na patag na lupain pababa sa timog-kanlurang dulo ng hangganan. Dahil madaling puntahan ng mga pangunahing kalsada, maraming industriyal at residensyal na subdibisyon ang naitayo sa halos pantay na lupang ito.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> ===Heolohiya=== Ang heolohikal na pormasyon ng dalawang bahagi ng Caloocan ay iba-iba sa uri at katangian. at partikular na inuuri bilang quaternary [[alluvium]], [[tuff]] at tuffaceous sediment, [[pyroclastic flow]] deposito, at [[Conglomerate (geology)|conglomerates]]. Ang pormasyon sa silangang kalahati ng Metropolitan Manila na umaabot hanggang sa baybayin ng Manila Bay at kabilang ang mas malaking bahagi ng South Caloocan ay ang quaternary [[alluvium]], na binubuo ng mga hindi pinagsama-samang sediment na idineposito ng sapa na kinabibilangan ng buhangin, banlik, luwad at graba.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> Papuntang silangan ng South Caloocan, maaaring masubaybayan ang malalaking lugar na binubuo ng [[tuff]] at tuffaceous sediment, na kumakalat patungo sa buong silangang bahagi ng Metro Manila. Ang deposito ng [[Pyroclastic flow]] o [[igneous rocks]] na nabuo sa pamamagitan ng lithification ng ash flow ay naroroon din sa ilang hilagang gilid ng South Caloocan at sa karamihan ng mga bahagi ng North Caloocan. Sa hilagang-silangang hangganan ng Hilagang Caloocan, may natunton na [[konglomerate (heolohiya)|mga batong konglomerate]], tumatawid sa Tala Estate at umaabot sa lalawigan ng Bulacan at sa [[La Mesa Dam at Reservoir|La Mesa Watershed]].<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> Ang lupang matatagpuan sa parehong lugar ng Caloocan ay pangunahing nasa ilalim ng Novaliches Series, na sumasaklaw sa 96% ng kabuuang lawak ng lupain ng lungsod. Ang Novaliches Series ay binubuo ng mapula-pulang kayumangging lupa, malutong ang pagkakapare-pareho at butil-butil ang istraktura. May mga spherical concretion sa ilalim ng lupa at sa ilalim ay tuffaceous material na may iba't ibang antas ng pagkabulok at pag-weather. Ang tuffaceous material na ito ay nalalantad ng malawakang erosyon sa ilang lugar.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> ===Mga drainage sa ibabaw=== Ang Caloocan ay may mga tubig sa ibabaw na maaaring may natural na mga daluyan (mga sapa at ilog) o itinayo upang magsilbing mga drainage upang alisin ang sobrang tubig mula sa mga ibabaw ng lupa. Ang Timog Caloocan ay may humigit-kumulang {{convert|5.0|km|mi|sp=us|adj=mid|-long}} na mga bukas na kanal ng paagusan na pangunahing nagsisilbi sa reklamasyon na binubuo ng Kaunlaran Village (Dagat-Dagatan Development Project)<ref>{{cite PH act|chamber=GR|number=143230|url=https://lawphil.net/judjuris/juri2004/aug2004/gr_143230_2004.html|title=National Housing Authority vs. Baello|date=Agosto 20, 2004|accessdate=Hunyo 3, 2026}}</ref> at halos {{convert|11.3|km|mi|sp=us|adj=mid|-long}} na natural na tubig sa ibabaw na dumadaloy sa iba't ibang natural na sistema ng ilog. Kabilang dito ang [[Ilog Tullahan|Ilog Tinajeros-Tullahan]] sa hangganan ng Caloocan–Valenzuela; Maligaya Creek sa loob ng [[Libingan ng La Loma]] at tumatawid [[Rizal Avenue|Rizal Avenue Extension]]; Casili Creek na nagtatapos sa Estero de Maypajo, at Cantarilla/Panaca Creek sa kahabaan ng hangganan ng Caloocan–Malabon. Sa Hilagang Caloocan, ang lahat ng tubig sa ibabaw ay binubuo ng mga natural na batis, ang pinakamahaba ay ang Meycauayan-Marilao River na naghahati sa Caloocan at Bulacan. Kabilang sa iba pa ang Ilog Bagong Silang, Tala, Camarin, Pasong Malapad, at Bagumbong Creeks na tumatawid sa maraming subdibisyon, sa loob ng {{convert|52.7|km|sp=us}} na haba sa loob ng mga hangganan ng teritoryo ng lungsod.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> ===Klima=== Ang klima ay isang [[tropikal na klima ng sabana]] (Koppen: Aw), kung saan ang karamihan sa kabuuang ulan ay nangyayari sa loob ng mahaba at masaganang tag-ulan sa pagitan ng Mayo at Oktubre, ngunit ang klima ay hindi sapat na basa para maiuri ito bilang isang [[tropikal na klima ng monsoon]] (Koppen: Am). {{Weather box | lokasyon = Caloocan | lapad = awtomatiko | metric first = Oo | iisang linya = Oo | Enero mataas C = 29 | Enero mababa C = 20 | Pebrero mataas C = 30 | Pebrero mababa C = 20 | Marso mataas C = 32 | Marso mababa C = 21 | Abril mataas C = 34 | Abril mababa C = 23 | Mayo mataas C = 33 | Mayo mababa C = 24 | Hunyo mataas C = 31 | Hunyo mababa C = 25 | Hulyo mataas C = 30 | Hulyo mababa C = 24 | Agosto mataas C = 29 | Agosto mababa C = 24 | Setyembre mataas C = 29 | Setyembre mababa C = 24 | Oktubre mataas C = 30 | Oktubre mababa C = 23 | Nobyembre mataas C = 30 | Nobyembre mababa C = 22 | Disyembre mataas C = 29 | Mababa sa Disyembre C = 21 | Presipitasyon sa Enero mm = 7 | Presipitasyon sa Pebrero mm = 7 | Presipitasyon sa Marso mm = 9 | Presipitasyon sa Abril mm = 21 | Presipitasyon sa Mayo mm = 101 | Presipitasyon sa Hunyo mm = 152 | Presipitasyon sa Hulyo mm = 188 | Presipitasyon sa Agosto mm = 170 | Presipitasyon sa Setyembre mm = 159 | Presipitasyon sa Oktubre mm = 115 | Presipitasyon sa Nobyembre mm = 47 | Presipitasyon sa Disyembre mm = 29 | Mga araw ng ulan sa Enero = 3.3 | Mga araw ng ulan sa Pebrero = 3.5 | Mga araw ng ulan sa Marso = 11.1 | Mga araw ng ulan sa Abril = 8.1 | Mga araw ng ulan sa Mayo = 18.9 | Mga araw ng ulan sa Hunyo = 23.5 | Mga araw ng ulan sa Hulyo = 26.4 | Mga araw ng ulan sa Agosto = 25.5 | Mga araw ng ulan sa Setyembre = 24.5 | Mga araw ng ulan sa Oktubre = 19.6 | Mga araw ng ulan sa Nobyembre = 10.4 | Mga araw ng ulan sa Disyembre = 6.4 | pinagmulan 1 = Meteoblue<ref name="met_norms"> {{cite web | url = https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/san-jose-del-monte_philippines_1689395 | pamagat = Caloocan: Karaniwang Temperatura at Ulan | publisher = Meteoblue | access-date = Mayo 13, 2020 }}</ref> | petsa = Mayo 13, 2020 }} ===Mga barangay=== Ang Caloocan ay nahahati sa 188 mga barangay: {| class="wikitable collapsible collapsed" width=60% !style="background: yellow" colspan=3 align="center" |Caloocan (South) |- ! Barangay !! Zone !! Area/Name |- |Barangay 1 || 1<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone01.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 1] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091007151831/http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone01.pdf |date=2009-10-07 }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Sangandaan |- |Barangay 2 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 3 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 4 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 5 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 6 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 7 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 8 || 1 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 9 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 10 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 11 || 1 || Poblacion |- |Barangay 12 || 1 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 13 || 2<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone02.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 2]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 14 || 2 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 15 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 16 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 17 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 18 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 19 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 20 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 21 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 22 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 23 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 24 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 25 || 3<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone03.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 3]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Maypajo |- |Barangay 26 || 3 || Maypajo |- |Barangay 27 || 3 || Maypajo |- |Barangay 28 || 3 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 29 || 3 || Maypajo |- |Barangay 30 || 3 || Maypajo |- |Barangay 31 || 3 || Maypajo |- |Barangay 32 || 3 || Maypajo |- |Barangay 33 || 3 || Maypajo |- |Barangay 34 || 3 || Maypajo |- |Barangay 35 || 3 || Maypajo |- |Barangay 36 || 4<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone04.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 4]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Marulas |- |Barangay 37 || 4 || Marulas |- |Barangay 38 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 39 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 40 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 41 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 42 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 43 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 44 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 45 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 46 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 47 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 48 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 49 || 5<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone05.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 5]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 50 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 51 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 52 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 53 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 54 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 55 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 56 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 57 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 58 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 59 || 6<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone06.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 6] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101011074521/http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone06.pdf |date=2010-10-11 }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 60 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 61 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 62 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 63 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 64 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 65 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 66 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 67 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 68 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 69 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 70 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 71 || 7<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone07.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 7]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 72 || 7 || [[Victory Liner]] Compound, Grace Park East |- |Barangay 73 || 7 || PNR Compound, Grace Park East |- |Barangay 74 || 7 || Heroes Del 96, Grace Park East |- |Barangay 75 || 7 || Heroes Del 96, Grace Park East |- |Barangay 76 || 7 || Monumento, Grace Park East |- |Barangay 77 || 7 || Caimito Road, University Hills |- |Barangay 78 || 7 || Monumento, University Hills |- |Barangay 79 || 7 || Caimito Road, University Hills |- |[[Barangay 80]] || 7 || University Hills Subdivision (University of the East) |- |Barangay 81 || 8<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone08.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 8]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 82 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 83 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 84 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 85 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 86 || 8 || Calaanan Compound, Grace Park East |- |Barangay 87 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 88 || 8 || Ever Gotesco Malls, Grace Park East |- |Barangay 89 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 90 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 91 || 8 || Our Lady of Grace, Grace Park East |- |Barangay 92 || 8 || Madre Ignacia, Grace Park East |- |Barangay 93 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 94 || 9<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone09.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 9]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Biglang-Awa, Grace Park East |- |Barangay 95 || 9 || Balintawak |- |Barangay 96 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 97 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 98 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 99 || 9 || Dorotea Compound, Balintawak |- |Barangay 100 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 101 || 9 || Galino, Grace Park East |- |Barangay 102 || 9 || 9th Avenue, Grace Park East |- |Barangay 103 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 104 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 105 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 106 || 10<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone10.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 10]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park East |- |Barangay 107 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 108 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 109 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 110 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 111 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 112 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 113 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 114 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 115 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 116 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 117 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 118 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 119 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 120 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 121 || 11<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone11.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 11]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park East |- |Barangay 122 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 123 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 124 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 125 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 126 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 127 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 128 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 129 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 130 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 131 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 132 || 12<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone12.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 12]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio West |- |Barangay 133 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 134 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 135 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 136 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 137 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 138 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 139 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 140 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 141 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 142 || 13<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone13.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 13]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio West |- |Barangay 143 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 144 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 145 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 146 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 147 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 148 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 149 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 150 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 151 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 152 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 153 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 154 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 155 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 156 || 14<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone14.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 14]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio East |- |Barangay 157 || 14 || Bagong Barrio East |- |Barangay 158 || 14 || Baesa, Eternal Gardens Memorial Park |- |Barangay 159 || 14 || Baesa |- |Barangay 160 || 14 || Libis Baesa |- |Barangay 161 || 14 || Libis Reparo |- |Barangay 162 || 14 || Santa Quiteria |- |Barangay 163 || 14 || Santa Quiteria |- |Barangay 164 || 14 || Talipapa |} {| class="wikitable collapsible collapsed" width=75% !style="background: green" colspan=6 align="center" |Caloocan (North) |- ! Barangay !! Zone !! Area/Name |- |Barangay 165 || 15<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone15.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 15]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagbaguin |- |Barangay 166 || 15 || Kaybiga |- |Barangay 167 || 15 || Llano (Llano Road, PLC Subdivision, Silanganan Subdivision, Sunriser Village, Sagrado Village, Dolmar Golden Hills Subdivision, Miranda Subdivision, Whispering Palms Subdivision) |- |Barangay 168 || 15 || Deparo (Deparo Road, Teofilo Samson Road, Kabatuhan Street) |- |Barangay 169 || 15 || BF Homes (Estrella Homes, Santa Fe Homesite, BF Homes Caloocan Phase 1, and 2) |-i |Barangay 170 || 15 || Deparo 2 (Amparo Novaville, SM Homes, Cefels 2 Subdivision, Diamante Neighborhood, BF Homes Caloocan Phase 3) |- |Barangay 171 || 15 || Bagumbong (Bagumbong Road, Bagumbong Dulo, Taas Street, Rainbow Village V, Bankers Village, Shelterville) |- |Barangay 172 || 15 || Urduja Village, Merry Homes II, Zabarte |- |Barangay 173 || 15 || Congress Village, Palmera Spring II, Senate Village, Hillcrest Village |- |Barangay 174 || 15 || Camarin |- |Barangay 175 || 15 || Camarin | | | |- |Barangay 176–A, B, C, D, E, F || 15 || [[Bagong Silang]] | |- |Barangay 177 || 15 || Camarin (Cielito Homes, Capitol Parkland, Franville IV) |- |Barangay 178 || 15 || Camarin |- |Barangay 179 || 16<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone16.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 16]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Amparo, (Amparo Subdivision, Dela Costa Homes II, Capitol Park Homes II, Sacred Heart Village, Roseville Subdivision) |- |Barangay 180 || 16 || Tala (Miramonte Heights, Soldiers Hills III and Victory Heights Subdivision) |- |Barangay 181 || 16 || Pangarap Village |- |Barangay 182 || 16 || Pangarap Village |- |Barangay 183 || 16 || Tala (Midway Park Subd., Mountain Heights Subd.) |- |Barangay 184 || 16 || Tala (Bankers' Village II, Cefels Park III) |- |Barangay 185 || 16 || Tala (Malaria) |- |Barangay 186 || 16 || Tala (Barracks II, LD Village, Admin Site) |- |Barangay 187 || 16 || Tala (Barrio San Lazaro, Barrio San Jose, Barrio Santo Niño, Barrio San Roque, Sto. Cristo) |- |Barangay 188 || 16 || Tala (Phase 12, Riverside, San Isidro, Concepcion, Sta. Rita) |} ===Mga Alitan sa Teritoryo=== Ang Caloocan ay may tatlong hindi pa nareresolbang alitan sa hangganan. Ang alitan nito sa [[San Jose del Monte]], [[Bulacan]], na nakatala bilang G.R. No. 142601 na may petsang Oktubre 23, 2006, ay sumasaklaw sa mga bahagi ng Pangarap Village at tila Bankers Village 2 na dating bahagi ng Tala Estate. Ang kawalan ng hurisdiksyon ng Commission on Settlement of Land Problems (COSLAP) ay nagresulta sa pagpapawalang-bisa ng desisyon nito.<ref>{{cite PH act|chamber=GR|number=142601|title=National Housing Authority vs. Commission on the Settlement of Land Problems, Municipality of San Jose del Monte, Bulacan, Sps. Angel at Rosario Cruz, Rufino Laan, Rufino Laan Santos, Andres Nepomuceno, Sps. Alberto at Herminia Hagos, Leon Guilalas, Sps. Oscar at Haydee Badillo|url=https://lawphil.net/judjuris/juri2006/oct2006/gr_142601_2006.html|publisher=Lawphil|date=Oktubre 23, 2006|accessdate=Mayo 1, 2024}}</ref> Ang alitan nito sa [[Lungsod ng Quezon]] ay umiikot sa Barangay Baesa ng huli. Mayroon ding mga pagkakaiba sa hangganan sa kahabaan ng [[Andres Bonifacio Avenue]] malapit sa [[Manila North Cemetery]] at Barrio San Jose ng Caloocan.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 14, 2016 |title=Bautista: Malinaw na mga alitan sa hangganan ng QC |publisher=Manila Standard |url=https://manilastandard.net/mobile/article/224135 |access-date=September 3, 2021 }}</ref> Ang alitan nito sa [[Malabon]] ay kinasasangkutan ng Barangays 160 at 161 ng Caloocan sa Libis Baesa, na parehong inaangkin ng mga lungsod na nasa loob ng kanilang hurisdiksyon. Noong 2025, ibinasura ng [[Korte Suprema ng Pilipinas]] ang petisyon ng Caloocan na kumukuwestiyon sa konstitusyonalidad ng Republic Act No. 9019 (Malabon City Charter), na binanggit na ito ay napaaga. Ikinatuwiran ng Caloocan na ang parehong barangay ay kasama sa teritoryo nito bilang bahagi ng Republic Act No. 3278 (Caloocan City Charter) at inangkin na ang mga residente ng parehong barangay ay palaging bumoto sa mga halalan sa Caloocan simula noong 1961.<ref>{{cite news|url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/caloocan-malabon-boundary-dispute-a5260-20250704-lfrm|title=Ngayon Ko Nalaman: Ang Hindi Pagkakasundo sa Hangganan sa Pagitan ng Caloocan at Malabon|date=Hulyo 4, 2025|accessdate=Setyembre 11, 2025|website=Esquire Philippines|first=Nick|last=Aguila}}</ref> Sa halip, inatasan ng Korte ang parehong lungsod na lutasin ang isyu sa pamamagitan ng mga pamamaraan sa ilalim ng Local Government Code, simula sa kani-kanilang mga konseho ng lungsod.<ref>{{cite balita|url=https://www.philstar.com/nation/2025/02/26/2424346/sc-orders-caloocan-malabon-resolve-your-territorial-dispute|title=Iniutos ng SC sa Caloocan, Malabon: Lutasin ang inyong alitan sa teritoryo|first1=Mark Ernest|last1=Villeza|first2=Daphne|last2=Galvez|publisher=The Philippine Star|date=Pebrero 26, 2025 |accessdate=Abril 15, 2025}}</ref> Bago ito, noong 2014, pumirma ang mga pamahalaang lungsod ng Caloocan at [[Malabon]] ng isang memorandum of understanding (MOU) upang paunlarin ang {{convert|80|ha}} ng pinagtatalunang lupa na matatagpuan sa loob ng lugar ng Libis Baesa ng Caloocan at ng Barangay Potrero ng Malabon. Pinigilan ng MOU ang anumang desisyon ng korte sa hindi pagkakasundo na nagsimula noong 2001, nang ang Malabon, nang ito ay gawing isang lungsod na may mataas na antas ng urbanisasyon, ay kumuha ng kontrol sa mga lupang dating nasa ilalim ng hurisdiksyon ng Caloocan.<ref>{{cite news|url=https://www.philstar.com/metro/2014/06/18/1335945/caloocan-malabon-settle-land-row|title=Caloocan, Malabon ay nanirahan sa land row|first1=Ramil|last1=Bajo|first2=Rey|last2=Galupo|date=Hunyo 18, 2014|accessdate=Mayo 1, 2024|work=The Philippine Star}}</ref> ==Ekonomiya== {{stack|float=left|{{PH poverty incidence}}}} [[File:Malansing (Sangandaan) Market, Caloocan, Hunyo 2024.jpg|thumb|Malansing Market sa Sangandaan]] Ayon sa Cities & Municipalities Competitive Index ng [[Department of Trade and Industry (Philippines)|Department of Trade and Industry]], ang Caloocan ay mayroong [[dinamismong pang-ekonomiya]] na 20% noong 2024, ika-15 sa mga lokal na yunit ng pamahalaan (LGU) sa Pilipinas.<ref>{{cite web|url=https://cmci.dti.gov.ph/lgu-profile.php?lgu=Caloocan&year=2024|title=Caloocan Profile|accessdate=Setyembre 8, 2024|website=Cities & Municipalities Competitive Index|publisher=[[Department of Trade and Industry (Pilipinas)|Kagawaran ng Kalakalan at Industriya]]}}</ref> Kilala ang lugar ng Caloocan sa [[10th Avenue, Caloocan|10th Avenue]] dahil sa mga kumpol ng mga nagtitinda ng motorsiklo at mga nagtitinda ng mga piyesa ng motorsiklo. Kabilang sa mga pangunahin at sikat na kalye ang P. Zamora Street at A. Mabini Street. [[File:999 Shopping Mall Caloocan, Mayo 2023.jpg|thumb|999 Shopping Mall Caloocan]] [[File:SM Caloocan Day Picture.jpg|thumb|SM City Caloocan]] Mayroon ding ilang shopping mall at stand-alone supermarket at hypermarket ang lungsod. Sa katimugang bahagi ay ang [[SM City Grand Central]] (sa dating site ng Ever Gotesco Grand Central), [[Puregold]] Monumento, [[Puregold]] Maypajo, Victory Central Mall, Araneta Square, Uniwide Warehouse Club Monumento, LRT Caloocan Mall, [[SM Hypermarket]] Monumento, SM Center Sangandaan, 999]Martin Calocano, at [Cal. Sa kabilang banda, sa hilagang bahagi ay ang Zabarte Town Center, Holiday Island Mall, Metroplaza Mall, [[Primark Town Center]] Deparo, Primark Town Center Brixton, at [[SM City Caloocan]].<ref>{{cite news |last1=Quevedo |first1= Richbon|title=SM's 86th mall spurring Caloocan dev't|url= https://tribune.net.ph/2024/05/16/sms-86th-mall-spurring-caloocan-devt|accessdate=May 17, 2024 |publisher= [[Daily Tribune (Philippines)]]|date=May 17, 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://ncr.emb.gov.ph/wp-content/uploads/2023/02/4.-SM-City-Deparo-Executive-Summary.pdf|title=SM CITY DEPARO Lokasyon|website=EMB - Pambansang Punong Rehiyon|accessdate=Enero 25, 2024|date=Pebrero 2023}}</ref> May mga pabrika at industriyal na lugar din na naitayo sa iba't ibang bahagi ng Caloocan. Ang mga tagagawa ay nakakonsentra sa hilagang bahagi, lalo na sa Bagumbong, Kaybiga, Llano, at Tala, habang ang mga industriya ng plastik at bakal ay nakakonsentra sa katimugang bahagi. Ang Tala ang nagho-host ng Victoria Wave Special Economic Zone, isang {{convert|25|ha|sp=us|adj=on}} rehistradong sona sa ilalim ng [[Philippine Economic Zone Authority]].<ref>{{cite web|url=http://victoriawave.com.ph/|title=Victoria Wave Special Economic Zone|accessdate=Abril 10, 2022}}</ref> Ang [[NLEX Corporation]], ang may hawak ng konsesyon ng [[North Luzon Expressway]], ay may punong tanggapan sa Caloocan. Ang pangunahing bahagi ng expressway, ang [[NLEX Harbor Link]], at ang [[NLEX Connector]] ay tumatawid sa South Caloocan. Ang mga nakaplanong expressway tulad ng [[North Luzon East Expressway]] at North Access Link Expressway ay nakatakdang dumaan sa Caloocan. ==Demograpiko== {{Populasyon}} [[File:4th Avenue (Caloocan) 8May2025.jpg|thumb|Tanawin ng residential area sa Grace Park East]] Noong 2024, ang lungsod ay may populasyon na 1,712,945 katao, na ginagawa itong pang-apat na pinakamalaking lungsod sa Pilipinas sa mga tuntunin ng populasyon.{{PH wikidata|population_reference}} Sa ilalim ng parehong taon ng senso, ang Caloocan South (Barangays 1 hanggang 164) ay naitala na may populasyon na 602,818, at ang Caloocan North (Barangays 165 hanggang 188) ay naitala na may populasyon na 1,110,127. Kung ang dalawang distrito ay ituturing na magkahiwalay na lungsod, isa pa rin sana sila sa pinakamalaki sa bansa sa taong senso ng 2024, na nasa ika-5 at ika-17 pwesto ayon sa pagkakabanggit sa mga tuntunin ng populasyon. Ang densidad ng populasyon ng Caloocan ({{convert|{{sigfig|1661584/55.8|2}}|PD/km2|disp=or|sp=us}}) ay higit pa sa kabuuang densidad ng Pambansang Kabisera.{{PH wikidata|population_reference}} Ang unang distrito ng Caloocan ay dating pinakamataong distrito ng lehislatura sa bansa, na may 1.19 milyong katao noong 2015,{{PH census|2015}} bago ang paglikha ng ika-3 distrito na inalis mula rito. ===Wika=== Karamihan sa mga residente ay nagsasalita ng [[wikang Filipino|Filipino]] ([[wikang Tagalog|Tagalog]]) at [[Philippine English|English]], na may malaking bilang ng mga nagsasalita ng iba pang [[Mga Wika ng Pilipinas|mga wika at diyalekto ng Pilipinas]]. ===Relihiyon=== {{Tingnan din|Listahan ng mga simbahang Katoliko sa Metro Manila}} Tulad ng maraming iba pang lugar sa bansa, ang Caloocan ay pangunahing [[Simbahang Katolika sa Pilipinas|Katoliko Romano]]. Dito matatagpuan ang [[Diyosesis ng Kalookan]] sa katimugang bahagi nito, habang ang hilagang bahagi nito ay nasa ilalim ng [[Diyosesis ng Novaliches na Romano Katoliko]]. Mayroon ding malaking presensya ng [[Iglesia ni Cristo]] at iba pang [[Protestanismo sa Pilipinas|Protestanteng]] mga simbahan sa lungsod. <!-- Huwag ilista ang lahat ng simbahan o lugar ng pagsamba dahil ang Wikipedia ay hindi isang direktoryo [[WP:DIRECTORY]]. --> {{clear left}} == Pamahalaan == === Alkalde === {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=0 |- | colspan=2 | <hr> |- valign=top ! Alkalde !! Panunungkulan |- | colspan="2" | <hr> |- |Pedro Sevilla ||align=center| 1902–1905 |- |Silverio Baltazar ||align=center|1904–1906 |- |Tomas Susano||align=center|1906–1908 |- |Leon Nadurata|| align=center|1908–1910 |- |Emilio Sanchez|| align=center|1910–1913 |- |Godofredo Herrera || align=center|1913–1915 |- |Jose Sanchez|| align=center|1915–1921 |- |Dominador Aquino || align=center|1922–1925 |- |Pablo Pablo|| align=center|1926–1928 |- |Dominador Aquino|| align=center|1928–1931 |- |Pablo Pablo|| align=center|1932–1940 |- |Cornelio Cordero|| align=center|1941–1944 |- |Oscar Baello|| align=center|1945–1946 |- |Jesus Basa|| align=center|1946–1951 |- |Macario Asistio, Sr.|| align=center|1952–1971 |- |Marcial Samson|| align=center|1972–1976 |- |Alejandro Fider|| align=center|1976–1978 |- |Virgilio Robles|| align=center|1978–1980 |- |Macario Asistio, Jr.|| align=center|1980–1986 |- |Virgilio Robles||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 1986 |- |Antonio Martinez|| align=center|1986–1988 |- |Macario B. Asistio, Jr.|| align=center|1988–1995 |- |Reynaldo Malonzo || align=center|1995–2004 |- | Enrico Echiverri || align="center" |2004–2013 |- | Oscar Malapitan || align="center" |2013-2022 |- | Along Malapitan || align="center" |2022-Ngayon |- | <hr> | |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Metro Manila}} {{Mga Lungsod sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Caloocan]] [[Kategorya:Lungsod ng Caloocan]] tm7bcjad5tni5m1md9ek6coa7nwx109 2214316 2214315 2026-07-03T03:04:39Z ~2026-37929-56 163601 2214316 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Caloocan | native_name = ᜃᜎᜓᜂᜃᜈ᜔ | sealfile = | caption = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na ipinakikita ang lokasyon ng Lungsod ng Caloocan | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = | founded = 1815 | cityhood = Pebrero 16, 1962 | barangays = 188 | class = Ika-1 klaseng lungsod | mayor = Dale Gonzalo Malapitan | language = [[Wikang Tagalog|Tagalog]]<br>[[Taglish]] | areakm2 = 55.80 }} Ang '''Caloocan''' (<small>pagbigkas:</small> ka•lo•ó•kan), o ang '''''Makasaysayang Lungsod ng Caloocan''''', ay isa sa mga lungsod na bumubo sa [[Kalakhang Maynila]] sa [[Pilipinas]]. Kanugnog ito ng [[Maynila]] sa hilaga. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. Nahahati sa dalawang bahagi ang Caloocan mula nang ilipat mga barrio nito sa noo'y itinatatag na [[Lungsod Quezon]].<ref>{{cite web | url = http://caloocancity.gov.ph/about-us | title = About Us | publisher = Lungsod ng Caloocan | accessdate = Oktubre 4, 2015 | language = Ingles | archive-date = Oktubre 11, 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151011072132/http://caloocancity.gov.ph/about-us | url-status = dead }}</ref> Matatagpuan ang Katimogang Caloocan sa hilaga ng Maynila at napapaligiran ng lungsod ng [[Malabon]] at lungsod ng [[Valenzuela, Kalakhang Maynila|Valenzuela]] sa hilaga, lungsod ng [[Navotas]] sa kanluran, at [[Lungsod Quezon]] sa silangan. Pinakahilagang teritoryo ng Kalakhang Maynila ang Hilagang Caloocan na nasa silangan ng Valenzuela, hilaga ng Lungsod Quezon, at timog ng lungsod ng [[San Jose del Monte]] sa lalawigan ng [[Bulacan]]. ==Pangalan== Ang Caloocan bilang isang [[pangalang pampook]] ay mula sa salitang ugat na "lo-ok;" "kalook-lookan" (o "kaloob-looban") na nagngangahulugang "pinakaloob na lugar." Kolokyal na binabaybay ang pangalan ng lungsod bilang '''Kalookan'''. May magkakaibang kagustuhan ukol sa nais na baybay ng pangalan ng lungsod. Ang kaibhan at ang tilang kalituhan sa pagbaybay ay nagsimula noong unang bahagi ng dekada-1970, nang ipinasa ng lupong munisipal ang isang resolusyon na nag-uutos sa mga kagawarang panlungsod na gumamit ng pangalang "Kalookan." Ngunit naantala ang pagpapatupad ng resolusyon nang isinailalim ang bansa sa [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|batas militar]] noong Setyembre 1972. Pagkaraang ibinalik ang mga sangguniang panlungsod at pambayan, inihain ni noo'y Konsehal na si Aurora Asistio-Henson ang Resolusyon Blg. 006 na nagbabago sa naunang resolusyon at itinataguyod ang [[nasyonalismong Filipino]] sa pamamagitan ng pag-uutos sa lahat ng mga residente at mga tanggapan at establisimiyento ng lungsod - "pampubliko man o pampribado" - na ibaybay ang pangalan ng lungsod bilang "Kalookan." Ayon kay Henson, ang "naka-Filipinong baybay" ay nagbibigay ng diwa at kahulugan sa kasaysayan ng lungsod. Dagdag niya, dapat itong gamitin "sa gusaling panlungsod, sa mga gusaling pambarangay, mga palengke, at ibang mga lugar para sa kabatiran at paggabay sa lahat na sangkot." Gayunpaman, mariing kinondena ito ng mga residente, may-ari ng mga negosyo, at opisyal. Tinuring na iligal ni Virgilio Robles, dating mambabatas at alkalde ng lungsod, ang hakbang dahil wala itong pagsang-ayon ng Kongreso. Dagdag niya na binaybay ang pangalan ng lungsod bilang "Caloocan" tulad ng ipinakikita ng karta ng lungsod (''city charter''). Ang pagkalahatang kagustuhan sa pagbaybay ng pangalan sa mismong lungsod ay "Caloocan" at hindi "Kalookan," sa kabila ng umiiral na ordinansang panlungsod, bagamat humantong ang kalituhan sa iba't-ibang mga pagbaybay ng pangalan sa maraming mga negosyo sa lungsod. Nakabaybay na "Caloocan" ang pangalan ng lungsod sa opisyal na sagisag, at pabor ang gayong pagbaybay sa maraming mga barangays at mga paaralang pampubliko at pampribado sa lungsod. Ang "Kalookan" ay nais na baybay ng ''Directories of the Philippines Corporation'' (DPC) na nakahimpil sa Makati, habang pabor naman sa baybay na "Caloocan" ang maraming mga pahayagang pambansa at magasin, pati mga gumagawa ng mapa tulad ng HYDN Publishing na nakahimpil sa Mandaluyong.<ref>{{cite news |url=https://www.manilatimes.net/2004/10/19/opinion/confusion-over-spelling-caloocan-or-kalookan/687279/ |title=Confusion over spelling: Caloocan or Kalookan? |work=[[The Manila Times]] |date=Oktubre 19, 2004 |accessdate=Abril 2, 2020 |archive-date=Nobiyembre 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109161917/https://www.manilatimes.net/2004/10/19/opinion/confusion-over-spelling-caloocan-or-kalookan/687279/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.pna.gov.ph/opinion/pieces/166-which-is-which-caloocan-or-kalookan |title=Which is which, Caloocan or Kalookan? |work=[[Philippine News Agency]] |last=Samonte |first=Severino |date=Disyembre 6, 2018 |accessdate=Abril 2, 2020}}</ref> ==Kasaysayan== [[File:Mga Boluntaryo ng ika-20 Kansas na nagmamartsa sa Caloocan sa gabi.jpg|left|thumb|Ang tren ng bala at mga reserba ng ika-20 Kansas Volunteers, si Col. Frederick R. Funston, na nagmamartsa sa Caloocan sa gabi pagkatapos ng labanan noong Pebrero 10.]] ===Panahon ng kolonyal na Espanyol=== Sa simula, ang Caloocan ang lugar kung saan nagtatagpo ang lumang bayan ng [[Tondo, Maynila|Tondo]] at [[Malabon|Tambobong]], na matatagpuan sa baybayin ng ''Dagát-Dagatan'', isang hugis-gasuklay na laguna sa loob ng bansa sa kanluran. Ang pamayanan sa tabi ng dalampasigan ay kilala bilang "''Aromahan''", o "''Espina''" sa mga Kastila, at nahiwalay sa Look ng Maynila sa pamamagitan ng makipot na tagaytay mula Tondo patungo sa bukana sa [[Navotas|Kinabutasan]] patungo sa dagat.<ref name="The Role of Kalookan in the Nation's Quest for Freedom"> |first1=Agapito |title=Ang Papel ng Kalookan sa Paghahanap ng Bayan para sa Kalayaan |url=http://sangandaan.net/kalookan/P1A1TOC.htm |access-date=Abril 26, 2020 |archive-date=Enero 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200119085101/http://sangandaan.net/kalookan/P1A1TOC.htm |url-status=dead }}</ref> Pagsapit ng huling bahagi ng 1700s, ang mga mangingisda ng Aromahan ay lumawak patungo sa isang burol sa silangan ng Dagat-Dagatan. Ang natural na mabatong burol na ito ay tinawag na "''Kaloogan''", na nangangahulugang "loob na teritoryo." Dahil ang Aromahan ay nailagay sa paligid, ang lugar na ito sa tuktok ng burol ay tinirhan din ng mga inaaping tao mula sa Tondo, na naging bagong sentro ng komunidad noong 1802. Sa silangan ay isang malawak na lupain na [[Imperata cylindrica|natatakpan ng cogon]]. Sa kalaunan ay tinawag na "''Kalaanan''", ibig sabihin ay "flat grassland" sa lumang Tagalog, ang lugar na ito ay kilala na ngayon bilang Grace Park.<ref name="The Role of Kalookan in the Nation's Quest for Freedom" /> Naging munisipalidad ang Caloocan nang mahiwalay ito sa Tondo noong 1815. Ang orihinal na teritoryo nito ay umaabot hanggang sa paanan ng [[Marikina]], [[San Mateo, Rizal|San Mateo]] at [[Rodriguez, Rizal|Montalban]] sa silangan; [[Tinajeros, Malabon|Tinajeros]], [[Tanza, Navotas|Tanza]], at Tala ilog sa hilaga; [[San Juan, Metro Manila|San Juan del Monte]], [[San Francisco del Monte]], [[Sampaloc, Manila|Sampalok]], [[Santa Cruz, Manila|Santa Cruz]] at Tondo sa timog; at Dagat-dagatan at Aromahan sa kanluran.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan">{{Banggitin ang web |url=https://caloocancity.gov.ph/about-us/history/ |title=Kasaysayan ng Caloocan |website=Lungsod ng Caloocan |access-date=Pebrero 23, 2024 |archive-date=Hulyo 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711082107/https://caloocancity.gov.ph/about-us/history/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.yodisphere.com/2021/08/Caloocan-City-History.html |title=Kasaysayan ng Lungsod ng Caloocan - El Pueblo de Caloocan Provincial de Manila {{!}} Metro Manila Pilipinas|date=Agosto 2021 |accessdate=Mayo 6, 2022|website=yodisphere.com}}</ref> Ang gusali ng lokal na pamahalaan ay itinayo sa medyo maayos na bahagi sa itaas lamang ng Libis Espina. Ang lumang kapilya ng Aromahan ay tuluyang inabandona at isang bagong [[Caloocan Catedral|simbahan ang itinayo]] na nakaharap sa munisipyo. Upang makatakas sa mga awtoridad ng Espanya, marami mula sa lugar ang umalis sa mismong bayan at nagtago sa mga damuhan ng [[Balingasa|Balintawak]] at Pugad-Lawin, kung saan nilabanan ng mga tao ang mga panginoong maylupa ng Hacienda de Maysilo para sa mga karapatan sa lupa, na nagpatuloy nang halos isang daang taon.<ref name="Ang Papel ng Kalookan sa Paghahanap ng Bansa para sa Kalayaan" /><ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Noong 1888, nauna ang steam [[tranvia]] kaysa sa pag-uugnay sa bayan sa kabisera at sa mga bayan sa baybayin ng Malabon at Navotas noon. Noong 1891, binuksan ng [[Manila Railroad Company]] ang [[estasyon ng Caloocan|isang estasyon ng tren]] sa bayan.<ref>{{cite web|url=https://pnr.gov.ph/about-contact-us/who-we-are/pnr-in-philippine-history/24-history/126-pnr-historical-highlights|title=MGA HIGHLIGHTS SA KASAYSAYAN NG PNR|website=Philippine National Railways|access-date=Abril 3, 2022}}</ref> ====Ang Rebolusyong Pilipino==== {{Tingnan din|Rebolusyong Pilipino}} Mahalaga sa kasaysayan ang Caloocan dahil ito ang sentro ng mga aktibidad para sa [[Katipunan]], ang lihim na militanteng samahan na naglunsad ng [[Rebolusyong Pilipino]] laban sa Imperyong Espanyol. Sa isang bahay sa Caloocan, ginanap ang mga lihim na pagpupulong nina [[Andrés Bonifacio]] at ng kanyang mga tauhan, at sa mga paligid ng lungsod kung saan naganap ang unang armadong engkwentro sa pagitan ng Katipunan at ng mga Espanyol. Sumiklab ang rebolusyon pagkatapos ng "[[Sigaw ng Pugad Lawin|Sigaw ng Balintawak]]" na pinangunahan ni Bonifacio laban sa Espanya noong Agosto 30, 1896. ===Panahon ng pagsalakay ng mga Amerikano=== [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68156741.jpg|thumb|left|Aviation view ng Caloocan, 1938]] Noong 1899, nagpakita ng pagtutol ang mga tao ng Caloocan sa pakikipagkasundo sa mga Amerikano, na determinadong palawigin ang kanilang kataas-taasang kapangyarihan sa bansa. Nilabanan ng mga kalalakihan ng Caloocan ang mga bagong mananakop noong Pebrero 23, 1899, ngunit hindi nagtagumpay ang mga lokal na sundalo dahil sa alitan ni [[Antonio Luna]] sa mga loyalista ni [[Emilio Aguinaldo]].<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Pagkatapos ay nasaksihan ng lungsod ang matinding labanan sa [[Digmaang Pilipino-Amerikano]], sa [[Labanan sa Caloocan]] at sa [[Ikalawang Labanan sa Caloocan]]. Noong 1901, sa ilalim ng [[Kasaysayan ng Pilipinas (1898–1946)|rehimeng Amerikano]], ang Caloocan, na dating bahagi ng [[Maynila (lalawigan)|lalawigan ng Maynila]], ay naging isa sa mga munisipalidad ng bagong tatag na lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]].<ref>{{Banggitin ang PH act|url=https://lawyerly.ph/laws/view/l2485 |date=Hunyo 11, 1901 |title=Isang Batas na Nagpapalapad ng mga Probisyon ng Batas ng Pamahalaang Panlalawigan sa Lalawigan ng Rizal |chamber=Act |number=942|access-date=Hunyo 12, 2022}}</ref> Dahil sa pagsasama-sama ng ilang munisipalidad noong 1903, ang [[Novaliches]], na noon ay isang malayang munisipalidad, ay naging bahagi ng Caloocan alinsunod sa Batas Blg. 942,<ref>{{cite PH act|url=https://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|chamber=Act|number=942|date=Oktubre 12, 1903|accessdate=Mayo 12, 2022|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima}}</ref> na inamyendahan ng Batas Blg. 984 at 1008 ng [[Komisyon ng Pilipinas]]. ===Panahon ng pananakop ng mga Hapones=== Noong 1942, ang Caloocan ay isa sa mga munisipalidad ng Rizal na pinagsama kasama ng Maynila at Lungsod Quezon upang mabuo ang [[Lungsod ng Malawakang Maynila]] bilang isang hakbang pang-emerhensya ni Pangulong [[Manuel L. Quezon]].<ref>{{cite PH act|chamber=EO|number=400, s. 1942|title=Paglikha ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|petsa=Enero 1, 1942|accessdate=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/}}</ref><ref name="emb">{{cite web|title=Kaligirang Pangkasaysayan|url=http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|website=DENR - Kawanihan ng Pamamahala ng Kapaligiran - Pambansang Rehiyon ng Punong Rehiyon|access-date=Mayo 28, 2022|archive-date=Abril 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402134109/http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|url-status=dead}}</ref> Nabawi nito ang katayuan nito bago ang digmaan bilang isang munisipalidad ng Rizal nang ang Lungsod ng Kalakhang Maynila ay binuwag epektibo noong Agosto 1, 1945.<ref name="eo58">{{cite PH act|chamber=EO|number=58, s. 1945|title=Pagbabawas ng Teritoryo ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Hulyo 26, 1945|accessdate=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/}}</ref> ===Pagiging Lungsod=== {{main|Mga Lungsod ng Pilipinas}} [[File:Aacaloocanjf.JPG|thumb|left|Ang lumang Bulwagan ng Lungsod ng Caloocan sa distrito ng Poblacion ang naging luklukan ng lokal na pamahalaan para sa Caloocan mula 1952 hanggang 2017.]] Noong 1961, matapos aprubahan ng [[Kongreso ng Pilipinas|Kongreso ng Pilipinas] ang Republic Act No. 3278, isang plebisito ang isinagawa.<ref name="ra3278" /> Opisyal na itinalaga ang Caloocan sa pagiging lungsod noong Pebrero 16, 1962.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Ang Caloocan ay nanatiling isang lungsod ng lalawigan ng Rizal hanggang Nobyembre 7, 1975, nang ito ay maging bahagi ng Pambansang Rehiyon ng Kabisera o [[Metro Manila]], sa bisa ng Atas ng Pangulo Blg. 824.<ref name="PD824">{{cite PH act|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|chamber=PD|number=824|title=Paglikha ng Metropolitan Manila at ng Komisyon ng Metropolitan Manila at para sa Iba Pang Layunin |date=Nobyembre 7, 1975 |access-date=Hulyo 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312121648/http://lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|archive-date=Marso 12, 2016|url-status=live}}</ref> ===Mga pagbabago sa teritoryo=== [[File:Mga pagbabago sa teritoryo ng Caloocan.png|upright=1.35|thumb|Mga pagbabago sa teritoryo ng Caloocan.<br/>{{color box|green}} Mga umiiral na hangganan ng teritoryo<br/>{{color box|#3E8EDE}} Hiniwalay ng Commonwealth Act No. 502 (1939)<br/>{{color box|yellow}} Hiniwalay ng Republic Act No. 392 (1949)]] Ang Caloocan ay dating sumasaklaw sa isang mas malaki at magkakadikit na lugar. Ang mga distrito ng [[Mga Barangay ng Quezon City|Balintawak]], [[Quezon City#La Loma|La Loma]] at [[Novaliches]] ay dating bahagi ng Caloocan. Ang Balintawak ay isang makasaysayang distrito dahil ito ang orihinal na lugar ng "Sigaw ng Pugad Lawin" (Unang Sigaw sa Balintawak) sa isang lokasyon na tinatawag na "Kang-kong" malapit sa bahay ni [[Melchora Aquino|Tandang Sora]]. Ang Novaliches ay isang malawak na sektor na may ilang mga dalisdis ng bundok na nagsilbing mga lugar ng pagpupulong at taguan para kay [[Andrés Bonifacio]] at sa ''Katipunan''. Noong panahon ng pananakop ng mga Amerikano, nagkaroon ng pagsasama-sama ng ilang mga munisipalidad. Sinakop ng Caloocan ang kalapit na bayan ng Novaliches noong Oktubre 12, 1903, ayon sa nakasaad sa Batas Blg. 942 ng [[Komisyon sa Pilipinas]], na nagdala sa kabuuang lawak nito sa humigit-kumulang {{convert|1,500|ha|sp=us}}.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan"/><ref>{{cite PH act|chamber=Act|number=942|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima| url=https://lawyerly.ph/laws/view/l89ad| publisher=Abogado| petsa=Oktubre 12, 1903| accessdate=June 7, 2024}}</ref> Nang likhain ang Commonwealth Act No. 502 [[Quezon City]] noong 1939, ang Caloocan ay nagbigay ng 1,500 ektarya ng lupa mula sa mga baryo o sitio ng Bagubantay (Bago Bantay), Balintauac (Balintawák), [[Balingasa]ningkongo, La Samdayingin, Kapolo, [[Balingasa]] (Lo Samdayingin, Kapolo) Malamig, Matalahib (kasalukuyang Santo Domingo), Masambong, Galas, San Isidro, San José, Santol at [[Tatalon]].<ref>Philippine Commission of the Census, Census of the Philippines, 1939, vol. 1, bahagi 4: Rizal (Manila: Bureau of Printing, 1940), p. 5</ref> Sa halip na tutulan ang paglilipat, kusang-loob na ibinigay ng mga residente ng Caloocan ang lupa sa paniniwalang makikinabang dito ang bagong [[Kabisera ng Pilipinas|kabisera]] ng bansa.<ref>{{cite PH act|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1939/10/12/commonwealth-act-no-502/|chamber=CA|number=502|title=Isang Batas para Bumuo ng Lungsod Quezon|date=Oktubre 12, 1939|access-date=Abril 21, 2022|archive-date=Marso 8, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308195829/https://www.officialgazette.gov.ph/1939/10/12/commonwealth-act-no-502/|url-status=dead}}</ref> Gayunpaman, noong 1949, ipinasa ng Kongreso ang Republic Act No. 392, na muling nagbigay-kahulugan sa hangganan ng Caloocan–Quezon City.<ref>{{Cite PH act|url=http://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-392.php|chamber=RA |number=392|title=An Commonwealth Act to Amend Numbered Section Amended, Redefining the Boundaries of Quezon City|date=June 18, 1949|accessdate=April 21, 2022}}</ref> The barrios of Baesa, Sangandaan, Talipapâ, San Bartolomé, Pasong Tamó, Novaliches Proper (poblacion), Banlat (present-day Tandang Pubag) kabilang sa Novaliches at may lawak na humigit-kumulang Ang {{convert|8,100|ha|sp=us}}, ay inalis mula sa Caloocan. Ang natitirang bahagi ng Novaliches ay tinatawag na ngayong Hilagang Caloocan. Dahil dito, hinati ang Caloocan sa dalawang bahagi: isang mas urbanisadong katimugang bahagi at isang suburban-rural na hilagang bahagi, na bahagi ng Novaliches.<ref>{{cite web|url=https://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-Citizens-Charter.pdf|title=Caloocan City Citizen's Charter|accessdate=Mayo 6, 2022|website=City of Caloocan|archive-date=Abril 7, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407124746/https://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-Citizens-Charter.pdf|url-status=dead}}</ref> Noong 1957, ang sityo ng Bagbaguin ay inihiwalay mula sa baryo ng Caybiga (Kaybiga) at ginawang isang natatanging baryo na kilala bilang Baryo. Bagbaguin.<ref>{{cite PH act|chamber=RA|number=1713|url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra1957/ra_1713_1957.html |title=An Act to Convert the Sitio of Bagbaguin, Municipality of Caloocan, Province of Rizal, into a Barrio Bagpaguin Municipality to be a Barrio Bagpaguin Municipality Barrio ng Caybiga ng Parehong Munisipyo |access-date=June 12, 2012|date=June 21, 1957}}</ref> ===Mga pagtatangka sa muling pagsasaayos=== Ang mga isyu tungkol sa badyet at pamamahala ng mga pamahalaang nayon ay humantong sa mga pagtatangka na muling istruktura ang mga ''[[barangay]]'' ng lungsod simula noong huling bahagi ng dekada 1980.<ref name="MS0189">{{cite news |last=Antolin |first=Arkhon |date=Enero 24, 1989 |title=Plebisito sa pagbabawas ng mga barangay ng Kalookan itinakda |url=https://books.google.com/books?id=wEJIAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA4&article_id=3964,3504619 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=4 |via=[[Google Books]]}}</ref><ref name="tPS0913" /> Isang panukalang batas na isinulat ng [[Distritong pambatas ng Caloocan|Ika-1 distrito ng lungsod]] [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kinatawan]] Virgilio Robles,<ref name="MS0189" /> na naglalayong bawasan ang mga barangay mula 188 patungong 60—tatlumpu sa [[Mga distrito ng Lehislatura ng Caloocan|bawat distrito ng lehislatura]]—ay inaprubahan bilang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas]] (RA) Blg. 6714 noong Pebrero 28, 1989.<ref name="ra6714">{{Banggitin ang batas ng PH|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1989/02/28/republic-act-no-6714/|chamber=RA|number=6714|title=Isang Batas na nagsasama, naghahati, at/o muling binubuhay ang iba't ibang barangay sa Lungsod ng Caloocan at para sa iba pang layunin|date=Pebrero 28, 1989|access-date=Hulyo 26, 2019|publisher=[[Opisyal na Gazette (Pilipinas)|Opisyal Gazette]]}}</ref> Isang plebisito ang ginanap noong Marso 10;<ref name="MS03a89" /><ref>{{cite PH act |title=Nagdedeklara sa Marso 10, 1989 bilang isang espesyal na araw sa Lungsod ng Caloocan |chamber=PP |number=384 |folio= |date=Marso 9, 1989 |url=https://lawphil.net/executive/proc/proc1989/proc_384_1989.html |access-date=Abril 6, 2024 |ref=}}</ref> na may 10% lamang na bilang ng mga botanteng bumoto<ref name="MS03b89" /> na may 384,981 rehistradong botante,<ref name="MS03a89">{{cite news |date=Marso 10, 1989 |title=Plebisito sa Kalookan ngayon |url=https://books.google.com/books?id=gY8VAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA41&article_id=4381,1475395 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=9 |via=[[Google Books]]}}</ref> karamihan sa mga kalahok na botante ay naiulat na tumutol sa panukala.<ref name="MS03b89">{{cite news |last=Mahilum |first=E. |date=Marso 11, 2023 |title=Mababa ang bilang ng mga botanteng bumoto para sa plebisito sa KC |url=https://books.google.com/books?id=go8VAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA9&article_id=4113,1664839 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=9 |via=[[Google Books]]}}</ref> Sa kabilang banda, ang mga residente ng [[Bagong Silang]] (Barangay 176), na noon ay pinakamataong barangay sa bansa at ginamit bilang relocation site para sa mga informal settler,<ref>{{cite news |last=Samonte |first=Severino |date=Mayo 20, 2023 |title=Mga Sulyap at Pagtingin: Paano naging pinakamalaking barangay sa PH ang Bagong Silang ng Caloocan |url=https://www.pna.gov.ph/opinion/pieces/688-how-caloocans-bagong-silang-became-biggest-barangay-in-ph |work=[[Philippine News Agency]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> umapela sa paghahati ng barangay simula noong 2013.<ref name="tPS0913">{{cite news |last1=Bajo |first1=Ramil |last2=Galupo |first2=Rey |date=Setyembre 17, 2013 |title=Sinusuportahan ng Alkalde ang hakbang na hatiin ang barangay ng Caloocan sa pito |url=https://www.philstar.com/metro/2013/09/17/1219131/mayor-supports-move-split-caloocan-barangay-seven/ |newspaper=[[The Philippine Star]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> Noong Abril 3, 2024, nilagdaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] [[Bongbong Marcos]] ang RA No. 11993 na hahati sa nayon sa anim.<ref>{{cite news |last=Bajo |first=Anna Felicia |date=Abril 5, 2024 |title=Pinirmahan ni Marcos ang batas na naghahati sa Bagong Silang, Caloocan sa 6 na barangay |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/metro/902772/marcos-signs-law-dividing-bagong-silang-caloocan-to-6-barangays/story/ |work=[[GMA News]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> Ito ay pinagtibay ng mayorya ng mga botante sa isang plebisito na ginanap noong Agosto 31.<ref name="bs2024">{{cite news |title=Pinayagan ng mga botante ng Caloocan ang paghahati Bagong Silang sa 6 na barangay |date=September 1, 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/news/2024/9/1/caloocan-voters-ok-splitting-bagong-silang-into-6-barangays-802 |work=[[ABS-CBN News]] |access-date1=September2} ===Digmaan sa droga sa Pilipinas=== {| class="floatright" style="padding: 1em; border-spacing: 1px; border: 1px solid darkgray; background-color: #F8F9FA; width:25em; font-size: 90%" |- ! style="text-align: left;" | Hepe ng Pulisya ! style="text-align: left;" | Petsa ng pagtatalaga <!-- o "Character" --> |- | Bartolome R. Bustamante<ref>{{cite news|last=Garcia|first=Danilo|title=Onsehan sa partihan, 2 holdaper itinumba ng kasamahan|url=https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/metro/2014/11/12/1390744/onsehan-sa-partihan-2-holdaper-itinumba-ng-kasamahan|access-date=August 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Pilipino Star]Novpublisher Ngayon] 12, 2014|lokasyon=[[Manila]], Pilipinas}}</ref> | Nobyembre 4, 2014 |- | Johnson C. Almazan<ref>{{cite news|last=Agoncillo|first=Jodee A.|title=Sumuko ang Asistio scion, inamin ang paggamit ng droga|url=https://newsinfo.inquirer.net/795112/asistio-scion-yields-admits-drug-use|access-date=Agosto 17, 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]]|publisher=Inquirer Interactive, Inc.|date=Hulyo 9, 2016}}</ref> | Hulyo 2016 |- | Chito G. Bersaluna<ref>{{cite news|last1=Galupo|first1=Rey|last2=Cabrera|first2=Romina|last3=Alquitran|first3=Non|title=3 patay sa pamamaril sa Caloocan, QC|url=https://www.philstar.com/metro/2017/02/03/1668474/3-dead-caloocan-qc-shootings|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Pebrero 3, 2017|location=[[Manila]], Pilipinas}}</ref> | Pebrero 2017 |- | Jemar D. Modequillo<ref>{{cite news|last=Santos|first=Raffy|title=Matapos ang pagpatay kay Kian, itinalaga ang bagong hepe ng pulisya ng Caloocan|url=https://www.abs-cbn.com/news/09/04/17/after-kian-slay-new-caloocan-police-chief-named |access-date=Agosto 17, 2025|work=[[ABS-CBN News and Current Affairs|ABS-CBN News]]|publisher=[[ABS-CBN Corporation]]|date=Setyembre 4, 2017|location=[[Manila]]}}</ref> | Setyembre 4, 2017 |- | Restituto B. Arcangel<ref>{{cite news|last=Subingsubing|first=Krixia|title=Nagpadala ng mas maraming opisyal ang bagong matataas na opisyal ng Caloocan upang pigilan ang mga pamamaril|url=https://newsinfo.inquirer.net/978676/new-caloocan-top-cop-deploys-more-officers-to-stop-shootings|access-date=Agosto 17, 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]]|publisher=Inquirer Interactive, Inc.|date=Marso 28, 2018}}</ref> | Marso 27, 2018 |- | Noel R. Flores<ref>{{cite news|last=David|first=Jun|title=Dating hepe ng pulisya ng Pasay, bagong hepe ng Caloocan|url=https://manilastandard.net/?p=296039|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[Manila Standard]]|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|date=Mayo 30, 2019}}</ref> | Mayo 30, 2019 |- | Dario M. Menor<ref>{{cite news|last1=Tupas|first1=Emmanuel|last2=Servallos|first2=Neil Jayson|title=3 mga hepe ng pulisya ng lungsod ang tinanggal sa pwesto dahil sa ilegal na pagsusugal|url=https://www.philstar.com/nation/2020/02/09/1991532/3-city-police-chiefs-axed-over-illegal-gambling|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Pebrero 9, 2020}}</ref> | Pebrero 7, 2020 |- | Samuel V. Mina Jr.<ref>{{cite news|last=Ong|first=Ghio|title=Tinanggal sa puwesto ang matataas na opisyal ng Caloocan matapos ang jailbreak|url=https://www.philstar.com/nation/2020/10/31/2053513/caloocans-top-cop-axed-after-jailbreak|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Oktubre 31, 2020|location=[[Manila]], Pilipinas|quote=Tinanggal sa puwesto si Col. Dario Menor noong Oktubre 23, isang araw matapos ang jailbreak[....] habang ang kanyang kapalit, si Col. Samuel Mina, ay nasa ilalim pa rin ng quarantine matapos mahawa ng COVID-19[...]}}</ref> | Oktubre 23, 2020 |} ==Heograpiya== Ang Caloocan ay nahahati sa dalawang lugar na hindi magkakadikit na may kabuuang pinagsamang lawak na {{convert|53.334|sqkm|sp=us}}. Ang Timog Caloocan, na may lawak na {{convert|13.625|sqkm|sp=us}}, ay napapaligiran sa timog ng [[Maynila]], sa silangan ng [[Lungsod ng Quezon]], sa kanluran ng [[Navotas]], sa hilaga-hilagang-kanluran ng [[Malabon]], at sa hilaga ng [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]]. Ang Hilagang Caloocan, na may lawak na {{convert|39.709|sqkm|sp=us}}, ay may hangganan sa timog-timog-silangan ng [[Lungsod ng Quezon]], sa timog-kanluran ng [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]], sa hilaga ng [[Marilao]], [[Meycauayan]] at [[San Jose del Monte]] sa lalawigan ng [[Bulacan]], at sa hilagang-silangan ng [[Rodriguez, Rizal|Rodriguez]] sa lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]].<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> ===Topograpiya=== [[File:Topo Map Caloocan South.png|thumb|Elevation map ng timog Caloocan]] Ang Timog Caloocan, kung saan matatagpuan ang karamihan sa mga establisyimento ng komersyo at industriya, ay nasa karaniwang patag at madaling mapuntahan na lupain, na may mga dalisdis mula 0–3%. Ang topograpiya ay unti-unting nagbabago mula sa malumanay hanggang sa katamtamang pahilig hanggang sa gumulong sa kahabaan ng [[North Luzon Expressway]], na may mga dalisdis mula 3–18%. Ang pinakamataas na punto sa {{convert|35.00|m|sp=us}} mula sa antas ng dagat ay matatagpuan sa lugar na ito, habang ang pinakamababang punto ay nasa katimugang bahagi ng Dagat-Dagatan na humigit-kumulang {{convert|0.993|m|sp=us}} mula sa antas ng dagat.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan">{{cite web|url=http://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-2017-2025-LCCAP.pdf|title=Climate change action plan|date=2016|website=caloocancity.gov.ph|access-date=Hulyo 11, 2020|archive-date=Hulyo 17, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717175130/http://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-2017-2025-LCCAP.pdf|url-status=dead}}</ref> Ang Hilagang Caloocan ay nailalarawan sa pamamagitan ng banayad hanggang matarik na alun-alon hanggang paikot na topograpiya na may mga dalisdis mula 3–18%, karamihan ay makikita sa hilaga at gitnang bahagi, na unti-unting nagiging patimog na patag na lupain pababa sa timog-kanlurang dulo ng hangganan. Dahil madaling puntahan ng mga pangunahing kalsada, maraming industriyal at residensyal na subdibisyon ang naitayo sa halos pantay na lupang ito.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> ===Heolohiya=== Ang heolohikal na pormasyon ng dalawang bahagi ng Caloocan ay iba-iba sa uri at katangian. at partikular na inuuri bilang quaternary [[alluvium]], [[tuff]] at tuffaceous sediment, [[pyroclastic flow]] deposito, at [[Conglomerate (geology)|conglomerates]]. Ang pormasyon sa silangang kalahati ng Metropolitan Manila na umaabot hanggang sa baybayin ng Manila Bay at kabilang ang mas malaking bahagi ng South Caloocan ay ang quaternary [[alluvium]], na binubuo ng mga hindi pinagsama-samang sediment na idineposito ng sapa na kinabibilangan ng buhangin, banlik, luwad at graba.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> Papuntang silangan ng South Caloocan, maaaring masubaybayan ang malalaking lugar na binubuo ng [[tuff]] at tuffaceous sediment, na kumakalat patungo sa buong silangang bahagi ng Metro Manila. Ang deposito ng [[Pyroclastic flow]] o [[igneous rocks]] na nabuo sa pamamagitan ng lithification ng ash flow ay naroroon din sa ilang hilagang gilid ng South Caloocan at sa karamihan ng mga bahagi ng North Caloocan. Sa hilagang-silangang hangganan ng Hilagang Caloocan, may natunton na [[konglomerate (heolohiya)|mga batong konglomerate]], tumatawid sa Tala Estate at umaabot sa lalawigan ng Bulacan at sa [[La Mesa Dam at Reservoir|La Mesa Watershed]].<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> Ang lupang matatagpuan sa parehong lugar ng Caloocan ay pangunahing nasa ilalim ng Novaliches Series, na sumasaklaw sa 96% ng kabuuang lawak ng lupain ng lungsod. Ang Novaliches Series ay binubuo ng mapula-pulang kayumangging lupa, malutong ang pagkakapare-pareho at butil-butil ang istraktura. May mga spherical concretion sa ilalim ng lupa at sa ilalim ay tuffaceous material na may iba't ibang antas ng pagkabulok at pag-weather. Ang tuffaceous material na ito ay nalalantad ng malawakang erosyon sa ilang lugar.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> ===Mga drainage sa ibabaw=== Ang Caloocan ay may mga tubig sa ibabaw na maaaring may natural na mga daluyan (mga sapa at ilog) o itinayo upang magsilbing mga drainage upang alisin ang sobrang tubig mula sa mga ibabaw ng lupa. Ang Timog Caloocan ay may humigit-kumulang {{convert|5.0|km|mi|sp=us|adj=mid|-long}} na mga bukas na kanal ng paagusan na pangunahing nagsisilbi sa reklamasyon na binubuo ng Kaunlaran Village (Dagat-Dagatan Development Project)<ref>{{cite PH act|chamber=GR|number=143230|url=https://lawphil.net/judjuris/juri2004/aug2004/gr_143230_2004.html|title=National Housing Authority vs. Baello|date=Agosto 20, 2004|accessdate=Hunyo 3, 2026}}</ref> at halos {{convert|11.3|km|mi|sp=us|adj=mid|-long}} na natural na tubig sa ibabaw na dumadaloy sa iba't ibang natural na sistema ng ilog. Kabilang dito ang [[Ilog Tullahan|Ilog Tinajeros-Tullahan]] sa hangganan ng Caloocan–Valenzuela; Maligaya Creek sa loob ng [[Libingan ng La Loma]] at tumatawid [[Rizal Avenue|Rizal Avenue Extension]]; Casili Creek na nagtatapos sa Estero de Maypajo, at Cantarilla/Panaca Creek sa kahabaan ng hangganan ng Caloocan–Malabon. Sa Hilagang Caloocan, ang lahat ng tubig sa ibabaw ay binubuo ng mga natural na batis, ang pinakamahaba ay ang Meycauayan-Marilao River na naghahati sa Caloocan at Bulacan. Kabilang sa iba pa ang Ilog Bagong Silang, Tala, Camarin, Pasong Malapad, at Bagumbong Creeks na tumatawid sa maraming subdibisyon, sa loob ng {{convert|52.7|km|sp=us}} na haba sa loob ng mga hangganan ng teritoryo ng lungsod.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> ===Klima=== Ang klima ay isang [[tropikal na klima ng sabana]] (Koppen: Aw), kung saan ang karamihan sa kabuuang ulan ay nangyayari sa loob ng mahaba at masaganang tag-ulan sa pagitan ng Mayo at Oktubre, ngunit ang klima ay hindi sapat na basa para maiuri ito bilang isang [[tropikal na klima ng monsoon]] (Koppen: Am). {{Weather box | lokasyon = Caloocan | lapad = awtomatiko | metric first = Oo | iisang linya = Oo | Enero mataas C = 29 | Enero mababa C = 20 | Pebrero mataas C = 30 | Pebrero mababa C = 20 | Marso mataas C = 32 | Marso mababa C = 21 | Abril mataas C = 34 | Abril mababa C = 23 | Mayo mataas C = 33 | Mayo mababa C = 24 | Hunyo mataas C = 31 | Hunyo mababa C = 25 | Hulyo mataas C = 30 | Hulyo mababa C = 24 | Agosto mataas C = 29 | Agosto mababa C = 24 | Setyembre mataas C = 29 | Setyembre mababa C = 24 | Oktubre mataas C = 30 | Oktubre mababa C = 23 | Nobyembre mataas C = 30 | Nobyembre mababa C = 22 | Disyembre mataas C = 29 | Mababa sa Disyembre C = 21 | Presipitasyon sa Enero mm = 7 | Presipitasyon sa Pebrero mm = 7 | Presipitasyon sa Marso mm = 9 | Presipitasyon sa Abril mm = 21 | Presipitasyon sa Mayo mm = 101 | Presipitasyon sa Hunyo mm = 152 | Presipitasyon sa Hulyo mm = 188 | Presipitasyon sa Agosto mm = 170 | Presipitasyon sa Setyembre mm = 159 | Presipitasyon sa Oktubre mm = 115 | Presipitasyon sa Nobyembre mm = 47 | Presipitasyon sa Disyembre mm = 29 | Mga araw ng ulan sa Enero = 3.3 | Mga araw ng ulan sa Pebrero = 3.5 | Mga araw ng ulan sa Marso = 11.1 | Mga araw ng ulan sa Abril = 8.1 | Mga araw ng ulan sa Mayo = 18.9 | Mga araw ng ulan sa Hunyo = 23.5 | Mga araw ng ulan sa Hulyo = 26.4 | Mga araw ng ulan sa Agosto = 25.5 | Mga araw ng ulan sa Setyembre = 24.5 | Mga araw ng ulan sa Oktubre = 19.6 | Mga araw ng ulan sa Nobyembre = 10.4 | Mga araw ng ulan sa Disyembre = 6.4 | pinagmulan 1 = Meteoblue<ref name="met_norms"> {{cite web | url = https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/san-jose-del-monte_philippines_1689395 | pamagat = Caloocan: Karaniwang Temperatura at Ulan | publisher = Meteoblue | access-date = Mayo 13, 2020 }}</ref> | petsa = Mayo 13, 2020 }} ===Mga barangay=== Ang Caloocan ay nahahati sa 188 mga barangay: {| class="wikitable collapsible collapsed" width=60% !style="background: yellow" colspan=3 align="center" |Caloocan (South) |- ! Barangay !! Zone !! Area/Name |- |Barangay 1 || 1<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone01.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 1] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091007151831/http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone01.pdf |date=2009-10-07 }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Sangandaan |- |Barangay 2 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 3 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 4 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 5 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 6 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 7 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 8 || 1 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 9 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 10 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 11 || 1 || Poblacion |- |Barangay 12 || 1 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 13 || 2<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone02.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 2]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 14 || 2 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 15 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 16 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 17 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 18 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 19 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 20 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 21 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 22 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 23 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 24 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 25 || 3<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone03.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 3]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Maypajo |- |Barangay 26 || 3 || Maypajo |- |Barangay 27 || 3 || Maypajo |- |Barangay 28 || 3 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 29 || 3 || Maypajo |- |Barangay 30 || 3 || Maypajo |- |Barangay 31 || 3 || Maypajo |- |Barangay 32 || 3 || Maypajo |- |Barangay 33 || 3 || Maypajo |- |Barangay 34 || 3 || Maypajo |- |Barangay 35 || 3 || Maypajo |- |Barangay 36 || 4<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone04.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 4]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Marulas |- |Barangay 37 || 4 || Marulas |- |Barangay 38 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 39 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 40 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 41 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 42 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 43 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 44 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 45 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 46 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 47 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 48 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 49 || 5<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone05.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 5]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 50 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 51 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 52 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 53 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 54 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 55 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 56 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 57 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 58 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 59 || 6<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone06.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 6] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101011074521/http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone06.pdf |date=2010-10-11 }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 60 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 61 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 62 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 63 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 64 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 65 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 66 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 67 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 68 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 69 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 70 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 71 || 7<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone07.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 7]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 72 || 7 || [[Victory Liner]] Compound, Grace Park East |- |Barangay 73 || 7 || PNR Compound, Grace Park East |- |Barangay 74 || 7 || Heroes Del 96, Grace Park East |- |Barangay 75 || 7 || Heroes Del 96, Grace Park East |- |Barangay 76 || 7 || Monumento, Grace Park East |- |Barangay 77 || 7 || Caimito Road, University Hills |- |Barangay 78 || 7 || Monumento, University Hills |- |Barangay 79 || 7 || Caimito Road, University Hills |- |[[Barangay 80]] || 7 || University Hills Subdivision (University of the East) |- |Barangay 81 || 8<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone08.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 8]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 82 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 83 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 84 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 85 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 86 || 8 || Calaanan Compound, Grace Park East |- |Barangay 87 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 88 || 8 || Ever Gotesco Malls, Grace Park East |- |Barangay 89 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 90 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 91 || 8 || Our Lady of Grace, Grace Park East |- |Barangay 92 || 8 || Madre Ignacia, Grace Park East |- |Barangay 93 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 94 || 9<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone09.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 9]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Biglang-Awa, Grace Park East |- |Barangay 95 || 9 || Balintawak |- |Barangay 96 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 97 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 98 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 99 || 9 || Dorotea Compound, Balintawak |- |Barangay 100 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 101 || 9 || Galino, Grace Park East |- |Barangay 102 || 9 || 9th Avenue, Grace Park East |- |Barangay 103 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 104 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 105 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 106 || 10<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone10.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 10]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park East |- |Barangay 107 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 108 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 109 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 110 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 111 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 112 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 113 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 114 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 115 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 116 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 117 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 118 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 119 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 120 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 121 || 11<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone11.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 11]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park East |- |Barangay 122 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 123 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 124 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 125 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 126 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 127 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 128 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 129 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 130 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 131 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 132 || 12<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone12.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 12]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio West |- |Barangay 133 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 134 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 135 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 136 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 137 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 138 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 139 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 140 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 141 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 142 || 13<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone13.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 13]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio West |- |Barangay 143 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 144 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 145 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 146 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 147 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 148 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 149 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 150 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 151 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 152 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 153 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 154 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 155 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 156 || 14<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone14.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 14]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio East |- |Barangay 157 || 14 || Bagong Barrio East |- |Barangay 158 || 14 || Baesa, Eternal Gardens Memorial Park |- |Barangay 159 || 14 || Baesa |- |Barangay 160 || 14 || Libis Baesa |- |Barangay 161 || 14 || Libis Reparo |- |Barangay 162 || 14 || Santa Quiteria |- |Barangay 163 || 14 || Santa Quiteria |- |Barangay 164 || 14 || Talipapa |} {| class="wikitable collapsible collapsed" width=75% !style="background: green" colspan=6 align="center" |Caloocan (North) |- ! Barangay !! Zone !! Area/Name |- |Barangay 165 || 15<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone15.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 15]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagbaguin |- |Barangay 166 || 15 || Kaybiga |- |Barangay 167 || 15 || Llano (Llano Road, PLC Subdivision, Silanganan Subdivision, Sunriser Village, Sagrado Village, Dolmar Golden Hills Subdivision, Miranda Subdivision, Whispering Palms Subdivision) |- |Barangay 168 || 15 || Deparo (Deparo Road, Teofilo Samson Road, Kabatuhan Street) |- |Barangay 169 || 15 || BF Homes (Estrella Homes, Santa Fe Homesite, BF Homes Caloocan Phase 1, and 2) |-i |Barangay 170 || 15 || Deparo 2 (Amparo Novaville, SM Homes, Cefels 2 Subdivision, Diamante Neighborhood, BF Homes Caloocan Phase 3) |- |Barangay 171 || 15 || Bagumbong (Bagumbong Road, Bagumbong Dulo, Taas Street, Rainbow Village V, Bankers Village, Shelterville) |- |Barangay 172 || 15 || Urduja Village, Merry Homes II, Zabarte |- |Barangay 173 || 15 || Congress Village, Palmera Spring II, Senate Village, Hillcrest Village |- |Barangay 174 || 15 || Camarin |- |Barangay 175 || 15 || Camarin | | | |- |Barangay 176–A, B, C, D, E, F || 15 || [[Bagong Silang]] | |- |Barangay 177 || 15 || Camarin (Cielito Homes, Capitol Parkland, Franville IV) |- |Barangay 178 || 15 || Camarin |- |Barangay 179 || 16<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone16.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 16]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Amparo, (Amparo Subdivision, Dela Costa Homes II, Capitol Park Homes II, Sacred Heart Village, Roseville Subdivision) |- |Barangay 180 || 16 || Tala (Miramonte Heights, Soldiers Hills III and Victory Heights Subdivision) |- |Barangay 181 || 16 || Pangarap Village |- |Barangay 182 || 16 || Pangarap Village |- |Barangay 183 || 16 || Tala (Midway Park Subd., Mountain Heights Subd.) |- |Barangay 184 || 16 || Tala (Bankers' Village II, Cefels Park III) |- |Barangay 185 || 16 || Tala (Malaria) |- |Barangay 186 || 16 || Tala (Barracks II, LD Village, Admin Site) |- |Barangay 187 || 16 || Tala (Barrio San Lazaro, Barrio San Jose, Barrio Santo Niño, Barrio San Roque, Sto. Cristo) |- |Barangay 188 || 16 || Tala (Phase 12, Riverside, San Isidro, Concepcion, Sta. Rita) |} ===Mga Alitan sa Teritoryo=== Ang Caloocan ay may tatlong hindi pa nareresolbang alitan sa hangganan. Ang alitan nito sa [[San Jose del Monte]], [[Bulacan]], na nakatala bilang G.R. No. 142601 na may petsang Oktubre 23, 2006, ay sumasaklaw sa mga bahagi ng Pangarap Village at tila Bankers Village 2 na dating bahagi ng Tala Estate. Ang kawalan ng hurisdiksyon ng Commission on Settlement of Land Problems (COSLAP) ay nagresulta sa pagpapawalang-bisa ng desisyon nito.<ref>{{cite PH act|chamber=GR|number=142601|title=National Housing Authority vs. Commission on the Settlement of Land Problems, Municipality of San Jose del Monte, Bulacan, Sps. Angel at Rosario Cruz, Rufino Laan, Rufino Laan Santos, Andres Nepomuceno, Sps. Alberto at Herminia Hagos, Leon Guilalas, Sps. Oscar at Haydee Badillo|url=https://lawphil.net/judjuris/juri2006/oct2006/gr_142601_2006.html|publisher=Lawphil|date=Oktubre 23, 2006|accessdate=Mayo 1, 2024}}</ref> Ang alitan nito sa [[Lungsod ng Quezon]] ay umiikot sa Barangay Baesa ng huli. Mayroon ding mga pagkakaiba sa hangganan sa kahabaan ng [[Andres Bonifacio Avenue]] malapit sa [[Manila North Cemetery]] at Barrio San Jose ng Caloocan.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 14, 2016 |title=Bautista: Malinaw na mga alitan sa hangganan ng QC |publisher=Manila Standard |url=https://manilastandard.net/mobile/article/224135 |access-date=September 3, 2021 }}</ref> Ang alitan nito sa [[Malabon]] ay kinasasangkutan ng Barangays 160 at 161 ng Caloocan sa Libis Baesa, na parehong inaangkin ng mga lungsod na nasa loob ng kanilang hurisdiksyon. Noong 2025, ibinasura ng [[Korte Suprema ng Pilipinas]] ang petisyon ng Caloocan na kumukuwestiyon sa konstitusyonalidad ng Republic Act No. 9019 (Malabon City Charter), na binanggit na ito ay napaaga. Ikinatuwiran ng Caloocan na ang parehong barangay ay kasama sa teritoryo nito bilang bahagi ng Republic Act No. 3278 (Caloocan City Charter) at inangkin na ang mga residente ng parehong barangay ay palaging bumoto sa mga halalan sa Caloocan simula noong 1961.<ref>{{cite news|url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/caloocan-malabon-boundary-dispute-a5260-20250704-lfrm|title=Ngayon Ko Nalaman: Ang Hindi Pagkakasundo sa Hangganan sa Pagitan ng Caloocan at Malabon|date=Hulyo 4, 2025|accessdate=Setyembre 11, 2025|website=Esquire Philippines|first=Nick|last=Aguila}}</ref> Sa halip, inatasan ng Korte ang parehong lungsod na lutasin ang isyu sa pamamagitan ng mga pamamaraan sa ilalim ng Local Government Code, simula sa kani-kanilang mga konseho ng lungsod.<ref>{{cite balita|url=https://www.philstar.com/nation/2025/02/26/2424346/sc-orders-caloocan-malabon-resolve-your-territorial-dispute|title=Iniutos ng SC sa Caloocan, Malabon: Lutasin ang inyong alitan sa teritoryo|first1=Mark Ernest|last1=Villeza|first2=Daphne|last2=Galvez|publisher=The Philippine Star|date=Pebrero 26, 2025 |accessdate=Abril 15, 2025}}</ref> Bago ito, noong 2014, pumirma ang mga pamahalaang lungsod ng Caloocan at [[Malabon]] ng isang memorandum of understanding (MOU) upang paunlarin ang {{convert|80|ha}} ng pinagtatalunang lupa na matatagpuan sa loob ng lugar ng Libis Baesa ng Caloocan at ng Barangay Potrero ng Malabon. Pinigilan ng MOU ang anumang desisyon ng korte sa hindi pagkakasundo na nagsimula noong 2001, nang ang Malabon, nang ito ay gawing isang lungsod na may mataas na antas ng urbanisasyon, ay kumuha ng kontrol sa mga lupang dating nasa ilalim ng hurisdiksyon ng Caloocan.<ref>{{cite news|url=https://www.philstar.com/metro/2014/06/18/1335945/caloocan-malabon-settle-land-row|title=Caloocan, Malabon ay nanirahan sa land row|first1=Ramil|last1=Bajo|first2=Rey|last2=Galupo|date=Hunyo 18, 2014|accessdate=Mayo 1, 2024|work=The Philippine Star}}</ref> ==Demograpiko== {{Populasyon}} [[File:4th Avenue (Caloocan) 8May2025.jpg|thumb|Tanawin ng residential area sa Grace Park East]] Noong 2024, ang lungsod ay may populasyon na 1,712,945 katao, na ginagawa itong pang-apat na pinakamalaking lungsod sa Pilipinas sa mga tuntunin ng populasyon.{{PH wikidata|population_reference}} Sa ilalim ng parehong taon ng senso, ang Caloocan South (Barangays 1 hanggang 164) ay naitala na may populasyon na 602,818, at ang Caloocan North (Barangays 165 hanggang 188) ay naitala na may populasyon na 1,110,127. Kung ang dalawang distrito ay ituturing na magkahiwalay na lungsod, isa pa rin sana sila sa pinakamalaki sa bansa sa taong senso ng 2024, na nasa ika-5 at ika-17 pwesto ayon sa pagkakabanggit sa mga tuntunin ng populasyon. Ang densidad ng populasyon ng Caloocan ({{convert|{{sigfig|1661584/55.8|2}}|PD/km2|disp=or|sp=us}}) ay higit pa sa kabuuang densidad ng Pambansang Kabisera.{{PH wikidata|population_reference}} Ang unang distrito ng Caloocan ay dating pinakamataong distrito ng lehislatura sa bansa, na may 1.19 milyong katao noong 2015,{{PH census|2015}} bago ang paglikha ng ika-3 distrito na inalis mula rito. ===Wika=== Karamihan sa mga residente ay nagsasalita ng [[wikang Filipino|Filipino]] ([[wikang Tagalog|Tagalog]]) at [[Philippine English|English]], na may malaking bilang ng mga nagsasalita ng iba pang [[Mga Wika ng Pilipinas|mga wika at diyalekto ng Pilipinas]]. ===Relihiyon=== {{Tingnan din|Listahan ng mga simbahang Katoliko sa Metro Manila}} Tulad ng maraming iba pang lugar sa bansa, ang Caloocan ay pangunahing [[Simbahang Katolika sa Pilipinas|Katoliko Romano]]. Dito matatagpuan ang [[Diyosesis ng Kalookan]] sa katimugang bahagi nito, habang ang hilagang bahagi nito ay nasa ilalim ng [[Diyosesis ng Novaliches na Romano Katoliko]]. Mayroon ding malaking presensya ng [[Iglesia ni Cristo]] at iba pang [[Protestanismo sa Pilipinas|Protestanteng]] mga simbahan sa lungsod. <!-- Huwag ilista ang lahat ng simbahan o lugar ng pagsamba dahil ang Wikipedia ay hindi isang direktoryo [[WP:DIRECTORY]]. --> {{clear left}} ==Ekonomiya== {{stack|float=left|{{PH poverty incidence}}}} [[File:Malansing (Sangandaan) Market, Caloocan, Hunyo 2024.jpg|thumb|Malansing Market sa Sangandaan]] Ayon sa Cities & Municipalities Competitive Index ng [[Department of Trade and Industry (Philippines)|Department of Trade and Industry]], ang Caloocan ay mayroong [[dinamismong pang-ekonomiya]] na 20% noong 2024, ika-15 sa mga lokal na yunit ng pamahalaan (LGU) sa Pilipinas.<ref>{{cite web|url=https://cmci.dti.gov.ph/lgu-profile.php?lgu=Caloocan&year=2024|title=Caloocan Profile|accessdate=Setyembre 8, 2024|website=Cities & Municipalities Competitive Index|publisher=[[Department of Trade and Industry (Pilipinas)|Kagawaran ng Kalakalan at Industriya]]}}</ref> Kilala ang lugar ng Caloocan sa [[10th Avenue, Caloocan|10th Avenue]] dahil sa mga kumpol ng mga nagtitinda ng motorsiklo at mga nagtitinda ng mga piyesa ng motorsiklo. Kabilang sa mga pangunahin at sikat na kalye ang P. Zamora Street at A. Mabini Street. [[File:999 Shopping Mall Caloocan, Mayo 2023.jpg|thumb|999 Shopping Mall Caloocan]] [[File:SM Caloocan Day Picture.jpg|thumb|SM City Caloocan]] Mayroon ding ilang shopping mall at stand-alone supermarket at hypermarket ang lungsod. Sa katimugang bahagi ay ang [[SM City Grand Central]] (sa dating site ng Ever Gotesco Grand Central), [[Puregold]] Monumento, [[Puregold]] Maypajo, Victory Central Mall, Araneta Square, Uniwide Warehouse Club Monumento, LRT Caloocan Mall, [[SM Hypermarket]] Monumento, SM Center Sangandaan, 999]Martin Calocano, at [Cal. Sa kabilang banda, sa hilagang bahagi ay ang Zabarte Town Center, Holiday Island Mall, Metroplaza Mall, [[Primark Town Center]] Deparo, Primark Town Center Brixton, at [[SM City Caloocan]].<ref>{{cite news |last1=Quevedo |first1= Richbon|title=SM's 86th mall spurring Caloocan dev't|url= https://tribune.net.ph/2024/05/16/sms-86th-mall-spurring-caloocan-devt|accessdate=May 17, 2024 |publisher= [[Daily Tribune (Philippines)]]|date=May 17, 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://ncr.emb.gov.ph/wp-content/uploads/2023/02/4.-SM-City-Deparo-Executive-Summary.pdf|title=SM CITY DEPARO Lokasyon|website=EMB - Pambansang Punong Rehiyon|accessdate=Enero 25, 2024|date=Pebrero 2023}}</ref> May mga pabrika at industriyal na lugar din na naitayo sa iba't ibang bahagi ng Caloocan. Ang mga tagagawa ay nakakonsentra sa hilagang bahagi, lalo na sa Bagumbong, Kaybiga, Llano, at Tala, habang ang mga industriya ng plastik at bakal ay nakakonsentra sa katimugang bahagi. Ang Tala ang nagho-host ng Victoria Wave Special Economic Zone, isang {{convert|25|ha|sp=us|adj=on}} rehistradong sona sa ilalim ng [[Philippine Economic Zone Authority]].<ref>{{cite web|url=http://victoriawave.com.ph/|title=Victoria Wave Special Economic Zone|accessdate=Abril 10, 2022}}</ref> Ang [[NLEX Corporation]], ang may hawak ng konsesyon ng [[North Luzon Expressway]], ay may punong tanggapan sa Caloocan. Ang pangunahing bahagi ng expressway, ang [[NLEX Harbor Link]], at ang [[NLEX Connector]] ay tumatawid sa South Caloocan. Ang mga nakaplanong expressway tulad ng [[North Luzon East Expressway]] at North Access Link Expressway ay nakatakdang dumaan sa Caloocan. == Pamahalaan == === Alkalde === {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=0 |- | colspan=2 | <hr> |- valign=top ! Alkalde !! Panunungkulan |- | colspan="2" | <hr> |- |Pedro Sevilla ||align=center| 1902–1905 |- |Silverio Baltazar ||align=center|1904–1906 |- |Tomas Susano||align=center|1906–1908 |- |Leon Nadurata|| align=center|1908–1910 |- |Emilio Sanchez|| align=center|1910–1913 |- |Godofredo Herrera || align=center|1913–1915 |- |Jose Sanchez|| align=center|1915–1921 |- |Dominador Aquino || align=center|1922–1925 |- |Pablo Pablo|| align=center|1926–1928 |- |Dominador Aquino|| align=center|1928–1931 |- |Pablo Pablo|| align=center|1932–1940 |- |Cornelio Cordero|| align=center|1941–1944 |- |Oscar Baello|| align=center|1945–1946 |- |Jesus Basa|| align=center|1946–1951 |- |Macario Asistio, Sr.|| align=center|1952–1971 |- |Marcial Samson|| align=center|1972–1976 |- |Alejandro Fider|| align=center|1976–1978 |- |Virgilio Robles|| align=center|1978–1980 |- |Macario Asistio, Jr.|| align=center|1980–1986 |- |Virgilio Robles||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 1986 |- |Antonio Martinez|| align=center|1986–1988 |- |Macario B. Asistio, Jr.|| align=center|1988–1995 |- |Reynaldo Malonzo || align=center|1995–2004 |- | Enrico Echiverri || align="center" |2004–2013 |- | Oscar Malapitan || align="center" |2013-2022 |- | Along Malapitan || align="center" |2022-Ngayon |- | <hr> | |} ==Kilalang Personalidad== {{main|Kategorya:Mga tao mula sa Caloocan}} {{tingnan din|Listahan ng mga tao mula sa Metro Manila}} * [[Joe Dizon]], paring Romano Katoliko at aktibista * [[Bo Sanchez]], mangangaral na Romano Katoliko * [[Benjie Paras]], aktor at dating manlalaro ng basketball * [[Lani Cayetano]], pulitiko * [[Antonio Trillanes]], dating opisyal ng hukbong-dagat at pulitiko ng Pilipinas * [[Gregoria de Jesús]], nagsilbing kalihim ng seksyon ng kababaihan at tagapangalaga ng mga dokumento at tatak ng Katipunan; pinakasalan niya si Andrés Bonifacio * [[Thomas Torres]], manlalaro ng basketball * [[Melchora Aquino]], rebolusyonaryo na kilala bilang Tandang Sora == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Metro Manila}} {{Mga Lungsod sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Caloocan]] [[Kategorya:Lungsod ng Caloocan]] gmkfk2q1y78unjmybkfbk3c74sjydwl 2214318 2214316 2026-07-03T03:06:09Z ~2026-37929-56 163601 2214318 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Caloocan | native_name = ᜃᜎᜓᜂᜃᜈ᜔ | sealfile = | caption = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na ipinakikita ang lokasyon ng Lungsod ng Caloocan | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = | founded = 1815 | cityhood = Pebrero 16, 1962 | barangays = 188 | class = Ika-1 klaseng lungsod | mayor = Dale Gonzalo Malapitan | language = [[Wikang Tagalog|Tagalog]]<br>[[Taglish]] | areakm2 = 55.80 }} Ang '''Caloocan''' (<small>pagbigkas:</small> ka•lo•ó•kan), o ang '''''Makasaysayang Lungsod ng Caloocan''''', ay isa sa mga lungsod na bumubo sa [[Kalakhang Maynila]] sa [[Pilipinas]]. Kanugnog ito ng [[Maynila]] sa hilaga. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. Nahahati sa dalawang bahagi ang Caloocan mula nang ilipat mga barrio nito sa noo'y itinatatag na [[Lungsod Quezon]].<ref>{{cite web | url = http://caloocancity.gov.ph/about-us | title = About Us | publisher = Lungsod ng Caloocan | accessdate = Oktubre 4, 2015 | language = Ingles | archive-date = Oktubre 11, 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151011072132/http://caloocancity.gov.ph/about-us | url-status = dead }}</ref> Matatagpuan ang Katimogang Caloocan sa hilaga ng Maynila at napapaligiran ng lungsod ng [[Malabon]] at lungsod ng [[Valenzuela, Kalakhang Maynila|Valenzuela]] sa hilaga, lungsod ng [[Navotas]] sa kanluran, at [[Lungsod Quezon]] sa silangan. Pinakahilagang teritoryo ng Kalakhang Maynila ang Hilagang Caloocan na nasa silangan ng Valenzuela, hilaga ng Lungsod Quezon, at timog ng lungsod ng [[San Jose del Monte]] sa lalawigan ng [[Bulacan]]. ==Pangalan== Ang Caloocan bilang isang [[pangalang pampook]] ay mula sa salitang ugat na "lo-ok;" "kalook-lookan" (o "kaloob-looban") na nagngangahulugang "pinakaloob na lugar." Kolokyal na binabaybay ang pangalan ng lungsod bilang '''Kalookan'''. May magkakaibang kagustuhan ukol sa nais na baybay ng pangalan ng lungsod. Ang kaibhan at ang tilang kalituhan sa pagbaybay ay nagsimula noong unang bahagi ng dekada-1970, nang ipinasa ng lupong munisipal ang isang resolusyon na nag-uutos sa mga kagawarang panlungsod na gumamit ng pangalang "Kalookan." Ngunit naantala ang pagpapatupad ng resolusyon nang isinailalim ang bansa sa [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|batas militar]] noong Setyembre 1972. Pagkaraang ibinalik ang mga sangguniang panlungsod at pambayan, inihain ni noo'y Konsehal na si Aurora Asistio-Henson ang Resolusyon Blg. 006 na nagbabago sa naunang resolusyon at itinataguyod ang [[nasyonalismong Filipino]] sa pamamagitan ng pag-uutos sa lahat ng mga residente at mga tanggapan at establisimiyento ng lungsod - "pampubliko man o pampribado" - na ibaybay ang pangalan ng lungsod bilang "Kalookan." Ayon kay Henson, ang "naka-Filipinong baybay" ay nagbibigay ng diwa at kahulugan sa kasaysayan ng lungsod. Dagdag niya, dapat itong gamitin "sa gusaling panlungsod, sa mga gusaling pambarangay, mga palengke, at ibang mga lugar para sa kabatiran at paggabay sa lahat na sangkot." Gayunpaman, mariing kinondena ito ng mga residente, may-ari ng mga negosyo, at opisyal. Tinuring na iligal ni Virgilio Robles, dating mambabatas at alkalde ng lungsod, ang hakbang dahil wala itong pagsang-ayon ng Kongreso. Dagdag niya na binaybay ang pangalan ng lungsod bilang "Caloocan" tulad ng ipinakikita ng karta ng lungsod (''city charter''). Ang pagkalahatang kagustuhan sa pagbaybay ng pangalan sa mismong lungsod ay "Caloocan" at hindi "Kalookan," sa kabila ng umiiral na ordinansang panlungsod, bagamat humantong ang kalituhan sa iba't-ibang mga pagbaybay ng pangalan sa maraming mga negosyo sa lungsod. Nakabaybay na "Caloocan" ang pangalan ng lungsod sa opisyal na sagisag, at pabor ang gayong pagbaybay sa maraming mga barangays at mga paaralang pampubliko at pampribado sa lungsod. Ang "Kalookan" ay nais na baybay ng ''Directories of the Philippines Corporation'' (DPC) na nakahimpil sa Makati, habang pabor naman sa baybay na "Caloocan" ang maraming mga pahayagang pambansa at magasin, pati mga gumagawa ng mapa tulad ng HYDN Publishing na nakahimpil sa Mandaluyong.<ref>{{cite news |url=https://www.manilatimes.net/2004/10/19/opinion/confusion-over-spelling-caloocan-or-kalookan/687279/ |title=Confusion over spelling: Caloocan or Kalookan? |work=[[The Manila Times]] |date=Oktubre 19, 2004 |accessdate=Abril 2, 2020 |archive-date=Nobiyembre 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109161917/https://www.manilatimes.net/2004/10/19/opinion/confusion-over-spelling-caloocan-or-kalookan/687279/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.pna.gov.ph/opinion/pieces/166-which-is-which-caloocan-or-kalookan |title=Which is which, Caloocan or Kalookan? |work=[[Philippine News Agency]] |last=Samonte |first=Severino |date=Disyembre 6, 2018 |accessdate=Abril 2, 2020}}</ref> ==Kasaysayan== [[File:Mga Boluntaryo ng ika-20 Kansas na nagmamartsa sa Caloocan sa gabi.jpg|left|thumb|Ang tren ng bala at mga reserba ng ika-20 Kansas Volunteers, si Col. Frederick R. Funston, na nagmamartsa sa Caloocan sa gabi pagkatapos ng labanan noong Pebrero 10.]] ===Panahon ng kolonyal na Espanyol=== Sa simula, ang Caloocan ang lugar kung saan nagtatagpo ang lumang bayan ng [[Tondo, Maynila|Tondo]] at [[Malabon|Tambobong]], na matatagpuan sa baybayin ng ''Dagát-Dagatan'', isang hugis-gasuklay na laguna sa loob ng bansa sa kanluran. Ang pamayanan sa tabi ng dalampasigan ay kilala bilang "''Aromahan''", o "''Espina''" sa mga Kastila, at nahiwalay sa Look ng Maynila sa pamamagitan ng makipot na tagaytay mula Tondo patungo sa bukana sa [[Navotas|Kinabutasan]] patungo sa dagat.<ref name="The Role of Kalookan in the Nation's Quest for Freedom"> |first1=Agapito |title=Ang Papel ng Kalookan sa Paghahanap ng Bayan para sa Kalayaan |url=http://sangandaan.net/kalookan/P1A1TOC.htm |access-date=Abril 26, 2020 |archive-date=Enero 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200119085101/http://sangandaan.net/kalookan/P1A1TOC.htm |url-status=dead }}</ref> Pagsapit ng huling bahagi ng 1700s, ang mga mangingisda ng Aromahan ay lumawak patungo sa isang burol sa silangan ng Dagat-Dagatan. Ang natural na mabatong burol na ito ay tinawag na "''Kaloogan''", na nangangahulugang "loob na teritoryo." Dahil ang Aromahan ay nailagay sa paligid, ang lugar na ito sa tuktok ng burol ay tinirhan din ng mga inaaping tao mula sa Tondo, na naging bagong sentro ng komunidad noong 1802. Sa silangan ay isang malawak na lupain na [[Imperata cylindrica|natatakpan ng cogon]]. Sa kalaunan ay tinawag na "''Kalaanan''", ibig sabihin ay "flat grassland" sa lumang Tagalog, ang lugar na ito ay kilala na ngayon bilang Grace Park.<ref name="The Role of Kalookan in the Nation's Quest for Freedom" /> Naging munisipalidad ang Caloocan nang mahiwalay ito sa Tondo noong 1815. Ang orihinal na teritoryo nito ay umaabot hanggang sa paanan ng [[Marikina]], [[San Mateo, Rizal|San Mateo]] at [[Rodriguez, Rizal|Montalban]] sa silangan; [[Tinajeros, Malabon|Tinajeros]], [[Tanza, Navotas|Tanza]], at Tala ilog sa hilaga; [[San Juan, Metro Manila|San Juan del Monte]], [[San Francisco del Monte]], [[Sampaloc, Manila|Sampalok]], [[Santa Cruz, Manila|Santa Cruz]] at Tondo sa timog; at Dagat-dagatan at Aromahan sa kanluran.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan">{{Banggitin ang web |url=https://caloocancity.gov.ph/about-us/history/ |title=Kasaysayan ng Caloocan |website=Lungsod ng Caloocan |access-date=Pebrero 23, 2024 |archive-date=Hulyo 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711082107/https://caloocancity.gov.ph/about-us/history/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.yodisphere.com/2021/08/Caloocan-City-History.html |title=Kasaysayan ng Lungsod ng Caloocan - El Pueblo de Caloocan Provincial de Manila {{!}} Metro Manila Pilipinas|date=Agosto 2021 |accessdate=Mayo 6, 2022|website=yodisphere.com}}</ref> Ang gusali ng lokal na pamahalaan ay itinayo sa medyo maayos na bahagi sa itaas lamang ng Libis Espina. Ang lumang kapilya ng Aromahan ay tuluyang inabandona at isang bagong [[Caloocan Catedral|simbahan ang itinayo]] na nakaharap sa munisipyo. Upang makatakas sa mga awtoridad ng Espanya, marami mula sa lugar ang umalis sa mismong bayan at nagtago sa mga damuhan ng [[Balingasa|Balintawak]] at Pugad-Lawin, kung saan nilabanan ng mga tao ang mga panginoong maylupa ng Hacienda de Maysilo para sa mga karapatan sa lupa, na nagpatuloy nang halos isang daang taon.<ref name="Ang Papel ng Kalookan sa Paghahanap ng Bansa para sa Kalayaan" /><ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Noong 1888, nauna ang steam [[tranvia]] kaysa sa pag-uugnay sa bayan sa kabisera at sa mga bayan sa baybayin ng Malabon at Navotas noon. Noong 1891, binuksan ng [[Manila Railroad Company]] ang [[estasyon ng Caloocan|isang estasyon ng tren]] sa bayan.<ref>{{cite web|url=https://pnr.gov.ph/about-contact-us/who-we-are/pnr-in-philippine-history/24-history/126-pnr-historical-highlights|title=MGA HIGHLIGHTS SA KASAYSAYAN NG PNR|website=Philippine National Railways|access-date=Abril 3, 2022}}</ref> ====Ang Rebolusyong Pilipino==== {{Tingnan din|Rebolusyong Pilipino}} Mahalaga sa kasaysayan ang Caloocan dahil ito ang sentro ng mga aktibidad para sa [[Katipunan]], ang lihim na militanteng samahan na naglunsad ng [[Rebolusyong Pilipino]] laban sa Imperyong Espanyol. Sa isang bahay sa Caloocan, ginanap ang mga lihim na pagpupulong nina [[Andrés Bonifacio]] at ng kanyang mga tauhan, at sa mga paligid ng lungsod kung saan naganap ang unang armadong engkwentro sa pagitan ng Katipunan at ng mga Espanyol. Sumiklab ang rebolusyon pagkatapos ng "[[Sigaw ng Pugad Lawin|Sigaw ng Balintawak]]" na pinangunahan ni Bonifacio laban sa Espanya noong Agosto 30, 1896. ===Panahon ng pagsalakay ng mga Amerikano=== [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68156741.jpg|thumb|left|Aviation view ng Caloocan, 1938]] Noong 1899, nagpakita ng pagtutol ang mga tao ng Caloocan sa pakikipagkasundo sa mga Amerikano, na determinadong palawigin ang kanilang kataas-taasang kapangyarihan sa bansa. Nilabanan ng mga kalalakihan ng Caloocan ang mga bagong mananakop noong Pebrero 23, 1899, ngunit hindi nagtagumpay ang mga lokal na sundalo dahil sa alitan ni [[Antonio Luna]] sa mga loyalista ni [[Emilio Aguinaldo]].<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Pagkatapos ay nasaksihan ng lungsod ang matinding labanan sa [[Digmaang Pilipino-Amerikano]], sa [[Labanan sa Caloocan]] at sa [[Ikalawang Labanan sa Caloocan]]. Noong 1901, sa ilalim ng [[Kasaysayan ng Pilipinas (1898–1946)|rehimeng Amerikano]], ang Caloocan, na dating bahagi ng [[Maynila (lalawigan)|lalawigan ng Maynila]], ay naging isa sa mga munisipalidad ng bagong tatag na lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]].<ref>{{Banggitin ang PH act|url=https://lawyerly.ph/laws/view/l2485 |date=Hunyo 11, 1901 |title=Isang Batas na Nagpapalapad ng mga Probisyon ng Batas ng Pamahalaang Panlalawigan sa Lalawigan ng Rizal |chamber=Act |number=942|access-date=Hunyo 12, 2022}}</ref> Dahil sa pagsasama-sama ng ilang munisipalidad noong 1903, ang [[Novaliches]], na noon ay isang malayang munisipalidad, ay naging bahagi ng Caloocan alinsunod sa Batas Blg. 942,<ref>{{cite PH act|url=https://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|chamber=Act|number=942|date=Oktubre 12, 1903|accessdate=Mayo 12, 2022|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima}}</ref> na inamyendahan ng Batas Blg. 984 at 1008 ng [[Komisyon ng Pilipinas]]. ===Panahon ng pananakop ng mga Hapones=== Noong 1942, ang Caloocan ay isa sa mga munisipalidad ng Rizal na pinagsama kasama ng Maynila at Lungsod Quezon upang mabuo ang [[Lungsod ng Malawakang Maynila]] bilang isang hakbang pang-emerhensya ni Pangulong [[Manuel L. Quezon]].<ref>{{cite PH act|chamber=EO|number=400, s. 1942|title=Paglikha ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|petsa=Enero 1, 1942|accessdate=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/}}</ref><ref name="emb">{{cite web|title=Kaligirang Pangkasaysayan|url=http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|website=DENR - Kawanihan ng Pamamahala ng Kapaligiran - Pambansang Rehiyon ng Punong Rehiyon|access-date=Mayo 28, 2022|archive-date=Abril 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402134109/http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|url-status=dead}}</ref> Nabawi nito ang katayuan nito bago ang digmaan bilang isang munisipalidad ng Rizal nang ang Lungsod ng Kalakhang Maynila ay binuwag epektibo noong Agosto 1, 1945.<ref name="eo58">{{cite PH act|chamber=EO|number=58, s. 1945|title=Pagbabawas ng Teritoryo ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Hulyo 26, 1945|accessdate=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/}}</ref> ===Pagiging Lungsod=== {{main|Mga Lungsod ng Pilipinas}} [[File:Aacaloocanjf.JPG|thumb|left|Ang lumang Bulwagan ng Lungsod ng Caloocan sa distrito ng Poblacion ang naging luklukan ng lokal na pamahalaan para sa Caloocan mula 1952 hanggang 2017.]] Noong 1961, matapos aprubahan ng [[Kongreso ng Pilipinas|Kongreso ng Pilipinas] ang Republic Act No. 3278, isang plebisito ang isinagawa.<ref name="ra3278" /> Opisyal na itinalaga ang Caloocan sa pagiging lungsod noong Pebrero 16, 1962.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> Ang Caloocan ay nanatiling isang lungsod ng lalawigan ng Rizal hanggang Nobyembre 7, 1975, nang ito ay maging bahagi ng Pambansang Rehiyon ng Kabisera o [[Metro Manila]], sa bisa ng Atas ng Pangulo Blg. 824.<ref name="PD824">{{cite PH act|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|chamber=PD|number=824|title=Paglikha ng Metropolitan Manila at ng Komisyon ng Metropolitan Manila at para sa Iba Pang Layunin |date=Nobyembre 7, 1975 |access-date=Hulyo 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312121648/http://lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|archive-date=Marso 12, 2016|url-status=live}}</ref> ===Mga pagbabago sa teritoryo=== [[File:Mga pagbabago sa teritoryo ng Caloocan.png|upright=1.35|thumb|Mga pagbabago sa teritoryo ng Caloocan.<br/>{{color box|green}} Mga umiiral na hangganan ng teritoryo<br/>{{color box|#3E8EDE}} Hiniwalay ng Commonwealth Act No. 502 (1939)<br/>{{color box|yellow}} Hiniwalay ng Republic Act No. 392 (1949)]] Ang Caloocan ay dating sumasaklaw sa isang mas malaki at magkakadikit na lugar. Ang mga distrito ng [[Mga Barangay ng Quezon City|Balintawak]], [[Quezon City#La Loma|La Loma]] at [[Novaliches]] ay dating bahagi ng Caloocan. Ang Balintawak ay isang makasaysayang distrito dahil ito ang orihinal na lugar ng "Sigaw ng Pugad Lawin" (Unang Sigaw sa Balintawak) sa isang lokasyon na tinatawag na "Kang-kong" malapit sa bahay ni [[Melchora Aquino|Tandang Sora]]. Ang Novaliches ay isang malawak na sektor na may ilang mga dalisdis ng bundok na nagsilbing mga lugar ng pagpupulong at taguan para kay [[Andrés Bonifacio]] at sa ''Katipunan''. Noong panahon ng pananakop ng mga Amerikano, nagkaroon ng pagsasama-sama ng ilang mga munisipalidad. Sinakop ng Caloocan ang kalapit na bayan ng Novaliches noong Oktubre 12, 1903, ayon sa nakasaad sa Batas Blg. 942 ng [[Komisyon sa Pilipinas]], na nagdala sa kabuuang lawak nito sa humigit-kumulang {{convert|1,500|ha|sp=us}}.<ref name="Kasaysayan ng Caloocan"/><ref>{{cite PH act|chamber=Act|number=942|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima| url=https://lawyerly.ph/laws/view/l89ad| publisher=Abogado| petsa=Oktubre 12, 1903| accessdate=June 7, 2024}}</ref> Nang likhain ang Commonwealth Act No. 502 [[Quezon City]] noong 1939, ang Caloocan ay nagbigay ng 1,500 ektarya ng lupa mula sa mga baryo o sitio ng Bagubantay (Bago Bantay), Balintauac (Balintawák), [[Balingasa]ningkongo, La Samdayingin, Kapolo, [[Balingasa]] (Lo Samdayingin, Kapolo) Malamig, Matalahib (kasalukuyang Santo Domingo), Masambong, Galas, San Isidro, San José, Santol at [[Tatalon]].<ref>Philippine Commission of the Census, Census of the Philippines, 1939, vol. 1, bahagi 4: Rizal (Manila: Bureau of Printing, 1940), p. 5</ref> Sa halip na tutulan ang paglilipat, kusang-loob na ibinigay ng mga residente ng Caloocan ang lupa sa paniniwalang makikinabang dito ang bagong [[Kabisera ng Pilipinas|kabisera]] ng bansa.<ref>{{cite PH act|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1939/10/12/commonwealth-act-no-502/|chamber=CA|number=502|title=Isang Batas para Bumuo ng Lungsod Quezon|date=Oktubre 12, 1939|access-date=Abril 21, 2022|archive-date=Marso 8, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308195829/https://www.officialgazette.gov.ph/1939/10/12/commonwealth-act-no-502/|url-status=dead}}</ref> Gayunpaman, noong 1949, ipinasa ng Kongreso ang Republic Act No. 392, na muling nagbigay-kahulugan sa hangganan ng Caloocan–Quezon City.<ref>{{Cite PH act|url=http://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-392.php|chamber=RA |number=392|title=An Commonwealth Act to Amend Numbered Section Amended, Redefining the Boundaries of Quezon City|date=June 18, 1949|accessdate=April 21, 2022}}</ref> The barrios of Baesa, Sangandaan, Talipapâ, San Bartolomé, Pasong Tamó, Novaliches Proper (poblacion), Banlat (present-day Tandang Pubag) kabilang sa Novaliches at may lawak na humigit-kumulang Ang {{convert|8,100|ha|sp=us}}, ay inalis mula sa Caloocan. Ang natitirang bahagi ng Novaliches ay tinatawag na ngayong Hilagang Caloocan. Dahil dito, hinati ang Caloocan sa dalawang bahagi: isang mas urbanisadong katimugang bahagi at isang suburban-rural na hilagang bahagi, na bahagi ng Novaliches.<ref>{{cite web|url=https://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-Citizens-Charter.pdf|title=Caloocan City Citizen's Charter|accessdate=Mayo 6, 2022|website=City of Caloocan|archive-date=Abril 7, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407124746/https://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-Citizens-Charter.pdf|url-status=dead}}</ref> Noong 1957, ang sityo ng Bagbaguin ay inihiwalay mula sa baryo ng Caybiga (Kaybiga) at ginawang isang natatanging baryo na kilala bilang Baryo. Bagbaguin.<ref>{{cite PH act|chamber=RA|number=1713|url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra1957/ra_1713_1957.html |title=An Act to Convert the Sitio of Bagbaguin, Municipality of Caloocan, Province of Rizal, into a Barrio Bagpaguin Municipality to be a Barrio Bagpaguin Municipality Barrio ng Caybiga ng Parehong Munisipyo |access-date=June 12, 2012|date=June 21, 1957}}</ref> ===Mga pagtatangka sa muling pagsasaayos=== Ang mga isyu tungkol sa badyet at pamamahala ng mga pamahalaang nayon ay humantong sa mga pagtatangka na muling istruktura ang mga ''[[barangay]]'' ng lungsod simula noong huling bahagi ng dekada 1980.<ref name="MS0189">{{cite news |last=Antolin |first=Arkhon |date=Enero 24, 1989 |title=Plebisito sa pagbabawas ng mga barangay ng Kalookan itinakda |url=https://books.google.com/books?id=wEJIAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA4&article_id=3964,3504619 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=4 |via=[[Google Books]]}}</ref><ref name="tPS0913" /> Isang panukalang batas na isinulat ng [[Distritong pambatas ng Caloocan|Ika-1 distrito ng lungsod]] [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kinatawan]] Virgilio Robles,<ref name="MS0189" /> na naglalayong bawasan ang mga barangay mula 188 patungong 60—tatlumpu sa [[Mga distrito ng Lehislatura ng Caloocan|bawat distrito ng lehislatura]]—ay inaprubahan bilang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas]] (RA) Blg. 6714 noong Pebrero 28, 1989.<ref name="ra6714">{{Banggitin ang batas ng PH|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1989/02/28/republic-act-no-6714/|chamber=RA|number=6714|title=Isang Batas na nagsasama, naghahati, at/o muling binubuhay ang iba't ibang barangay sa Lungsod ng Caloocan at para sa iba pang layunin|date=Pebrero 28, 1989|access-date=Hulyo 26, 2019|publisher=[[Opisyal na Gazette (Pilipinas)|Opisyal Gazette]]}}</ref> Isang plebisito ang ginanap noong Marso 10;<ref name="MS03a89" /><ref>{{cite PH act |title=Nagdedeklara sa Marso 10, 1989 bilang isang espesyal na araw sa Lungsod ng Caloocan |chamber=PP |number=384 |folio= |date=Marso 9, 1989 |url=https://lawphil.net/executive/proc/proc1989/proc_384_1989.html |access-date=Abril 6, 2024 |ref=}}</ref> na may 10% lamang na bilang ng mga botanteng bumoto<ref name="MS03b89" /> na may 384,981 rehistradong botante,<ref name="MS03a89">{{cite news |date=Marso 10, 1989 |title=Plebisito sa Kalookan ngayon |url=https://books.google.com/books?id=gY8VAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA41&article_id=4381,1475395 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=9 |via=[[Google Books]]}}</ref> karamihan sa mga kalahok na botante ay naiulat na tumutol sa panukala.<ref name="MS03b89">{{cite news |last=Mahilum |first=E. |date=Marso 11, 2023 |title=Mababa ang bilang ng mga botanteng bumoto para sa plebisito sa KC |url=https://books.google.com/books?id=go8VAAAAIBAJ&dq=kalookan+plebiscite&pg=PA9&article_id=4113,1664839 |newspaper=[[Manila Standard]] |access-date=Abril 6, 2024 |page=9 |via=[[Google Books]]}}</ref> Sa kabilang banda, ang mga residente ng [[Bagong Silang]] (Barangay 176), na noon ay pinakamataong barangay sa bansa at ginamit bilang relocation site para sa mga informal settler,<ref>{{cite news |last=Samonte |first=Severino |date=Mayo 20, 2023 |title=Mga Sulyap at Pagtingin: Paano naging pinakamalaking barangay sa PH ang Bagong Silang ng Caloocan |url=https://www.pna.gov.ph/opinion/pieces/688-how-caloocans-bagong-silang-became-biggest-barangay-in-ph |work=[[Philippine News Agency]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> umapela sa paghahati ng barangay simula noong 2013.<ref name="tPS0913">{{cite news |last1=Bajo |first1=Ramil |last2=Galupo |first2=Rey |date=Setyembre 17, 2013 |title=Sinusuportahan ng Alkalde ang hakbang na hatiin ang barangay ng Caloocan sa pito |url=https://www.philstar.com/metro/2013/09/17/1219131/mayor-supports-move-split-caloocan-barangay-seven/ |newspaper=[[The Philippine Star]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> Noong Abril 3, 2024, nilagdaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] [[Bongbong Marcos]] ang RA No. 11993 na hahati sa nayon sa anim.<ref>{{cite news |last=Bajo |first=Anna Felicia |date=Abril 5, 2024 |title=Pinirmahan ni Marcos ang batas na naghahati sa Bagong Silang, Caloocan sa 6 na barangay |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/metro/902772/marcos-signs-law-dividing-bagong-silang-caloocan-to-6-barangays/story/ |work=[[GMA News]] |access-date=Abril 6, 2024}}</ref> Ito ay pinagtibay ng mayorya ng mga botante sa isang plebisito na ginanap noong Agosto 31.<ref name="bs2024">{{cite news |title=Pinayagan ng mga botante ng Caloocan ang paghahati Bagong Silang sa 6 na barangay |date=September 1, 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/news/2024/9/1/caloocan-voters-ok-splitting-bagong-silang-into-6-barangays-802 |work=[[ABS-CBN News]] |access-date1=September2} ===Digmaan sa droga sa Pilipinas=== {| class="floatright" style="padding: 1em; border-spacing: 1px; border: 1px solid darkgray; background-color: #F8F9FA; width:25em; font-size: 90%" |- ! style="text-align: left;" | Hepe ng Pulisya ! style="text-align: left;" | Petsa ng pagtatalaga <!-- o "Character" --> |- | Bartolome R. Bustamante<ref>{{cite news|last=Garcia|first=Danilo|title=Onsehan sa partihan, 2 holdaper itinumba ng kasamahan|url=https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/metro/2014/11/12/1390744/onsehan-sa-partihan-2-holdaper-itinumba-ng-kasamahan|access-date=August 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Pilipino Star]Novpublisher Ngayon] 12, 2014|lokasyon=[[Manila]], Pilipinas}}</ref> | Nobyembre 4, 2014 |- | Johnson C. Almazan<ref>{{cite news|last=Agoncillo|first=Jodee A.|title=Sumuko ang Asistio scion, inamin ang paggamit ng droga|url=https://newsinfo.inquirer.net/795112/asistio-scion-yields-admits-drug-use|access-date=Agosto 17, 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]]|publisher=Inquirer Interactive, Inc.|date=Hulyo 9, 2016}}</ref> | Hulyo 2016 |- | Chito G. Bersaluna<ref>{{cite news|last1=Galupo|first1=Rey|last2=Cabrera|first2=Romina|last3=Alquitran|first3=Non|title=3 patay sa pamamaril sa Caloocan, QC|url=https://www.philstar.com/metro/2017/02/03/1668474/3-dead-caloocan-qc-shootings|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Pebrero 3, 2017|location=[[Manila]], Pilipinas}}</ref> | Pebrero 2017 |- | Jemar D. Modequillo<ref>{{cite news|last=Santos|first=Raffy|title=Matapos ang pagpatay kay Kian, itinalaga ang bagong hepe ng pulisya ng Caloocan|url=https://www.abs-cbn.com/news/09/04/17/after-kian-slay-new-caloocan-police-chief-named |access-date=Agosto 17, 2025|work=[[ABS-CBN News and Current Affairs|ABS-CBN News]]|publisher=[[ABS-CBN Corporation]]|date=Setyembre 4, 2017|location=[[Manila]]}}</ref> | Setyembre 4, 2017 |- | Restituto B. Arcangel<ref>{{cite news|last=Subingsubing|first=Krixia|title=Nagpadala ng mas maraming opisyal ang bagong matataas na opisyal ng Caloocan upang pigilan ang mga pamamaril|url=https://newsinfo.inquirer.net/978676/new-caloocan-top-cop-deploys-more-officers-to-stop-shootings|access-date=Agosto 17, 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]]|publisher=Inquirer Interactive, Inc.|date=Marso 28, 2018}}</ref> | Marso 27, 2018 |- | Noel R. Flores<ref>{{cite news|last=David|first=Jun|title=Dating hepe ng pulisya ng Pasay, bagong hepe ng Caloocan|url=https://manilastandard.net/?p=296039|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[Manila Standard]]|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|date=Mayo 30, 2019}}</ref> | Mayo 30, 2019 |- | Dario M. Menor<ref>{{cite news|last1=Tupas|first1=Emmanuel|last2=Servallos|first2=Neil Jayson|title=3 mga hepe ng pulisya ng lungsod ang tinanggal sa pwesto dahil sa ilegal na pagsusugal|url=https://www.philstar.com/nation/2020/02/09/1991532/3-city-police-chiefs-axed-over-illegal-gambling|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Pebrero 9, 2020}}</ref> | Pebrero 7, 2020 |- | Samuel V. Mina Jr.<ref>{{cite news|last=Ong|first=Ghio|title=Tinanggal sa puwesto ang matataas na opisyal ng Caloocan matapos ang jailbreak|url=https://www.philstar.com/nation/2020/10/31/2053513/caloocans-top-cop-axed-after-jailbreak|access-date=Agosto 17, 2025|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=Oktubre 31, 2020|location=[[Manila]], Pilipinas|quote=Tinanggal sa puwesto si Col. Dario Menor noong Oktubre 23, isang araw matapos ang jailbreak[....] habang ang kanyang kapalit, si Col. Samuel Mina, ay nasa ilalim pa rin ng quarantine matapos mahawa ng COVID-19[...]}}</ref> | Oktubre 23, 2020 |} ==Heograpiya== Ang Caloocan ay nahahati sa dalawang lugar na hindi magkakadikit na may kabuuang pinagsamang lawak na {{convert|53.334|sqkm|sp=us}}. Ang Timog Caloocan, na may lawak na {{convert|13.625|sqkm|sp=us}}, ay napapaligiran sa timog ng [[Maynila]], sa silangan ng [[Lungsod ng Quezon]], sa kanluran ng [[Navotas]], sa hilaga-hilagang-kanluran ng [[Malabon]], at sa hilaga ng [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]]. Ang Hilagang Caloocan, na may lawak na {{convert|39.709|sqkm|sp=us}}, ay may hangganan sa timog-timog-silangan ng [[Lungsod ng Quezon]], sa timog-kanluran ng [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]], sa hilaga ng [[Marilao]], [[Meycauayan]] at [[San Jose del Monte]] sa lalawigan ng [[Bulacan]], at sa hilagang-silangan ng [[Rodriguez, Rizal|Rodriguez]] sa lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]].<ref name="Kasaysayan ng Caloocan" /> ===Topograpiya=== [[File:Topo Map Caloocan South.png|thumb|Elevation map ng timog Caloocan]] Ang Timog Caloocan, kung saan matatagpuan ang karamihan sa mga establisyimento ng komersyo at industriya, ay nasa karaniwang patag at madaling mapuntahan na lupain, na may mga dalisdis mula 0–3%. Ang topograpiya ay unti-unting nagbabago mula sa malumanay hanggang sa katamtamang pahilig hanggang sa gumulong sa kahabaan ng [[North Luzon Expressway]], na may mga dalisdis mula 3–18%. Ang pinakamataas na punto sa {{convert|35.00|m|sp=us}} mula sa antas ng dagat ay matatagpuan sa lugar na ito, habang ang pinakamababang punto ay nasa katimugang bahagi ng Dagat-Dagatan na humigit-kumulang {{convert|0.993|m|sp=us}} mula sa antas ng dagat.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan">{{cite web|url=http://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-2017-2025-LCCAP.pdf|title=Climate change action plan|date=2016|website=caloocancity.gov.ph|access-date=Hulyo 11, 2020|archive-date=Hulyo 17, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717175130/http://caloocancity.gov.ph/images/pdfs/Caloocan-City-2017-2025-LCCAP.pdf|url-status=dead}}</ref> Ang Hilagang Caloocan ay nailalarawan sa pamamagitan ng banayad hanggang matarik na alun-alon hanggang paikot na topograpiya na may mga dalisdis mula 3–18%, karamihan ay makikita sa hilaga at gitnang bahagi, na unti-unting nagiging patimog na patag na lupain pababa sa timog-kanlurang dulo ng hangganan. Dahil madaling puntahan ng mga pangunahing kalsada, maraming industriyal at residensyal na subdibisyon ang naitayo sa halos pantay na lupang ito.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> ===Heolohiya=== Ang heolohikal na pormasyon ng dalawang bahagi ng Caloocan ay iba-iba sa uri at katangian. at partikular na inuuri bilang quaternary [[alluvium]], [[tuff]] at tuffaceous sediment, [[pyroclastic flow]] deposito, at [[Conglomerate (geology)|conglomerates]]. Ang pormasyon sa silangang kalahati ng Metropolitan Manila na umaabot hanggang sa baybayin ng Manila Bay at kabilang ang mas malaking bahagi ng South Caloocan ay ang quaternary [[alluvium]], na binubuo ng mga hindi pinagsama-samang sediment na idineposito ng sapa na kinabibilangan ng buhangin, banlik, luwad at graba.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> Papuntang silangan ng South Caloocan, maaaring masubaybayan ang malalaking lugar na binubuo ng [[tuff]] at tuffaceous sediment, na kumakalat patungo sa buong silangang bahagi ng Metro Manila. Ang deposito ng [[Pyroclastic flow]] o [[igneous rocks]] na nabuo sa pamamagitan ng lithification ng ash flow ay naroroon din sa ilang hilagang gilid ng South Caloocan at sa karamihan ng mga bahagi ng North Caloocan. Sa hilagang-silangang hangganan ng Hilagang Caloocan, may natunton na [[konglomerate (heolohiya)|mga batong konglomerate]], tumatawid sa Tala Estate at umaabot sa lalawigan ng Bulacan at sa [[La Mesa Dam at Reservoir|La Mesa Watershed]].<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> Ang lupang matatagpuan sa parehong lugar ng Caloocan ay pangunahing nasa ilalim ng Novaliches Series, na sumasaklaw sa 96% ng kabuuang lawak ng lupain ng lungsod. Ang Novaliches Series ay binubuo ng mapula-pulang kayumangging lupa, malutong ang pagkakapare-pareho at butil-butil ang istraktura. May mga spherical concretion sa ilalim ng lupa at sa ilalim ay tuffaceous material na may iba't ibang antas ng pagkabulok at pag-weather. Ang tuffaceous material na ito ay nalalantad ng malawakang erosyon sa ilang lugar.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> ===Mga drainage sa ibabaw=== Ang Caloocan ay may mga tubig sa ibabaw na maaaring may natural na mga daluyan (mga sapa at ilog) o itinayo upang magsilbing mga drainage upang alisin ang sobrang tubig mula sa mga ibabaw ng lupa. Ang Timog Caloocan ay may humigit-kumulang {{convert|5.0|km|mi|sp=us|adj=mid|-long}} na mga bukas na kanal ng paagusan na pangunahing nagsisilbi sa reklamasyon na binubuo ng Kaunlaran Village (Dagat-Dagatan Development Project)<ref>{{cite PH act|chamber=GR|number=143230|url=https://lawphil.net/judjuris/juri2004/aug2004/gr_143230_2004.html|title=National Housing Authority vs. Baello|date=Agosto 20, 2004|accessdate=Hunyo 3, 2026}}</ref> at halos {{convert|11.3|km|mi|sp=us|adj=mid|-long}} na natural na tubig sa ibabaw na dumadaloy sa iba't ibang natural na sistema ng ilog. Kabilang dito ang [[Ilog Tullahan|Ilog Tinajeros-Tullahan]] sa hangganan ng Caloocan–Valenzuela; Maligaya Creek sa loob ng [[Libingan ng La Loma]] at tumatawid [[Rizal Avenue|Rizal Avenue Extension]]; Casili Creek na nagtatapos sa Estero de Maypajo, at Cantarilla/Panaca Creek sa kahabaan ng hangganan ng Caloocan–Malabon. Sa Hilagang Caloocan, ang lahat ng tubig sa ibabaw ay binubuo ng mga natural na batis, ang pinakamahaba ay ang Meycauayan-Marilao River na naghahati sa Caloocan at Bulacan. Kabilang sa iba pa ang Ilog Bagong Silang, Tala, Camarin, Pasong Malapad, at Bagumbong Creeks na tumatawid sa maraming subdibisyon, sa loob ng {{convert|52.7|km|sp=us}} na haba sa loob ng mga hangganan ng teritoryo ng lungsod.<ref name="Caloocan 2017-2025 Local Climate Change Action Plan" /> ===Klima=== Ang klima ay isang [[tropikal na klima ng sabana]] (Koppen: Aw), kung saan ang karamihan sa kabuuang ulan ay nangyayari sa loob ng mahaba at masaganang tag-ulan sa pagitan ng Mayo at Oktubre, ngunit ang klima ay hindi sapat na basa para maiuri ito bilang isang [[tropikal na klima ng monsoon]] (Koppen: Am). {{Weather box | lokasyon = Caloocan | lapad = awtomatiko | metric first = Oo | iisang linya = Oo | Enero mataas C = 29 | Enero mababa C = 20 | Pebrero mataas C = 30 | Pebrero mababa C = 20 | Marso mataas C = 32 | Marso mababa C = 21 | Abril mataas C = 34 | Abril mababa C = 23 | Mayo mataas C = 33 | Mayo mababa C = 24 | Hunyo mataas C = 31 | Hunyo mababa C = 25 | Hulyo mataas C = 30 | Hulyo mababa C = 24 | Agosto mataas C = 29 | Agosto mababa C = 24 | Setyembre mataas C = 29 | Setyembre mababa C = 24 | Oktubre mataas C = 30 | Oktubre mababa C = 23 | Nobyembre mataas C = 30 | Nobyembre mababa C = 22 | Disyembre mataas C = 29 | Mababa sa Disyembre C = 21 | Presipitasyon sa Enero mm = 7 | Presipitasyon sa Pebrero mm = 7 | Presipitasyon sa Marso mm = 9 | Presipitasyon sa Abril mm = 21 | Presipitasyon sa Mayo mm = 101 | Presipitasyon sa Hunyo mm = 152 | Presipitasyon sa Hulyo mm = 188 | Presipitasyon sa Agosto mm = 170 | Presipitasyon sa Setyembre mm = 159 | Presipitasyon sa Oktubre mm = 115 | Presipitasyon sa Nobyembre mm = 47 | Presipitasyon sa Disyembre mm = 29 | Mga araw ng ulan sa Enero = 3.3 | Mga araw ng ulan sa Pebrero = 3.5 | Mga araw ng ulan sa Marso = 11.1 | Mga araw ng ulan sa Abril = 8.1 | Mga araw ng ulan sa Mayo = 18.9 | Mga araw ng ulan sa Hunyo = 23.5 | Mga araw ng ulan sa Hulyo = 26.4 | Mga araw ng ulan sa Agosto = 25.5 | Mga araw ng ulan sa Setyembre = 24.5 | Mga araw ng ulan sa Oktubre = 19.6 | Mga araw ng ulan sa Nobyembre = 10.4 | Mga araw ng ulan sa Disyembre = 6.4 | pinagmulan 1 = Meteoblue<ref name="met_norms"> {{cite web | url = https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/san-jose-del-monte_philippines_1689395 | pamagat = Caloocan: Karaniwang Temperatura at Ulan | publisher = Meteoblue | access-date = Mayo 13, 2020 }}</ref> | petsa = Mayo 13, 2020 }} ===Mga barangay=== Ang Caloocan ay nahahati sa 188 mga barangay: {| class="wikitable collapsible collapsed" width=60% !style="background: yellow" colspan=3 align="center" |Caloocan (South) |- ! Barangay !! Zone !! Area/Name |- |Barangay 1 || 1<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone01.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 1] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091007151831/http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone01.pdf |date=2009-10-07 }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Sangandaan |- |Barangay 2 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 3 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 4 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 5 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 6 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 7 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 8 || 1 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 9 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 10 || 1 || Sangandaan |- |Barangay 11 || 1 || Poblacion |- |Barangay 12 || 1 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 13 || 2<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone02.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 2]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 14 || 2 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 15 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 16 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 17 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 18 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 19 || 2 || Poblacion (A. Mabini) |- |Barangay 20 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 21 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 22 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 23 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 24 || 2 || C-3 Road, Kaunlaran Village |- |Barangay 25 || 3<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone03.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 3]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Maypajo |- |Barangay 26 || 3 || Maypajo |- |Barangay 27 || 3 || Maypajo |- |Barangay 28 || 3 || Dagat-Dagatan |- |Barangay 29 || 3 || Maypajo |- |Barangay 30 || 3 || Maypajo |- |Barangay 31 || 3 || Maypajo |- |Barangay 32 || 3 || Maypajo |- |Barangay 33 || 3 || Maypajo |- |Barangay 34 || 3 || Maypajo |- |Barangay 35 || 3 || Maypajo |- |Barangay 36 || 4<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone04.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 4]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Marulas |- |Barangay 37 || 4 || Marulas |- |Barangay 38 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 39 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 40 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 41 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 42 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 43 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 44 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 45 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 46 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 47 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 48 || 4 || Grace Park West |- |Barangay 49 || 5<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone05.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 5]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 50 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 51 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 52 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 53 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 54 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 55 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 56 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 57 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 58 || 5 || Grace Park West |- |Barangay 59 || 6<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone06.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 6] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101011074521/http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone06.pdf |date=2010-10-11 }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 60 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 61 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 62 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 63 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 64 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 65 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 66 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 67 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 68 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 69 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 70 || 6 || Grace Park West |- |Barangay 71 || 7<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone07.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 7]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park West |- |Barangay 72 || 7 || [[Victory Liner]] Compound, Grace Park East |- |Barangay 73 || 7 || PNR Compound, Grace Park East |- |Barangay 74 || 7 || Heroes Del 96, Grace Park East |- |Barangay 75 || 7 || Heroes Del 96, Grace Park East |- |Barangay 76 || 7 || Monumento, Grace Park East |- |Barangay 77 || 7 || Caimito Road, University Hills |- |Barangay 78 || 7 || Monumento, University Hills |- |Barangay 79 || 7 || Caimito Road, University Hills |- |[[Barangay 80]] || 7 || University Hills Subdivision (University of the East) |- |Barangay 81 || 8<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone08.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 8]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 82 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 83 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 84 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 85 || 8 || Morning Breeze Subdivision |- |Barangay 86 || 8 || Calaanan Compound, Grace Park East |- |Barangay 87 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 88 || 8 || Ever Gotesco Malls, Grace Park East |- |Barangay 89 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 90 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 91 || 8 || Our Lady of Grace, Grace Park East |- |Barangay 92 || 8 || Madre Ignacia, Grace Park East |- |Barangay 93 || 8 || Grace Park East |- |Barangay 94 || 9<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone09.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 9]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Biglang-Awa, Grace Park East |- |Barangay 95 || 9 || Balintawak |- |Barangay 96 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 97 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 98 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 99 || 9 || Dorotea Compound, Balintawak |- |Barangay 100 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 101 || 9 || Galino, Grace Park East |- |Barangay 102 || 9 || 9th Avenue, Grace Park East |- |Barangay 103 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 104 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 105 || 9 || Grace Park East |- |Barangay 106 || 10<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone10.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 10]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park East |- |Barangay 107 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 108 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 109 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 110 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 111 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 112 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 113 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 114 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 115 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 116 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 117 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 118 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 119 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 120 || 10 || Grace Park East |- |Barangay 121 || 11<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone11.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 11]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Grace Park East |- |Barangay 122 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 123 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 124 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 125 || 11 || Grace Park East |- |Barangay 126 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 127 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 128 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 129 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 130 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 131 || 11 || Barrio San Jose |- |Barangay 132 || 12<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone12.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 12]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio West |- |Barangay 133 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 134 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 135 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 136 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 137 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 138 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 139 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 140 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 141 || 12 || Bagong Barrio West |- |Barangay 142 || 13<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone13.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 13]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio West |- |Barangay 143 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 144 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 145 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 146 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 147 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 148 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 149 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 150 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 151 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 152 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 153 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 154 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 155 || 13 || Bagong Barrio West |- |Barangay 156 || 14<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone14.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 14]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagong Barrio East |- |Barangay 157 || 14 || Bagong Barrio East |- |Barangay 158 || 14 || Baesa, Eternal Gardens Memorial Park |- |Barangay 159 || 14 || Baesa |- |Barangay 160 || 14 || Libis Baesa |- |Barangay 161 || 14 || Libis Reparo |- |Barangay 162 || 14 || Santa Quiteria |- |Barangay 163 || 14 || Santa Quiteria |- |Barangay 164 || 14 || Talipapa |} {| class="wikitable collapsible collapsed" width=75% !style="background: green" colspan=6 align="center" |Caloocan (North) |- ! Barangay !! Zone !! Area/Name |- |Barangay 165 || 15<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone15.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 15]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Bagbaguin |- |Barangay 166 || 15 || Kaybiga |- |Barangay 167 || 15 || Llano (Llano Road, PLC Subdivision, Silanganan Subdivision, Sunriser Village, Sagrado Village, Dolmar Golden Hills Subdivision, Miranda Subdivision, Whispering Palms Subdivision) |- |Barangay 168 || 15 || Deparo (Deparo Road, Teofilo Samson Road, Kabatuhan Street) |- |Barangay 169 || 15 || BF Homes (Estrella Homes, Santa Fe Homesite, BF Homes Caloocan Phase 1, and 2) |-i |Barangay 170 || 15 || Deparo 2 (Amparo Novaville, SM Homes, Cefels 2 Subdivision, Diamante Neighborhood, BF Homes Caloocan Phase 3) |- |Barangay 171 || 15 || Bagumbong (Bagumbong Road, Bagumbong Dulo, Taas Street, Rainbow Village V, Bankers Village, Shelterville) |- |Barangay 172 || 15 || Urduja Village, Merry Homes II, Zabarte |- |Barangay 173 || 15 || Congress Village, Palmera Spring II, Senate Village, Hillcrest Village |- |Barangay 174 || 15 || Camarin |- |Barangay 175 || 15 || Camarin | | | |- |Barangay 176–A, B, C, D, E, F || 15 || [[Bagong Silang]] | |- |Barangay 177 || 15 || Camarin (Cielito Homes, Capitol Parkland, Franville IV) |- |Barangay 178 || 15 || Camarin |- |Barangay 179 || 16<ref>[http://www.caloocancity.gov.ph/pdfs/zone16.pdf Caloocan City Barangay Directory Zone 16]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved July 8, 2009</ref> || Amparo, (Amparo Subdivision, Dela Costa Homes II, Capitol Park Homes II, Sacred Heart Village, Roseville Subdivision) |- |Barangay 180 || 16 || Tala (Miramonte Heights, Soldiers Hills III and Victory Heights Subdivision) |- |Barangay 181 || 16 || Pangarap Village |- |Barangay 182 || 16 || Pangarap Village |- |Barangay 183 || 16 || Tala (Midway Park Subd., Mountain Heights Subd.) |- |Barangay 184 || 16 || Tala (Bankers' Village II, Cefels Park III) |- |Barangay 185 || 16 || Tala (Malaria) |- |Barangay 186 || 16 || Tala (Barracks II, LD Village, Admin Site) |- |Barangay 187 || 16 || Tala (Barrio San Lazaro, Barrio San Jose, Barrio Santo Niño, Barrio San Roque, Sto. Cristo) |- |Barangay 188 || 16 || Tala (Phase 12, Riverside, San Isidro, Concepcion, Sta. Rita) |} ===Mga Alitan sa Teritoryo=== Ang Caloocan ay may tatlong hindi pa nareresolbang alitan sa hangganan. Ang alitan nito sa [[San Jose del Monte]], [[Bulacan]], na nakatala bilang G.R. No. 142601 na may petsang Oktubre 23, 2006, ay sumasaklaw sa mga bahagi ng Pangarap Village at tila Bankers Village 2 na dating bahagi ng Tala Estate. Ang kawalan ng hurisdiksyon ng Commission on Settlement of Land Problems (COSLAP) ay nagresulta sa pagpapawalang-bisa ng desisyon nito.<ref>{{cite PH act|chamber=GR|number=142601|title=National Housing Authority vs. Commission on the Settlement of Land Problems, Municipality of San Jose del Monte, Bulacan, Sps. Angel at Rosario Cruz, Rufino Laan, Rufino Laan Santos, Andres Nepomuceno, Sps. Alberto at Herminia Hagos, Leon Guilalas, Sps. Oscar at Haydee Badillo|url=https://lawphil.net/judjuris/juri2006/oct2006/gr_142601_2006.html|publisher=Lawphil|date=Oktubre 23, 2006|accessdate=Mayo 1, 2024}}</ref> Ang alitan nito sa [[Lungsod ng Quezon]] ay umiikot sa Barangay Baesa ng huli. Mayroon ding mga pagkakaiba sa hangganan sa kahabaan ng [[Andres Bonifacio Avenue]] malapit sa [[Manila North Cemetery]] at Barrio San Jose ng Caloocan.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 14, 2016 |title=Bautista: Malinaw na mga alitan sa hangganan ng QC |publisher=Manila Standard |url=https://manilastandard.net/mobile/article/224135 |access-date=September 3, 2021 }}</ref> Ang alitan nito sa [[Malabon]] ay kinasasangkutan ng Barangays 160 at 161 ng Caloocan sa Libis Baesa, na parehong inaangkin ng mga lungsod na nasa loob ng kanilang hurisdiksyon. Noong 2025, ibinasura ng [[Korte Suprema ng Pilipinas]] ang petisyon ng Caloocan na kumukuwestiyon sa konstitusyonalidad ng Republic Act No. 9019 (Malabon City Charter), na binanggit na ito ay napaaga. Ikinatuwiran ng Caloocan na ang parehong barangay ay kasama sa teritoryo nito bilang bahagi ng Republic Act No. 3278 (Caloocan City Charter) at inangkin na ang mga residente ng parehong barangay ay palaging bumoto sa mga halalan sa Caloocan simula noong 1961.<ref>{{cite news|url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/caloocan-malabon-boundary-dispute-a5260-20250704-lfrm|title=Ngayon Ko Nalaman: Ang Hindi Pagkakasundo sa Hangganan sa Pagitan ng Caloocan at Malabon|date=Hulyo 4, 2025|accessdate=Setyembre 11, 2025|website=Esquire Philippines|first=Nick|last=Aguila}}</ref> Sa halip, inatasan ng Korte ang parehong lungsod na lutasin ang isyu sa pamamagitan ng mga pamamaraan sa ilalim ng Local Government Code, simula sa kani-kanilang mga konseho ng lungsod.<ref>{{cite balita|url=https://www.philstar.com/nation/2025/02/26/2424346/sc-orders-caloocan-malabon-resolve-your-territorial-dispute|title=Iniutos ng SC sa Caloocan, Malabon: Lutasin ang inyong alitan sa teritoryo|first1=Mark Ernest|last1=Villeza|first2=Daphne|last2=Galvez|publisher=The Philippine Star|date=Pebrero 26, 2025 |accessdate=Abril 15, 2025}}</ref> Bago ito, noong 2014, pumirma ang mga pamahalaang lungsod ng Caloocan at [[Malabon]] ng isang memorandum of understanding (MOU) upang paunlarin ang {{convert|80|ha}} ng pinagtatalunang lupa na matatagpuan sa loob ng lugar ng Libis Baesa ng Caloocan at ng Barangay Potrero ng Malabon. Pinigilan ng MOU ang anumang desisyon ng korte sa hindi pagkakasundo na nagsimula noong 2001, nang ang Malabon, nang ito ay gawing isang lungsod na may mataas na antas ng urbanisasyon, ay kumuha ng kontrol sa mga lupang dating nasa ilalim ng hurisdiksyon ng Caloocan.<ref>{{cite news|url=https://www.philstar.com/metro/2014/06/18/1335945/caloocan-malabon-settle-land-row|title=Caloocan, Malabon ay nanirahan sa land row|first1=Ramil|last1=Bajo|first2=Rey|last2=Galupo|date=Hunyo 18, 2014|accessdate=Mayo 1, 2024|work=The Philippine Star}}</ref> ==Demograpiko== {{Populasyon}} [[File:4th Avenue (Caloocan) 8May2025.jpg|thumb|Tanawin ng residential area sa Grace Park East]] Noong 2024, ang lungsod ay may populasyon na 1,712,945 katao, na ginagawa itong pang-apat na pinakamalaking lungsod sa Pilipinas sa mga tuntunin ng populasyon.{{PH wikidata|population_reference}} Sa ilalim ng parehong taon ng senso, ang Caloocan South (Barangays 1 hanggang 164) ay naitala na may populasyon na 602,818, at ang Caloocan North (Barangays 165 hanggang 188) ay naitala na may populasyon na 1,110,127. Kung ang dalawang distrito ay ituturing na magkahiwalay na lungsod, isa pa rin sana sila sa pinakamalaki sa bansa sa taong senso ng 2024, na nasa ika-5 at ika-17 pwesto ayon sa pagkakabanggit sa mga tuntunin ng populasyon. Ang densidad ng populasyon ng Caloocan ({{convert|{{sigfig|1661584/55.8|2}}|PD/km2|disp=or|sp=us}}) ay higit pa sa kabuuang densidad ng Pambansang Kabisera.{{PH wikidata|population_reference}} Ang unang distrito ng Caloocan ay dating pinakamataong distrito ng lehislatura sa bansa, na may 1.19 milyong katao noong 2015,{{PH census|2015}} bago ang paglikha ng ika-3 distrito na inalis mula rito. ===Wika=== Karamihan sa mga residente ay nagsasalita ng [[wikang Filipino|Filipino]] ([[wikang Tagalog|Tagalog]]) at [[Philippine English|English]], na may malaking bilang ng mga nagsasalita ng iba pang [[Mga Wika ng Pilipinas|mga wika at diyalekto ng Pilipinas]]. ===Relihiyon=== {{Tingnan din|Listahan ng mga simbahang Katoliko sa Metro Manila}} Tulad ng maraming iba pang lugar sa bansa, ang Caloocan ay pangunahing [[Simbahang Katolika sa Pilipinas|Katoliko Romano]]. Dito matatagpuan ang [[Diyosesis ng Kalookan]] sa katimugang bahagi nito, habang ang hilagang bahagi nito ay nasa ilalim ng [[Diyosesis ng Novaliches na Romano Katoliko]]. Mayroon ding malaking presensya ng [[Iglesia ni Cristo]] at iba pang [[Protestanismo sa Pilipinas|Protestanteng]] mga simbahan sa lungsod. <!-- Huwag ilista ang lahat ng simbahan o lugar ng pagsamba dahil ang Wikipedia ay hindi isang direktoryo [[WP:DIRECTORY]]. --> {{clear left}} ==Ekonomiya== {{stack|float=left|{{PH poverty incidence}}}} [[File:Malansing (Sangandaan) Market, Caloocan, Hunyo 2024.jpg|thumb|Malansing Market sa Sangandaan]] Ayon sa Cities & Municipalities Competitive Index ng [[Department of Trade and Industry (Philippines)|Department of Trade and Industry]], ang Caloocan ay mayroong [[dinamismong pang-ekonomiya]] na 20% noong 2024, ika-15 sa mga lokal na yunit ng pamahalaan (LGU) sa Pilipinas.<ref>{{cite web|url=https://cmci.dti.gov.ph/lgu-profile.php?lgu=Caloocan&year=2024|title=Caloocan Profile|accessdate=Setyembre 8, 2024|website=Cities & Municipalities Competitive Index|publisher=[[Department of Trade and Industry (Pilipinas)|Kagawaran ng Kalakalan at Industriya]]}}</ref> Kilala ang lugar ng Caloocan sa [[10th Avenue, Caloocan|10th Avenue]] dahil sa mga kumpol ng mga nagtitinda ng motorsiklo at mga nagtitinda ng mga piyesa ng motorsiklo. Kabilang sa mga pangunahin at sikat na kalye ang P. Zamora Street at A. Mabini Street. [[File:999 Shopping Mall Caloocan, Mayo 2023.jpg|thumb|999 Shopping Mall Caloocan]] [[File:SM Caloocan Day Picture.jpg|thumb|SM City Caloocan]] Mayroon ding ilang shopping mall at stand-alone supermarket at hypermarket ang lungsod. Sa katimugang bahagi ay ang [[SM City Grand Central]] (sa dating site ng Ever Gotesco Grand Central), [[Puregold]] Monumento, [[Puregold]] Maypajo, Victory Central Mall, Araneta Square, Uniwide Warehouse Club Monumento, LRT Caloocan Mall, [[SM Hypermarket]] Monumento, SM Center Sangandaan, 999]Martin Calocano, at [Cal. Sa kabilang banda, sa hilagang bahagi ay ang Zabarte Town Center, Holiday Island Mall, Metroplaza Mall, [[Primark Town Center]] Deparo, Primark Town Center Brixton, at [[SM City Caloocan]].<ref>{{cite news |last1=Quevedo |first1= Richbon|title=SM's 86th mall spurring Caloocan dev't|url= https://tribune.net.ph/2024/05/16/sms-86th-mall-spurring-caloocan-devt|accessdate=May 17, 2024 |publisher= [[Daily Tribune (Philippines)]]|date=May 17, 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://ncr.emb.gov.ph/wp-content/uploads/2023/02/4.-SM-City-Deparo-Executive-Summary.pdf|title=SM CITY DEPARO Lokasyon|website=EMB - Pambansang Punong Rehiyon|accessdate=Enero 25, 2024|date=Pebrero 2023}}</ref> May mga pabrika at industriyal na lugar din na naitayo sa iba't ibang bahagi ng Caloocan. Ang mga tagagawa ay nakakonsentra sa hilagang bahagi, lalo na sa Bagumbong, Kaybiga, Llano, at Tala, habang ang mga industriya ng plastik at bakal ay nakakonsentra sa katimugang bahagi. Ang Tala ang nagho-host ng Victoria Wave Special Economic Zone, isang {{convert|25|ha|sp=us|adj=on}} rehistradong sona sa ilalim ng [[Philippine Economic Zone Authority]].<ref>{{cite web|url=http://victoriawave.com.ph/|title=Victoria Wave Special Economic Zone|accessdate=Abril 10, 2022}}</ref> Ang [[NLEX Corporation]], ang may hawak ng konsesyon ng [[North Luzon Expressway]], ay may punong tanggapan sa Caloocan. Ang pangunahing bahagi ng expressway, ang [[NLEX Harbor Link]], at ang [[NLEX Connector]] ay tumatawid sa South Caloocan. Ang mga nakaplanong expressway tulad ng [[North Luzon East Expressway]] at North Access Link Expressway ay nakatakdang dumaan sa Caloocan. == Pamahalaan == === Alkalde === {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=0 |- | colspan=2 | <hr> |- valign=top ! Alkalde !! Panunungkulan |- | colspan="2" | <hr> |- |Pedro Sevilla ||align=center| 1902–1905 |- |Silverio Baltazar ||align=center|1904–1906 |- |Tomas Susano||align=center|1906–1908 |- |Leon Nadurata|| align=center|1908–1910 |- |Emilio Sanchez|| align=center|1910–1913 |- |Godofredo Herrera || align=center|1913–1915 |- |Jose Sanchez|| align=center|1915–1921 |- |Dominador Aquino || align=center|1922–1925 |- |Pablo Pablo|| align=center|1926–1928 |- |Dominador Aquino|| align=center|1928–1931 |- |Pablo Pablo|| align=center|1932–1940 |- |Cornelio Cordero|| align=center|1941–1944 |- |Oscar Baello|| align=center|1945–1946 |- |Jesus Basa|| align=center|1946–1951 |- |Macario Asistio, Sr.|| align=center|1952–1971 |- |Marcial Samson|| align=center|1972–1976 |- |Alejandro Fider|| align=center|1976–1978 |- |Virgilio Robles|| align=center|1978–1980 |- |Macario Asistio, Jr.|| align=center|1980–1986 |- |Virgilio Robles||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 1986 |- |Antonio Martinez|| align=center|1986–1988 |- |Macario B. Asistio, Jr.|| align=center|1988–1995 |- |Reynaldo Malonzo || align=center|1995–2004 |- | Enrico Echiverri || align="center" |2004–2013 |- | Oscar Malapitan || align="center" |2013-2022 |- | Along Malapitan || align="center" |2022-Ngayon |- | <hr> | |} ==Imprastraktura== ===Transportasyon=== [[File:NLEX Harbor Link-C3 interchange SB, Manila skyline drone (Caloocan City; 02-07-2026).jpg|thumb|Caloocan Interchange, isang interseksyon ng [[NLEX Harbor Link]] at [[NLEX Connector]]|alt=Isang elevated expressway interchange]] [[File:EDSA Monumento.jpg|thumb|right|Ang hilagang dulo ng [[Epifanio de los Santos Avenue|EDSA]] sa Caloocan]] [[File:LRT-1_4th_gen_approaching_Monumento_station_02.jpg|thumb|Isang tren ng LRT Line 1 na nagseserbisyo sa lugar ng Monumento]] Ang [[LRT Line 1 (Metro Manila)|LRT Line 1]] ay may dalawang istasyon sa katimugang bahagi ng lungsod, katulad ng: [[Monumento station|Monumento]] at [[Istasyon ng 5th Avenue (LRT)|Ika-5 Avenue]]. Ang [[Philippine National Railways]] (PNR) ay mayroon ding linya, na ang terminal ay nasa Samson Road, at dumadaan sa [[Istasyon ng tren ng Caloocan]] (ang unang istasyon ng tren na itinayo sa lungsod), [[Istasyon ng tren ng 10th Avenue]], at [[Istasyon ng tren ng 5th Avenue]]. Ang kasalukuyang ginagawa na [[MRT Line 7]] ay mayroon ding dalawang istasyon na ginagawa sa hilagang bahagi ng Caloocan, katulad ng: [[Istasyon ng Sacred Heart|Sacred Heart]] at [[Istasyon ng Tala|Tala]]. Ang [[North–South Commuter Railway]], isa pang sistema ng riles ng tren na kasalukuyang ginagawa, ay papalit sa kasalukuyang [[PNR Metro Commuter Line]] at magkakaroon ng isang istasyon sa Caloocan. Ang lungsod ay may malawak na network ng mga kalsada, ang pinakakilala ay ang [[EDSA|Epifanio de los Santos Avenue]], na nagsisimula sa lugar ng Monumento. Ang [[Quirino Highway]], na nagdurugtong sa Lungsod Quezon at silangang Bulacan, ay tumatawid din sa hilagang bahagi ng Caloocan. Ang Operations and Maintenance Center ng [[North Luzon Expressway]] at ang Balintawak toll barrier ng motorway ay nasa katimugang bahagi ng Caloocan. Ang [[NLEX Harbor Link]], ang extension nito na nagdurugtong dito patungong [[Navotas]] at [[Port of Manila]], at ang NLEX Connector project na nagdurugtong sa Harbor Link sa Lungsod ng Maynila at [[Skyway (Metro Manila)|Skyway]] ay tumatawid din sa Caloocan. Ang hilagang dulo ng Skyway, na nagdurugtong sa North at [[South Luzon Expressway|South Luzon]] Expressways, ay matatagpuan din malapit sa Balintawak toll plaza ng NLEX, na may posibleng koneksyon sa Northern Access Link Expressway, isang magiging toll road papunta sa [[New Manila International Airport]]. Ang bus line na [[Victory Liner]] Incorporated ay may punong tanggapan at terminal sa kahabaan ng [[Rizal Avenue|Rizal Avenue Extension]] malapit sa [[station Monumento]]. ===Mga Landmark=== <!-- [[File:0493jfCaloocan City Rizal Avenue Chapel La Loma Cemetery Mga Landmarkfvf 02.JPG|upright=1.15|thumb|Kapilya ni [[Pancras of Rome|San. Pancratius]] sa La Loma Cemetery]] --> [[File:Cavite,MetroManilajf5255 32.JPG|thumb|Thai To Taoist Temple]] Ang pinakatanyag na palatandaan ng lungsod ay ang [[Bonifacio Monument|monumento]] sa [[Rebolusyong Pilipino|rebolusyonaryo]] [[Andrés Bonifacio]], na nakatayo sa isang rotonda kung saan nagtatagpo ang EDSA, MacArthur Highway, Samson Road, at Rizal Avenue Extension. Ang bantayog ay itinayo noong 1933 at binubuo ng isang obelisk na may mga eskultura ni [[Pambansang Artista ng Pilipinas|Pambansang Artista]] [[Guillermo Tolentino]]. Ang monumento ay nagmamarka sa pinakaunang labanan ng Rebolusyong Pilipino noong Agosto 3, 1896. Kamakailan lamang ay nagkaroon ng mga renobasyon sa paligid ng monumento, kabilang ang Bonifacio Circle, ang dating kinaroroonan nito, at ang kahabaan ng EDSA sa Caloocan, na {{convert|100|m|sp=us}} ang layo mula sa palatandaan. Ang buong lugar ay kilala bilang 'Monumento'. Ang iba pang mga lugar na may kahalagahang pangkasaysayan na kinilala ng pamahalaang lungsod ay kinabibilangan ng lote sa Kalye P. Zamora kung saan dating nanirahan ang asawa ng pinuno ng Katipunan na si [[Andrés Bonifacio]]; ang bahay-pamana ni Gertrudes Sevilla, na ang may-ari ay pamangkin ni [[Gregoria de Jesús]];<ref>{{cite news |last1=Cayabyab |first1=Marc Jayson |title=Naaalala ng mga matatanda sa Caloocan ang asawa ni Bonifacio |url=https://www.philstar.com/nation/2019/06/16/1926788/caloocan-elderly-remember-bonifacios-wife |access-date=Abril 30, 2020 |work=The Philippine Star|date=Hunyo 16, 2019}}</ref><ref name="Caloocan Medium Term Development Plan 2008-2013" /> Simbahan ng Santa Quiteria sa Baesa; at Our Lady of Grace Parish sa 11th Avenue; [[La Loma Cemetery]], ang pinakamatandang sementeryo sa Maynila; at Thai To Taoist Temple sa kahabaan ng 6th Avenue. Bukod pa rito, ang Tanggapan ng Distrito ng [[Kawanihan ng Rentas Internas (Pilipinas)|Kawanihan ng Rentas Internas]] ng lungsod ay nasa kahabaan ng EDSA. ==Kilalang Personalidad== {{main|Kategorya:Mga tao mula sa Caloocan}} {{tingnan din|Listahan ng mga tao mula sa Metro Manila}} * [[Joe Dizon]], paring Romano Katoliko at aktibista * [[Bo Sanchez]], mangangaral na Romano Katoliko * [[Benjie Paras]], aktor at dating manlalaro ng basketball * [[Lani Cayetano]], pulitiko * [[Antonio Trillanes]], dating opisyal ng hukbong-dagat at pulitiko ng Pilipinas * [[Gregoria de Jesús]], nagsilbing kalihim ng seksyon ng kababaihan at tagapangalaga ng mga dokumento at tatak ng Katipunan; pinakasalan niya si Andrés Bonifacio * [[Thomas Torres]], manlalaro ng basketball * [[Melchora Aquino]], rebolusyonaryo na kilala bilang Tandang Sora == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Metro Manila}} {{Mga Lungsod sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Caloocan]] [[Kategorya:Lungsod ng Caloocan]] o5k0fnv6r4femt1uc8tncd0cbf92u0n 0 8468 2214266 2205620 2026-07-03T01:59:29Z ~2026-37929-56 163601 2214266 wikitext text/x-wiki :''Tumuturo rito ang Pasay. Pasay rin ang dating pangalan ng ngayon ay nakikilala bilang [[Arnaiz Avenue]].'' {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Pasay | native_name = ᜉᜐᜌ᜔ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Pic geo photos - ph=mm=pasay=bay city skyline - aerial shot from cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG | photo1b = Pasay City Mall and Public Market 12152022 113238.jpg | photo2a = Pasay City Hall 11242022 112930.jpg | photo2b = 04294jfSales Interchange Taguig Pasay Cityfvf 41.jpg | photo3a = BayCityjf0491 17.JPG | photo3b = Pasay Rotonda 01072023 110418.jpg | size = 250 | position = center | spacing = 1 | color = transparent | border = 0 | foot_montage = (From top, left to right: Aerial view of Pasay • Pasay City Mall and Market • Pasay City Hall • Pasay Welcome Sign • Bay City • Pasay Rotonda) }} | sealfile = | locatormapfile = Ph_locator_ncr_pasay.png | caption = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na nagpapakita ng lokasyon ng Pasay | region = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] | province = | districts = Mag-isang distrito ng Pasay | barangays = 201 | class = Unang klase | founded = [[Disyembre 2]], [[1863]] | website = [http://www.pasay.gov.ph www.pasay.gov.ph] | mayor = Imelda Calixto-Rubiano | vice_mayor = Noel del Rosario | cityhood = [[Hunyo 21]], [[1947]] | language = [[Wikang Tagalog|Tagalog]]<br>[[Taglish]] | areakm2 = 19 | pop2000 = 354908 | popden2000 = 18679 | coordinates = }} Ang '''Pasay''' ay isa sa mga lungsod sa [[Kalakhang Maynila]] sa [[Pilipinas]]. Napaliligiran ito ng [[Maynila]] sa hilaga, [[Lungsod ng Makati]] sa hilagang-silangan, [[Taguig|Lungsod ng Taguig]] sa silangan at [[Parañaque|Lungsod ng Parañaque]] sa timog. Sa Kasalukuyan, nasa lungsod ng Pasay ang gusali ng [[Senado ng Pilipinas|Senado]], ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]], at ang [[SM Mall of Asia]]. Isa sa mga orihinal na apat na lungsod ng Kalakhang Maynila ang Pasay. Hinggil sa pagiging malapit nito sa Maynila, naging mabilis na lugar na urbano noong [[Panahon ng mga Amerikano sa Pilipinas|Panahon ng mga Amerikano]] sa Pilipinas. ==Pinagmulan ng Pangalan== Isinunod ang pangalan ng lungsod ng Pasay, dayang-dayang Pasay, isang prinsesa mula sa Kaharian ng Namayan.<ref name="DOT">[http://itsmorefuninthephilippines.com/pasay-city-2 It's More Fun in the Philippines]</ref> *May isa pang alamat na nagmumungkahi na ang lungsod ay ipinangalan kay Pasay, isa sa mga anak ni Tagkan, isang pinuno ng Namayan. Nagmana siya ng mga teritoryo na kinabibilangan ng kasalukuyang lungsod.<ref name="Dery2001"/><ref name="nick" /><ref name="Huerta" /> *Mayroon ding romantikong alamat kung saan isang lalaking nagngangalang Jose ang malakas na sumigaw ng "Paz-ay!" sa puntod ng kanyang mayamang minamahal, si Paz, na sumisimbolo sa kanilang bawal na pag-ibig at sa kalaunan ay pagkamatay ni Paz dahil sa kalungkutan. Bilang pagpupugay, pinangalanan ng mga magulang ni Paz ang kanilang hacienda na ''Paz-ay'' o ''Pasay''.<ref name="esq">{{cite web|url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/story-names-cities-of-manila-a00304-20191021-lfrm|title=Isang Maikling Kasaysayan sa Likod ng Pangalan ng Bawat Lungsod ng Metro Manila|date=Oktubre 21, 2019|access-date=Abril 9, 2019|website=Esquire Magazine}}</ref><ref name="travelcity" /> *Naniniwala ang ilang historyador na ang lungsod ay ipinangalan sa halamang gamot na ''pasaw'' ([[Pseuderanthemum reticulatum]]) na dating tumubo nang sagana doon.<ref name="travelcity">{{cite book|url=https://www.pasay.gov.ph/Resources/FINAL%20PASAY%20FULL%20BOOK_small.pdf|title=Pasay: Pag-usbong ng Lungsod ng Paglalakbay|publisher=Media Touchstone Ventures, Inc.|last=Velasco|first=Melandrew|date=Hunyo 2019|access-date=Abril 12, 2024|isbn=978-621-8047-16-7}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *Ayon sa Amerikanong historyador na si [[Austin Craig]], ang Pasay ay kilala bilang ''Javan Pasar'', isang pagkopya ng salitang [[Arabic|Arabic]] na ''bazar'' dahil ang bayan ay isang pamilihan.<ref name="RizalProvinceDirectory1934">{{Banggitin ang aklat |last=Salonga |first=Isayas |url=https://quod.lib.umich.edu/p/philamer/aar6353.0001.001 |title=direktoryo ng Rizal Province |publisher=[[University of Michigan]] Digital Collections |year=1934 |volume=1 |location=[[Manila]]|access-date=Abril 20, 2024}}</ref>{{rp|page=[https://quod.lib.umich.edu/p/philamer/aar6353.0001.001/117?rgn=full+text&view=image 117]}} *Noong panahon ng kolonyal, ang Pasay ay binaybay bilang "Pasai", pagkatapos ng [[Samudera Pasai Sultanate|Malay historical kingdom]] sa [[Sumatra]], kasalukuyang [[Indonesia]].<ref>{{cite map |title=Southern Suburbs of the City of Manila and Vicinity, including the towns of Santa Ana, San Pedro Macati, at Pasai. Ipinapakita ang mga Insurgent Trench. |url=https://www.gop.com.ph/philippine-clients/antique-maps/southern-suburbs-of-the-city-of-manila-and-vicinity-including-the-towns-of-santa-ana-san-pedro-macati-and-pasai-showing-insurgent-trenches-full-text-descriptions/ |year=1899 |last1=MacArthur|first1=Arthur|author-link1=Arthur MacArthur Jr.|last2= Haan|first2= W.G.|author-link2=William G. Haan|author3= Lamar [draw.]|last4=Graham|first4=A.B |publisher=Government Printing Office, Washington D.C. |access-date=Abril 12, 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://hapihumanist.org/2017/09/14/philippine-original-place-names/|title=Mga Orihinal na Pangalan ng Lugar sa Pilipinas|date=Setyembre 14, 2017|access-date=Abril 12, 2025|website=Humanist Alliance Philippines, International|author=HAPI Admin}}</ref> ==Kasaysayan== === Maagang kasaysayan === {{Tingnan din|Namayan|Maynila (historical polity)}} [[File:Map of Namayan.png|left|thumb|Mapa of Namayan (kulay pink) noong 1470 sa ilalim ng pamamahala ng Lakan Tagkan. Ipinakita ang Pasay bilang bahagi ng Namayan, na iniregalo sa iligal na anak ni Tagkan na si Pasay.<ref name="nick">{{Cite book |last=Joaquin |first=Nick |url=https://books.google.com/books?id=zuGeOwAACAAJ |title=Manila, My Manila: A History for the Republic Philippines |date=1990 | |language=en}}</ref><ref name="Huerta">{{cite book |last=Huerta |first=Felix, de |author-link=Felix Huerta |title=Estado Geografico, Topografico, Estadistico, Historico-Religioso de la Santa y Apostolica Provincia de San Gregorio Magno |publisher=I8 Sanchez Comptaño | |location=Binondo}}</ref>]] Sa lokal na katutubong kasaysayan tungkol sa panahon bago dumating ang mga mananakop na Espanyol, Sinasabing ang Pasay ay bahagi ng [[Namayan]] (minsan tinatawag ding Sapa), isang [[kompederasyon]] ng mga [[Barangay noong Prekolonyal]] na umano'y kumokontrol sa teritoryong umaabot mula [[Manila Bay]] hanggang [[Laguna de Bay]], at nang dumating ang mga Espanyol, kalaunan ay nakilala bilang Santa Ana de Sapa (sa kasalukuyan ay [[Santa Ana, Maynila]]).<ref name="Dery2001">{{cite book | last = Dery | first = Luis Camara | title = A History of the Inmarculate | publisher = New Day Publishers | date = 2001 | location = Quezon City | isbn = 978-971-10-1069-0 }}</ref><ref name="Huerta"/> ===Panahon ng kolonyal na Espanyol=== Noong Mayo 19, 1571, pormal na kinuha ni [[Miguel López de Legazpi]] ang [[Rajahnate ng Maynila]] at ang mga nakapalibot na pamahalaan nito sa pangalan ng korona ng Espanya.{{citation needed|date=Nobyembre 2020}} Sa maraming orden ng relihiyon na dumating, ang [[Augustinian Order]] ang pangunahing gumanap sa ebanghelisasyon ng Pasay. Dahil sa kontrol nila sa Pasay, ginawa nilang isang malawak na lupain ng agrikultura ang lugar na kilala bilang Hacienda de Meysapan.<ref name="travelcity" /> Ang parokya ng Pasay ay pinamahalaan mula sa lumang kabisera ng Namayan, na pinalitan ng pangalang Santa Ana de Sapa, na nasa ilalim ng hurisdiksyon ng [[Order of Friars Minor|Franciscans]]. Ang pangako ng espasyo sa [[Langit]] ang nag-udyok sa mga unang katutubong nakumberte na mag-abuloy ng kanilang mga ari-arian sa Simbahan, kasama ang alamat na nagsasalaysay kung paano ibinigay ng isang nabinyagan na Pasay sa kanyang higaan ng kamatayan ang kanyang malawak na ari-arian sa mga Agustino. Karamihan sa Pasay ay napunta sa mga kamay ng prayle sa pamamagitan ng donasyon o pagbili; maraming katutubo ang napilitang ibenta ang kanilang mga ari-arian upang makayanan ang mahigpit na mga pagpapataw ng kolonyal. Noong 1727, pormal na sinakop ng mga Agustino ang Pasay at inilipat ito mula sa [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana de Sapa]] patungong [[Malate, Maynila|Malate]], partikular na sa ilalim ng hurisdiksyon ng [[Simbahan ng Malate|Parokya ng Nuestra Señora de los Remedios]].<ref name="aimhigh2008" /> Noong 1815, inihiwalay ang Pasay mula sa Malate.<ref name="RizalProvinceDirectory1934" /> Noong 1862, ang mga kilalang residente ng Pasay ay nagsumite ng isang petisyon upang hawakan nang nakapag-iisa ang kanilang mga usaping pampulitika at pangrelihiyon, na nagmumungkahi na palitan ang pangalan ng bayan na ''"Pineda"'', bilang parangal kay ''[[Don (honorific)|Don]]'' Cornelio Pineda, isang Espanyol na [[hortikulturista]] na kanilang tagapagtaguyod. Noong Disyembre 2, 1863, sa rekomendasyon ni [[Arsobispo ng Maynila|Arsobispo ng Maynila]] Gregorio Melitón Martínez Santa Cruz, pinagkalooban si Pineda ng sarili nitong charter ng munisipyo, at ang petsang ito ay ipinagdiriwang taun-taon bilang opisyal na araw ng pundasyon ng lungsod. === Rebolusyonaryong panahon ng Pilipinas === {{unreferenced section|date=February 2022}} Ang Pasay ay gumawa ng maraming bayani noong [[Philippine Revolution]]. Ang [[Katipunan]], ang organisasyong itinatag ni [[Andrés Bonifacio]] na nanguna sa rebolusyon, ay may isang kabanata sa Pineda na inorganisa nina Pascual Villanueva, Jacinto Ignacio, at Valentin Ignacio. Ilang kababaihan din ang lumaban para sa layunin ng [[Katipunan]] kasama na si [[Marcela Marcelo]]. Ang pagbitay kay [[José Rizal]], na sumulat ng mga nobelang ''[[Noli me tangere (nobela)|Noli Me Tangere]]'' at ''[[El Filibusterismo]]'' (itinuring na mapanghimagsik ng pamahalaang kolonyal) noong Disyembre 30, 1896, ang nagpasiklab ng Rebolusyon. ===Panahon ng kolonyal na Amerikano=== Samantala, idineklara ni Heneral [[Emilio Aguinaldo]] ang kalayaan ng [[Unang Republika ng Pilipinas]] noong Hunyo 12, 1898, at naglabas ng mga atas na nagbibigay ng reorganisasyong pampulitika sa bansa. Dahil dito, si ''Don'' Catalino ang naging unang ''Presidente municipal'' ng Pasay (katumbas ng kasalukuyang Mayor).{{citation needed|date=Agosto 2024}} Si Pineda ay ginawang command outpost ng ''Primera Zona de Manila'' sa ilalim ni Heneral [[Mariano Noriel]], ngunit umapela si Heneral [[Wesley Merritt]] na ibigay ang outpost ng Pineda sa mga Amerikano upang mas mapalapit sila sa mga linya ng Espanya. Sa pag-aakalang ang mga Amerikano ay mga kaalyado, umalis si Noriel sa Pineda noong Hulyo 29, na nagpapahintulot sa Amerikanong Heneral Greene na lumipat. Nang tuluyang mabihag ang Intramuros, pinagkaitan ang mga Pilipino ng pagpasok sa napapaderang lungsod.{{citation needed|date=Agosto 2024}} Simula noon, sumiklab ang tensyon sa pagitan ng mga tropang Pilipino at Amerikano, kung saan ang magkabilang panig ay itinalaga ang kani-kanilang sona ngunit wala sa kanila ang sumunod sa mga hangganan. Noong gabi ng Pebrero 4, 1899, apat na Pilipino ang tumawid sa linya ng Amerika sa [[Santa Mesa, Maynila]], at nagpalitan ng putok, na nagdulot ng [[Digmaang Pilipino-Amerikano]].{{citation needed|date=Agosto 2024}} Noong Mayo 19, 1899, muling binigyan ng pamumuno si Heneral Noriel sa Pineda. Noong Hunyo, muntik nang matalo ni Noriel kasama si Heneral Ricarte ang mga puwersang Amerikano kung sinamantala nila ang pagkaubos ng kaaway sa Labanan sa Las Piñas. Sa halip, ang kanilang mga puwersa ay inatake ng mga karagdagang sundalong Amerikano at binomba ng mga barkong pandigma. Pinilit sila ng pag-atake na iwanan si Pineda sa pananakop ng mga pwersang Amerikano.{{citation needed|date=August 2024}} [[File:Fabian de la Rosa, Pasay Beach, Manila.jpg|thumb|left|''Pasay beach, Manila'', oil on board ni [[Fabián de la Rosa]], 1927]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157017.jpg|thumb|left|Aerial view ng Pasay, circa 1930s]] Noong Hunyo 11, 1901, isinama si Pineda sa [[Rizal (lalawigan)|Lalawigan ng Rizal]]. Si Pascual Villanueva ay itinalaga bilang municipal president. Noong Agosto 4, 1901, nagpasa ng resolusyon ang konseho ng munisipyo ng Pineda na nagpepetisyon na ibalik ang orihinal na pangalan ng Pasay. Noong Setyembre 6, 1901, ang [[Komisyon ng Pilipinas]], sa kahilingan ng mga mamamayan, ay nagpasa ng Batas Blg. 227 na nagpapalit ng pangalan ng Pineda pabalik sa Pasay.<ref>{{cite PH act| chamber = Act| number = 227| url = http://lawyerly.ph/laws/view/l8b8a| title = Isang Batas na Nagpapalit ng Pangalan ng Pueblo ng Pineda, sa Lalawigan ng Rizal, patungong Pasay| date = Setyembre 6, 1901| access-date = Disyembre 2, 2017| publisher = Lawyerly.ph| archive-date = Disyembre 2, 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20171202102818/http://lawyerly.ph/laws/view/l8b8a| url-status = live}}</ref> Pagkalipas ng dalawang taon, noong Oktubre 12, 1903, pinagsama ng Batas Blg. 942 ang Pasay sa katimugang munisipalidad ng Malibay, na nagpalawak ng teritoryo nito.<ref>{{cite PH act|chamber=Act|number=942|date=Oktubre 12, 1903|url=http://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima|access-date=Disyembre 2, 2017|publisher=Lawyerly.ph|archive-date=Disyembre 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171202102820/http://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|url-status=live}}</ref> May populasyon na 8,100 noong 1903, ang Pasay ay inilagay sa ilalim ng ikaapat na uri kategorya kasama ang 9 na iba pang munisipalidad. Ang mga lupang prayle, na noon ay isinasyonalisa, ay ginawang mga subdibisyon. Di-nagtagal, ang Pasay Real Estate Company ay nag-alok ng mga lupang prayle bilang mga lote na residensyal para ibenta o paupahan sa mga dayuhang mamumuhunan. Nag-install ng mga linya ng koreo, telegrapo, at telepono, at itinatag ang mga sangay ng Philippine Savings Bank. Noong 1907, natapos ang isang first-class na kalsada mula Pasay hanggang Camp Nichols. Ang iba ay inayos kabilang ang lumang Avenida Mexico, na ngayon ay tinatawag na [[Taft Avenue]] extension. Bumuti ang mga serbisyo sa transportasyon. Kabilang sa mga unang bus na bumibiyahe patungong Pasay ay ang Pasay Transportation, Raymundo Transportation, Try-tran, at Halili Transit. Pagsapit ng 1908, ang mga linya ng [[Meralco]] [[tranvia]] (electric [[tram]] car) ay nag-uugnay sa Pasay sa [[Intramuros]], [[Escolta Street|Escolta]], [[San Miguel, Maynila|San Miguel]], San Sebastian, at [[San Juan, Metro Manila|San Juan]]. Naglunsad ng mga sasakyan sa mga lansangan, sinusubukan ang kanilang pinakamataas na bilis na {{convert|20|kph|abbr=on}} sa Taft Avenue.{{citation needed|date=August 2024}} Noong Abril 11, 1914, si Cora Wong, isang nars sa Chinese General Hospital, ang naging unang babae sa Pilipinas na lumipad bilang pasahero sa isang paglipad kasama si [[Tom Gunn]] sa isang Curtiss seaplane sa Pasay Beach.{{citation needed|date=August 2024}} ===Panakop ng mga Hapones === [[File:City of Greater Manila map.jpg|thumb|Mapa ng Lungsod ng Greater Manila noong 1942, na naglalarawan sa hilagang bahagi ng kasalukuyang Pasay, habang ang katimugang bahagi ay nasa ilalim ng reserbasyon militar na ''Sakura Heiyei''.]] [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay dumating at noong Disyembre 26, 1941, naglabas si Heneral [[Douglas MacArthur]] ng isang proklamasyon na nagdedeklara sa Maynila at mga suburb nito (Caloocan, Quezon City, San Juan, Mandaluyong, Makati, at Pasay) bilang isang [[open city]]. Noong Araw ng Bagong Taon 1942, si Quezon, habang nasa [[Corregidor]], ay itinatag ang [[Lungsod ng Kalakhang Maynila]], kung saan ang Pasay, kasama ang iba pang kalapit na bayan ng Rizal, ay pinagsama sa Maynila at [[Lungsod ng Quezon]].<ref name="emb">{{cite web|title=Kaligirang Pangkasaysayan|url=http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|website=DENR - Kawanihan ng Pamamahala ng Kapaligiran - Pambansang Rehiyon ng Punong Lungsod|access-date=Mayo 29, 2022|archive-date=Abril 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402134109/http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite PH act|chamber=EO|number=400, s. 1942|title=Paglikha ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Enero 1, 1942|access-date=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/|archive-date=Hulyo 1, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220701173652/https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/|url-status=live}}</ref> Tinawag niya ang kanyang kalihim na si [[Jorge B. Vargas]] at hinirang siya sa pamamagitan ng utos tagapagpaganap na "Alkalde ng Kalakhang Maynila". Ang alkalde ng Pasay noon ay si Rufino Mateo, na siyang kasabay na pinuno ng distrito ng Pasay sa ilalim ng Lungsod ng Kalakhang Maynila, na namamahala sa isang bayan na may mahigit 55,161 katao. Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, maraming Pasayeño ang sumali sa laban laban sa mga Hapones. Si Jose P. Maibag, na ipinanganak at lumaki sa Pasay, ang nagpasimula ng mga underground networking. Si Carlos Mendoza, isang residente ng Barrio San Roque, kasama ang 14 na iba pa, ay bumuo ng isang mobile broadcasting station na tinatawag na "The Voice of Juan dela Cruz." Noong Hulyo 11, 1942, nahuli ng pulisya militar ng Hapon ang grupo. Si Carling Mendoza, alyas Juan de la Cruz" at iba pang miyembro ng grupo ay dinala sa [[Manila City Jail|lumang Bilibid Prison]] at pinahirapan. Kinailangang gawing muli ng Pasay ang mga karatula sa buong bayan, at inutusan ang Filipino na mangibabaw kaysa sa Ingles. Ang wikang pambansa ay naging pangunahing asignatura sa kurikulum ng sekondarya, habang ang Hapon ay itinuro rin sa lahat ng antas ng edukasyon. Noong Oktubre 14, 1943, idineklara ng Japan ang [[Ikalawang Republika ng Pilipinas]]. Samantala, ang pagkain ay naging napakakaunti kaya't tumaas ang mga presyo. Ang mga residente ng Pasay ay nagsimulang lumipat mula sa lungsod patungo sa mga probinsya sa labas. Ang [[Pwersa ng pananakop ng mga Hapones sa Pilipinas]] ay binuwag ang Lungsod ng Greater Manila noong 1944 sa pamamagitan ng pagtatatag ng [[Philippine Executive Commission]] upang pamahalaan ang mga nasasakupang rehiyon sa bansa, kaya't pinaghiwalay ang mga pinagsamang lungsod at bayan, kung saan ang Pasay ay bumalik sa lalawigan ng Rizal. Sa kalagitnaan ng Pebrero hanggang unang bahagi ng Marso 1945, habang ang pinagsamang pwersa ng Allied ay nagsimulang magtagpo patungo sa lugar ng Maynila pahilaga. mula sa timog, ang Pasay ay nagdusa ng matinding pinsala sa loob ng isang buwang [[Labanan sa Maynila (1945)|Labanan sa Maynila]], at maraming residente ang namatay dahil sa mga Hapones o sa pakikipaglaban mula sa pinagsamang puwersang Pilipino at Amerikano. Noong Pebrero 27, 1945, inilipat ni Heneral MacArthur ang pamamahala kay Pangulong [[Sergio Osmeña]]. Isa sa mga unang ginawa ni Osmeña ay ang pagbuwag sa Lungsod ng Kalakhang Maynila. Pagkatapos ay itinalaga niya si [[Juan Salcedo Jr.]], na ipinanganak sa Pasay noong 1904, bilang Direktor ng Kalusugan ng Pilipinas, at pagkatapos ay bilang ehekutibong opisyal ng Pangasiwaan ng Rehabilitasyon ng Pilipinas na namamahala sa pambansang pagbangon mula sa pinsalang dulot ng pananakop ng mga Hapones. Itinalaga ni Osmeña si Adolfo Santos bilang bise alkalde ng Pasay bago ang digmaan, kapalit ng kasalukuyang Moises San Juan na namatay noong digmaan. Naglabas din siya ng isang utos ehekutibo na magbubuwag sa Lungsod ng Kalakhang Maynila na epektibo noong Agosto 1, 1945, kaya ibinalik ang katayuan ng Pasay bago ang digmaan bilang isang munisipalidad ng Rizal.<ref name="eo58">{{cite PH act|chamber=EO|number=58, s. 1945|title=Pagbabawas ng Teritoryo ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Hulyo 26, 1945|access-date=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/|archive-date=Marso 8, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308195829/https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/|url-status=live}}</ref> ===Kalayaan ng Pilipinas=== ====Pagiging Lungsod==== {{main|Mga Lungsod ng Pilipinas}} Si Ignacio Santos-Diaz, isang kongresista mula sa [[Unang distrito ng kongreso ni Rizal|unang distrito ng Rizal]], ay nagtulak para sa pagbabago ng bayan bilang isang lungsod at ipangalan ito kay Rizal. Ang Batas Republika Blg. 183 ay nilagdaan bilang batas ni Pangulong [[Manuel Roxas]] noong Hunyo 21, 1947, na opisyal na nagtatag ng '''Lungsod ng Rizal''',<ref name="RA183">{{cite PH act |chamber=RA |number=183 |title=Isang Batas na Lumilikha ng Lungsod ng Rizal |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno183.html |access-date=Abril 3, 2018 |language=en |date=Hunyo 21, 1947 |archive-date=Oktubre 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014174516/http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno183.html |url-status=live }}</ref> na ipinangalan kay [[José Rizal]], kasama si Mateo Rufino bilang alkalde at isang populasyon na 88,738. Noong Hunyo 1948, ang kita ng lungsod ay {{Philippine peso|472,835|1948}}. Ngunit hindi matanggap ng mga residente ang bagong pangalan ng kanilang lungsod. Pagkatapos ng dalawang taon, walong buwan, at labindalawang araw ng pagsubok, nanaig ang nakagawian at si Eulogio Rodriguez Jr., ang kahalili ni Santos-Diaz, ay naghain ng isang panukalang batas na nagbabalik sa lungsod sa orihinal nitong pangalan. Noong Hunyo 7, 1950, nilagdaan ni Pangulong [[Elpidio Quirino]], na dating residente ng Pasay, ang Batas Republika Blg. 437, na nagpabago sa pangalan ng Lungsod ng Rizal patungong '''Lungsod ng Pasay'''.<ref name="RA437">{{cite PH act |chamber=RA |number=437 |title=Isang Batas na Nagpapabago sa Pangalan ng Lungsod ng Rizal patungong Lungsod ng Pasay |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno437.html |access-date=Abril 3, 2018 |language=en |date=Hunyo 7, 1950 |archive-date=Enero 28, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180128150033/http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno437.html |url-status=live }}</ref> Ito rin ay noong dekada 1940 nang itayo ang mga bahay ng pananampalataya sa iba't ibang bahagi ng Pasay. Kabilang sa mga ito ang Simbahan ng Mahal na Birhen ng mga Hapis, ang Libreria de San Pablo Catholic Women's League, ang Caritas, ang sentro ng nutrisyon, at ang groto ng Mahal na Birhen ng Lourdes. Noong 1951, dalawang parokya ang itinatag: ang Parokya ng San Isidro Labrador at ang Parokya ng San Rafael. Nang panahong iyon, ang lungsod ay muling naging sentro ng abyasyon ng bansa nang magbukas ang mga pinto nito noong 1948, ang tinatawag ngayong [[Ninoy Aquino International Airport]]. Noong Hunyo 14, 1955, nabawi ng Pasay ang kapangyarihan nitong pumili ng pinuno nito. Tumakbo si [[Pablo Cuneta]] laban sa dating Alkalde na si Adolfo Santos at naging unang halal na alkalde ng lungsod. Noong 1959, muli siyang nangampanya at nanalo laban sa kanyang dating bise alkalde, si Ruperto Galvez. Noong Disyembre 30, 1965, nanumpa si Ferdinand Marcos bilang Pangulo ng Pilipinas, kasama si [[Fernando Lopez]], isang residente ng Pasay, bilang bise presidente. Mula sa sandaling iyon, si [[Imelda Marcos|Imelda Romualdez Marcos]], ang noo'y Unang Ginang, ay nasangkot sa mga pambansang usapin. Sa hilagang hangganan ng Pasay, sinimulan niyang punuin ang tabing-dagat sa Manila Bay upang itayo ang [[Cultural Center of the Philippines]]. Sa mga huling dekada, nagdagdag siya ng tatlo pang arkitektural na eksibit sa mga narekober na lupa sa Pasay: ang [[Tanghalang Francisco Balagtas|Folk Arts Theater]], [[Manila Film Center]], at ang [[Philippine International Convention Center]], at kalaunan ay ang PhilCite Exhibition Hall, ang batayan ng tinatawag ngayong [[Star City (amusement park)|Star City]]. Gayunpaman, ang lungsod ay inaayos din bilang isang sentro ng telebisyon para sa bansa, dahil noong 1958, binuksan ng [[ABS-CBN]] ​​ang mga bagong-bagong studio ng telebisyon sa kung ano ngayon ang [[Roxas Boulevard]], na kalaunan ay ibinigay ito noong 1969 sa [[Radio Philippines Network]], na gumamit sa kanila hanggang sa isang sunog noong 1973 na sumira sa mga studio, dahil lumipat ang ABS-CBN pahilaga sa Quezon City kasabay ng pagbubukas ng [[ABS-CBN Broadcasting Center|kasalukuyang mga studio at opisina]]. Noong 1967, nanalo si Jovito Claudio sa halalan ng lungsod bilang punong ehekutibo laban kay Pablo Cuneta. Nang sumunod na taon, isang [[Tangkang pagpatay kay Pope Paul VI|tangkang pagpatay]] ang naganap sa Pasay nang sugurin ng isang pintor na surrealista ng Bolivia si [[Pope Paul VI]], gamit ang isang kutsilyo na tumatagos sa kanyang dibdib. Noong 1971, muling nahalal si Cuneta bilang alkalde ng lungsod ng isang lumalaking lungsod na may halos 90 libong katao. ====Panahon ng batas militar==== {{kailangan ng higit pang mga pagsipi seksyon|petsa=Hulyo 2019}} Noong Disyembre 7, 1972, halos dalawang buwan matapos ideklara ang batas militar, isang mamamatay-tao ang nagtangkang patayin si Imelda Marcos sa Pasay, sa live na telebisyon, habang si Gng. Marcos ay namamahagi ng mga premyo sa mga nanalo sa Pambansang paligsahan sa Pagpapaganda at Kalinisan. Nagtamo siya ng ilang mga sugat at bali ng mga kuko ngunit sa pangkalahatan, nakaligtas siya nang walang pinsala mula sa malapit na engkwentro. Sa ikalawang anibersaryo ng batas militar, inilabas ni Marcos ang Presidential Decree No. 557, na nagdedeklara sa bawat baryo sa bansa bilang mga barangay.<ref>{{cite PH act |chamber=PD |number=557 |title=Na nagdedeklara sa lahat ng baryo sa Pilipinas bilang mga Barangay, at para sa iba pang mga layunin |url=https://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1974/pd_557_1974.html |website=The LawPhil Project |publisher=Arellano Law Foundation |access-date=Enero 6, 2020 |date=Setyembre 21, 1974 |archive-date=Enero 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200109142404/https://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1974/pd_557_1974.html |url-status=live }}</ref> Hindi nagtagal matapos maipatupad ang atas, inatasan ng Metropolitan Manila Commission at ng Department of Local Government ang Pasay na lumikha ng sarili nitong mga barangay. Bilang tugon, iniutos ni Mayor Cuneta ang paglikha ng 487 na barangay. Sa matatag na mungkahi ni [[Kalihim ng Interyor at Lokal na Pamahalaan|Kalihim ng Lokal na Pamahalaan at Pagpapaunlad ng Komunidad]] Jose Roño, ang bilang ng mga barangay ay binawasan sa dalawang daan, na inorganisa sa ilang sona. Noong Nobyembre 7, 1975, hinirang ni Marcos ang Unang Ginang, si Imelda, bilang [[gobernador ng Metro Manila]]. Pinagsama ng pederasyon ang 13 bayan at 4 na lungsod kabilang ang Pasay, na inalis mula sa lalawigan ng Rizal, sa bisa ng Presidential Decree No. 824.<ref name="PD824">{{cite PH act|chamber=PD|number=824|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|title=Paglikha ng Metropolitan Manila at ng Metropolitan Manila Commission at para sa Iba Pang Layunin|date=Nobyembre 7, 1975 |access-date=Hulyo 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312121648/http://lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|archive-date=Marso 12, 2016|url-status=live}}</ref> Pasay ang lungsod na naging punong-abala ng [[Miss Universe 1974]], ang unang pagkakataon na ginanap ang kaganapang ito sa umaga at sa Asia Pacific, at sa gayon ay naging sentro ng atensyon sa buong mundo bago ang araw ng patimpalak.<ref>{{cite news|last1=Requintina|first1=Robert|title=Pinaplano ng PH ang MOA o Philippine Arena bilang lugar para sa Miss Universe 2016|url=http://tempo.com.ph/2016/08/02/ph-eyes-moa-or-philippine-arena-as-venue-for-miss-universe-2016/|newspaper=Tempo|access-date=Agosto 2, 2016|language=en, fil|date=Agosto 2, 2016|archive-date=Mayo 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190512165302/http://tempo.com.ph/2016/08/02/ph-eyes-moa-or-philippine-arena-as-venue-for-miss-universe-2016/|url-status=live}}</ref> Pagkalipas ng kalahating dekada, ang unang pamilya ng lungsod ay sumikat sa buong bansa sa larangan ng musika: Si [[Sharon Cuneta|Sharon]], ang noo'y batang anak na babae ng alkalde, ay sumikat bilang isang mang-aawit sa paglabas ng LP na ''DJ's Pet''. Noong Disyembre 22, 1979, kasama ang [[Maynila]], [[Lungsod ng Quezon]], [[Caloocan]], at iba pang mga lungsod sa bansa, ang Pasay ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado. Noong 1981, binuksan ng LRT Line 1 ang mga istasyon nito sa Pasay, kasama ang [[estasyon ng Baclaran|Baclaran terminal]] nito sa hangganan ng Parañaque, na nagmarka ng pagbabalik sa mabilis na riles sa lungsod. ====EDSA people power==== {{kailangan ng mas maraming sitasyon sa seksyon|petsa=Hulyo 2019}} Nagbago ang sitwasyon sa lungsod pagkatapos ng [[Rebolusyong People Power]]. Iniwan ni Cuneta ang kanyang pwesto upang palitan ng dalawang acting mayor, sina Eduardo Calixto at Norman Urbina, ngunit muling nahalal noong 1988 at naglingkod ng tatlong karagdagang termino, bago ipinasa kay [[Jovito Claudio]] noong 1998. Sa pagtatapos ng kanyang termino, siya ang pinakamahabang alkalde ng lungsod. Si Claudio, na pinalitan mismo ng noo'y bise alkalde na si [[Wenceslao Trinidad|Wenceslao "Peewee" Trinidad]] noong [[2000 halalan sa pagpapatalsik sa pagka-alkalde ng Pasay|2000]], ay nasaksihan ang pagtatayo ng katimugang dulo ng [[MRT Line 3 (Metro Manila)|MRT Line 3]] sa lungsod, na konektado sa LRT Line 1 sa kahabaan ng Taft Avenue, at ang Pasay City General Hospital at [[Ninoy Aquino International Airport Terminal 2]] ay parehong binuksan sa publiko. Ang lahat ng ito at iba pang mga proyekto ay nag-udyok ng isang bagong panahon ng paglago sa lungsod na nagpapatuloy hanggang sa araw na ito. Ang EDSA Entertainment Complex, na matatagpuan sa kanluran ng lungsod sa kahabaan ng [[EDSA]], ilang milya lamang ang layo mula sa [[Baclaran]], [[Parañaque]], sa loob ng maraming taon ay kilalang-kilala para sa mga adult entertainment, kabilang ang [[prostitusyon]].<ref>{{cite web |last1=Coorlim |first1=Leif |title=Sinusubaybayan ng mga undercover journalist ang maruming red light district ng Maynila |url=https://edition.cnn.com/2013/05/06/world/asia/freedom-fighters-undercover/index.html |website=CNN |access-date=Enero 31, 2019 |date=Mayo 16, 2013 |archive-date=Enero 16, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116201839/http://edition.cnn.com/2013/05/06/world/asia/freedom-fighters-undercover/index.html |url-status=live }}</ref><ref name="Isang Farang sa Ibang Bansa">{{cite web |title=Panimulang Gabay sa Distrito ng Red Light ng Maynila |url=https://afarangabroad.com/manila-red-light-district/ |website=Isang Farang sa Ibang Bansa |access-date=Enero 31, 2019 |archive-date=Agosto 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220826132757/https://afarangabroad.com/manila-red-light-district/ |url-status=live }}</ref> ===Kontemporaryo=== [[File:Pic mga larawang heograpiko - ph=mm=pasay=bay city skyline - kuha mula sa cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG|thumb|Tanawin mula sa himpapawid ng Pasay, 2015]] Noong 2006, binuksan ang [[SM Mall of Asia]], ang pinakamalaking shopping center sa buong bansa, at ang lugar sa paligid ng mall na ito ay nagsimulang lumago at naging business center ng lungsod sa mga sumunod na taon, na sinundan ng pagbubukas ng pinakamalaking sports venue ng lungsod, ang [[SM Mall of Asia Arena|Mall of Asia Arena]]. Pagkalipas ng dalawang taon, binuksan ang NAIA Terminal 3 noong Hulyo 2008, at sa loob ng dalawang taon, umusbong ang pag-unlad sa paligid sa pagbubukas ng isa pang residential at entertainment hub, ang [[Newport City, Metro Manila|Newport City]], na pinalakas ng pagtatayo ng NAIA Expressway noong 2016. Noong 2007, ang noo'y Acting Mayor na si Allan Panaligan ay nagpanukala ng isang plano na magtayo ng isang bagong city hall na matatagpuan sa Central Business Park-I Island A sa kahabaan ng Macapagal Avenue.<ref>{{Cite web |title=Magtatayo ang Pasay ng bagong city hall |url=https://www.philstar.com/metro/2007/03/24/391070/pasay-build-new-city-hall |access-date=2023-05-26 |website=Philstar.com |archive-date=May 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230526213359/https://www.philstar.com/metro/2007/03/24/391070/pasay-build-new-city-hall |url-status=live }}</ref> Gayunpaman, ang plano ay hindi pa natutupad hanggang ngayon.{{kailangan ng paglilinaw|petsa=Setyembre 2023}} Noong 2021, inanunsyo ni Mayor [[Imelda Calixto-Rubiano]] na nagpaplano ang pamahalaang lungsod na magtayo ng isang bagong pasilidad ng ospital sa lungsod.<ref>{{Cite web|title=Plano ng pamahalaang Pasay na magtayo ng bagong ospital ng lungsod|url=https://mb.com.ph/2021/04/15/pasay-govt-plans-to-build-new-city-hospital/|date=Abril 15, 2021|first=Jean|last=Fernando|access-date=Mayo 26, 2023|work=Manila Bulletin|language=en|archive-date=Abril 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415050253/https://mb.com.ph/2021/04/15/pasay-govt-plans-to-build-new-city-hospital/|url-status=live}}</ref> Hindi pa natutukoy ang angkop na lokasyon para sa bagong ospital dahil sa maliit na lugar ng lungsod at siksik na populasyon.<ref>{{Cite web |title=Pinaplano ng Pasay ang bagong pampublikong ospital |url=https://metronewscentral.net/pasay/metro-cities/pasay-eyes-new-public-hospital |access-date=Mayo 26, 2023 |website=metronewscentral.net |archive-date=Mayo 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230526213358/https://metronewscentral.net/pasay/metro-cities/pasay-eyes-new-public-hospital |url-status=live }}</ref> ==Mga lugar/barangay== * Apelo Cruz * Baclaran * Baltao * [[Bay City, Metro Manila|Bay City]] * Cabrera * Cartimar * Cuyegkeng * Don Carlos Village * Edang * [[:File:Namria Map (San Jose).JPG|F.B Harisson]] * Juan Sumulong * Kalayaan * Leveriza * Libertad * Malibay * [[Manila Bay|Manila Bay Reclamation]] * Marcela Marcelo * Maricaban * M. Dela Cruz * Newport City * Nichols * Padre Burgos * Pasay Rotonda * [[Philippine International Convention Center]] * Pildera I * Pildera II * Rivera Village * San Pablo * San Isidro * [[:File:Barrio San Jose of Pasay City.JPG|San Jose]] * [[:File:Barrio San Rafael of Pasay City.JPG|San Rafael]] * San Roque * Santa Clara * Santo Niño * Tramo * Tripa de Gallina * Ventanilla * [[Villamor Air Base]] ==Demograpiko== {{Senso ng Pilipinas | align= right | title= Senso ng populasyon ng {{PH wikidata|name}} | 1903 = {{Populasyon ng senso ng PH|1903}} | 1918 = {{Populasyon ng senso ng PH|1918}} | 1939 = {{Populasyon ng senso ng PH|1939}} | 1948 = {{Populasyon ng senso ng PH|1948}} | 1960 = {{Populasyon ng senso ng PH|1960}} | 1970 = {{Populasyon ng senso ng PH|1970}} | 1975 = {{Populasyon ng senso ng PH|1975}} | 1980 = {{Populasyon ng senso ng PH|1980}} | 1990 = {{Populasyon ng senso ng PH|1990}} | 1995 = {{Populasyon ng senso ng PH|1995}} | 2000 = {{Populasyon ng senso ng PH|2000}} | 2007 = {{Populasyon ng senso ng PH|2007}} | 2010 = {{Populasyon ng senso ng PH|2010}} | 2015 = {{Populasyon ng senso ng PH|2015}} | 2020 = {{Populasyon ng senso ng PH|2020}} | 2024 = {{Populasyon ng senso ng PH|2024}} | 2030 = | talababa= Pinagmulan: [[Philippine Statistics Authority]]{{PH wikidata|population_reference}}{{PH census|2015}}{{PH census|2010}}{{PH census|2007}}{{Data ng populasyon ng LWUA}} }} Sa senso noong 2020, ang Pasay ay may populasyon na 440,656. Sa kasalukuyan, ito ay nasa ika-11 pwesto sa laki ng populasyon sa loob ng [[Metro Manila]]. Mayroon din itong 127,629 na kabahayan. Ang densidad ng populasyon ay {{convert|{{sigfig|440,656/13.97|2}}|PD/km2|disp=or|sp=us}}.{{PH census|2020}} Karamihan sa mga residente ay nagsasalita ng [[Wikang Filipino|Filipino]] ([[Tagalog|Tagalog]]) at [[Philippine English|English]], na may malaking bilang ng mga nagsasalita ng iba pang [[Mga Wika ng Pilipinas|mga wika at diyalekto ng Pilipinas]]. Tulad ng maraming iba pang lugar sa bansa, ang Pasay ay pangunahing [[Katolisismo Romano sa Pilipinas|Romanong Katoliko]]. Mayroon ding malaking presensya ng [[Iglesia ni Cristo]] at iba pang mga simbahang [[Protestanismo sa Pilipinas|Protestanteng]] sa lungsod, pati na rin ang [[Islam]].<ref>{{cite web|url=https://rssoncr.psa.gov.ph/content/civil-registration-and-vital-statistics-pasay-city-2022-registered-marriages|title=Civil Registration and Vital Statistics (Lungsod ng Pasay): 2022 Registered Marriages|website=[[Philippine Statistics Authority]]|access-date=Enero 8, 2025|first=Estrella R.|last=Vargas|archive-date=Pebrero 25, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250225054514/https://rssoncr.psa.gov.ph/content/civil-registration-and-vital-statistics-pasay-city-2022-registered-marriages|url-status=dead}}</ref> == Mga kilalang personalidad == *[[Marcela Marcelo]], Rebolusyonaryong Heneral *[[Francisco Coching]], [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa Sining Biswal, ilustrador ng komiks at manunulat *[[Juan Salcedo, Jr.]], [[National Scientist of the Philippines]] para sa Nutrisyon at Pampublikong Kalusugan *[[Ramon Jacinto]], negosyante, musikero, at dating opisyal ng gobyerno *[[Darwin Ramos]], [[Lingkod ng Diyos]] *[[Alejandro D. Aclan]], Katoliko [[auxiliary bishop]] para sa [[Roman Catholic Archdiocese of Los Angeles|Archdiocese of Los Angeles]] *[[Eli Soriano]], Pilipinong mangangaral at [[televangelist]] *[[Maricel Soriano]], artista *[[Wilfred Steven Uytengsu]], presidente at CEO ng Alaska Milk Corporation *[[Lisa Macuja-Elizalde]], prima ballerina; noong 1984, naging unang Pilipino at unang dayuhang soloista na sumali sa [[Kirov Ballet]] *[[Anita Linda]], artista sa pelikula *[[Sharon Cuneta]], mang-aawit, artista, at host ng telebisyon *[[Pablo Cuneta]], dating [[mayor ng Pasay]] (pinakatagal na naglilingkod na alkalde), ama ni Sharon Cuneta *[[John Lloyd Cruz]], artista *[[Bernard Palanca]], artista *[[Josephine Roberto]], pop singer *[[Carl Guevara]], aktor at modelo *[[Chariz Solomon]], artista at personalidad sa telebisyon *[[Nina Girado]], pop/R&B singer, paminsan-minsang songwriter, record producer, TV at radio personality sa [[ABS-CBN]] *[[Maricel Laxa]], komedyante at aktres *[[Vhong Navarro]], komedyante, dancer, member ng Streetboys *[[Wacky Kiray]], stand-up comedian at TV host *[[Diego Llorico]], aktor *[[Junna Tsukii]], [[Mga Pilipino sa Japan|Pilipino-Hapones]] [[karateka]] *[[King Girado]], mang-aawit, musikero, modelo, at aktor *[[Michael DiGregorio]], manlalaro ng basketball *[[Mike Cortez]], assistant coach ng [[Blackwater Bossing]] *[[Rodney Brondial]], manlalaro ng basketball *[[Ryan Araña]], dating manlalaro ng basketball *[[Yousef Taha]], manlalaro ng basketball *[[Celeste Cortesi|Silvia Celeste Cortesi]], modelo ng [[Mga Pilipinong Italyano|Pilipino-Italyano]] at Miss Universe Philippines 2022 *[[Fernando Lopez]], dating ika-3 at ika-7 [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas]] *[[Jose Feria]], ika-109 [[Katuwang Mahistrado ng Korte Suprema ng Pilipinas]] *[[Johnny Monteiro]], artista *[[Gil de Leon]], aktor at ama ni Christopher de Leon *[[César Ramírez (aktor)|Cesar Ramirez]], artista == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Metro Manila}} {{Roxas Boulevard}} {{pilipinas-stub}} [[Kaurian:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Pasay]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Kalakhang Maynila]] 2nv9qmgmlek5szgo96yzxqtiv2fipw6 2214283 2214266 2026-07-03T02:09:58Z ~2026-37929-56 163601 /* Mga kilalang personalidad */ 2214283 wikitext text/x-wiki :''Tumuturo rito ang Pasay. Pasay rin ang dating pangalan ng ngayon ay nakikilala bilang [[Arnaiz Avenue]].'' {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Pasay | native_name = ᜉᜐᜌ᜔ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Pic geo photos - ph=mm=pasay=bay city skyline - aerial shot from cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG | photo1b = Pasay City Mall and Public Market 12152022 113238.jpg | photo2a = Pasay City Hall 11242022 112930.jpg | photo2b = 04294jfSales Interchange Taguig Pasay Cityfvf 41.jpg | photo3a = BayCityjf0491 17.JPG | photo3b = Pasay Rotonda 01072023 110418.jpg | size = 250 | position = center | spacing = 1 | color = transparent | border = 0 | foot_montage = (From top, left to right: Aerial view of Pasay • Pasay City Mall and Market • Pasay City Hall • Pasay Welcome Sign • Bay City • Pasay Rotonda) }} | sealfile = | locatormapfile = Ph_locator_ncr_pasay.png | caption = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na nagpapakita ng lokasyon ng Pasay | region = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] | province = | districts = Mag-isang distrito ng Pasay | barangays = 201 | class = Unang klase | founded = [[Disyembre 2]], [[1863]] | website = [http://www.pasay.gov.ph www.pasay.gov.ph] | mayor = Imelda Calixto-Rubiano | vice_mayor = Noel del Rosario | cityhood = [[Hunyo 21]], [[1947]] | language = [[Wikang Tagalog|Tagalog]]<br>[[Taglish]] | areakm2 = 19 | pop2000 = 354908 | popden2000 = 18679 | coordinates = }} Ang '''Pasay''' ay isa sa mga lungsod sa [[Kalakhang Maynila]] sa [[Pilipinas]]. Napaliligiran ito ng [[Maynila]] sa hilaga, [[Lungsod ng Makati]] sa hilagang-silangan, [[Taguig|Lungsod ng Taguig]] sa silangan at [[Parañaque|Lungsod ng Parañaque]] sa timog. Sa Kasalukuyan, nasa lungsod ng Pasay ang gusali ng [[Senado ng Pilipinas|Senado]], ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]], at ang [[SM Mall of Asia]]. Isa sa mga orihinal na apat na lungsod ng Kalakhang Maynila ang Pasay. Hinggil sa pagiging malapit nito sa Maynila, naging mabilis na lugar na urbano noong [[Panahon ng mga Amerikano sa Pilipinas|Panahon ng mga Amerikano]] sa Pilipinas. ==Pinagmulan ng Pangalan== Isinunod ang pangalan ng lungsod ng Pasay, dayang-dayang Pasay, isang prinsesa mula sa Kaharian ng Namayan.<ref name="DOT">[http://itsmorefuninthephilippines.com/pasay-city-2 It's More Fun in the Philippines]</ref> *May isa pang alamat na nagmumungkahi na ang lungsod ay ipinangalan kay Pasay, isa sa mga anak ni Tagkan, isang pinuno ng Namayan. Nagmana siya ng mga teritoryo na kinabibilangan ng kasalukuyang lungsod.<ref name="Dery2001"/><ref name="nick" /><ref name="Huerta" /> *Mayroon ding romantikong alamat kung saan isang lalaking nagngangalang Jose ang malakas na sumigaw ng "Paz-ay!" sa puntod ng kanyang mayamang minamahal, si Paz, na sumisimbolo sa kanilang bawal na pag-ibig at sa kalaunan ay pagkamatay ni Paz dahil sa kalungkutan. Bilang pagpupugay, pinangalanan ng mga magulang ni Paz ang kanilang hacienda na ''Paz-ay'' o ''Pasay''.<ref name="esq">{{cite web|url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/story-names-cities-of-manila-a00304-20191021-lfrm|title=Isang Maikling Kasaysayan sa Likod ng Pangalan ng Bawat Lungsod ng Metro Manila|date=Oktubre 21, 2019|access-date=Abril 9, 2019|website=Esquire Magazine}}</ref><ref name="travelcity" /> *Naniniwala ang ilang historyador na ang lungsod ay ipinangalan sa halamang gamot na ''pasaw'' ([[Pseuderanthemum reticulatum]]) na dating tumubo nang sagana doon.<ref name="travelcity">{{cite book|url=https://www.pasay.gov.ph/Resources/FINAL%20PASAY%20FULL%20BOOK_small.pdf|title=Pasay: Pag-usbong ng Lungsod ng Paglalakbay|publisher=Media Touchstone Ventures, Inc.|last=Velasco|first=Melandrew|date=Hunyo 2019|access-date=Abril 12, 2024|isbn=978-621-8047-16-7}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *Ayon sa Amerikanong historyador na si [[Austin Craig]], ang Pasay ay kilala bilang ''Javan Pasar'', isang pagkopya ng salitang [[Arabic|Arabic]] na ''bazar'' dahil ang bayan ay isang pamilihan.<ref name="RizalProvinceDirectory1934">{{Banggitin ang aklat |last=Salonga |first=Isayas |url=https://quod.lib.umich.edu/p/philamer/aar6353.0001.001 |title=direktoryo ng Rizal Province |publisher=[[University of Michigan]] Digital Collections |year=1934 |volume=1 |location=[[Manila]]|access-date=Abril 20, 2024}}</ref>{{rp|page=[https://quod.lib.umich.edu/p/philamer/aar6353.0001.001/117?rgn=full+text&view=image 117]}} *Noong panahon ng kolonyal, ang Pasay ay binaybay bilang "Pasai", pagkatapos ng [[Samudera Pasai Sultanate|Malay historical kingdom]] sa [[Sumatra]], kasalukuyang [[Indonesia]].<ref>{{cite map |title=Southern Suburbs of the City of Manila and Vicinity, including the towns of Santa Ana, San Pedro Macati, at Pasai. Ipinapakita ang mga Insurgent Trench. |url=https://www.gop.com.ph/philippine-clients/antique-maps/southern-suburbs-of-the-city-of-manila-and-vicinity-including-the-towns-of-santa-ana-san-pedro-macati-and-pasai-showing-insurgent-trenches-full-text-descriptions/ |year=1899 |last1=MacArthur|first1=Arthur|author-link1=Arthur MacArthur Jr.|last2= Haan|first2= W.G.|author-link2=William G. Haan|author3= Lamar [draw.]|last4=Graham|first4=A.B |publisher=Government Printing Office, Washington D.C. |access-date=Abril 12, 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://hapihumanist.org/2017/09/14/philippine-original-place-names/|title=Mga Orihinal na Pangalan ng Lugar sa Pilipinas|date=Setyembre 14, 2017|access-date=Abril 12, 2025|website=Humanist Alliance Philippines, International|author=HAPI Admin}}</ref> ==Kasaysayan== === Maagang kasaysayan === {{Tingnan din|Namayan|Maynila (historical polity)}} [[File:Map of Namayan.png|left|thumb|Mapa of Namayan (kulay pink) noong 1470 sa ilalim ng pamamahala ng Lakan Tagkan. Ipinakita ang Pasay bilang bahagi ng Namayan, na iniregalo sa iligal na anak ni Tagkan na si Pasay.<ref name="nick">{{Cite book |last=Joaquin |first=Nick |url=https://books.google.com/books?id=zuGeOwAACAAJ |title=Manila, My Manila: A History for the Republic Philippines |date=1990 | |language=en}}</ref><ref name="Huerta">{{cite book |last=Huerta |first=Felix, de |author-link=Felix Huerta |title=Estado Geografico, Topografico, Estadistico, Historico-Religioso de la Santa y Apostolica Provincia de San Gregorio Magno |publisher=I8 Sanchez Comptaño | |location=Binondo}}</ref>]] Sa lokal na katutubong kasaysayan tungkol sa panahon bago dumating ang mga mananakop na Espanyol, Sinasabing ang Pasay ay bahagi ng [[Namayan]] (minsan tinatawag ding Sapa), isang [[kompederasyon]] ng mga [[Barangay noong Prekolonyal]] na umano'y kumokontrol sa teritoryong umaabot mula [[Manila Bay]] hanggang [[Laguna de Bay]], at nang dumating ang mga Espanyol, kalaunan ay nakilala bilang Santa Ana de Sapa (sa kasalukuyan ay [[Santa Ana, Maynila]]).<ref name="Dery2001">{{cite book | last = Dery | first = Luis Camara | title = A History of the Inmarculate | publisher = New Day Publishers | date = 2001 | location = Quezon City | isbn = 978-971-10-1069-0 }}</ref><ref name="Huerta"/> ===Panahon ng kolonyal na Espanyol=== Noong Mayo 19, 1571, pormal na kinuha ni [[Miguel López de Legazpi]] ang [[Rajahnate ng Maynila]] at ang mga nakapalibot na pamahalaan nito sa pangalan ng korona ng Espanya.{{citation needed|date=Nobyembre 2020}} Sa maraming orden ng relihiyon na dumating, ang [[Augustinian Order]] ang pangunahing gumanap sa ebanghelisasyon ng Pasay. Dahil sa kontrol nila sa Pasay, ginawa nilang isang malawak na lupain ng agrikultura ang lugar na kilala bilang Hacienda de Meysapan.<ref name="travelcity" /> Ang parokya ng Pasay ay pinamahalaan mula sa lumang kabisera ng Namayan, na pinalitan ng pangalang Santa Ana de Sapa, na nasa ilalim ng hurisdiksyon ng [[Order of Friars Minor|Franciscans]]. Ang pangako ng espasyo sa [[Langit]] ang nag-udyok sa mga unang katutubong nakumberte na mag-abuloy ng kanilang mga ari-arian sa Simbahan, kasama ang alamat na nagsasalaysay kung paano ibinigay ng isang nabinyagan na Pasay sa kanyang higaan ng kamatayan ang kanyang malawak na ari-arian sa mga Agustino. Karamihan sa Pasay ay napunta sa mga kamay ng prayle sa pamamagitan ng donasyon o pagbili; maraming katutubo ang napilitang ibenta ang kanilang mga ari-arian upang makayanan ang mahigpit na mga pagpapataw ng kolonyal. Noong 1727, pormal na sinakop ng mga Agustino ang Pasay at inilipat ito mula sa [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana de Sapa]] patungong [[Malate, Maynila|Malate]], partikular na sa ilalim ng hurisdiksyon ng [[Simbahan ng Malate|Parokya ng Nuestra Señora de los Remedios]].<ref name="aimhigh2008" /> Noong 1815, inihiwalay ang Pasay mula sa Malate.<ref name="RizalProvinceDirectory1934" /> Noong 1862, ang mga kilalang residente ng Pasay ay nagsumite ng isang petisyon upang hawakan nang nakapag-iisa ang kanilang mga usaping pampulitika at pangrelihiyon, na nagmumungkahi na palitan ang pangalan ng bayan na ''"Pineda"'', bilang parangal kay ''[[Don (honorific)|Don]]'' Cornelio Pineda, isang Espanyol na [[hortikulturista]] na kanilang tagapagtaguyod. Noong Disyembre 2, 1863, sa rekomendasyon ni [[Arsobispo ng Maynila|Arsobispo ng Maynila]] Gregorio Melitón Martínez Santa Cruz, pinagkalooban si Pineda ng sarili nitong charter ng munisipyo, at ang petsang ito ay ipinagdiriwang taun-taon bilang opisyal na araw ng pundasyon ng lungsod. === Rebolusyonaryong panahon ng Pilipinas === {{unreferenced section|date=February 2022}} Ang Pasay ay gumawa ng maraming bayani noong [[Philippine Revolution]]. Ang [[Katipunan]], ang organisasyong itinatag ni [[Andrés Bonifacio]] na nanguna sa rebolusyon, ay may isang kabanata sa Pineda na inorganisa nina Pascual Villanueva, Jacinto Ignacio, at Valentin Ignacio. Ilang kababaihan din ang lumaban para sa layunin ng [[Katipunan]] kasama na si [[Marcela Marcelo]]. Ang pagbitay kay [[José Rizal]], na sumulat ng mga nobelang ''[[Noli me tangere (nobela)|Noli Me Tangere]]'' at ''[[El Filibusterismo]]'' (itinuring na mapanghimagsik ng pamahalaang kolonyal) noong Disyembre 30, 1896, ang nagpasiklab ng Rebolusyon. ===Panahon ng kolonyal na Amerikano=== Samantala, idineklara ni Heneral [[Emilio Aguinaldo]] ang kalayaan ng [[Unang Republika ng Pilipinas]] noong Hunyo 12, 1898, at naglabas ng mga atas na nagbibigay ng reorganisasyong pampulitika sa bansa. Dahil dito, si ''Don'' Catalino ang naging unang ''Presidente municipal'' ng Pasay (katumbas ng kasalukuyang Mayor).{{citation needed|date=Agosto 2024}} Si Pineda ay ginawang command outpost ng ''Primera Zona de Manila'' sa ilalim ni Heneral [[Mariano Noriel]], ngunit umapela si Heneral [[Wesley Merritt]] na ibigay ang outpost ng Pineda sa mga Amerikano upang mas mapalapit sila sa mga linya ng Espanya. Sa pag-aakalang ang mga Amerikano ay mga kaalyado, umalis si Noriel sa Pineda noong Hulyo 29, na nagpapahintulot sa Amerikanong Heneral Greene na lumipat. Nang tuluyang mabihag ang Intramuros, pinagkaitan ang mga Pilipino ng pagpasok sa napapaderang lungsod.{{citation needed|date=Agosto 2024}} Simula noon, sumiklab ang tensyon sa pagitan ng mga tropang Pilipino at Amerikano, kung saan ang magkabilang panig ay itinalaga ang kani-kanilang sona ngunit wala sa kanila ang sumunod sa mga hangganan. Noong gabi ng Pebrero 4, 1899, apat na Pilipino ang tumawid sa linya ng Amerika sa [[Santa Mesa, Maynila]], at nagpalitan ng putok, na nagdulot ng [[Digmaang Pilipino-Amerikano]].{{citation needed|date=Agosto 2024}} Noong Mayo 19, 1899, muling binigyan ng pamumuno si Heneral Noriel sa Pineda. Noong Hunyo, muntik nang matalo ni Noriel kasama si Heneral Ricarte ang mga puwersang Amerikano kung sinamantala nila ang pagkaubos ng kaaway sa Labanan sa Las Piñas. Sa halip, ang kanilang mga puwersa ay inatake ng mga karagdagang sundalong Amerikano at binomba ng mga barkong pandigma. Pinilit sila ng pag-atake na iwanan si Pineda sa pananakop ng mga pwersang Amerikano.{{citation needed|date=August 2024}} [[File:Fabian de la Rosa, Pasay Beach, Manila.jpg|thumb|left|''Pasay beach, Manila'', oil on board ni [[Fabián de la Rosa]], 1927]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157017.jpg|thumb|left|Aerial view ng Pasay, circa 1930s]] Noong Hunyo 11, 1901, isinama si Pineda sa [[Rizal (lalawigan)|Lalawigan ng Rizal]]. Si Pascual Villanueva ay itinalaga bilang municipal president. Noong Agosto 4, 1901, nagpasa ng resolusyon ang konseho ng munisipyo ng Pineda na nagpepetisyon na ibalik ang orihinal na pangalan ng Pasay. Noong Setyembre 6, 1901, ang [[Komisyon ng Pilipinas]], sa kahilingan ng mga mamamayan, ay nagpasa ng Batas Blg. 227 na nagpapalit ng pangalan ng Pineda pabalik sa Pasay.<ref>{{cite PH act| chamber = Act| number = 227| url = http://lawyerly.ph/laws/view/l8b8a| title = Isang Batas na Nagpapalit ng Pangalan ng Pueblo ng Pineda, sa Lalawigan ng Rizal, patungong Pasay| date = Setyembre 6, 1901| access-date = Disyembre 2, 2017| publisher = Lawyerly.ph| archive-date = Disyembre 2, 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20171202102818/http://lawyerly.ph/laws/view/l8b8a| url-status = live}}</ref> Pagkalipas ng dalawang taon, noong Oktubre 12, 1903, pinagsama ng Batas Blg. 942 ang Pasay sa katimugang munisipalidad ng Malibay, na nagpalawak ng teritoryo nito.<ref>{{cite PH act|chamber=Act|number=942|date=Oktubre 12, 1903|url=http://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima|access-date=Disyembre 2, 2017|publisher=Lawyerly.ph|archive-date=Disyembre 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171202102820/http://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|url-status=live}}</ref> May populasyon na 8,100 noong 1903, ang Pasay ay inilagay sa ilalim ng ikaapat na uri kategorya kasama ang 9 na iba pang munisipalidad. Ang mga lupang prayle, na noon ay isinasyonalisa, ay ginawang mga subdibisyon. Di-nagtagal, ang Pasay Real Estate Company ay nag-alok ng mga lupang prayle bilang mga lote na residensyal para ibenta o paupahan sa mga dayuhang mamumuhunan. Nag-install ng mga linya ng koreo, telegrapo, at telepono, at itinatag ang mga sangay ng Philippine Savings Bank. Noong 1907, natapos ang isang first-class na kalsada mula Pasay hanggang Camp Nichols. Ang iba ay inayos kabilang ang lumang Avenida Mexico, na ngayon ay tinatawag na [[Taft Avenue]] extension. Bumuti ang mga serbisyo sa transportasyon. Kabilang sa mga unang bus na bumibiyahe patungong Pasay ay ang Pasay Transportation, Raymundo Transportation, Try-tran, at Halili Transit. Pagsapit ng 1908, ang mga linya ng [[Meralco]] [[tranvia]] (electric [[tram]] car) ay nag-uugnay sa Pasay sa [[Intramuros]], [[Escolta Street|Escolta]], [[San Miguel, Maynila|San Miguel]], San Sebastian, at [[San Juan, Metro Manila|San Juan]]. Naglunsad ng mga sasakyan sa mga lansangan, sinusubukan ang kanilang pinakamataas na bilis na {{convert|20|kph|abbr=on}} sa Taft Avenue.{{citation needed|date=August 2024}} Noong Abril 11, 1914, si Cora Wong, isang nars sa Chinese General Hospital, ang naging unang babae sa Pilipinas na lumipad bilang pasahero sa isang paglipad kasama si [[Tom Gunn]] sa isang Curtiss seaplane sa Pasay Beach.{{citation needed|date=August 2024}} ===Panakop ng mga Hapones === [[File:City of Greater Manila map.jpg|thumb|Mapa ng Lungsod ng Greater Manila noong 1942, na naglalarawan sa hilagang bahagi ng kasalukuyang Pasay, habang ang katimugang bahagi ay nasa ilalim ng reserbasyon militar na ''Sakura Heiyei''.]] [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay dumating at noong Disyembre 26, 1941, naglabas si Heneral [[Douglas MacArthur]] ng isang proklamasyon na nagdedeklara sa Maynila at mga suburb nito (Caloocan, Quezon City, San Juan, Mandaluyong, Makati, at Pasay) bilang isang [[open city]]. Noong Araw ng Bagong Taon 1942, si Quezon, habang nasa [[Corregidor]], ay itinatag ang [[Lungsod ng Kalakhang Maynila]], kung saan ang Pasay, kasama ang iba pang kalapit na bayan ng Rizal, ay pinagsama sa Maynila at [[Lungsod ng Quezon]].<ref name="emb">{{cite web|title=Kaligirang Pangkasaysayan|url=http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|website=DENR - Kawanihan ng Pamamahala ng Kapaligiran - Pambansang Rehiyon ng Punong Lungsod|access-date=Mayo 29, 2022|archive-date=Abril 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402134109/http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite PH act|chamber=EO|number=400, s. 1942|title=Paglikha ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Enero 1, 1942|access-date=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/|archive-date=Hulyo 1, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220701173652/https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/|url-status=live}}</ref> Tinawag niya ang kanyang kalihim na si [[Jorge B. Vargas]] at hinirang siya sa pamamagitan ng utos tagapagpaganap na "Alkalde ng Kalakhang Maynila". Ang alkalde ng Pasay noon ay si Rufino Mateo, na siyang kasabay na pinuno ng distrito ng Pasay sa ilalim ng Lungsod ng Kalakhang Maynila, na namamahala sa isang bayan na may mahigit 55,161 katao. Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, maraming Pasayeño ang sumali sa laban laban sa mga Hapones. Si Jose P. Maibag, na ipinanganak at lumaki sa Pasay, ang nagpasimula ng mga underground networking. Si Carlos Mendoza, isang residente ng Barrio San Roque, kasama ang 14 na iba pa, ay bumuo ng isang mobile broadcasting station na tinatawag na "The Voice of Juan dela Cruz." Noong Hulyo 11, 1942, nahuli ng pulisya militar ng Hapon ang grupo. Si Carling Mendoza, alyas Juan de la Cruz" at iba pang miyembro ng grupo ay dinala sa [[Manila City Jail|lumang Bilibid Prison]] at pinahirapan. Kinailangang gawing muli ng Pasay ang mga karatula sa buong bayan, at inutusan ang Filipino na mangibabaw kaysa sa Ingles. Ang wikang pambansa ay naging pangunahing asignatura sa kurikulum ng sekondarya, habang ang Hapon ay itinuro rin sa lahat ng antas ng edukasyon. Noong Oktubre 14, 1943, idineklara ng Japan ang [[Ikalawang Republika ng Pilipinas]]. Samantala, ang pagkain ay naging napakakaunti kaya't tumaas ang mga presyo. Ang mga residente ng Pasay ay nagsimulang lumipat mula sa lungsod patungo sa mga probinsya sa labas. Ang [[Pwersa ng pananakop ng mga Hapones sa Pilipinas]] ay binuwag ang Lungsod ng Greater Manila noong 1944 sa pamamagitan ng pagtatatag ng [[Philippine Executive Commission]] upang pamahalaan ang mga nasasakupang rehiyon sa bansa, kaya't pinaghiwalay ang mga pinagsamang lungsod at bayan, kung saan ang Pasay ay bumalik sa lalawigan ng Rizal. Sa kalagitnaan ng Pebrero hanggang unang bahagi ng Marso 1945, habang ang pinagsamang pwersa ng Allied ay nagsimulang magtagpo patungo sa lugar ng Maynila pahilaga. mula sa timog, ang Pasay ay nagdusa ng matinding pinsala sa loob ng isang buwang [[Labanan sa Maynila (1945)|Labanan sa Maynila]], at maraming residente ang namatay dahil sa mga Hapones o sa pakikipaglaban mula sa pinagsamang puwersang Pilipino at Amerikano. Noong Pebrero 27, 1945, inilipat ni Heneral MacArthur ang pamamahala kay Pangulong [[Sergio Osmeña]]. Isa sa mga unang ginawa ni Osmeña ay ang pagbuwag sa Lungsod ng Kalakhang Maynila. Pagkatapos ay itinalaga niya si [[Juan Salcedo Jr.]], na ipinanganak sa Pasay noong 1904, bilang Direktor ng Kalusugan ng Pilipinas, at pagkatapos ay bilang ehekutibong opisyal ng Pangasiwaan ng Rehabilitasyon ng Pilipinas na namamahala sa pambansang pagbangon mula sa pinsalang dulot ng pananakop ng mga Hapones. Itinalaga ni Osmeña si Adolfo Santos bilang bise alkalde ng Pasay bago ang digmaan, kapalit ng kasalukuyang Moises San Juan na namatay noong digmaan. Naglabas din siya ng isang utos ehekutibo na magbubuwag sa Lungsod ng Kalakhang Maynila na epektibo noong Agosto 1, 1945, kaya ibinalik ang katayuan ng Pasay bago ang digmaan bilang isang munisipalidad ng Rizal.<ref name="eo58">{{cite PH act|chamber=EO|number=58, s. 1945|title=Pagbabawas ng Teritoryo ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Hulyo 26, 1945|access-date=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/|archive-date=Marso 8, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308195829/https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/|url-status=live}}</ref> ===Kalayaan ng Pilipinas=== ====Pagiging Lungsod==== {{main|Mga Lungsod ng Pilipinas}} Si Ignacio Santos-Diaz, isang kongresista mula sa [[Unang distrito ng kongreso ni Rizal|unang distrito ng Rizal]], ay nagtulak para sa pagbabago ng bayan bilang isang lungsod at ipangalan ito kay Rizal. Ang Batas Republika Blg. 183 ay nilagdaan bilang batas ni Pangulong [[Manuel Roxas]] noong Hunyo 21, 1947, na opisyal na nagtatag ng '''Lungsod ng Rizal''',<ref name="RA183">{{cite PH act |chamber=RA |number=183 |title=Isang Batas na Lumilikha ng Lungsod ng Rizal |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno183.html |access-date=Abril 3, 2018 |language=en |date=Hunyo 21, 1947 |archive-date=Oktubre 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014174516/http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno183.html |url-status=live }}</ref> na ipinangalan kay [[José Rizal]], kasama si Mateo Rufino bilang alkalde at isang populasyon na 88,738. Noong Hunyo 1948, ang kita ng lungsod ay {{Philippine peso|472,835|1948}}. Ngunit hindi matanggap ng mga residente ang bagong pangalan ng kanilang lungsod. Pagkatapos ng dalawang taon, walong buwan, at labindalawang araw ng pagsubok, nanaig ang nakagawian at si Eulogio Rodriguez Jr., ang kahalili ni Santos-Diaz, ay naghain ng isang panukalang batas na nagbabalik sa lungsod sa orihinal nitong pangalan. Noong Hunyo 7, 1950, nilagdaan ni Pangulong [[Elpidio Quirino]], na dating residente ng Pasay, ang Batas Republika Blg. 437, na nagpabago sa pangalan ng Lungsod ng Rizal patungong '''Lungsod ng Pasay'''.<ref name="RA437">{{cite PH act |chamber=RA |number=437 |title=Isang Batas na Nagpapabago sa Pangalan ng Lungsod ng Rizal patungong Lungsod ng Pasay |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno437.html |access-date=Abril 3, 2018 |language=en |date=Hunyo 7, 1950 |archive-date=Enero 28, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180128150033/http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno437.html |url-status=live }}</ref> Ito rin ay noong dekada 1940 nang itayo ang mga bahay ng pananampalataya sa iba't ibang bahagi ng Pasay. Kabilang sa mga ito ang Simbahan ng Mahal na Birhen ng mga Hapis, ang Libreria de San Pablo Catholic Women's League, ang Caritas, ang sentro ng nutrisyon, at ang groto ng Mahal na Birhen ng Lourdes. Noong 1951, dalawang parokya ang itinatag: ang Parokya ng San Isidro Labrador at ang Parokya ng San Rafael. Nang panahong iyon, ang lungsod ay muling naging sentro ng abyasyon ng bansa nang magbukas ang mga pinto nito noong 1948, ang tinatawag ngayong [[Ninoy Aquino International Airport]]. Noong Hunyo 14, 1955, nabawi ng Pasay ang kapangyarihan nitong pumili ng pinuno nito. Tumakbo si [[Pablo Cuneta]] laban sa dating Alkalde na si Adolfo Santos at naging unang halal na alkalde ng lungsod. Noong 1959, muli siyang nangampanya at nanalo laban sa kanyang dating bise alkalde, si Ruperto Galvez. Noong Disyembre 30, 1965, nanumpa si Ferdinand Marcos bilang Pangulo ng Pilipinas, kasama si [[Fernando Lopez]], isang residente ng Pasay, bilang bise presidente. Mula sa sandaling iyon, si [[Imelda Marcos|Imelda Romualdez Marcos]], ang noo'y Unang Ginang, ay nasangkot sa mga pambansang usapin. Sa hilagang hangganan ng Pasay, sinimulan niyang punuin ang tabing-dagat sa Manila Bay upang itayo ang [[Cultural Center of the Philippines]]. Sa mga huling dekada, nagdagdag siya ng tatlo pang arkitektural na eksibit sa mga narekober na lupa sa Pasay: ang [[Tanghalang Francisco Balagtas|Folk Arts Theater]], [[Manila Film Center]], at ang [[Philippine International Convention Center]], at kalaunan ay ang PhilCite Exhibition Hall, ang batayan ng tinatawag ngayong [[Star City (amusement park)|Star City]]. Gayunpaman, ang lungsod ay inaayos din bilang isang sentro ng telebisyon para sa bansa, dahil noong 1958, binuksan ng [[ABS-CBN]] ​​ang mga bagong-bagong studio ng telebisyon sa kung ano ngayon ang [[Roxas Boulevard]], na kalaunan ay ibinigay ito noong 1969 sa [[Radio Philippines Network]], na gumamit sa kanila hanggang sa isang sunog noong 1973 na sumira sa mga studio, dahil lumipat ang ABS-CBN pahilaga sa Quezon City kasabay ng pagbubukas ng [[ABS-CBN Broadcasting Center|kasalukuyang mga studio at opisina]]. Noong 1967, nanalo si Jovito Claudio sa halalan ng lungsod bilang punong ehekutibo laban kay Pablo Cuneta. Nang sumunod na taon, isang [[Tangkang pagpatay kay Pope Paul VI|tangkang pagpatay]] ang naganap sa Pasay nang sugurin ng isang pintor na surrealista ng Bolivia si [[Pope Paul VI]], gamit ang isang kutsilyo na tumatagos sa kanyang dibdib. Noong 1971, muling nahalal si Cuneta bilang alkalde ng lungsod ng isang lumalaking lungsod na may halos 90 libong katao. ====Panahon ng batas militar==== {{kailangan ng higit pang mga pagsipi seksyon|petsa=Hulyo 2019}} Noong Disyembre 7, 1972, halos dalawang buwan matapos ideklara ang batas militar, isang mamamatay-tao ang nagtangkang patayin si Imelda Marcos sa Pasay, sa live na telebisyon, habang si Gng. Marcos ay namamahagi ng mga premyo sa mga nanalo sa Pambansang paligsahan sa Pagpapaganda at Kalinisan. Nagtamo siya ng ilang mga sugat at bali ng mga kuko ngunit sa pangkalahatan, nakaligtas siya nang walang pinsala mula sa malapit na engkwentro. Sa ikalawang anibersaryo ng batas militar, inilabas ni Marcos ang Presidential Decree No. 557, na nagdedeklara sa bawat baryo sa bansa bilang mga barangay.<ref>{{cite PH act |chamber=PD |number=557 |title=Na nagdedeklara sa lahat ng baryo sa Pilipinas bilang mga Barangay, at para sa iba pang mga layunin |url=https://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1974/pd_557_1974.html |website=The LawPhil Project |publisher=Arellano Law Foundation |access-date=Enero 6, 2020 |date=Setyembre 21, 1974 |archive-date=Enero 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200109142404/https://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1974/pd_557_1974.html |url-status=live }}</ref> Hindi nagtagal matapos maipatupad ang atas, inatasan ng Metropolitan Manila Commission at ng Department of Local Government ang Pasay na lumikha ng sarili nitong mga barangay. Bilang tugon, iniutos ni Mayor Cuneta ang paglikha ng 487 na barangay. Sa matatag na mungkahi ni [[Kalihim ng Interyor at Lokal na Pamahalaan|Kalihim ng Lokal na Pamahalaan at Pagpapaunlad ng Komunidad]] Jose Roño, ang bilang ng mga barangay ay binawasan sa dalawang daan, na inorganisa sa ilang sona. Noong Nobyembre 7, 1975, hinirang ni Marcos ang Unang Ginang, si Imelda, bilang [[gobernador ng Metro Manila]]. Pinagsama ng pederasyon ang 13 bayan at 4 na lungsod kabilang ang Pasay, na inalis mula sa lalawigan ng Rizal, sa bisa ng Presidential Decree No. 824.<ref name="PD824">{{cite PH act|chamber=PD|number=824|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|title=Paglikha ng Metropolitan Manila at ng Metropolitan Manila Commission at para sa Iba Pang Layunin|date=Nobyembre 7, 1975 |access-date=Hulyo 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312121648/http://lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|archive-date=Marso 12, 2016|url-status=live}}</ref> Pasay ang lungsod na naging punong-abala ng [[Miss Universe 1974]], ang unang pagkakataon na ginanap ang kaganapang ito sa umaga at sa Asia Pacific, at sa gayon ay naging sentro ng atensyon sa buong mundo bago ang araw ng patimpalak.<ref>{{cite news|last1=Requintina|first1=Robert|title=Pinaplano ng PH ang MOA o Philippine Arena bilang lugar para sa Miss Universe 2016|url=http://tempo.com.ph/2016/08/02/ph-eyes-moa-or-philippine-arena-as-venue-for-miss-universe-2016/|newspaper=Tempo|access-date=Agosto 2, 2016|language=en, fil|date=Agosto 2, 2016|archive-date=Mayo 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190512165302/http://tempo.com.ph/2016/08/02/ph-eyes-moa-or-philippine-arena-as-venue-for-miss-universe-2016/|url-status=live}}</ref> Pagkalipas ng kalahating dekada, ang unang pamilya ng lungsod ay sumikat sa buong bansa sa larangan ng musika: Si [[Sharon Cuneta|Sharon]], ang noo'y batang anak na babae ng alkalde, ay sumikat bilang isang mang-aawit sa paglabas ng LP na ''DJ's Pet''. Noong Disyembre 22, 1979, kasama ang [[Maynila]], [[Lungsod ng Quezon]], [[Caloocan]], at iba pang mga lungsod sa bansa, ang Pasay ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado. Noong 1981, binuksan ng LRT Line 1 ang mga istasyon nito sa Pasay, kasama ang [[estasyon ng Baclaran|Baclaran terminal]] nito sa hangganan ng Parañaque, na nagmarka ng pagbabalik sa mabilis na riles sa lungsod. ====EDSA people power==== {{kailangan ng mas maraming sitasyon sa seksyon|petsa=Hulyo 2019}} Nagbago ang sitwasyon sa lungsod pagkatapos ng [[Rebolusyong People Power]]. Iniwan ni Cuneta ang kanyang pwesto upang palitan ng dalawang acting mayor, sina Eduardo Calixto at Norman Urbina, ngunit muling nahalal noong 1988 at naglingkod ng tatlong karagdagang termino, bago ipinasa kay [[Jovito Claudio]] noong 1998. Sa pagtatapos ng kanyang termino, siya ang pinakamahabang alkalde ng lungsod. Si Claudio, na pinalitan mismo ng noo'y bise alkalde na si [[Wenceslao Trinidad|Wenceslao "Peewee" Trinidad]] noong [[2000 halalan sa pagpapatalsik sa pagka-alkalde ng Pasay|2000]], ay nasaksihan ang pagtatayo ng katimugang dulo ng [[MRT Line 3 (Metro Manila)|MRT Line 3]] sa lungsod, na konektado sa LRT Line 1 sa kahabaan ng Taft Avenue, at ang Pasay City General Hospital at [[Ninoy Aquino International Airport Terminal 2]] ay parehong binuksan sa publiko. Ang lahat ng ito at iba pang mga proyekto ay nag-udyok ng isang bagong panahon ng paglago sa lungsod na nagpapatuloy hanggang sa araw na ito. Ang EDSA Entertainment Complex, na matatagpuan sa kanluran ng lungsod sa kahabaan ng [[EDSA]], ilang milya lamang ang layo mula sa [[Baclaran]], [[Parañaque]], sa loob ng maraming taon ay kilalang-kilala para sa mga adult entertainment, kabilang ang [[prostitusyon]].<ref>{{cite web |last1=Coorlim |first1=Leif |title=Sinusubaybayan ng mga undercover journalist ang maruming red light district ng Maynila |url=https://edition.cnn.com/2013/05/06/world/asia/freedom-fighters-undercover/index.html |website=CNN |access-date=Enero 31, 2019 |date=Mayo 16, 2013 |archive-date=Enero 16, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116201839/http://edition.cnn.com/2013/05/06/world/asia/freedom-fighters-undercover/index.html |url-status=live }}</ref><ref name="Isang Farang sa Ibang Bansa">{{cite web |title=Panimulang Gabay sa Distrito ng Red Light ng Maynila |url=https://afarangabroad.com/manila-red-light-district/ |website=Isang Farang sa Ibang Bansa |access-date=Enero 31, 2019 |archive-date=Agosto 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220826132757/https://afarangabroad.com/manila-red-light-district/ |url-status=live }}</ref> ===Kontemporaryo=== [[File:Pic mga larawang heograpiko - ph=mm=pasay=bay city skyline - kuha mula sa cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG|thumb|Tanawin mula sa himpapawid ng Pasay, 2015]] Noong 2006, binuksan ang [[SM Mall of Asia]], ang pinakamalaking shopping center sa buong bansa, at ang lugar sa paligid ng mall na ito ay nagsimulang lumago at naging business center ng lungsod sa mga sumunod na taon, na sinundan ng pagbubukas ng pinakamalaking sports venue ng lungsod, ang [[SM Mall of Asia Arena|Mall of Asia Arena]]. Pagkalipas ng dalawang taon, binuksan ang NAIA Terminal 3 noong Hulyo 2008, at sa loob ng dalawang taon, umusbong ang pag-unlad sa paligid sa pagbubukas ng isa pang residential at entertainment hub, ang [[Newport City, Metro Manila|Newport City]], na pinalakas ng pagtatayo ng NAIA Expressway noong 2016. Noong 2007, ang noo'y Acting Mayor na si Allan Panaligan ay nagpanukala ng isang plano na magtayo ng isang bagong city hall na matatagpuan sa Central Business Park-I Island A sa kahabaan ng Macapagal Avenue.<ref>{{Cite web |title=Magtatayo ang Pasay ng bagong city hall |url=https://www.philstar.com/metro/2007/03/24/391070/pasay-build-new-city-hall |access-date=2023-05-26 |website=Philstar.com |archive-date=May 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230526213359/https://www.philstar.com/metro/2007/03/24/391070/pasay-build-new-city-hall |url-status=live }}</ref> Gayunpaman, ang plano ay hindi pa natutupad hanggang ngayon.{{kailangan ng paglilinaw|petsa=Setyembre 2023}} Noong 2021, inanunsyo ni Mayor [[Imelda Calixto-Rubiano]] na nagpaplano ang pamahalaang lungsod na magtayo ng isang bagong pasilidad ng ospital sa lungsod.<ref>{{Cite web|title=Plano ng pamahalaang Pasay na magtayo ng bagong ospital ng lungsod|url=https://mb.com.ph/2021/04/15/pasay-govt-plans-to-build-new-city-hospital/|date=Abril 15, 2021|first=Jean|last=Fernando|access-date=Mayo 26, 2023|work=Manila Bulletin|language=en|archive-date=Abril 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415050253/https://mb.com.ph/2021/04/15/pasay-govt-plans-to-build-new-city-hospital/|url-status=live}}</ref> Hindi pa natutukoy ang angkop na lokasyon para sa bagong ospital dahil sa maliit na lugar ng lungsod at siksik na populasyon.<ref>{{Cite web |title=Pinaplano ng Pasay ang bagong pampublikong ospital |url=https://metronewscentral.net/pasay/metro-cities/pasay-eyes-new-public-hospital |access-date=Mayo 26, 2023 |website=metronewscentral.net |archive-date=Mayo 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230526213358/https://metronewscentral.net/pasay/metro-cities/pasay-eyes-new-public-hospital |url-status=live }}</ref> ==Mga lugar/barangay== * Apelo Cruz * Baclaran * Baltao * [[Bay City, Metro Manila|Bay City]] * Cabrera * Cartimar * Cuyegkeng * Don Carlos Village * Edang * [[:File:Namria Map (San Jose).JPG|F.B Harisson]] * Juan Sumulong * Kalayaan * Leveriza * Libertad * Malibay * [[Manila Bay|Manila Bay Reclamation]] * Marcela Marcelo * Maricaban * M. Dela Cruz * Newport City * Nichols * Padre Burgos * Pasay Rotonda * [[Philippine International Convention Center]] * Pildera I * Pildera II * Rivera Village * San Pablo * San Isidro * [[:File:Barrio San Jose of Pasay City.JPG|San Jose]] * [[:File:Barrio San Rafael of Pasay City.JPG|San Rafael]] * San Roque * Santa Clara * Santo Niño * Tramo * Tripa de Gallina * Ventanilla * [[Villamor Air Base]] ==Demograpiko== {{Senso ng Pilipinas | align= right | title= Senso ng populasyon ng {{PH wikidata|name}} | 1903 = {{Populasyon ng senso ng PH|1903}} | 1918 = {{Populasyon ng senso ng PH|1918}} | 1939 = {{Populasyon ng senso ng PH|1939}} | 1948 = {{Populasyon ng senso ng PH|1948}} | 1960 = {{Populasyon ng senso ng PH|1960}} | 1970 = {{Populasyon ng senso ng PH|1970}} | 1975 = {{Populasyon ng senso ng PH|1975}} | 1980 = {{Populasyon ng senso ng PH|1980}} | 1990 = {{Populasyon ng senso ng PH|1990}} | 1995 = {{Populasyon ng senso ng PH|1995}} | 2000 = {{Populasyon ng senso ng PH|2000}} | 2007 = {{Populasyon ng senso ng PH|2007}} | 2010 = {{Populasyon ng senso ng PH|2010}} | 2015 = {{Populasyon ng senso ng PH|2015}} | 2020 = {{Populasyon ng senso ng PH|2020}} | 2024 = {{Populasyon ng senso ng PH|2024}} | 2030 = | talababa= Pinagmulan: [[Philippine Statistics Authority]]{{PH wikidata|population_reference}}{{PH census|2015}}{{PH census|2010}}{{PH census|2007}}{{Data ng populasyon ng LWUA}} }} Sa senso noong 2020, ang Pasay ay may populasyon na 440,656. Sa kasalukuyan, ito ay nasa ika-11 pwesto sa laki ng populasyon sa loob ng [[Metro Manila]]. Mayroon din itong 127,629 na kabahayan. Ang densidad ng populasyon ay {{convert|{{sigfig|440,656/13.97|2}}|PD/km2|disp=or|sp=us}}.{{PH census|2020}} Karamihan sa mga residente ay nagsasalita ng [[Wikang Filipino|Filipino]] ([[Tagalog|Tagalog]]) at [[Philippine English|English]], na may malaking bilang ng mga nagsasalita ng iba pang [[Mga Wika ng Pilipinas|mga wika at diyalekto ng Pilipinas]]. Tulad ng maraming iba pang lugar sa bansa, ang Pasay ay pangunahing [[Katolisismo Romano sa Pilipinas|Romanong Katoliko]]. Mayroon ding malaking presensya ng [[Iglesia ni Cristo]] at iba pang mga simbahang [[Protestanismo sa Pilipinas|Protestanteng]] sa lungsod, pati na rin ang [[Islam]].<ref>{{cite web|url=https://rssoncr.psa.gov.ph/content/civil-registration-and-vital-statistics-pasay-city-2022-registered-marriages|title=Civil Registration and Vital Statistics (Lungsod ng Pasay): 2022 Registered Marriages|website=[[Philippine Statistics Authority]]|access-date=Enero 8, 2025|first=Estrella R.|last=Vargas|archive-date=Pebrero 25, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250225054514/https://rssoncr.psa.gov.ph/content/civil-registration-and-vital-statistics-pasay-city-2022-registered-marriages|url-status=dead}}</ref> ==Edukasyon== [[File:01337jfCity University of Pasayfvf 01.jpg|thumb|City University of Pasay]] [[File:STI_College_-_Pasay_City.jpg|thumb|STI College - Pasay]] Ang Schools Division Office (SDO) ng Pasay City ay nagpapatakbo ng 18 pampublikong elementarya at 8 hayskul. Ang mga operasyon nito ay nahahati sa apat na distrito: Pasay North, Pasay East, Pasay South, at Pasay West. Ang espesyal na edukasyon ay ibinibigay ng Philippine School for the Deaf at Philippine National School for the Blind, Pasay SPED Center, at isang Alternative Learning System (ALS) center. Maraming pribadong paaralan, kabilang ang mga Katoliko at parokyal na paaralan, ang nagpapatakbo rin sa lungsod, tulad ng [[St. Mary's Academy – Pasay|St. Mary's Academy]], na pinapatakbo ng mga madre ng [[Relihiyoso ng Birheng Maria]]. === Mga Kolehiyo at Unibersidad === {{Columns-list|colwidth=30em| * [[Pamantasan ng Lungsod ng Pasay]] ([[City University of Pasay]]) * [[Pambansang Unibersidad (Philippines)|Pambansang Unibersidad - Mall of Asia]] * [[Maynila Tytana Colleges]] * [[Asian Institute of Maritime Studies]] * Kolehiyo ng Lacson * [[Philippine Law School]] * [[Wesleyan College of Manila]] * [[Arellano University School of Law]] - Mabini Campus * [[Arellano University]] Jose Abad Santos Campus - Pasay Campus * [[Philippine State College of Aeronautics]] * [[Airlink International Aviation School|Airlink International Aviation College]] * Manila Adventist College * Southeastern College * [[STI Colleges|STI College]] Pasay-EDSA * [[San Juan de Dios Educational Foundation|San Juan de Dios College]] * International Electronics and Technical Institute Pasay }} === Mataas na paaralan === Mga hayskul sa lungsod.<ref>{{Banggitin ang web |title=Mga link ng paaralan - Sekundarya |url=https://www.depedpasay.ph/secondary/ |access-date=2023-11-12 |website=Tanggapan ng Dibisyon ng Paaralan - Lungsod ng Pasay |language=en}}</ref> * Mataas na Paaralan ng Pasay City North – Kampus ng M. Dela Cruz * Mataas na Paaralan ng Pasay City South * Mataas na Paaralan ng Pasay City East * Mataas na Paaralan ng Pasay City West * Pambansang Mataas na Paaralan ng Pasay City ("dating tinatawag na Mataas na Paaralan ng Pasay City North – Kampus ng Tramo") * Pambansang Mataas na Paaralan ng Agham ng Lungsod ng Pasay * Pambansang Mataas na Paaralan ng Kalayaan * Pambansang Mataas na Paaralan ng Pangulong Cory "Cory" C. Aquino == Mga kilalang personalidad == *[[Marcela Marcelo]], Rebolusyonaryong Heneral *[[Francisco Coching]], [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa Sining Biswal, ilustrador ng komiks at manunulat *[[Juan Salcedo, Jr.]], [[National Scientist of the Philippines]] para sa Nutrisyon at Pampublikong Kalusugan *[[Ramon Jacinto]], negosyante, musikero, at dating opisyal ng gobyerno *[[Darwin Ramos]], [[Lingkod ng Diyos]] *[[Alejandro D. Aclan]], Katoliko [[auxiliary bishop]] para sa [[Roman Catholic Archdiocese of Los Angeles|Archdiocese of Los Angeles]] *[[Eli Soriano]], Pilipinong mangangaral at [[televangelist]] *[[Maricel Soriano]], artista *[[Wilfred Steven Uytengsu]], presidente at CEO ng Alaska Milk Corporation *[[Lisa Macuja-Elizalde]], prima ballerina; noong 1984, naging unang Pilipino at unang dayuhang soloista na sumali sa [[Kirov Ballet]] *[[Anita Linda]], artista sa pelikula *[[Sharon Cuneta]], mang-aawit, artista, at host ng telebisyon *[[Pablo Cuneta]], dating [[mayor ng Pasay]] (pinakatagal na naglilingkod na alkalde), ama ni Sharon Cuneta *[[John Lloyd Cruz]], artista *[[Bernard Palanca]], artista *[[Josephine Roberto]], pop singer *[[Carl Guevara]], aktor at modelo *[[Chariz Solomon]], artista at personalidad sa telebisyon *[[Nina Girado]], pop/R&B singer, paminsan-minsang songwriter, record producer, TV at radio personality sa [[ABS-CBN]] *[[Maricel Laxa]], komedyante at aktres *[[Vhong Navarro]], komedyante, dancer, member ng Streetboys *[[Wacky Kiray]], stand-up comedian at TV host *[[Diego Llorico]], aktor *[[Junna Tsukii]], [[Mga Pilipino sa Japan|Pilipino-Hapones]] [[karateka]] *[[King Girado]], mang-aawit, musikero, modelo, at aktor *[[Michael DiGregorio]], manlalaro ng basketball *[[Mike Cortez]], assistant coach ng [[Blackwater Bossing]] *[[Rodney Brondial]], manlalaro ng basketball *[[Ryan Araña]], dating manlalaro ng basketball *[[Yousef Taha]], manlalaro ng basketball *[[Celeste Cortesi|Silvia Celeste Cortesi]], modelo ng [[Mga Pilipinong Italyano|Pilipino-Italyano]] at Miss Universe Philippines 2022 *[[Fernando Lopez]], dating ika-3 at ika-7 [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas]] *[[Jose Feria]], ika-109 [[Katuwang Mahistrado ng Korte Suprema ng Pilipinas]] *[[Johnny Monteiro]], artista *[[Gil de Leon]], aktor at ama ni Christopher de Leon *[[César Ramírez (aktor)|Cesar Ramirez]], artista == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Metro Manila}} {{Roxas Boulevard}} {{pilipinas-stub}} [[Kaurian:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Pasay]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Kalakhang Maynila]] 9otbgu2y1npr108q6po1j06hz2y433e 2214288 2214283 2026-07-03T02:12:52Z ~2026-37929-56 163601 /* Edukasyon */ 2214288 wikitext text/x-wiki :''Tumuturo rito ang Pasay. Pasay rin ang dating pangalan ng ngayon ay nakikilala bilang [[Arnaiz Avenue]].'' {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Pasay | native_name = ᜉᜐᜌ᜔ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Pic geo photos - ph=mm=pasay=bay city skyline - aerial shot from cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG | photo1b = Pasay City Mall and Public Market 12152022 113238.jpg | photo2a = Pasay City Hall 11242022 112930.jpg | photo2b = 04294jfSales Interchange Taguig Pasay Cityfvf 41.jpg | photo3a = BayCityjf0491 17.JPG | photo3b = Pasay Rotonda 01072023 110418.jpg | size = 250 | position = center | spacing = 1 | color = transparent | border = 0 | foot_montage = (From top, left to right: Aerial view of Pasay • Pasay City Mall and Market • Pasay City Hall • Pasay Welcome Sign • Bay City • Pasay Rotonda) }} | sealfile = | locatormapfile = Ph_locator_ncr_pasay.png | caption = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na nagpapakita ng lokasyon ng Pasay | region = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] | province = | districts = Mag-isang distrito ng Pasay | barangays = 201 | class = Unang klase | founded = [[Disyembre 2]], [[1863]] | website = [http://www.pasay.gov.ph www.pasay.gov.ph] | mayor = Imelda Calixto-Rubiano | vice_mayor = Noel del Rosario | cityhood = [[Hunyo 21]], [[1947]] | language = [[Wikang Tagalog|Tagalog]]<br>[[Taglish]] | areakm2 = 19 | pop2000 = 354908 | popden2000 = 18679 | coordinates = }} Ang '''Pasay''' ay isa sa mga lungsod sa [[Kalakhang Maynila]] sa [[Pilipinas]]. Napaliligiran ito ng [[Maynila]] sa hilaga, [[Lungsod ng Makati]] sa hilagang-silangan, [[Taguig|Lungsod ng Taguig]] sa silangan at [[Parañaque|Lungsod ng Parañaque]] sa timog. Sa Kasalukuyan, nasa lungsod ng Pasay ang gusali ng [[Senado ng Pilipinas|Senado]], ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]], at ang [[SM Mall of Asia]]. Isa sa mga orihinal na apat na lungsod ng Kalakhang Maynila ang Pasay. Hinggil sa pagiging malapit nito sa Maynila, naging mabilis na lugar na urbano noong [[Panahon ng mga Amerikano sa Pilipinas|Panahon ng mga Amerikano]] sa Pilipinas. ==Pinagmulan ng Pangalan== Isinunod ang pangalan ng lungsod ng Pasay, dayang-dayang Pasay, isang prinsesa mula sa Kaharian ng Namayan.<ref name="DOT">[http://itsmorefuninthephilippines.com/pasay-city-2 It's More Fun in the Philippines]</ref> *May isa pang alamat na nagmumungkahi na ang lungsod ay ipinangalan kay Pasay, isa sa mga anak ni Tagkan, isang pinuno ng Namayan. Nagmana siya ng mga teritoryo na kinabibilangan ng kasalukuyang lungsod.<ref name="Dery2001"/><ref name="nick" /><ref name="Huerta" /> *Mayroon ding romantikong alamat kung saan isang lalaking nagngangalang Jose ang malakas na sumigaw ng "Paz-ay!" sa puntod ng kanyang mayamang minamahal, si Paz, na sumisimbolo sa kanilang bawal na pag-ibig at sa kalaunan ay pagkamatay ni Paz dahil sa kalungkutan. Bilang pagpupugay, pinangalanan ng mga magulang ni Paz ang kanilang hacienda na ''Paz-ay'' o ''Pasay''.<ref name="esq">{{cite web|url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/story-names-cities-of-manila-a00304-20191021-lfrm|title=Isang Maikling Kasaysayan sa Likod ng Pangalan ng Bawat Lungsod ng Metro Manila|date=Oktubre 21, 2019|access-date=Abril 9, 2019|website=Esquire Magazine}}</ref><ref name="travelcity" /> *Naniniwala ang ilang historyador na ang lungsod ay ipinangalan sa halamang gamot na ''pasaw'' ([[Pseuderanthemum reticulatum]]) na dating tumubo nang sagana doon.<ref name="travelcity">{{cite book|url=https://www.pasay.gov.ph/Resources/FINAL%20PASAY%20FULL%20BOOK_small.pdf|title=Pasay: Pag-usbong ng Lungsod ng Paglalakbay|publisher=Media Touchstone Ventures, Inc.|last=Velasco|first=Melandrew|date=Hunyo 2019|access-date=Abril 12, 2024|isbn=978-621-8047-16-7}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *Ayon sa Amerikanong historyador na si [[Austin Craig]], ang Pasay ay kilala bilang ''Javan Pasar'', isang pagkopya ng salitang [[Arabic|Arabic]] na ''bazar'' dahil ang bayan ay isang pamilihan.<ref name="RizalProvinceDirectory1934">{{Banggitin ang aklat |last=Salonga |first=Isayas |url=https://quod.lib.umich.edu/p/philamer/aar6353.0001.001 |title=direktoryo ng Rizal Province |publisher=[[University of Michigan]] Digital Collections |year=1934 |volume=1 |location=[[Manila]]|access-date=Abril 20, 2024}}</ref>{{rp|page=[https://quod.lib.umich.edu/p/philamer/aar6353.0001.001/117?rgn=full+text&view=image 117]}} *Noong panahon ng kolonyal, ang Pasay ay binaybay bilang "Pasai", pagkatapos ng [[Samudera Pasai Sultanate|Malay historical kingdom]] sa [[Sumatra]], kasalukuyang [[Indonesia]].<ref>{{cite map |title=Southern Suburbs of the City of Manila and Vicinity, including the towns of Santa Ana, San Pedro Macati, at Pasai. Ipinapakita ang mga Insurgent Trench. |url=https://www.gop.com.ph/philippine-clients/antique-maps/southern-suburbs-of-the-city-of-manila-and-vicinity-including-the-towns-of-santa-ana-san-pedro-macati-and-pasai-showing-insurgent-trenches-full-text-descriptions/ |year=1899 |last1=MacArthur|first1=Arthur|author-link1=Arthur MacArthur Jr.|last2= Haan|first2= W.G.|author-link2=William G. Haan|author3= Lamar [draw.]|last4=Graham|first4=A.B |publisher=Government Printing Office, Washington D.C. |access-date=Abril 12, 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://hapihumanist.org/2017/09/14/philippine-original-place-names/|title=Mga Orihinal na Pangalan ng Lugar sa Pilipinas|date=Setyembre 14, 2017|access-date=Abril 12, 2025|website=Humanist Alliance Philippines, International|author=HAPI Admin}}</ref> ==Kasaysayan== === Maagang kasaysayan === {{Tingnan din|Namayan|Maynila (historical polity)}} [[File:Map of Namayan.png|left|thumb|Mapa of Namayan (kulay pink) noong 1470 sa ilalim ng pamamahala ng Lakan Tagkan. Ipinakita ang Pasay bilang bahagi ng Namayan, na iniregalo sa iligal na anak ni Tagkan na si Pasay.<ref name="nick">{{Cite book |last=Joaquin |first=Nick |url=https://books.google.com/books?id=zuGeOwAACAAJ |title=Manila, My Manila: A History for the Republic Philippines |date=1990 | |language=en}}</ref><ref name="Huerta">{{cite book |last=Huerta |first=Felix, de |author-link=Felix Huerta |title=Estado Geografico, Topografico, Estadistico, Historico-Religioso de la Santa y Apostolica Provincia de San Gregorio Magno |publisher=I8 Sanchez Comptaño | |location=Binondo}}</ref>]] Sa lokal na katutubong kasaysayan tungkol sa panahon bago dumating ang mga mananakop na Espanyol, Sinasabing ang Pasay ay bahagi ng [[Namayan]] (minsan tinatawag ding Sapa), isang [[kompederasyon]] ng mga [[Barangay noong Prekolonyal]] na umano'y kumokontrol sa teritoryong umaabot mula [[Manila Bay]] hanggang [[Laguna de Bay]], at nang dumating ang mga Espanyol, kalaunan ay nakilala bilang Santa Ana de Sapa (sa kasalukuyan ay [[Santa Ana, Maynila]]).<ref name="Dery2001">{{cite book | last = Dery | first = Luis Camara | title = A History of the Inmarculate | publisher = New Day Publishers | date = 2001 | location = Quezon City | isbn = 978-971-10-1069-0 }}</ref><ref name="Huerta"/> ===Panahon ng kolonyal na Espanyol=== Noong Mayo 19, 1571, pormal na kinuha ni [[Miguel López de Legazpi]] ang [[Rajahnate ng Maynila]] at ang mga nakapalibot na pamahalaan nito sa pangalan ng korona ng Espanya.{{citation needed|date=Nobyembre 2020}} Sa maraming orden ng relihiyon na dumating, ang [[Augustinian Order]] ang pangunahing gumanap sa ebanghelisasyon ng Pasay. Dahil sa kontrol nila sa Pasay, ginawa nilang isang malawak na lupain ng agrikultura ang lugar na kilala bilang Hacienda de Meysapan.<ref name="travelcity" /> Ang parokya ng Pasay ay pinamahalaan mula sa lumang kabisera ng Namayan, na pinalitan ng pangalang Santa Ana de Sapa, na nasa ilalim ng hurisdiksyon ng [[Order of Friars Minor|Franciscans]]. Ang pangako ng espasyo sa [[Langit]] ang nag-udyok sa mga unang katutubong nakumberte na mag-abuloy ng kanilang mga ari-arian sa Simbahan, kasama ang alamat na nagsasalaysay kung paano ibinigay ng isang nabinyagan na Pasay sa kanyang higaan ng kamatayan ang kanyang malawak na ari-arian sa mga Agustino. Karamihan sa Pasay ay napunta sa mga kamay ng prayle sa pamamagitan ng donasyon o pagbili; maraming katutubo ang napilitang ibenta ang kanilang mga ari-arian upang makayanan ang mahigpit na mga pagpapataw ng kolonyal. Noong 1727, pormal na sinakop ng mga Agustino ang Pasay at inilipat ito mula sa [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana de Sapa]] patungong [[Malate, Maynila|Malate]], partikular na sa ilalim ng hurisdiksyon ng [[Simbahan ng Malate|Parokya ng Nuestra Señora de los Remedios]].<ref name="aimhigh2008" /> Noong 1815, inihiwalay ang Pasay mula sa Malate.<ref name="RizalProvinceDirectory1934" /> Noong 1862, ang mga kilalang residente ng Pasay ay nagsumite ng isang petisyon upang hawakan nang nakapag-iisa ang kanilang mga usaping pampulitika at pangrelihiyon, na nagmumungkahi na palitan ang pangalan ng bayan na ''"Pineda"'', bilang parangal kay ''[[Don (honorific)|Don]]'' Cornelio Pineda, isang Espanyol na [[hortikulturista]] na kanilang tagapagtaguyod. Noong Disyembre 2, 1863, sa rekomendasyon ni [[Arsobispo ng Maynila|Arsobispo ng Maynila]] Gregorio Melitón Martínez Santa Cruz, pinagkalooban si Pineda ng sarili nitong charter ng munisipyo, at ang petsang ito ay ipinagdiriwang taun-taon bilang opisyal na araw ng pundasyon ng lungsod. === Rebolusyonaryong panahon ng Pilipinas === {{unreferenced section|date=February 2022}} Ang Pasay ay gumawa ng maraming bayani noong [[Philippine Revolution]]. Ang [[Katipunan]], ang organisasyong itinatag ni [[Andrés Bonifacio]] na nanguna sa rebolusyon, ay may isang kabanata sa Pineda na inorganisa nina Pascual Villanueva, Jacinto Ignacio, at Valentin Ignacio. Ilang kababaihan din ang lumaban para sa layunin ng [[Katipunan]] kasama na si [[Marcela Marcelo]]. Ang pagbitay kay [[José Rizal]], na sumulat ng mga nobelang ''[[Noli me tangere (nobela)|Noli Me Tangere]]'' at ''[[El Filibusterismo]]'' (itinuring na mapanghimagsik ng pamahalaang kolonyal) noong Disyembre 30, 1896, ang nagpasiklab ng Rebolusyon. ===Panahon ng kolonyal na Amerikano=== Samantala, idineklara ni Heneral [[Emilio Aguinaldo]] ang kalayaan ng [[Unang Republika ng Pilipinas]] noong Hunyo 12, 1898, at naglabas ng mga atas na nagbibigay ng reorganisasyong pampulitika sa bansa. Dahil dito, si ''Don'' Catalino ang naging unang ''Presidente municipal'' ng Pasay (katumbas ng kasalukuyang Mayor).{{citation needed|date=Agosto 2024}} Si Pineda ay ginawang command outpost ng ''Primera Zona de Manila'' sa ilalim ni Heneral [[Mariano Noriel]], ngunit umapela si Heneral [[Wesley Merritt]] na ibigay ang outpost ng Pineda sa mga Amerikano upang mas mapalapit sila sa mga linya ng Espanya. Sa pag-aakalang ang mga Amerikano ay mga kaalyado, umalis si Noriel sa Pineda noong Hulyo 29, na nagpapahintulot sa Amerikanong Heneral Greene na lumipat. Nang tuluyang mabihag ang Intramuros, pinagkaitan ang mga Pilipino ng pagpasok sa napapaderang lungsod.{{citation needed|date=Agosto 2024}} Simula noon, sumiklab ang tensyon sa pagitan ng mga tropang Pilipino at Amerikano, kung saan ang magkabilang panig ay itinalaga ang kani-kanilang sona ngunit wala sa kanila ang sumunod sa mga hangganan. Noong gabi ng Pebrero 4, 1899, apat na Pilipino ang tumawid sa linya ng Amerika sa [[Santa Mesa, Maynila]], at nagpalitan ng putok, na nagdulot ng [[Digmaang Pilipino-Amerikano]].{{citation needed|date=Agosto 2024}} Noong Mayo 19, 1899, muling binigyan ng pamumuno si Heneral Noriel sa Pineda. Noong Hunyo, muntik nang matalo ni Noriel kasama si Heneral Ricarte ang mga puwersang Amerikano kung sinamantala nila ang pagkaubos ng kaaway sa Labanan sa Las Piñas. Sa halip, ang kanilang mga puwersa ay inatake ng mga karagdagang sundalong Amerikano at binomba ng mga barkong pandigma. Pinilit sila ng pag-atake na iwanan si Pineda sa pananakop ng mga pwersang Amerikano.{{citation needed|date=August 2024}} [[File:Fabian de la Rosa, Pasay Beach, Manila.jpg|thumb|left|''Pasay beach, Manila'', oil on board ni [[Fabián de la Rosa]], 1927]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157017.jpg|thumb|left|Aerial view ng Pasay, circa 1930s]] Noong Hunyo 11, 1901, isinama si Pineda sa [[Rizal (lalawigan)|Lalawigan ng Rizal]]. Si Pascual Villanueva ay itinalaga bilang municipal president. Noong Agosto 4, 1901, nagpasa ng resolusyon ang konseho ng munisipyo ng Pineda na nagpepetisyon na ibalik ang orihinal na pangalan ng Pasay. Noong Setyembre 6, 1901, ang [[Komisyon ng Pilipinas]], sa kahilingan ng mga mamamayan, ay nagpasa ng Batas Blg. 227 na nagpapalit ng pangalan ng Pineda pabalik sa Pasay.<ref>{{cite PH act| chamber = Act| number = 227| url = http://lawyerly.ph/laws/view/l8b8a| title = Isang Batas na Nagpapalit ng Pangalan ng Pueblo ng Pineda, sa Lalawigan ng Rizal, patungong Pasay| date = Setyembre 6, 1901| access-date = Disyembre 2, 2017| publisher = Lawyerly.ph| archive-date = Disyembre 2, 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20171202102818/http://lawyerly.ph/laws/view/l8b8a| url-status = live}}</ref> Pagkalipas ng dalawang taon, noong Oktubre 12, 1903, pinagsama ng Batas Blg. 942 ang Pasay sa katimugang munisipalidad ng Malibay, na nagpalawak ng teritoryo nito.<ref>{{cite PH act|chamber=Act|number=942|date=Oktubre 12, 1903|url=http://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima|access-date=Disyembre 2, 2017|publisher=Lawyerly.ph|archive-date=Disyembre 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171202102820/http://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|url-status=live}}</ref> May populasyon na 8,100 noong 1903, ang Pasay ay inilagay sa ilalim ng ikaapat na uri kategorya kasama ang 9 na iba pang munisipalidad. Ang mga lupang prayle, na noon ay isinasyonalisa, ay ginawang mga subdibisyon. Di-nagtagal, ang Pasay Real Estate Company ay nag-alok ng mga lupang prayle bilang mga lote na residensyal para ibenta o paupahan sa mga dayuhang mamumuhunan. Nag-install ng mga linya ng koreo, telegrapo, at telepono, at itinatag ang mga sangay ng Philippine Savings Bank. Noong 1907, natapos ang isang first-class na kalsada mula Pasay hanggang Camp Nichols. Ang iba ay inayos kabilang ang lumang Avenida Mexico, na ngayon ay tinatawag na [[Taft Avenue]] extension. Bumuti ang mga serbisyo sa transportasyon. Kabilang sa mga unang bus na bumibiyahe patungong Pasay ay ang Pasay Transportation, Raymundo Transportation, Try-tran, at Halili Transit. Pagsapit ng 1908, ang mga linya ng [[Meralco]] [[tranvia]] (electric [[tram]] car) ay nag-uugnay sa Pasay sa [[Intramuros]], [[Escolta Street|Escolta]], [[San Miguel, Maynila|San Miguel]], San Sebastian, at [[San Juan, Metro Manila|San Juan]]. Naglunsad ng mga sasakyan sa mga lansangan, sinusubukan ang kanilang pinakamataas na bilis na {{convert|20|kph|abbr=on}} sa Taft Avenue.{{citation needed|date=August 2024}} Noong Abril 11, 1914, si Cora Wong, isang nars sa Chinese General Hospital, ang naging unang babae sa Pilipinas na lumipad bilang pasahero sa isang paglipad kasama si [[Tom Gunn]] sa isang Curtiss seaplane sa Pasay Beach.{{citation needed|date=August 2024}} ===Panakop ng mga Hapones === [[File:City of Greater Manila map.jpg|thumb|Mapa ng Lungsod ng Greater Manila noong 1942, na naglalarawan sa hilagang bahagi ng kasalukuyang Pasay, habang ang katimugang bahagi ay nasa ilalim ng reserbasyon militar na ''Sakura Heiyei''.]] [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay dumating at noong Disyembre 26, 1941, naglabas si Heneral [[Douglas MacArthur]] ng isang proklamasyon na nagdedeklara sa Maynila at mga suburb nito (Caloocan, Quezon City, San Juan, Mandaluyong, Makati, at Pasay) bilang isang [[open city]]. Noong Araw ng Bagong Taon 1942, si Quezon, habang nasa [[Corregidor]], ay itinatag ang [[Lungsod ng Kalakhang Maynila]], kung saan ang Pasay, kasama ang iba pang kalapit na bayan ng Rizal, ay pinagsama sa Maynila at [[Lungsod ng Quezon]].<ref name="emb">{{cite web|title=Kaligirang Pangkasaysayan|url=http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|website=DENR - Kawanihan ng Pamamahala ng Kapaligiran - Pambansang Rehiyon ng Punong Lungsod|access-date=Mayo 29, 2022|archive-date=Abril 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402134109/http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite PH act|chamber=EO|number=400, s. 1942|title=Paglikha ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Enero 1, 1942|access-date=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/|archive-date=Hulyo 1, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220701173652/https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/|url-status=live}}</ref> Tinawag niya ang kanyang kalihim na si [[Jorge B. Vargas]] at hinirang siya sa pamamagitan ng utos tagapagpaganap na "Alkalde ng Kalakhang Maynila". Ang alkalde ng Pasay noon ay si Rufino Mateo, na siyang kasabay na pinuno ng distrito ng Pasay sa ilalim ng Lungsod ng Kalakhang Maynila, na namamahala sa isang bayan na may mahigit 55,161 katao. Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, maraming Pasayeño ang sumali sa laban laban sa mga Hapones. Si Jose P. Maibag, na ipinanganak at lumaki sa Pasay, ang nagpasimula ng mga underground networking. Si Carlos Mendoza, isang residente ng Barrio San Roque, kasama ang 14 na iba pa, ay bumuo ng isang mobile broadcasting station na tinatawag na "The Voice of Juan dela Cruz." Noong Hulyo 11, 1942, nahuli ng pulisya militar ng Hapon ang grupo. Si Carling Mendoza, alyas Juan de la Cruz" at iba pang miyembro ng grupo ay dinala sa [[Manila City Jail|lumang Bilibid Prison]] at pinahirapan. Kinailangang gawing muli ng Pasay ang mga karatula sa buong bayan, at inutusan ang Filipino na mangibabaw kaysa sa Ingles. Ang wikang pambansa ay naging pangunahing asignatura sa kurikulum ng sekondarya, habang ang Hapon ay itinuro rin sa lahat ng antas ng edukasyon. Noong Oktubre 14, 1943, idineklara ng Japan ang [[Ikalawang Republika ng Pilipinas]]. Samantala, ang pagkain ay naging napakakaunti kaya't tumaas ang mga presyo. Ang mga residente ng Pasay ay nagsimulang lumipat mula sa lungsod patungo sa mga probinsya sa labas. Ang [[Pwersa ng pananakop ng mga Hapones sa Pilipinas]] ay binuwag ang Lungsod ng Greater Manila noong 1944 sa pamamagitan ng pagtatatag ng [[Philippine Executive Commission]] upang pamahalaan ang mga nasasakupang rehiyon sa bansa, kaya't pinaghiwalay ang mga pinagsamang lungsod at bayan, kung saan ang Pasay ay bumalik sa lalawigan ng Rizal. Sa kalagitnaan ng Pebrero hanggang unang bahagi ng Marso 1945, habang ang pinagsamang pwersa ng Allied ay nagsimulang magtagpo patungo sa lugar ng Maynila pahilaga. mula sa timog, ang Pasay ay nagdusa ng matinding pinsala sa loob ng isang buwang [[Labanan sa Maynila (1945)|Labanan sa Maynila]], at maraming residente ang namatay dahil sa mga Hapones o sa pakikipaglaban mula sa pinagsamang puwersang Pilipino at Amerikano. Noong Pebrero 27, 1945, inilipat ni Heneral MacArthur ang pamamahala kay Pangulong [[Sergio Osmeña]]. Isa sa mga unang ginawa ni Osmeña ay ang pagbuwag sa Lungsod ng Kalakhang Maynila. Pagkatapos ay itinalaga niya si [[Juan Salcedo Jr.]], na ipinanganak sa Pasay noong 1904, bilang Direktor ng Kalusugan ng Pilipinas, at pagkatapos ay bilang ehekutibong opisyal ng Pangasiwaan ng Rehabilitasyon ng Pilipinas na namamahala sa pambansang pagbangon mula sa pinsalang dulot ng pananakop ng mga Hapones. Itinalaga ni Osmeña si Adolfo Santos bilang bise alkalde ng Pasay bago ang digmaan, kapalit ng kasalukuyang Moises San Juan na namatay noong digmaan. Naglabas din siya ng isang utos ehekutibo na magbubuwag sa Lungsod ng Kalakhang Maynila na epektibo noong Agosto 1, 1945, kaya ibinalik ang katayuan ng Pasay bago ang digmaan bilang isang munisipalidad ng Rizal.<ref name="eo58">{{cite PH act|chamber=EO|number=58, s. 1945|title=Pagbabawas ng Teritoryo ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Hulyo 26, 1945|access-date=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/|archive-date=Marso 8, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308195829/https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/|url-status=live}}</ref> ===Kalayaan ng Pilipinas=== ====Pagiging Lungsod==== {{main|Mga Lungsod ng Pilipinas}} Si Ignacio Santos-Diaz, isang kongresista mula sa [[Unang distrito ng kongreso ni Rizal|unang distrito ng Rizal]], ay nagtulak para sa pagbabago ng bayan bilang isang lungsod at ipangalan ito kay Rizal. Ang Batas Republika Blg. 183 ay nilagdaan bilang batas ni Pangulong [[Manuel Roxas]] noong Hunyo 21, 1947, na opisyal na nagtatag ng '''Lungsod ng Rizal''',<ref name="RA183">{{cite PH act |chamber=RA |number=183 |title=Isang Batas na Lumilikha ng Lungsod ng Rizal |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno183.html |access-date=Abril 3, 2018 |language=en |date=Hunyo 21, 1947 |archive-date=Oktubre 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014174516/http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno183.html |url-status=live }}</ref> na ipinangalan kay [[José Rizal]], kasama si Mateo Rufino bilang alkalde at isang populasyon na 88,738. Noong Hunyo 1948, ang kita ng lungsod ay {{Philippine peso|472,835|1948}}. Ngunit hindi matanggap ng mga residente ang bagong pangalan ng kanilang lungsod. Pagkatapos ng dalawang taon, walong buwan, at labindalawang araw ng pagsubok, nanaig ang nakagawian at si Eulogio Rodriguez Jr., ang kahalili ni Santos-Diaz, ay naghain ng isang panukalang batas na nagbabalik sa lungsod sa orihinal nitong pangalan. Noong Hunyo 7, 1950, nilagdaan ni Pangulong [[Elpidio Quirino]], na dating residente ng Pasay, ang Batas Republika Blg. 437, na nagpabago sa pangalan ng Lungsod ng Rizal patungong '''Lungsod ng Pasay'''.<ref name="RA437">{{cite PH act |chamber=RA |number=437 |title=Isang Batas na Nagpapabago sa Pangalan ng Lungsod ng Rizal patungong Lungsod ng Pasay |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno437.html |access-date=Abril 3, 2018 |language=en |date=Hunyo 7, 1950 |archive-date=Enero 28, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180128150033/http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno437.html |url-status=live }}</ref> Ito rin ay noong dekada 1940 nang itayo ang mga bahay ng pananampalataya sa iba't ibang bahagi ng Pasay. Kabilang sa mga ito ang Simbahan ng Mahal na Birhen ng mga Hapis, ang Libreria de San Pablo Catholic Women's League, ang Caritas, ang sentro ng nutrisyon, at ang groto ng Mahal na Birhen ng Lourdes. Noong 1951, dalawang parokya ang itinatag: ang Parokya ng San Isidro Labrador at ang Parokya ng San Rafael. Nang panahong iyon, ang lungsod ay muling naging sentro ng abyasyon ng bansa nang magbukas ang mga pinto nito noong 1948, ang tinatawag ngayong [[Ninoy Aquino International Airport]]. Noong Hunyo 14, 1955, nabawi ng Pasay ang kapangyarihan nitong pumili ng pinuno nito. Tumakbo si [[Pablo Cuneta]] laban sa dating Alkalde na si Adolfo Santos at naging unang halal na alkalde ng lungsod. Noong 1959, muli siyang nangampanya at nanalo laban sa kanyang dating bise alkalde, si Ruperto Galvez. Noong Disyembre 30, 1965, nanumpa si Ferdinand Marcos bilang Pangulo ng Pilipinas, kasama si [[Fernando Lopez]], isang residente ng Pasay, bilang bise presidente. Mula sa sandaling iyon, si [[Imelda Marcos|Imelda Romualdez Marcos]], ang noo'y Unang Ginang, ay nasangkot sa mga pambansang usapin. Sa hilagang hangganan ng Pasay, sinimulan niyang punuin ang tabing-dagat sa Manila Bay upang itayo ang [[Cultural Center of the Philippines]]. Sa mga huling dekada, nagdagdag siya ng tatlo pang arkitektural na eksibit sa mga narekober na lupa sa Pasay: ang [[Tanghalang Francisco Balagtas|Folk Arts Theater]], [[Manila Film Center]], at ang [[Philippine International Convention Center]], at kalaunan ay ang PhilCite Exhibition Hall, ang batayan ng tinatawag ngayong [[Star City (amusement park)|Star City]]. Gayunpaman, ang lungsod ay inaayos din bilang isang sentro ng telebisyon para sa bansa, dahil noong 1958, binuksan ng [[ABS-CBN]] ​​ang mga bagong-bagong studio ng telebisyon sa kung ano ngayon ang [[Roxas Boulevard]], na kalaunan ay ibinigay ito noong 1969 sa [[Radio Philippines Network]], na gumamit sa kanila hanggang sa isang sunog noong 1973 na sumira sa mga studio, dahil lumipat ang ABS-CBN pahilaga sa Quezon City kasabay ng pagbubukas ng [[ABS-CBN Broadcasting Center|kasalukuyang mga studio at opisina]]. Noong 1967, nanalo si Jovito Claudio sa halalan ng lungsod bilang punong ehekutibo laban kay Pablo Cuneta. Nang sumunod na taon, isang [[Tangkang pagpatay kay Pope Paul VI|tangkang pagpatay]] ang naganap sa Pasay nang sugurin ng isang pintor na surrealista ng Bolivia si [[Pope Paul VI]], gamit ang isang kutsilyo na tumatagos sa kanyang dibdib. Noong 1971, muling nahalal si Cuneta bilang alkalde ng lungsod ng isang lumalaking lungsod na may halos 90 libong katao. ====Panahon ng batas militar==== {{kailangan ng higit pang mga pagsipi seksyon|petsa=Hulyo 2019}} Noong Disyembre 7, 1972, halos dalawang buwan matapos ideklara ang batas militar, isang mamamatay-tao ang nagtangkang patayin si Imelda Marcos sa Pasay, sa live na telebisyon, habang si Gng. Marcos ay namamahagi ng mga premyo sa mga nanalo sa Pambansang paligsahan sa Pagpapaganda at Kalinisan. Nagtamo siya ng ilang mga sugat at bali ng mga kuko ngunit sa pangkalahatan, nakaligtas siya nang walang pinsala mula sa malapit na engkwentro. Sa ikalawang anibersaryo ng batas militar, inilabas ni Marcos ang Presidential Decree No. 557, na nagdedeklara sa bawat baryo sa bansa bilang mga barangay.<ref>{{cite PH act |chamber=PD |number=557 |title=Na nagdedeklara sa lahat ng baryo sa Pilipinas bilang mga Barangay, at para sa iba pang mga layunin |url=https://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1974/pd_557_1974.html |website=The LawPhil Project |publisher=Arellano Law Foundation |access-date=Enero 6, 2020 |date=Setyembre 21, 1974 |archive-date=Enero 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200109142404/https://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1974/pd_557_1974.html |url-status=live }}</ref> Hindi nagtagal matapos maipatupad ang atas, inatasan ng Metropolitan Manila Commission at ng Department of Local Government ang Pasay na lumikha ng sarili nitong mga barangay. Bilang tugon, iniutos ni Mayor Cuneta ang paglikha ng 487 na barangay. Sa matatag na mungkahi ni [[Kalihim ng Interyor at Lokal na Pamahalaan|Kalihim ng Lokal na Pamahalaan at Pagpapaunlad ng Komunidad]] Jose Roño, ang bilang ng mga barangay ay binawasan sa dalawang daan, na inorganisa sa ilang sona. Noong Nobyembre 7, 1975, hinirang ni Marcos ang Unang Ginang, si Imelda, bilang [[gobernador ng Metro Manila]]. Pinagsama ng pederasyon ang 13 bayan at 4 na lungsod kabilang ang Pasay, na inalis mula sa lalawigan ng Rizal, sa bisa ng Presidential Decree No. 824.<ref name="PD824">{{cite PH act|chamber=PD|number=824|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|title=Paglikha ng Metropolitan Manila at ng Metropolitan Manila Commission at para sa Iba Pang Layunin|date=Nobyembre 7, 1975 |access-date=Hulyo 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312121648/http://lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|archive-date=Marso 12, 2016|url-status=live}}</ref> Pasay ang lungsod na naging punong-abala ng [[Miss Universe 1974]], ang unang pagkakataon na ginanap ang kaganapang ito sa umaga at sa Asia Pacific, at sa gayon ay naging sentro ng atensyon sa buong mundo bago ang araw ng patimpalak.<ref>{{cite news|last1=Requintina|first1=Robert|title=Pinaplano ng PH ang MOA o Philippine Arena bilang lugar para sa Miss Universe 2016|url=http://tempo.com.ph/2016/08/02/ph-eyes-moa-or-philippine-arena-as-venue-for-miss-universe-2016/|newspaper=Tempo|access-date=Agosto 2, 2016|language=en, fil|date=Agosto 2, 2016|archive-date=Mayo 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190512165302/http://tempo.com.ph/2016/08/02/ph-eyes-moa-or-philippine-arena-as-venue-for-miss-universe-2016/|url-status=live}}</ref> Pagkalipas ng kalahating dekada, ang unang pamilya ng lungsod ay sumikat sa buong bansa sa larangan ng musika: Si [[Sharon Cuneta|Sharon]], ang noo'y batang anak na babae ng alkalde, ay sumikat bilang isang mang-aawit sa paglabas ng LP na ''DJ's Pet''. Noong Disyembre 22, 1979, kasama ang [[Maynila]], [[Lungsod ng Quezon]], [[Caloocan]], at iba pang mga lungsod sa bansa, ang Pasay ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado. Noong 1981, binuksan ng LRT Line 1 ang mga istasyon nito sa Pasay, kasama ang [[estasyon ng Baclaran|Baclaran terminal]] nito sa hangganan ng Parañaque, na nagmarka ng pagbabalik sa mabilis na riles sa lungsod. ====EDSA people power==== {{kailangan ng mas maraming sitasyon sa seksyon|petsa=Hulyo 2019}} Nagbago ang sitwasyon sa lungsod pagkatapos ng [[Rebolusyong People Power]]. Iniwan ni Cuneta ang kanyang pwesto upang palitan ng dalawang acting mayor, sina Eduardo Calixto at Norman Urbina, ngunit muling nahalal noong 1988 at naglingkod ng tatlong karagdagang termino, bago ipinasa kay [[Jovito Claudio]] noong 1998. Sa pagtatapos ng kanyang termino, siya ang pinakamahabang alkalde ng lungsod. Si Claudio, na pinalitan mismo ng noo'y bise alkalde na si [[Wenceslao Trinidad|Wenceslao "Peewee" Trinidad]] noong [[2000 halalan sa pagpapatalsik sa pagka-alkalde ng Pasay|2000]], ay nasaksihan ang pagtatayo ng katimugang dulo ng [[MRT Line 3 (Metro Manila)|MRT Line 3]] sa lungsod, na konektado sa LRT Line 1 sa kahabaan ng Taft Avenue, at ang Pasay City General Hospital at [[Ninoy Aquino International Airport Terminal 2]] ay parehong binuksan sa publiko. Ang lahat ng ito at iba pang mga proyekto ay nag-udyok ng isang bagong panahon ng paglago sa lungsod na nagpapatuloy hanggang sa araw na ito. Ang EDSA Entertainment Complex, na matatagpuan sa kanluran ng lungsod sa kahabaan ng [[EDSA]], ilang milya lamang ang layo mula sa [[Baclaran]], [[Parañaque]], sa loob ng maraming taon ay kilalang-kilala para sa mga adult entertainment, kabilang ang [[prostitusyon]].<ref>{{cite web |last1=Coorlim |first1=Leif |title=Sinusubaybayan ng mga undercover journalist ang maruming red light district ng Maynila |url=https://edition.cnn.com/2013/05/06/world/asia/freedom-fighters-undercover/index.html |website=CNN |access-date=Enero 31, 2019 |date=Mayo 16, 2013 |archive-date=Enero 16, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116201839/http://edition.cnn.com/2013/05/06/world/asia/freedom-fighters-undercover/index.html |url-status=live }}</ref><ref name="Isang Farang sa Ibang Bansa">{{cite web |title=Panimulang Gabay sa Distrito ng Red Light ng Maynila |url=https://afarangabroad.com/manila-red-light-district/ |website=Isang Farang sa Ibang Bansa |access-date=Enero 31, 2019 |archive-date=Agosto 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220826132757/https://afarangabroad.com/manila-red-light-district/ |url-status=live }}</ref> ===Kontemporaryo=== [[File:Pic mga larawang heograpiko - ph=mm=pasay=bay city skyline - kuha mula sa cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG|thumb|Tanawin mula sa himpapawid ng Pasay, 2015]] Noong 2006, binuksan ang [[SM Mall of Asia]], ang pinakamalaking shopping center sa buong bansa, at ang lugar sa paligid ng mall na ito ay nagsimulang lumago at naging business center ng lungsod sa mga sumunod na taon, na sinundan ng pagbubukas ng pinakamalaking sports venue ng lungsod, ang [[SM Mall of Asia Arena|Mall of Asia Arena]]. Pagkalipas ng dalawang taon, binuksan ang NAIA Terminal 3 noong Hulyo 2008, at sa loob ng dalawang taon, umusbong ang pag-unlad sa paligid sa pagbubukas ng isa pang residential at entertainment hub, ang [[Newport City, Metro Manila|Newport City]], na pinalakas ng pagtatayo ng NAIA Expressway noong 2016. Noong 2007, ang noo'y Acting Mayor na si Allan Panaligan ay nagpanukala ng isang plano na magtayo ng isang bagong city hall na matatagpuan sa Central Business Park-I Island A sa kahabaan ng Macapagal Avenue.<ref>{{Cite web |title=Magtatayo ang Pasay ng bagong city hall |url=https://www.philstar.com/metro/2007/03/24/391070/pasay-build-new-city-hall |access-date=2023-05-26 |website=Philstar.com |archive-date=May 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230526213359/https://www.philstar.com/metro/2007/03/24/391070/pasay-build-new-city-hall |url-status=live }}</ref> Gayunpaman, ang plano ay hindi pa natutupad hanggang ngayon.{{kailangan ng paglilinaw|petsa=Setyembre 2023}} Noong 2021, inanunsyo ni Mayor [[Imelda Calixto-Rubiano]] na nagpaplano ang pamahalaang lungsod na magtayo ng isang bagong pasilidad ng ospital sa lungsod.<ref>{{Cite web|title=Plano ng pamahalaang Pasay na magtayo ng bagong ospital ng lungsod|url=https://mb.com.ph/2021/04/15/pasay-govt-plans-to-build-new-city-hospital/|date=Abril 15, 2021|first=Jean|last=Fernando|access-date=Mayo 26, 2023|work=Manila Bulletin|language=en|archive-date=Abril 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415050253/https://mb.com.ph/2021/04/15/pasay-govt-plans-to-build-new-city-hospital/|url-status=live}}</ref> Hindi pa natutukoy ang angkop na lokasyon para sa bagong ospital dahil sa maliit na lugar ng lungsod at siksik na populasyon.<ref>{{Cite web |title=Pinaplano ng Pasay ang bagong pampublikong ospital |url=https://metronewscentral.net/pasay/metro-cities/pasay-eyes-new-public-hospital |access-date=Mayo 26, 2023 |website=metronewscentral.net |archive-date=Mayo 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230526213358/https://metronewscentral.net/pasay/metro-cities/pasay-eyes-new-public-hospital |url-status=live }}</ref> ==Mga lugar/barangay== * Apelo Cruz * Baclaran * Baltao * [[Bay City, Metro Manila|Bay City]] * Cabrera * Cartimar * Cuyegkeng * Don Carlos Village * Edang * [[:File:Namria Map (San Jose).JPG|F.B Harisson]] * Juan Sumulong * Kalayaan * Leveriza * Libertad * Malibay * [[Manila Bay|Manila Bay Reclamation]] * Marcela Marcelo * Maricaban * M. Dela Cruz * Newport City * Nichols * Padre Burgos * Pasay Rotonda * [[Philippine International Convention Center]] * Pildera I * Pildera II * Rivera Village * San Pablo * San Isidro * [[:File:Barrio San Jose of Pasay City.JPG|San Jose]] * [[:File:Barrio San Rafael of Pasay City.JPG|San Rafael]] * San Roque * Santa Clara * Santo Niño * Tramo * Tripa de Gallina * Ventanilla * [[Villamor Air Base]] ==Demograpiko== {{Senso ng Pilipinas | align= right | title= Senso ng populasyon ng {{PH wikidata|name}} | 1903 = {{Populasyon ng senso ng PH|1903}} | 1918 = {{Populasyon ng senso ng PH|1918}} | 1939 = {{Populasyon ng senso ng PH|1939}} | 1948 = {{Populasyon ng senso ng PH|1948}} | 1960 = {{Populasyon ng senso ng PH|1960}} | 1970 = {{Populasyon ng senso ng PH|1970}} | 1975 = {{Populasyon ng senso ng PH|1975}} | 1980 = {{Populasyon ng senso ng PH|1980}} | 1990 = {{Populasyon ng senso ng PH|1990}} | 1995 = {{Populasyon ng senso ng PH|1995}} | 2000 = {{Populasyon ng senso ng PH|2000}} | 2007 = {{Populasyon ng senso ng PH|2007}} | 2010 = {{Populasyon ng senso ng PH|2010}} | 2015 = {{Populasyon ng senso ng PH|2015}} | 2020 = {{Populasyon ng senso ng PH|2020}} | 2024 = {{Populasyon ng senso ng PH|2024}} | 2030 = | talababa= Pinagmulan: [[Philippine Statistics Authority]]{{PH wikidata|population_reference}}{{PH census|2015}}{{PH census|2010}}{{PH census|2007}}{{Data ng populasyon ng LWUA}} }} Sa senso noong 2020, ang Pasay ay may populasyon na 440,656. Sa kasalukuyan, ito ay nasa ika-11 pwesto sa laki ng populasyon sa loob ng [[Metro Manila]]. Mayroon din itong 127,629 na kabahayan. Ang densidad ng populasyon ay {{convert|{{sigfig|440,656/13.97|2}}|PD/km2|disp=or|sp=us}}.{{PH census|2020}} Karamihan sa mga residente ay nagsasalita ng [[Wikang Filipino|Filipino]] ([[Tagalog|Tagalog]]) at [[Philippine English|English]], na may malaking bilang ng mga nagsasalita ng iba pang [[Mga Wika ng Pilipinas|mga wika at diyalekto ng Pilipinas]]. Tulad ng maraming iba pang lugar sa bansa, ang Pasay ay pangunahing [[Katolisismo Romano sa Pilipinas|Romanong Katoliko]]. Mayroon ding malaking presensya ng [[Iglesia ni Cristo]] at iba pang mga simbahang [[Protestanismo sa Pilipinas|Protestanteng]] sa lungsod, pati na rin ang [[Islam]].<ref>{{cite web|url=https://rssoncr.psa.gov.ph/content/civil-registration-and-vital-statistics-pasay-city-2022-registered-marriages|title=Civil Registration and Vital Statistics (Lungsod ng Pasay): 2022 Registered Marriages|website=[[Philippine Statistics Authority]]|access-date=Enero 8, 2025|first=Estrella R.|last=Vargas|archive-date=Pebrero 25, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250225054514/https://rssoncr.psa.gov.ph/content/civil-registration-and-vital-statistics-pasay-city-2022-registered-marriages|url-status=dead}}</ref> ==Pamahalaan== {{isang seksyon ng pinagmulan|petsa=Disyembre 2020}} [[File:Pasay City Hall, Set 2023 (2).jpg|thumb|Pasay City Hall]] ===Pamahalaan ng lokal=== {{tingnan din|Sangguniang Panglungsod}} Ang Pasay ay pangunahing pinamumunuan ng alkalde ng lungsod, bise alkalde, at mga konsehal ng lungsod. Ang alkalde ang gumaganap bilang punong ehekutibo ng lungsod habang ang mga konsehal ng lungsod ang gumaganap bilang lehislatibong katawan nito. Ang bise alkalde, bukod sa pag-aako ng mga responsibilidad bilang alkalde kung sakaling magkaroon ng pansamantalang bakante, ay gumaganap din bilang presiding officer ng lehislatura ng lungsod. Ang lehislatibong katawan ay binubuo ng 12 regular na miyembro (6 bawat distrito) at mga kinatawan mula sa barangay at konseho ng kabataan. ===Mga halal na opisyal=== {|class=wikitable |+ Mga Opisyal ng Lungsod ng Pasay (2025–Kasalukuyan) |- !Pangalan !!colspan=2|Partido |- ! colspan=3| Kapulungan ng mga Kinatawan |- | [[Tony Calixto|Antonino G. Calixto]] | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- ! colspan=3| Mayor ng Lungsod |- | [[Imelda Calixto-Rubiano|Imelda G. Calixto-Rubiano]] | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- ! colspan=3| Bise Alkalde ng Lungsod |- | Mark Anthony A. Calixto | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- ! colspan=3| Unang Distrito |- | Miguel Antonio Cuneta | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Marlon Pesebre | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Mary Grace Santos | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Waldetrudes Del Rosario | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Abraham Albert Alvina | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Justine Jane Advincula | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- ! colspan=3| Ikalawang Distrito |- | Haring Marlon "Khen" Magat | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Graciano Noel "Yuyu" Del Rosario | {{party name with color|Tapat Kayong Pinaglilingkuran}} |- | Angelo Nicol "Allo" Arceo | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Ian Vendivel | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Allan Panaligan | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Luigi Rubiano | {{party name with color|Tapat Kayong Pinaglilingkuran }} |- ! colspan=4| ''Ex officio'' mga miyembro ng Konseho ng Lungsod |- | '''[[Liga ng mga Barangay|ABC]] President''' | colspan=3| Enrique Calixto <!-- | {{pangalan ng partido na may kulay|Nonpartisan}} --> |- | '''[[Sangguniang Kabataan|SK]] Presidente''' | colspan=3| Benedict Angeles <!-- | {{pangalan ng partido na may kulay|Nonpartisan}} --> |} === Mga Dating Nahalal na Opisyal === {| class="wikitable" |+Mga Opisyal ng Lungsod ng Pasay (2022–2025) !Pangalan ! colspan="2" |Party |- ! colspan="3" |Kapulungan ng mga Kinatawan |- |[[Tony Calixto|Antonino G. Calixto]] | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="3" |Alkalde ng Lungsod |- |[[Imelda Calixto-Rubiano|Imelda G. Calixto-Rubiano]] | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="3" |City Vice Mayor |- |Waldetrudes Del Rosario | |[[Laban ng Demokratikong Pilipino|LDP]] |- ! colspan="3" |Unang Distrito |- |Mark Anthony Calixto | |[[Lakas–CMD|PDP]] |- |Mary Grace Santos | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Marlon Pesebre | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Ma. Antonia Cuneta | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Albert Abraham Alvina | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Ricardo Santos | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="3" |Ikalawang Distrito |- |Jose Isidro Jr. | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Editha Manguerra | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Donnabel Vendivel | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Jennifer Panaligan | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |King Marlon Magat | |[[Partido Federal ng Pilipinas|PFP]] |- |Angelo Nicol Arceo | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="4" |''Ex officio'' mga miyembro ng Konseho ng Lungsod |- |'''[[Liga ng mga Barangay|ABC]] President''' | colspan="3" |Enrique Calixto |- |'''[[Sangguniang Kabataan|SK]] Presidente''' | colspan="3" |Benedict Angeles |} == Palakasan == {{Palawakin ang seksyon|petsa=Agosto 2021}} [[File:Pasay Sports Complex, Set 2023.jpg|thumb|Pasay Sports Complex]] Ang Pasay ay tahanan din ng mga lugar ng palakasan tulad ng [[Cuneta Astrodome]], [[SM Mall of Asia Arena]], at Pasay Sports Complex. Ang SM Mall of Asia Arena ay nagdaos din ng ilang mga laban sa [[2023 FIBA ​​Basketball World Cup]]. Ang lungsod ay isa rin sa mga lugar ng [[1981 SEA Games|1981]], [[2005 SEA Games|2005]] at [[2019 SEA Games|2019]] [[SEA Games|Southeast Asian Games]]. Ang ilang mga barangay sa Pasay ay may basketball court (kabilang ang mga gymnasium). Ang mga badminton court at billiard hall ay itinayo rin sa lungsod. Ang Pasay ay dating tahanan ng [[Manila Polo Club]] hanggang sa ito ay inilipat sa [[Forbes Park, Makati|Forbes Park]], [[Makati]] noong 1949. Ang tanging propesyonal na koponan sa palakasan ng lungsod ay ang [[Pasay Voyagers]], na nakikipagkumpitensya sa [[Maharlika Pilipinas Basketball League]] simula noong [[2018–19 MPBL season|ikalawang season]]. ===Unity Run=== Sa [[listahan ng pinakamalaking kaganapan sa pagtakbo]] sa mundo, batay sa bilang ng mga kalahok, isang rekord na 209,000 rehistradong mahilig sa pagtakbo ang lumahok sa 2012 Kahit Isang Araw Lang: Unity Run na nagsimula at nagtapos sa SM Mall of Asia grounds. Nalampasan ng ikalawang edisyon ng karera ang Guinness World record na 116,086 na kalahok na naka-post sa Run for the Pasig River noong Oktubre 10, 2010.<ref>{{cite news|last=Calapre|first=Frank|title=Unity Run sets record participants|url=http://www.manilatimes.net/index.php/sports/top-sports-news/15628-unity-run-sets-record-participants|access-date=Hunyo 6, 2012|work=The Manila Times|date=Enero 23, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120429213620/http://www.manilatimes.net/index.php/sports/top-sports-news/15628-unity-run-sets-record-participants|archive-date=Abril 29, 2012}}</ref> ==Edukasyon== [[File:01337jfCity University of Pasayfvf 01.jpg|thumb|City University of Pasay]] [[File:STI_College_-_Pasay_City.jpg|thumb|STI College - Pasay]] Ang Schools Division Office (SDO) ng Pasay City ay nagpapatakbo ng 18 pampublikong elementarya at 8 hayskul. Ang mga operasyon nito ay nahahati sa apat na distrito: Pasay North, Pasay East, Pasay South, at Pasay West. Ang espesyal na edukasyon ay ibinibigay ng Philippine School for the Deaf at Philippine National School for the Blind, Pasay SPED Center, at isang Alternative Learning System (ALS) center. Maraming pribadong paaralan, kabilang ang mga Katoliko at parokyal na paaralan, ang nagpapatakbo rin sa lungsod, tulad ng [[St. Mary's Academy – Pasay|St. Mary's Academy]], na pinapatakbo ng mga madre ng [[Relihiyoso ng Birheng Maria]]. === Mga Kolehiyo at Unibersidad === {{Columns-list|colwidth=30em| * [[Pamantasan ng Lungsod ng Pasay]] ([[City University of Pasay]]) * [[Pambansang Unibersidad (Philippines)|Pambansang Unibersidad - Mall of Asia]] * [[Maynila Tytana Colleges]] * [[Asian Institute of Maritime Studies]] * Kolehiyo ng Lacson * [[Philippine Law School]] * [[Wesleyan College of Manila]] * [[Arellano University School of Law]] - Mabini Campus * [[Arellano University]] Jose Abad Santos Campus - Pasay Campus * [[Philippine State College of Aeronautics]] * [[Airlink International Aviation School|Airlink International Aviation College]] * Manila Adventist College * Southeastern College * [[STI Colleges|STI College]] Pasay-EDSA * [[San Juan de Dios Educational Foundation|San Juan de Dios College]] * International Electronics and Technical Institute Pasay }} === Mataas na paaralan === Mga hayskul sa lungsod.<ref>{{Banggitin ang web |title=Mga link ng paaralan - Sekundarya |url=https://www.depedpasay.ph/secondary/ |access-date=2023-11-12 |website=Tanggapan ng Dibisyon ng Paaralan - Lungsod ng Pasay |language=en}}</ref> * Mataas na Paaralan ng Pasay City North – Kampus ng M. Dela Cruz * Mataas na Paaralan ng Pasay City South * Mataas na Paaralan ng Pasay City East * Mataas na Paaralan ng Pasay City West * Pambansang Mataas na Paaralan ng Pasay City ("dating tinatawag na Mataas na Paaralan ng Pasay City North – Kampus ng Tramo") * Pambansang Mataas na Paaralan ng Agham ng Lungsod ng Pasay * Pambansang Mataas na Paaralan ng Kalayaan * Pambansang Mataas na Paaralan ng Pangulong Cory "Cory" C. Aquino == Mga kilalang personalidad == *[[Marcela Marcelo]], Rebolusyonaryong Heneral *[[Francisco Coching]], [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa Sining Biswal, ilustrador ng komiks at manunulat *[[Juan Salcedo, Jr.]], [[National Scientist of the Philippines]] para sa Nutrisyon at Pampublikong Kalusugan *[[Ramon Jacinto]], negosyante, musikero, at dating opisyal ng gobyerno *[[Darwin Ramos]], [[Lingkod ng Diyos]] *[[Alejandro D. Aclan]], Katoliko [[auxiliary bishop]] para sa [[Roman Catholic Archdiocese of Los Angeles|Archdiocese of Los Angeles]] *[[Eli Soriano]], Pilipinong mangangaral at [[televangelist]] *[[Maricel Soriano]], artista *[[Wilfred Steven Uytengsu]], presidente at CEO ng Alaska Milk Corporation *[[Lisa Macuja-Elizalde]], prima ballerina; noong 1984, naging unang Pilipino at unang dayuhang soloista na sumali sa [[Kirov Ballet]] *[[Anita Linda]], artista sa pelikula *[[Sharon Cuneta]], mang-aawit, artista, at host ng telebisyon *[[Pablo Cuneta]], dating [[mayor ng Pasay]] (pinakatagal na naglilingkod na alkalde), ama ni Sharon Cuneta *[[John Lloyd Cruz]], artista *[[Bernard Palanca]], artista *[[Josephine Roberto]], pop singer *[[Carl Guevara]], aktor at modelo *[[Chariz Solomon]], artista at personalidad sa telebisyon *[[Nina Girado]], pop/R&B singer, paminsan-minsang songwriter, record producer, TV at radio personality sa [[ABS-CBN]] *[[Maricel Laxa]], komedyante at aktres *[[Vhong Navarro]], komedyante, dancer, member ng Streetboys *[[Wacky Kiray]], stand-up comedian at TV host *[[Diego Llorico]], aktor *[[Junna Tsukii]], [[Mga Pilipino sa Japan|Pilipino-Hapones]] [[karateka]] *[[King Girado]], mang-aawit, musikero, modelo, at aktor *[[Michael DiGregorio]], manlalaro ng basketball *[[Mike Cortez]], assistant coach ng [[Blackwater Bossing]] *[[Rodney Brondial]], manlalaro ng basketball *[[Ryan Araña]], dating manlalaro ng basketball *[[Yousef Taha]], manlalaro ng basketball *[[Celeste Cortesi|Silvia Celeste Cortesi]], modelo ng [[Mga Pilipinong Italyano|Pilipino-Italyano]] at Miss Universe Philippines 2022 *[[Fernando Lopez]], dating ika-3 at ika-7 [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas]] *[[Jose Feria]], ika-109 [[Katuwang Mahistrado ng Korte Suprema ng Pilipinas]] *[[Johnny Monteiro]], artista *[[Gil de Leon]], aktor at ama ni Christopher de Leon *[[César Ramírez (aktor)|Cesar Ramirez]], artista == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Metro Manila}} {{Roxas Boulevard}} {{pilipinas-stub}} [[Kaurian:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Pasay]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Kalakhang Maynila]] amm22tpgsq8jchlxcn0f554l6qat2xq 2214289 2214288 2026-07-03T02:19:24Z ~2026-37929-56 163601 /* Palakasan */ 2214289 wikitext text/x-wiki :''Tumuturo rito ang Pasay. Pasay rin ang dating pangalan ng ngayon ay nakikilala bilang [[Arnaiz Avenue]].'' {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Pasay | native_name = ᜉᜐᜌ᜔ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Pic geo photos - ph=mm=pasay=bay city skyline - aerial shot from cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG | photo1b = Pasay City Mall and Public Market 12152022 113238.jpg | photo2a = Pasay City Hall 11242022 112930.jpg | photo2b = 04294jfSales Interchange Taguig Pasay Cityfvf 41.jpg | photo3a = BayCityjf0491 17.JPG | photo3b = Pasay Rotonda 01072023 110418.jpg | size = 250 | position = center | spacing = 1 | color = transparent | border = 0 | foot_montage = (From top, left to right: Aerial view of Pasay • Pasay City Mall and Market • Pasay City Hall • Pasay Welcome Sign • Bay City • Pasay Rotonda) }} | sealfile = | locatormapfile = Ph_locator_ncr_pasay.png | caption = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na nagpapakita ng lokasyon ng Pasay | region = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] | province = | districts = Mag-isang distrito ng Pasay | barangays = 201 | class = Unang klase | founded = [[Disyembre 2]], [[1863]] | website = [http://www.pasay.gov.ph www.pasay.gov.ph] | mayor = Imelda Calixto-Rubiano | vice_mayor = Noel del Rosario | cityhood = [[Hunyo 21]], [[1947]] | language = [[Wikang Tagalog|Tagalog]]<br>[[Taglish]] | areakm2 = 19 | pop2000 = 354908 | popden2000 = 18679 | coordinates = }} Ang '''Pasay''' ay isa sa mga lungsod sa [[Kalakhang Maynila]] sa [[Pilipinas]]. Napaliligiran ito ng [[Maynila]] sa hilaga, [[Lungsod ng Makati]] sa hilagang-silangan, [[Taguig|Lungsod ng Taguig]] sa silangan at [[Parañaque|Lungsod ng Parañaque]] sa timog. Sa Kasalukuyan, nasa lungsod ng Pasay ang gusali ng [[Senado ng Pilipinas|Senado]], ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]], at ang [[SM Mall of Asia]]. Isa sa mga orihinal na apat na lungsod ng Kalakhang Maynila ang Pasay. Hinggil sa pagiging malapit nito sa Maynila, naging mabilis na lugar na urbano noong [[Panahon ng mga Amerikano sa Pilipinas|Panahon ng mga Amerikano]] sa Pilipinas. ==Pinagmulan ng Pangalan== Isinunod ang pangalan ng lungsod ng Pasay, dayang-dayang Pasay, isang prinsesa mula sa Kaharian ng Namayan.<ref name="DOT">[http://itsmorefuninthephilippines.com/pasay-city-2 It's More Fun in the Philippines]</ref> *May isa pang alamat na nagmumungkahi na ang lungsod ay ipinangalan kay Pasay, isa sa mga anak ni Tagkan, isang pinuno ng Namayan. Nagmana siya ng mga teritoryo na kinabibilangan ng kasalukuyang lungsod.<ref name="Dery2001"/><ref name="nick" /><ref name="Huerta" /> *Mayroon ding romantikong alamat kung saan isang lalaking nagngangalang Jose ang malakas na sumigaw ng "Paz-ay!" sa puntod ng kanyang mayamang minamahal, si Paz, na sumisimbolo sa kanilang bawal na pag-ibig at sa kalaunan ay pagkamatay ni Paz dahil sa kalungkutan. Bilang pagpupugay, pinangalanan ng mga magulang ni Paz ang kanilang hacienda na ''Paz-ay'' o ''Pasay''.<ref name="esq">{{cite web|url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/story-names-cities-of-manila-a00304-20191021-lfrm|title=Isang Maikling Kasaysayan sa Likod ng Pangalan ng Bawat Lungsod ng Metro Manila|date=Oktubre 21, 2019|access-date=Abril 9, 2019|website=Esquire Magazine}}</ref><ref name="travelcity" /> *Naniniwala ang ilang historyador na ang lungsod ay ipinangalan sa halamang gamot na ''pasaw'' ([[Pseuderanthemum reticulatum]]) na dating tumubo nang sagana doon.<ref name="travelcity">{{cite book|url=https://www.pasay.gov.ph/Resources/FINAL%20PASAY%20FULL%20BOOK_small.pdf|title=Pasay: Pag-usbong ng Lungsod ng Paglalakbay|publisher=Media Touchstone Ventures, Inc.|last=Velasco|first=Melandrew|date=Hunyo 2019|access-date=Abril 12, 2024|isbn=978-621-8047-16-7}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *Ayon sa Amerikanong historyador na si [[Austin Craig]], ang Pasay ay kilala bilang ''Javan Pasar'', isang pagkopya ng salitang [[Arabic|Arabic]] na ''bazar'' dahil ang bayan ay isang pamilihan.<ref name="RizalProvinceDirectory1934">{{Banggitin ang aklat |last=Salonga |first=Isayas |url=https://quod.lib.umich.edu/p/philamer/aar6353.0001.001 |title=direktoryo ng Rizal Province |publisher=[[University of Michigan]] Digital Collections |year=1934 |volume=1 |location=[[Manila]]|access-date=Abril 20, 2024}}</ref>{{rp|page=[https://quod.lib.umich.edu/p/philamer/aar6353.0001.001/117?rgn=full+text&view=image 117]}} *Noong panahon ng kolonyal, ang Pasay ay binaybay bilang "Pasai", pagkatapos ng [[Samudera Pasai Sultanate|Malay historical kingdom]] sa [[Sumatra]], kasalukuyang [[Indonesia]].<ref>{{cite map |title=Southern Suburbs of the City of Manila and Vicinity, including the towns of Santa Ana, San Pedro Macati, at Pasai. Ipinapakita ang mga Insurgent Trench. |url=https://www.gop.com.ph/philippine-clients/antique-maps/southern-suburbs-of-the-city-of-manila-and-vicinity-including-the-towns-of-santa-ana-san-pedro-macati-and-pasai-showing-insurgent-trenches-full-text-descriptions/ |year=1899 |last1=MacArthur|first1=Arthur|author-link1=Arthur MacArthur Jr.|last2= Haan|first2= W.G.|author-link2=William G. Haan|author3= Lamar [draw.]|last4=Graham|first4=A.B |publisher=Government Printing Office, Washington D.C. |access-date=Abril 12, 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://hapihumanist.org/2017/09/14/philippine-original-place-names/|title=Mga Orihinal na Pangalan ng Lugar sa Pilipinas|date=Setyembre 14, 2017|access-date=Abril 12, 2025|website=Humanist Alliance Philippines, International|author=HAPI Admin}}</ref> ==Kasaysayan== === Maagang kasaysayan === {{Tingnan din|Namayan|Maynila (historical polity)}} [[File:Map of Namayan.png|left|thumb|Mapa of Namayan (kulay pink) noong 1470 sa ilalim ng pamamahala ng Lakan Tagkan. Ipinakita ang Pasay bilang bahagi ng Namayan, na iniregalo sa iligal na anak ni Tagkan na si Pasay.<ref name="nick">{{Cite book |last=Joaquin |first=Nick |url=https://books.google.com/books?id=zuGeOwAACAAJ |title=Manila, My Manila: A History for the Republic Philippines |date=1990 | |language=en}}</ref><ref name="Huerta">{{cite book |last=Huerta |first=Felix, de |author-link=Felix Huerta |title=Estado Geografico, Topografico, Estadistico, Historico-Religioso de la Santa y Apostolica Provincia de San Gregorio Magno |publisher=I8 Sanchez Comptaño | |location=Binondo}}</ref>]] Sa lokal na katutubong kasaysayan tungkol sa panahon bago dumating ang mga mananakop na Espanyol, Sinasabing ang Pasay ay bahagi ng [[Namayan]] (minsan tinatawag ding Sapa), isang [[kompederasyon]] ng mga [[Barangay noong Prekolonyal]] na umano'y kumokontrol sa teritoryong umaabot mula [[Manila Bay]] hanggang [[Laguna de Bay]], at nang dumating ang mga Espanyol, kalaunan ay nakilala bilang Santa Ana de Sapa (sa kasalukuyan ay [[Santa Ana, Maynila]]).<ref name="Dery2001">{{cite book | last = Dery | first = Luis Camara | title = A History of the Inmarculate | publisher = New Day Publishers | date = 2001 | location = Quezon City | isbn = 978-971-10-1069-0 }}</ref><ref name="Huerta"/> ===Panahon ng kolonyal na Espanyol=== Noong Mayo 19, 1571, pormal na kinuha ni [[Miguel López de Legazpi]] ang [[Rajahnate ng Maynila]] at ang mga nakapalibot na pamahalaan nito sa pangalan ng korona ng Espanya.{{citation needed|date=Nobyembre 2020}} Sa maraming orden ng relihiyon na dumating, ang [[Augustinian Order]] ang pangunahing gumanap sa ebanghelisasyon ng Pasay. Dahil sa kontrol nila sa Pasay, ginawa nilang isang malawak na lupain ng agrikultura ang lugar na kilala bilang Hacienda de Meysapan.<ref name="travelcity" /> Ang parokya ng Pasay ay pinamahalaan mula sa lumang kabisera ng Namayan, na pinalitan ng pangalang Santa Ana de Sapa, na nasa ilalim ng hurisdiksyon ng [[Order of Friars Minor|Franciscans]]. Ang pangako ng espasyo sa [[Langit]] ang nag-udyok sa mga unang katutubong nakumberte na mag-abuloy ng kanilang mga ari-arian sa Simbahan, kasama ang alamat na nagsasalaysay kung paano ibinigay ng isang nabinyagan na Pasay sa kanyang higaan ng kamatayan ang kanyang malawak na ari-arian sa mga Agustino. Karamihan sa Pasay ay napunta sa mga kamay ng prayle sa pamamagitan ng donasyon o pagbili; maraming katutubo ang napilitang ibenta ang kanilang mga ari-arian upang makayanan ang mahigpit na mga pagpapataw ng kolonyal. Noong 1727, pormal na sinakop ng mga Agustino ang Pasay at inilipat ito mula sa [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana de Sapa]] patungong [[Malate, Maynila|Malate]], partikular na sa ilalim ng hurisdiksyon ng [[Simbahan ng Malate|Parokya ng Nuestra Señora de los Remedios]].<ref name="aimhigh2008" /> Noong 1815, inihiwalay ang Pasay mula sa Malate.<ref name="RizalProvinceDirectory1934" /> Noong 1862, ang mga kilalang residente ng Pasay ay nagsumite ng isang petisyon upang hawakan nang nakapag-iisa ang kanilang mga usaping pampulitika at pangrelihiyon, na nagmumungkahi na palitan ang pangalan ng bayan na ''"Pineda"'', bilang parangal kay ''[[Don (honorific)|Don]]'' Cornelio Pineda, isang Espanyol na [[hortikulturista]] na kanilang tagapagtaguyod. Noong Disyembre 2, 1863, sa rekomendasyon ni [[Arsobispo ng Maynila|Arsobispo ng Maynila]] Gregorio Melitón Martínez Santa Cruz, pinagkalooban si Pineda ng sarili nitong charter ng munisipyo, at ang petsang ito ay ipinagdiriwang taun-taon bilang opisyal na araw ng pundasyon ng lungsod. === Rebolusyonaryong panahon ng Pilipinas === {{unreferenced section|date=February 2022}} Ang Pasay ay gumawa ng maraming bayani noong [[Philippine Revolution]]. Ang [[Katipunan]], ang organisasyong itinatag ni [[Andrés Bonifacio]] na nanguna sa rebolusyon, ay may isang kabanata sa Pineda na inorganisa nina Pascual Villanueva, Jacinto Ignacio, at Valentin Ignacio. Ilang kababaihan din ang lumaban para sa layunin ng [[Katipunan]] kasama na si [[Marcela Marcelo]]. Ang pagbitay kay [[José Rizal]], na sumulat ng mga nobelang ''[[Noli me tangere (nobela)|Noli Me Tangere]]'' at ''[[El Filibusterismo]]'' (itinuring na mapanghimagsik ng pamahalaang kolonyal) noong Disyembre 30, 1896, ang nagpasiklab ng Rebolusyon. ===Panahon ng kolonyal na Amerikano=== Samantala, idineklara ni Heneral [[Emilio Aguinaldo]] ang kalayaan ng [[Unang Republika ng Pilipinas]] noong Hunyo 12, 1898, at naglabas ng mga atas na nagbibigay ng reorganisasyong pampulitika sa bansa. Dahil dito, si ''Don'' Catalino ang naging unang ''Presidente municipal'' ng Pasay (katumbas ng kasalukuyang Mayor).{{citation needed|date=Agosto 2024}} Si Pineda ay ginawang command outpost ng ''Primera Zona de Manila'' sa ilalim ni Heneral [[Mariano Noriel]], ngunit umapela si Heneral [[Wesley Merritt]] na ibigay ang outpost ng Pineda sa mga Amerikano upang mas mapalapit sila sa mga linya ng Espanya. Sa pag-aakalang ang mga Amerikano ay mga kaalyado, umalis si Noriel sa Pineda noong Hulyo 29, na nagpapahintulot sa Amerikanong Heneral Greene na lumipat. Nang tuluyang mabihag ang Intramuros, pinagkaitan ang mga Pilipino ng pagpasok sa napapaderang lungsod.{{citation needed|date=Agosto 2024}} Simula noon, sumiklab ang tensyon sa pagitan ng mga tropang Pilipino at Amerikano, kung saan ang magkabilang panig ay itinalaga ang kani-kanilang sona ngunit wala sa kanila ang sumunod sa mga hangganan. Noong gabi ng Pebrero 4, 1899, apat na Pilipino ang tumawid sa linya ng Amerika sa [[Santa Mesa, Maynila]], at nagpalitan ng putok, na nagdulot ng [[Digmaang Pilipino-Amerikano]].{{citation needed|date=Agosto 2024}} Noong Mayo 19, 1899, muling binigyan ng pamumuno si Heneral Noriel sa Pineda. Noong Hunyo, muntik nang matalo ni Noriel kasama si Heneral Ricarte ang mga puwersang Amerikano kung sinamantala nila ang pagkaubos ng kaaway sa Labanan sa Las Piñas. Sa halip, ang kanilang mga puwersa ay inatake ng mga karagdagang sundalong Amerikano at binomba ng mga barkong pandigma. Pinilit sila ng pag-atake na iwanan si Pineda sa pananakop ng mga pwersang Amerikano.{{citation needed|date=August 2024}} [[File:Fabian de la Rosa, Pasay Beach, Manila.jpg|thumb|left|''Pasay beach, Manila'', oil on board ni [[Fabián de la Rosa]], 1927]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157017.jpg|thumb|left|Aerial view ng Pasay, circa 1930s]] Noong Hunyo 11, 1901, isinama si Pineda sa [[Rizal (lalawigan)|Lalawigan ng Rizal]]. Si Pascual Villanueva ay itinalaga bilang municipal president. Noong Agosto 4, 1901, nagpasa ng resolusyon ang konseho ng munisipyo ng Pineda na nagpepetisyon na ibalik ang orihinal na pangalan ng Pasay. Noong Setyembre 6, 1901, ang [[Komisyon ng Pilipinas]], sa kahilingan ng mga mamamayan, ay nagpasa ng Batas Blg. 227 na nagpapalit ng pangalan ng Pineda pabalik sa Pasay.<ref>{{cite PH act| chamber = Act| number = 227| url = http://lawyerly.ph/laws/view/l8b8a| title = Isang Batas na Nagpapalit ng Pangalan ng Pueblo ng Pineda, sa Lalawigan ng Rizal, patungong Pasay| date = Setyembre 6, 1901| access-date = Disyembre 2, 2017| publisher = Lawyerly.ph| archive-date = Disyembre 2, 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20171202102818/http://lawyerly.ph/laws/view/l8b8a| url-status = live}}</ref> Pagkalipas ng dalawang taon, noong Oktubre 12, 1903, pinagsama ng Batas Blg. 942 ang Pasay sa katimugang munisipalidad ng Malibay, na nagpalawak ng teritoryo nito.<ref>{{cite PH act|chamber=Act|number=942|date=Oktubre 12, 1903|url=http://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima|access-date=Disyembre 2, 2017|publisher=Lawyerly.ph|archive-date=Disyembre 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171202102820/http://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|url-status=live}}</ref> May populasyon na 8,100 noong 1903, ang Pasay ay inilagay sa ilalim ng ikaapat na uri kategorya kasama ang 9 na iba pang munisipalidad. Ang mga lupang prayle, na noon ay isinasyonalisa, ay ginawang mga subdibisyon. Di-nagtagal, ang Pasay Real Estate Company ay nag-alok ng mga lupang prayle bilang mga lote na residensyal para ibenta o paupahan sa mga dayuhang mamumuhunan. Nag-install ng mga linya ng koreo, telegrapo, at telepono, at itinatag ang mga sangay ng Philippine Savings Bank. Noong 1907, natapos ang isang first-class na kalsada mula Pasay hanggang Camp Nichols. Ang iba ay inayos kabilang ang lumang Avenida Mexico, na ngayon ay tinatawag na [[Taft Avenue]] extension. Bumuti ang mga serbisyo sa transportasyon. Kabilang sa mga unang bus na bumibiyahe patungong Pasay ay ang Pasay Transportation, Raymundo Transportation, Try-tran, at Halili Transit. Pagsapit ng 1908, ang mga linya ng [[Meralco]] [[tranvia]] (electric [[tram]] car) ay nag-uugnay sa Pasay sa [[Intramuros]], [[Escolta Street|Escolta]], [[San Miguel, Maynila|San Miguel]], San Sebastian, at [[San Juan, Metro Manila|San Juan]]. Naglunsad ng mga sasakyan sa mga lansangan, sinusubukan ang kanilang pinakamataas na bilis na {{convert|20|kph|abbr=on}} sa Taft Avenue.{{citation needed|date=August 2024}} Noong Abril 11, 1914, si Cora Wong, isang nars sa Chinese General Hospital, ang naging unang babae sa Pilipinas na lumipad bilang pasahero sa isang paglipad kasama si [[Tom Gunn]] sa isang Curtiss seaplane sa Pasay Beach.{{citation needed|date=August 2024}} ===Panakop ng mga Hapones === [[File:City of Greater Manila map.jpg|thumb|Mapa ng Lungsod ng Greater Manila noong 1942, na naglalarawan sa hilagang bahagi ng kasalukuyang Pasay, habang ang katimugang bahagi ay nasa ilalim ng reserbasyon militar na ''Sakura Heiyei''.]] [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay dumating at noong Disyembre 26, 1941, naglabas si Heneral [[Douglas MacArthur]] ng isang proklamasyon na nagdedeklara sa Maynila at mga suburb nito (Caloocan, Quezon City, San Juan, Mandaluyong, Makati, at Pasay) bilang isang [[open city]]. Noong Araw ng Bagong Taon 1942, si Quezon, habang nasa [[Corregidor]], ay itinatag ang [[Lungsod ng Kalakhang Maynila]], kung saan ang Pasay, kasama ang iba pang kalapit na bayan ng Rizal, ay pinagsama sa Maynila at [[Lungsod ng Quezon]].<ref name="emb">{{cite web|title=Kaligirang Pangkasaysayan|url=http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|website=DENR - Kawanihan ng Pamamahala ng Kapaligiran - Pambansang Rehiyon ng Punong Lungsod|access-date=Mayo 29, 2022|archive-date=Abril 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402134109/http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite PH act|chamber=EO|number=400, s. 1942|title=Paglikha ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Enero 1, 1942|access-date=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/|archive-date=Hulyo 1, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220701173652/https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/|url-status=live}}</ref> Tinawag niya ang kanyang kalihim na si [[Jorge B. Vargas]] at hinirang siya sa pamamagitan ng utos tagapagpaganap na "Alkalde ng Kalakhang Maynila". Ang alkalde ng Pasay noon ay si Rufino Mateo, na siyang kasabay na pinuno ng distrito ng Pasay sa ilalim ng Lungsod ng Kalakhang Maynila, na namamahala sa isang bayan na may mahigit 55,161 katao. Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, maraming Pasayeño ang sumali sa laban laban sa mga Hapones. Si Jose P. Maibag, na ipinanganak at lumaki sa Pasay, ang nagpasimula ng mga underground networking. Si Carlos Mendoza, isang residente ng Barrio San Roque, kasama ang 14 na iba pa, ay bumuo ng isang mobile broadcasting station na tinatawag na "The Voice of Juan dela Cruz." Noong Hulyo 11, 1942, nahuli ng pulisya militar ng Hapon ang grupo. Si Carling Mendoza, alyas Juan de la Cruz" at iba pang miyembro ng grupo ay dinala sa [[Manila City Jail|lumang Bilibid Prison]] at pinahirapan. Kinailangang gawing muli ng Pasay ang mga karatula sa buong bayan, at inutusan ang Filipino na mangibabaw kaysa sa Ingles. Ang wikang pambansa ay naging pangunahing asignatura sa kurikulum ng sekondarya, habang ang Hapon ay itinuro rin sa lahat ng antas ng edukasyon. Noong Oktubre 14, 1943, idineklara ng Japan ang [[Ikalawang Republika ng Pilipinas]]. Samantala, ang pagkain ay naging napakakaunti kaya't tumaas ang mga presyo. Ang mga residente ng Pasay ay nagsimulang lumipat mula sa lungsod patungo sa mga probinsya sa labas. Ang [[Pwersa ng pananakop ng mga Hapones sa Pilipinas]] ay binuwag ang Lungsod ng Greater Manila noong 1944 sa pamamagitan ng pagtatatag ng [[Philippine Executive Commission]] upang pamahalaan ang mga nasasakupang rehiyon sa bansa, kaya't pinaghiwalay ang mga pinagsamang lungsod at bayan, kung saan ang Pasay ay bumalik sa lalawigan ng Rizal. Sa kalagitnaan ng Pebrero hanggang unang bahagi ng Marso 1945, habang ang pinagsamang pwersa ng Allied ay nagsimulang magtagpo patungo sa lugar ng Maynila pahilaga. mula sa timog, ang Pasay ay nagdusa ng matinding pinsala sa loob ng isang buwang [[Labanan sa Maynila (1945)|Labanan sa Maynila]], at maraming residente ang namatay dahil sa mga Hapones o sa pakikipaglaban mula sa pinagsamang puwersang Pilipino at Amerikano. Noong Pebrero 27, 1945, inilipat ni Heneral MacArthur ang pamamahala kay Pangulong [[Sergio Osmeña]]. Isa sa mga unang ginawa ni Osmeña ay ang pagbuwag sa Lungsod ng Kalakhang Maynila. Pagkatapos ay itinalaga niya si [[Juan Salcedo Jr.]], na ipinanganak sa Pasay noong 1904, bilang Direktor ng Kalusugan ng Pilipinas, at pagkatapos ay bilang ehekutibong opisyal ng Pangasiwaan ng Rehabilitasyon ng Pilipinas na namamahala sa pambansang pagbangon mula sa pinsalang dulot ng pananakop ng mga Hapones. Itinalaga ni Osmeña si Adolfo Santos bilang bise alkalde ng Pasay bago ang digmaan, kapalit ng kasalukuyang Moises San Juan na namatay noong digmaan. Naglabas din siya ng isang utos ehekutibo na magbubuwag sa Lungsod ng Kalakhang Maynila na epektibo noong Agosto 1, 1945, kaya ibinalik ang katayuan ng Pasay bago ang digmaan bilang isang munisipalidad ng Rizal.<ref name="eo58">{{cite PH act|chamber=EO|number=58, s. 1945|title=Pagbabawas ng Teritoryo ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Hulyo 26, 1945|access-date=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/|archive-date=Marso 8, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308195829/https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/|url-status=live}}</ref> ===Kalayaan ng Pilipinas=== ====Pagiging Lungsod==== {{main|Mga Lungsod ng Pilipinas}} Si Ignacio Santos-Diaz, isang kongresista mula sa [[Unang distrito ng kongreso ni Rizal|unang distrito ng Rizal]], ay nagtulak para sa pagbabago ng bayan bilang isang lungsod at ipangalan ito kay Rizal. Ang Batas Republika Blg. 183 ay nilagdaan bilang batas ni Pangulong [[Manuel Roxas]] noong Hunyo 21, 1947, na opisyal na nagtatag ng '''Lungsod ng Rizal''',<ref name="RA183">{{cite PH act |chamber=RA |number=183 |title=Isang Batas na Lumilikha ng Lungsod ng Rizal |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno183.html |access-date=Abril 3, 2018 |language=en |date=Hunyo 21, 1947 |archive-date=Oktubre 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014174516/http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno183.html |url-status=live }}</ref> na ipinangalan kay [[José Rizal]], kasama si Mateo Rufino bilang alkalde at isang populasyon na 88,738. Noong Hunyo 1948, ang kita ng lungsod ay {{Philippine peso|472,835|1948}}. Ngunit hindi matanggap ng mga residente ang bagong pangalan ng kanilang lungsod. Pagkatapos ng dalawang taon, walong buwan, at labindalawang araw ng pagsubok, nanaig ang nakagawian at si Eulogio Rodriguez Jr., ang kahalili ni Santos-Diaz, ay naghain ng isang panukalang batas na nagbabalik sa lungsod sa orihinal nitong pangalan. Noong Hunyo 7, 1950, nilagdaan ni Pangulong [[Elpidio Quirino]], na dating residente ng Pasay, ang Batas Republika Blg. 437, na nagpabago sa pangalan ng Lungsod ng Rizal patungong '''Lungsod ng Pasay'''.<ref name="RA437">{{cite PH act |chamber=RA |number=437 |title=Isang Batas na Nagpapabago sa Pangalan ng Lungsod ng Rizal patungong Lungsod ng Pasay |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno437.html |access-date=Abril 3, 2018 |language=en |date=Hunyo 7, 1950 |archive-date=Enero 28, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180128150033/http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno437.html |url-status=live }}</ref> Ito rin ay noong dekada 1940 nang itayo ang mga bahay ng pananampalataya sa iba't ibang bahagi ng Pasay. Kabilang sa mga ito ang Simbahan ng Mahal na Birhen ng mga Hapis, ang Libreria de San Pablo Catholic Women's League, ang Caritas, ang sentro ng nutrisyon, at ang groto ng Mahal na Birhen ng Lourdes. Noong 1951, dalawang parokya ang itinatag: ang Parokya ng San Isidro Labrador at ang Parokya ng San Rafael. Nang panahong iyon, ang lungsod ay muling naging sentro ng abyasyon ng bansa nang magbukas ang mga pinto nito noong 1948, ang tinatawag ngayong [[Ninoy Aquino International Airport]]. Noong Hunyo 14, 1955, nabawi ng Pasay ang kapangyarihan nitong pumili ng pinuno nito. Tumakbo si [[Pablo Cuneta]] laban sa dating Alkalde na si Adolfo Santos at naging unang halal na alkalde ng lungsod. Noong 1959, muli siyang nangampanya at nanalo laban sa kanyang dating bise alkalde, si Ruperto Galvez. Noong Disyembre 30, 1965, nanumpa si Ferdinand Marcos bilang Pangulo ng Pilipinas, kasama si [[Fernando Lopez]], isang residente ng Pasay, bilang bise presidente. Mula sa sandaling iyon, si [[Imelda Marcos|Imelda Romualdez Marcos]], ang noo'y Unang Ginang, ay nasangkot sa mga pambansang usapin. Sa hilagang hangganan ng Pasay, sinimulan niyang punuin ang tabing-dagat sa Manila Bay upang itayo ang [[Cultural Center of the Philippines]]. Sa mga huling dekada, nagdagdag siya ng tatlo pang arkitektural na eksibit sa mga narekober na lupa sa Pasay: ang [[Tanghalang Francisco Balagtas|Folk Arts Theater]], [[Manila Film Center]], at ang [[Philippine International Convention Center]], at kalaunan ay ang PhilCite Exhibition Hall, ang batayan ng tinatawag ngayong [[Star City (amusement park)|Star City]]. Gayunpaman, ang lungsod ay inaayos din bilang isang sentro ng telebisyon para sa bansa, dahil noong 1958, binuksan ng [[ABS-CBN]] ​​ang mga bagong-bagong studio ng telebisyon sa kung ano ngayon ang [[Roxas Boulevard]], na kalaunan ay ibinigay ito noong 1969 sa [[Radio Philippines Network]], na gumamit sa kanila hanggang sa isang sunog noong 1973 na sumira sa mga studio, dahil lumipat ang ABS-CBN pahilaga sa Quezon City kasabay ng pagbubukas ng [[ABS-CBN Broadcasting Center|kasalukuyang mga studio at opisina]]. Noong 1967, nanalo si Jovito Claudio sa halalan ng lungsod bilang punong ehekutibo laban kay Pablo Cuneta. Nang sumunod na taon, isang [[Tangkang pagpatay kay Pope Paul VI|tangkang pagpatay]] ang naganap sa Pasay nang sugurin ng isang pintor na surrealista ng Bolivia si [[Pope Paul VI]], gamit ang isang kutsilyo na tumatagos sa kanyang dibdib. Noong 1971, muling nahalal si Cuneta bilang alkalde ng lungsod ng isang lumalaking lungsod na may halos 90 libong katao. ====Panahon ng batas militar==== {{kailangan ng higit pang mga pagsipi seksyon|petsa=Hulyo 2019}} Noong Disyembre 7, 1972, halos dalawang buwan matapos ideklara ang batas militar, isang mamamatay-tao ang nagtangkang patayin si Imelda Marcos sa Pasay, sa live na telebisyon, habang si Gng. Marcos ay namamahagi ng mga premyo sa mga nanalo sa Pambansang paligsahan sa Pagpapaganda at Kalinisan. Nagtamo siya ng ilang mga sugat at bali ng mga kuko ngunit sa pangkalahatan, nakaligtas siya nang walang pinsala mula sa malapit na engkwentro. Sa ikalawang anibersaryo ng batas militar, inilabas ni Marcos ang Presidential Decree No. 557, na nagdedeklara sa bawat baryo sa bansa bilang mga barangay.<ref>{{cite PH act |chamber=PD |number=557 |title=Na nagdedeklara sa lahat ng baryo sa Pilipinas bilang mga Barangay, at para sa iba pang mga layunin |url=https://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1974/pd_557_1974.html |website=The LawPhil Project |publisher=Arellano Law Foundation |access-date=Enero 6, 2020 |date=Setyembre 21, 1974 |archive-date=Enero 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200109142404/https://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1974/pd_557_1974.html |url-status=live }}</ref> Hindi nagtagal matapos maipatupad ang atas, inatasan ng Metropolitan Manila Commission at ng Department of Local Government ang Pasay na lumikha ng sarili nitong mga barangay. Bilang tugon, iniutos ni Mayor Cuneta ang paglikha ng 487 na barangay. Sa matatag na mungkahi ni [[Kalihim ng Interyor at Lokal na Pamahalaan|Kalihim ng Lokal na Pamahalaan at Pagpapaunlad ng Komunidad]] Jose Roño, ang bilang ng mga barangay ay binawasan sa dalawang daan, na inorganisa sa ilang sona. Noong Nobyembre 7, 1975, hinirang ni Marcos ang Unang Ginang, si Imelda, bilang [[gobernador ng Metro Manila]]. Pinagsama ng pederasyon ang 13 bayan at 4 na lungsod kabilang ang Pasay, na inalis mula sa lalawigan ng Rizal, sa bisa ng Presidential Decree No. 824.<ref name="PD824">{{cite PH act|chamber=PD|number=824|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|title=Paglikha ng Metropolitan Manila at ng Metropolitan Manila Commission at para sa Iba Pang Layunin|date=Nobyembre 7, 1975 |access-date=Hulyo 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312121648/http://lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|archive-date=Marso 12, 2016|url-status=live}}</ref> Pasay ang lungsod na naging punong-abala ng [[Miss Universe 1974]], ang unang pagkakataon na ginanap ang kaganapang ito sa umaga at sa Asia Pacific, at sa gayon ay naging sentro ng atensyon sa buong mundo bago ang araw ng patimpalak.<ref>{{cite news|last1=Requintina|first1=Robert|title=Pinaplano ng PH ang MOA o Philippine Arena bilang lugar para sa Miss Universe 2016|url=http://tempo.com.ph/2016/08/02/ph-eyes-moa-or-philippine-arena-as-venue-for-miss-universe-2016/|newspaper=Tempo|access-date=Agosto 2, 2016|language=en, fil|date=Agosto 2, 2016|archive-date=Mayo 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190512165302/http://tempo.com.ph/2016/08/02/ph-eyes-moa-or-philippine-arena-as-venue-for-miss-universe-2016/|url-status=live}}</ref> Pagkalipas ng kalahating dekada, ang unang pamilya ng lungsod ay sumikat sa buong bansa sa larangan ng musika: Si [[Sharon Cuneta|Sharon]], ang noo'y batang anak na babae ng alkalde, ay sumikat bilang isang mang-aawit sa paglabas ng LP na ''DJ's Pet''. Noong Disyembre 22, 1979, kasama ang [[Maynila]], [[Lungsod ng Quezon]], [[Caloocan]], at iba pang mga lungsod sa bansa, ang Pasay ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado. Noong 1981, binuksan ng LRT Line 1 ang mga istasyon nito sa Pasay, kasama ang [[estasyon ng Baclaran|Baclaran terminal]] nito sa hangganan ng Parañaque, na nagmarka ng pagbabalik sa mabilis na riles sa lungsod. ====EDSA people power==== {{kailangan ng mas maraming sitasyon sa seksyon|petsa=Hulyo 2019}} Nagbago ang sitwasyon sa lungsod pagkatapos ng [[Rebolusyong People Power]]. Iniwan ni Cuneta ang kanyang pwesto upang palitan ng dalawang acting mayor, sina Eduardo Calixto at Norman Urbina, ngunit muling nahalal noong 1988 at naglingkod ng tatlong karagdagang termino, bago ipinasa kay [[Jovito Claudio]] noong 1998. Sa pagtatapos ng kanyang termino, siya ang pinakamahabang alkalde ng lungsod. Si Claudio, na pinalitan mismo ng noo'y bise alkalde na si [[Wenceslao Trinidad|Wenceslao "Peewee" Trinidad]] noong [[2000 halalan sa pagpapatalsik sa pagka-alkalde ng Pasay|2000]], ay nasaksihan ang pagtatayo ng katimugang dulo ng [[MRT Line 3 (Metro Manila)|MRT Line 3]] sa lungsod, na konektado sa LRT Line 1 sa kahabaan ng Taft Avenue, at ang Pasay City General Hospital at [[Ninoy Aquino International Airport Terminal 2]] ay parehong binuksan sa publiko. Ang lahat ng ito at iba pang mga proyekto ay nag-udyok ng isang bagong panahon ng paglago sa lungsod na nagpapatuloy hanggang sa araw na ito. Ang EDSA Entertainment Complex, na matatagpuan sa kanluran ng lungsod sa kahabaan ng [[EDSA]], ilang milya lamang ang layo mula sa [[Baclaran]], [[Parañaque]], sa loob ng maraming taon ay kilalang-kilala para sa mga adult entertainment, kabilang ang [[prostitusyon]].<ref>{{cite web |last1=Coorlim |first1=Leif |title=Sinusubaybayan ng mga undercover journalist ang maruming red light district ng Maynila |url=https://edition.cnn.com/2013/05/06/world/asia/freedom-fighters-undercover/index.html |website=CNN |access-date=Enero 31, 2019 |date=Mayo 16, 2013 |archive-date=Enero 16, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116201839/http://edition.cnn.com/2013/05/06/world/asia/freedom-fighters-undercover/index.html |url-status=live }}</ref><ref name="Isang Farang sa Ibang Bansa">{{cite web |title=Panimulang Gabay sa Distrito ng Red Light ng Maynila |url=https://afarangabroad.com/manila-red-light-district/ |website=Isang Farang sa Ibang Bansa |access-date=Enero 31, 2019 |archive-date=Agosto 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220826132757/https://afarangabroad.com/manila-red-light-district/ |url-status=live }}</ref> ===Kontemporaryo=== [[File:Pic mga larawang heograpiko - ph=mm=pasay=bay city skyline - kuha mula sa cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG|thumb|Tanawin mula sa himpapawid ng Pasay, 2015]] Noong 2006, binuksan ang [[SM Mall of Asia]], ang pinakamalaking shopping center sa buong bansa, at ang lugar sa paligid ng mall na ito ay nagsimulang lumago at naging business center ng lungsod sa mga sumunod na taon, na sinundan ng pagbubukas ng pinakamalaking sports venue ng lungsod, ang [[SM Mall of Asia Arena|Mall of Asia Arena]]. Pagkalipas ng dalawang taon, binuksan ang NAIA Terminal 3 noong Hulyo 2008, at sa loob ng dalawang taon, umusbong ang pag-unlad sa paligid sa pagbubukas ng isa pang residential at entertainment hub, ang [[Newport City, Metro Manila|Newport City]], na pinalakas ng pagtatayo ng NAIA Expressway noong 2016. Noong 2007, ang noo'y Acting Mayor na si Allan Panaligan ay nagpanukala ng isang plano na magtayo ng isang bagong city hall na matatagpuan sa Central Business Park-I Island A sa kahabaan ng Macapagal Avenue.<ref>{{Cite web |title=Magtatayo ang Pasay ng bagong city hall |url=https://www.philstar.com/metro/2007/03/24/391070/pasay-build-new-city-hall |access-date=2023-05-26 |website=Philstar.com |archive-date=May 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230526213359/https://www.philstar.com/metro/2007/03/24/391070/pasay-build-new-city-hall |url-status=live }}</ref> Gayunpaman, ang plano ay hindi pa natutupad hanggang ngayon.{{kailangan ng paglilinaw|petsa=Setyembre 2023}} Noong 2021, inanunsyo ni Mayor [[Imelda Calixto-Rubiano]] na nagpaplano ang pamahalaang lungsod na magtayo ng isang bagong pasilidad ng ospital sa lungsod.<ref>{{Cite web|title=Plano ng pamahalaang Pasay na magtayo ng bagong ospital ng lungsod|url=https://mb.com.ph/2021/04/15/pasay-govt-plans-to-build-new-city-hospital/|date=Abril 15, 2021|first=Jean|last=Fernando|access-date=Mayo 26, 2023|work=Manila Bulletin|language=en|archive-date=Abril 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415050253/https://mb.com.ph/2021/04/15/pasay-govt-plans-to-build-new-city-hospital/|url-status=live}}</ref> Hindi pa natutukoy ang angkop na lokasyon para sa bagong ospital dahil sa maliit na lugar ng lungsod at siksik na populasyon.<ref>{{Cite web |title=Pinaplano ng Pasay ang bagong pampublikong ospital |url=https://metronewscentral.net/pasay/metro-cities/pasay-eyes-new-public-hospital |access-date=Mayo 26, 2023 |website=metronewscentral.net |archive-date=Mayo 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230526213358/https://metronewscentral.net/pasay/metro-cities/pasay-eyes-new-public-hospital |url-status=live }}</ref> ==Mga lugar/barangay== * Apelo Cruz * Baclaran * Baltao * [[Bay City, Metro Manila|Bay City]] * Cabrera * Cartimar * Cuyegkeng * Don Carlos Village * Edang * [[:File:Namria Map (San Jose).JPG|F.B Harisson]] * Juan Sumulong * Kalayaan * Leveriza * Libertad * Malibay * [[Manila Bay|Manila Bay Reclamation]] * Marcela Marcelo * Maricaban * M. Dela Cruz * Newport City * Nichols * Padre Burgos * Pasay Rotonda * [[Philippine International Convention Center]] * Pildera I * Pildera II * Rivera Village * San Pablo * San Isidro * [[:File:Barrio San Jose of Pasay City.JPG|San Jose]] * [[:File:Barrio San Rafael of Pasay City.JPG|San Rafael]] * San Roque * Santa Clara * Santo Niño * Tramo * Tripa de Gallina * Ventanilla * [[Villamor Air Base]] ==Demograpiko== {{Senso ng Pilipinas | align= right | title= Senso ng populasyon ng {{PH wikidata|name}} | 1903 = {{Populasyon ng senso ng PH|1903}} | 1918 = {{Populasyon ng senso ng PH|1918}} | 1939 = {{Populasyon ng senso ng PH|1939}} | 1948 = {{Populasyon ng senso ng PH|1948}} | 1960 = {{Populasyon ng senso ng PH|1960}} | 1970 = {{Populasyon ng senso ng PH|1970}} | 1975 = {{Populasyon ng senso ng PH|1975}} | 1980 = {{Populasyon ng senso ng PH|1980}} | 1990 = {{Populasyon ng senso ng PH|1990}} | 1995 = {{Populasyon ng senso ng PH|1995}} | 2000 = {{Populasyon ng senso ng PH|2000}} | 2007 = {{Populasyon ng senso ng PH|2007}} | 2010 = {{Populasyon ng senso ng PH|2010}} | 2015 = {{Populasyon ng senso ng PH|2015}} | 2020 = {{Populasyon ng senso ng PH|2020}} | 2024 = {{Populasyon ng senso ng PH|2024}} | 2030 = | talababa= Pinagmulan: [[Philippine Statistics Authority]]{{PH wikidata|population_reference}}{{PH census|2015}}{{PH census|2010}}{{PH census|2007}}{{Data ng populasyon ng LWUA}} }} Sa senso noong 2020, ang Pasay ay may populasyon na 440,656. Sa kasalukuyan, ito ay nasa ika-11 pwesto sa laki ng populasyon sa loob ng [[Metro Manila]]. Mayroon din itong 127,629 na kabahayan. Ang densidad ng populasyon ay {{convert|{{sigfig|440,656/13.97|2}}|PD/km2|disp=or|sp=us}}.{{PH census|2020}} Karamihan sa mga residente ay nagsasalita ng [[Wikang Filipino|Filipino]] ([[Tagalog|Tagalog]]) at [[Philippine English|English]], na may malaking bilang ng mga nagsasalita ng iba pang [[Mga Wika ng Pilipinas|mga wika at diyalekto ng Pilipinas]]. Tulad ng maraming iba pang lugar sa bansa, ang Pasay ay pangunahing [[Katolisismo Romano sa Pilipinas|Romanong Katoliko]]. Mayroon ding malaking presensya ng [[Iglesia ni Cristo]] at iba pang mga simbahang [[Protestanismo sa Pilipinas|Protestanteng]] sa lungsod, pati na rin ang [[Islam]].<ref>{{cite web|url=https://rssoncr.psa.gov.ph/content/civil-registration-and-vital-statistics-pasay-city-2022-registered-marriages|title=Civil Registration and Vital Statistics (Lungsod ng Pasay): 2022 Registered Marriages|website=[[Philippine Statistics Authority]]|access-date=Enero 8, 2025|first=Estrella R.|last=Vargas|archive-date=Pebrero 25, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250225054514/https://rssoncr.psa.gov.ph/content/civil-registration-and-vital-statistics-pasay-city-2022-registered-marriages|url-status=dead}}</ref> ==Pamahalaan== {{isang seksyon ng pinagmulan|petsa=Disyembre 2020}} [[File:Pasay City Hall, Set 2023 (2).jpg|thumb|Pasay City Hall]] ===Pamahalaan ng lokal=== {{tingnan din|Sangguniang Panglungsod}} Ang Pasay ay pangunahing pinamumunuan ng alkalde ng lungsod, bise alkalde, at mga konsehal ng lungsod. Ang alkalde ang gumaganap bilang punong ehekutibo ng lungsod habang ang mga konsehal ng lungsod ang gumaganap bilang lehislatibong katawan nito. Ang bise alkalde, bukod sa pag-aako ng mga responsibilidad bilang alkalde kung sakaling magkaroon ng pansamantalang bakante, ay gumaganap din bilang presiding officer ng lehislatura ng lungsod. Ang lehislatibong katawan ay binubuo ng 12 regular na miyembro (6 bawat distrito) at mga kinatawan mula sa barangay at konseho ng kabataan. ===Mga halal na opisyal=== {|class=wikitable |+ Mga Opisyal ng Lungsod ng Pasay (2025–Kasalukuyan) |- !Pangalan !!colspan=2|Partido |- ! colspan=3| Kapulungan ng mga Kinatawan |- | [[Tony Calixto|Antonino G. Calixto]] | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- ! colspan=3| Mayor ng Lungsod |- | [[Imelda Calixto-Rubiano|Imelda G. Calixto-Rubiano]] | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- ! colspan=3| Bise Alkalde ng Lungsod |- | Mark Anthony A. Calixto | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- ! colspan=3| Unang Distrito |- | Miguel Antonio Cuneta | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Marlon Pesebre | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Mary Grace Santos | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Waldetrudes Del Rosario | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Abraham Albert Alvina | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Justine Jane Advincula | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- ! colspan=3| Ikalawang Distrito |- | Haring Marlon "Khen" Magat | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Graciano Noel "Yuyu" Del Rosario | {{party name with color|Tapat Kayong Pinaglilingkuran}} |- | Angelo Nicol "Allo" Arceo | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Ian Vendivel | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Allan Panaligan | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Luigi Rubiano | {{party name with color|Tapat Kayong Pinaglilingkuran }} |- ! colspan=4| ''Ex officio'' mga miyembro ng Konseho ng Lungsod |- | '''[[Liga ng mga Barangay|ABC]] President''' | colspan=3| Enrique Calixto <!-- | {{pangalan ng partido na may kulay|Nonpartisan}} --> |- | '''[[Sangguniang Kabataan|SK]] Presidente''' | colspan=3| Benedict Angeles <!-- | {{pangalan ng partido na may kulay|Nonpartisan}} --> |} === Mga Dating Nahalal na Opisyal === {| class="wikitable" |+Mga Opisyal ng Lungsod ng Pasay (2022–2025) !Pangalan ! colspan="2" |Party |- ! colspan="3" |Kapulungan ng mga Kinatawan |- |[[Tony Calixto|Antonino G. Calixto]] | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="3" |Alkalde ng Lungsod |- |[[Imelda Calixto-Rubiano|Imelda G. Calixto-Rubiano]] | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="3" |City Vice Mayor |- |Waldetrudes Del Rosario | |[[Laban ng Demokratikong Pilipino|LDP]] |- ! colspan="3" |Unang Distrito |- |Mark Anthony Calixto | |[[Lakas–CMD|PDP]] |- |Mary Grace Santos | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Marlon Pesebre | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Ma. Antonia Cuneta | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Albert Abraham Alvina | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Ricardo Santos | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="3" |Ikalawang Distrito |- |Jose Isidro Jr. | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Editha Manguerra | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Donnabel Vendivel | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Jennifer Panaligan | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |King Marlon Magat | |[[Partido Federal ng Pilipinas|PFP]] |- |Angelo Nicol Arceo | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="4" |''Ex officio'' mga miyembro ng Konseho ng Lungsod |- |'''[[Liga ng mga Barangay|ABC]] President''' | colspan="3" |Enrique Calixto |- |'''[[Sangguniang Kabataan|SK]] Presidente''' | colspan="3" |Benedict Angeles |} == Palakasan == Ang Pasay ay tahanan din ng mga lugar ng palakasan tulad ng [[Cuneta Astrodome]], [[SM Mall of Asia Arena]], at Pasay Sports Complex. Ang SM Mall of Asia Arena ay nagdaos din ng ilang mga laban sa [[FIBA|2023 Pandaigdigang Pederasyon ng Basketbol]]. Ang lungsod ay isa rin sa mga lugar ng [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1981|1981]], [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2005|2005]] at [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2019|2019]] [Palaro ng Timog Silangang Asya]. Ang ilang mga barangay sa Pasay ay may basketball court (kabilang ang mga gymnasium). Ang mga badminton court at billiard hall ay itinayo rin sa lungsod. Ang Pasay ay dating tahanan ng [[Manila Polo Club]] hanggang sa ito ay inilipat sa [[Forbes Park, Makati|Forbes Park]], [[Makati]] noong 1949. Ang tanging propesyonal na koponan sa palakasan ng lungsod ay ang [[Pasay Voyagers]], na nakikipagkumpitensya sa [[Maharlika Pilipinas Basketball League]] simula noong [[2018–19 MPBL season|ikalawang season]]. ===Unity Run=== Sa [[listahan ng pinakamalaking kaganapan sa pagtakbo]] sa mundo, batay sa bilang ng mga kalahok, isang rekord na 209,000 rehistradong mahilig sa pagtakbo ang lumahok sa 2012 Kahit Isang Araw Lang: Unity Run na nagsimula at nagtapos sa SM Mall of Asia grounds. Nalampasan ng ikalawang edisyon ng karera ang Guinness World record na 116,086 na kalahok na naka-post sa Run for the Pasig River noong Oktubre 10, 2010.<ref>{{cite news|last=Calapre|first=Frank|title=Unity Run sets record participants|url=http://www.manilatimes.net/index.php/sports/top-sports-news/15628-unity-run-sets-record-participants|access-date=Hunyo 6, 2012|work=The Manila Times|date=Enero 23, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120429213620/http://www.manilatimes.net/index.php/sports/top-sports-news/15628-unity-run-sets-record-participants|archive-date=Abril 29, 2012}}</ref> ==Edukasyon== [[File:01337jfCity University of Pasayfvf 01.jpg|thumb|City University of Pasay]] [[File:STI_College_-_Pasay_City.jpg|thumb|STI College - Pasay]] Ang Schools Division Office (SDO) ng Pasay City ay nagpapatakbo ng 18 pampublikong elementarya at 8 hayskul. Ang mga operasyon nito ay nahahati sa apat na distrito: Pasay North, Pasay East, Pasay South, at Pasay West. Ang espesyal na edukasyon ay ibinibigay ng Philippine School for the Deaf at Philippine National School for the Blind, Pasay SPED Center, at isang Alternative Learning System (ALS) center. Maraming pribadong paaralan, kabilang ang mga Katoliko at parokyal na paaralan, ang nagpapatakbo rin sa lungsod, tulad ng [[St. Mary's Academy – Pasay|St. Mary's Academy]], na pinapatakbo ng mga madre ng [[Relihiyoso ng Birheng Maria]]. === Mga Kolehiyo at Unibersidad === {{Columns-list|colwidth=30em| * [[Pamantasan ng Lungsod ng Pasay]] ([[City University of Pasay]]) * [[Pambansang Unibersidad (Philippines)|Pambansang Unibersidad - Mall of Asia]] * [[Maynila Tytana Colleges]] * [[Asian Institute of Maritime Studies]] * Kolehiyo ng Lacson * [[Philippine Law School]] * [[Wesleyan College of Manila]] * [[Arellano University School of Law]] - Mabini Campus * [[Arellano University]] Jose Abad Santos Campus - Pasay Campus * [[Philippine State College of Aeronautics]] * [[Airlink International Aviation School|Airlink International Aviation College]] * Manila Adventist College * Southeastern College * [[STI Colleges|STI College]] Pasay-EDSA * [[San Juan de Dios Educational Foundation|San Juan de Dios College]] * International Electronics and Technical Institute Pasay }} === Mataas na paaralan === Mga hayskul sa lungsod.<ref>{{Banggitin ang web |title=Mga link ng paaralan - Sekundarya |url=https://www.depedpasay.ph/secondary/ |access-date=2023-11-12 |website=Tanggapan ng Dibisyon ng Paaralan - Lungsod ng Pasay |language=en}}</ref> * Mataas na Paaralan ng Pasay City North – Kampus ng M. Dela Cruz * Mataas na Paaralan ng Pasay City South * Mataas na Paaralan ng Pasay City East * Mataas na Paaralan ng Pasay City West * Pambansang Mataas na Paaralan ng Pasay City ("dating tinatawag na Mataas na Paaralan ng Pasay City North – Kampus ng Tramo") * Pambansang Mataas na Paaralan ng Agham ng Lungsod ng Pasay * Pambansang Mataas na Paaralan ng Kalayaan * Pambansang Mataas na Paaralan ng Pangulong Cory "Cory" C. Aquino == Mga kilalang personalidad == *[[Marcela Marcelo]], Rebolusyonaryong Heneral *[[Francisco Coching]], [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa Sining Biswal, ilustrador ng komiks at manunulat *[[Juan Salcedo, Jr.]], [[National Scientist of the Philippines]] para sa Nutrisyon at Pampublikong Kalusugan *[[Ramon Jacinto]], negosyante, musikero, at dating opisyal ng gobyerno *[[Darwin Ramos]], [[Lingkod ng Diyos]] *[[Alejandro D. Aclan]], Katoliko [[auxiliary bishop]] para sa [[Roman Catholic Archdiocese of Los Angeles|Archdiocese of Los Angeles]] *[[Eli Soriano]], Pilipinong mangangaral at [[televangelist]] *[[Maricel Soriano]], artista *[[Wilfred Steven Uytengsu]], presidente at CEO ng Alaska Milk Corporation *[[Lisa Macuja-Elizalde]], prima ballerina; noong 1984, naging unang Pilipino at unang dayuhang soloista na sumali sa [[Kirov Ballet]] *[[Anita Linda]], artista sa pelikula *[[Sharon Cuneta]], mang-aawit, artista, at host ng telebisyon *[[Pablo Cuneta]], dating [[mayor ng Pasay]] (pinakatagal na naglilingkod na alkalde), ama ni Sharon Cuneta *[[John Lloyd Cruz]], artista *[[Bernard Palanca]], artista *[[Josephine Roberto]], pop singer *[[Carl Guevara]], aktor at modelo *[[Chariz Solomon]], artista at personalidad sa telebisyon *[[Nina Girado]], pop/R&B singer, paminsan-minsang songwriter, record producer, TV at radio personality sa [[ABS-CBN]] *[[Maricel Laxa]], komedyante at aktres *[[Vhong Navarro]], komedyante, dancer, member ng Streetboys *[[Wacky Kiray]], stand-up comedian at TV host *[[Diego Llorico]], aktor *[[Junna Tsukii]], [[Mga Pilipino sa Japan|Pilipino-Hapones]] [[karateka]] *[[King Girado]], mang-aawit, musikero, modelo, at aktor *[[Michael DiGregorio]], manlalaro ng basketball *[[Mike Cortez]], assistant coach ng [[Blackwater Bossing]] *[[Rodney Brondial]], manlalaro ng basketball *[[Ryan Araña]], dating manlalaro ng basketball *[[Yousef Taha]], manlalaro ng basketball *[[Celeste Cortesi|Silvia Celeste Cortesi]], modelo ng [[Mga Pilipinong Italyano|Pilipino-Italyano]] at Miss Universe Philippines 2022 *[[Fernando Lopez]], dating ika-3 at ika-7 [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas]] *[[Jose Feria]], ika-109 [[Katuwang Mahistrado ng Korte Suprema ng Pilipinas]] *[[Johnny Monteiro]], artista *[[Gil de Leon]], aktor at ama ni Christopher de Leon *[[César Ramírez (aktor)|Cesar Ramirez]], artista == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Metro Manila}} {{Roxas Boulevard}} {{pilipinas-stub}} [[Kaurian:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Pasay]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Kalakhang Maynila]] 5adfo7wqgf8v1bw5l5dic62qvqx3pnl 2214290 2214289 2026-07-03T02:21:11Z ~2026-37929-56 163601 /* Palakasan */ 2214290 wikitext text/x-wiki :''Tumuturo rito ang Pasay. Pasay rin ang dating pangalan ng ngayon ay nakikilala bilang [[Arnaiz Avenue]].'' {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Pasay | native_name = ᜉᜐᜌ᜔ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Pic geo photos - ph=mm=pasay=bay city skyline - aerial shot from cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG | photo1b = Pasay City Mall and Public Market 12152022 113238.jpg | photo2a = Pasay City Hall 11242022 112930.jpg | photo2b = 04294jfSales Interchange Taguig Pasay Cityfvf 41.jpg | photo3a = BayCityjf0491 17.JPG | photo3b = Pasay Rotonda 01072023 110418.jpg | size = 250 | position = center | spacing = 1 | color = transparent | border = 0 | foot_montage = (From top, left to right: Aerial view of Pasay • Pasay City Mall and Market • Pasay City Hall • Pasay Welcome Sign • Bay City • Pasay Rotonda) }} | sealfile = | locatormapfile = Ph_locator_ncr_pasay.png | caption = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na nagpapakita ng lokasyon ng Pasay | region = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] | province = | districts = Mag-isang distrito ng Pasay | barangays = 201 | class = Unang klase | founded = [[Disyembre 2]], [[1863]] | website = [http://www.pasay.gov.ph www.pasay.gov.ph] | mayor = Imelda Calixto-Rubiano | vice_mayor = Noel del Rosario | cityhood = [[Hunyo 21]], [[1947]] | language = [[Wikang Tagalog|Tagalog]]<br>[[Taglish]] | areakm2 = 19 | pop2000 = 354908 | popden2000 = 18679 | coordinates = }} Ang '''Pasay''' ay isa sa mga lungsod sa [[Kalakhang Maynila]] sa [[Pilipinas]]. Napaliligiran ito ng [[Maynila]] sa hilaga, [[Lungsod ng Makati]] sa hilagang-silangan, [[Taguig|Lungsod ng Taguig]] sa silangan at [[Parañaque|Lungsod ng Parañaque]] sa timog. Sa Kasalukuyan, nasa lungsod ng Pasay ang gusali ng [[Senado ng Pilipinas|Senado]], ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]], at ang [[SM Mall of Asia]]. Isa sa mga orihinal na apat na lungsod ng Kalakhang Maynila ang Pasay. Hinggil sa pagiging malapit nito sa Maynila, naging mabilis na lugar na urbano noong [[Panahon ng mga Amerikano sa Pilipinas|Panahon ng mga Amerikano]] sa Pilipinas. ==Pinagmulan ng Pangalan== Isinunod ang pangalan ng lungsod ng Pasay, dayang-dayang Pasay, isang prinsesa mula sa Kaharian ng Namayan.<ref name="DOT">[http://itsmorefuninthephilippines.com/pasay-city-2 It's More Fun in the Philippines]</ref> *May isa pang alamat na nagmumungkahi na ang lungsod ay ipinangalan kay Pasay, isa sa mga anak ni Tagkan, isang pinuno ng Namayan. Nagmana siya ng mga teritoryo na kinabibilangan ng kasalukuyang lungsod.<ref name="Dery2001"/><ref name="nick" /><ref name="Huerta" /> *Mayroon ding romantikong alamat kung saan isang lalaking nagngangalang Jose ang malakas na sumigaw ng "Paz-ay!" sa puntod ng kanyang mayamang minamahal, si Paz, na sumisimbolo sa kanilang bawal na pag-ibig at sa kalaunan ay pagkamatay ni Paz dahil sa kalungkutan. Bilang pagpupugay, pinangalanan ng mga magulang ni Paz ang kanilang hacienda na ''Paz-ay'' o ''Pasay''.<ref name="esq">{{cite web|url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/story-names-cities-of-manila-a00304-20191021-lfrm|title=Isang Maikling Kasaysayan sa Likod ng Pangalan ng Bawat Lungsod ng Metro Manila|date=Oktubre 21, 2019|access-date=Abril 9, 2019|website=Esquire Magazine}}</ref><ref name="travelcity" /> *Naniniwala ang ilang historyador na ang lungsod ay ipinangalan sa halamang gamot na ''pasaw'' ([[Pseuderanthemum reticulatum]]) na dating tumubo nang sagana doon.<ref name="travelcity">{{cite book|url=https://www.pasay.gov.ph/Resources/FINAL%20PASAY%20FULL%20BOOK_small.pdf|title=Pasay: Pag-usbong ng Lungsod ng Paglalakbay|publisher=Media Touchstone Ventures, Inc.|last=Velasco|first=Melandrew|date=Hunyo 2019|access-date=Abril 12, 2024|isbn=978-621-8047-16-7}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *Ayon sa Amerikanong historyador na si [[Austin Craig]], ang Pasay ay kilala bilang ''Javan Pasar'', isang pagkopya ng salitang [[Arabic|Arabic]] na ''bazar'' dahil ang bayan ay isang pamilihan.<ref name="RizalProvinceDirectory1934">{{Banggitin ang aklat |last=Salonga |first=Isayas |url=https://quod.lib.umich.edu/p/philamer/aar6353.0001.001 |title=direktoryo ng Rizal Province |publisher=[[University of Michigan]] Digital Collections |year=1934 |volume=1 |location=[[Manila]]|access-date=Abril 20, 2024}}</ref>{{rp|page=[https://quod.lib.umich.edu/p/philamer/aar6353.0001.001/117?rgn=full+text&view=image 117]}} *Noong panahon ng kolonyal, ang Pasay ay binaybay bilang "Pasai", pagkatapos ng [[Samudera Pasai Sultanate|Malay historical kingdom]] sa [[Sumatra]], kasalukuyang [[Indonesia]].<ref>{{cite map |title=Southern Suburbs of the City of Manila and Vicinity, including the towns of Santa Ana, San Pedro Macati, at Pasai. Ipinapakita ang mga Insurgent Trench. |url=https://www.gop.com.ph/philippine-clients/antique-maps/southern-suburbs-of-the-city-of-manila-and-vicinity-including-the-towns-of-santa-ana-san-pedro-macati-and-pasai-showing-insurgent-trenches-full-text-descriptions/ |year=1899 |last1=MacArthur|first1=Arthur|author-link1=Arthur MacArthur Jr.|last2= Haan|first2= W.G.|author-link2=William G. Haan|author3= Lamar [draw.]|last4=Graham|first4=A.B |publisher=Government Printing Office, Washington D.C. |access-date=Abril 12, 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://hapihumanist.org/2017/09/14/philippine-original-place-names/|title=Mga Orihinal na Pangalan ng Lugar sa Pilipinas|date=Setyembre 14, 2017|access-date=Abril 12, 2025|website=Humanist Alliance Philippines, International|author=HAPI Admin}}</ref> ==Kasaysayan== === Maagang kasaysayan === {{Tingnan din|Namayan|Maynila (historical polity)}} [[File:Map of Namayan.png|left|thumb|Mapa of Namayan (kulay pink) noong 1470 sa ilalim ng pamamahala ng Lakan Tagkan. Ipinakita ang Pasay bilang bahagi ng Namayan, na iniregalo sa iligal na anak ni Tagkan na si Pasay.<ref name="nick">{{Cite book |last=Joaquin |first=Nick |url=https://books.google.com/books?id=zuGeOwAACAAJ |title=Manila, My Manila: A History for the Republic Philippines |date=1990 | |language=en}}</ref><ref name="Huerta">{{cite book |last=Huerta |first=Felix, de |author-link=Felix Huerta |title=Estado Geografico, Topografico, Estadistico, Historico-Religioso de la Santa y Apostolica Provincia de San Gregorio Magno |publisher=I8 Sanchez Comptaño | |location=Binondo}}</ref>]] Sa lokal na katutubong kasaysayan tungkol sa panahon bago dumating ang mga mananakop na Espanyol, Sinasabing ang Pasay ay bahagi ng [[Namayan]] (minsan tinatawag ding Sapa), isang [[kompederasyon]] ng mga [[Barangay noong Prekolonyal]] na umano'y kumokontrol sa teritoryong umaabot mula [[Manila Bay]] hanggang [[Laguna de Bay]], at nang dumating ang mga Espanyol, kalaunan ay nakilala bilang Santa Ana de Sapa (sa kasalukuyan ay [[Santa Ana, Maynila]]).<ref name="Dery2001">{{cite book | last = Dery | first = Luis Camara | title = A History of the Inmarculate | publisher = New Day Publishers | date = 2001 | location = Quezon City | isbn = 978-971-10-1069-0 }}</ref><ref name="Huerta"/> ===Panahon ng kolonyal na Espanyol=== Noong Mayo 19, 1571, pormal na kinuha ni [[Miguel López de Legazpi]] ang [[Rajahnate ng Maynila]] at ang mga nakapalibot na pamahalaan nito sa pangalan ng korona ng Espanya.{{citation needed|date=Nobyembre 2020}} Sa maraming orden ng relihiyon na dumating, ang [[Augustinian Order]] ang pangunahing gumanap sa ebanghelisasyon ng Pasay. Dahil sa kontrol nila sa Pasay, ginawa nilang isang malawak na lupain ng agrikultura ang lugar na kilala bilang Hacienda de Meysapan.<ref name="travelcity" /> Ang parokya ng Pasay ay pinamahalaan mula sa lumang kabisera ng Namayan, na pinalitan ng pangalang Santa Ana de Sapa, na nasa ilalim ng hurisdiksyon ng [[Order of Friars Minor|Franciscans]]. Ang pangako ng espasyo sa [[Langit]] ang nag-udyok sa mga unang katutubong nakumberte na mag-abuloy ng kanilang mga ari-arian sa Simbahan, kasama ang alamat na nagsasalaysay kung paano ibinigay ng isang nabinyagan na Pasay sa kanyang higaan ng kamatayan ang kanyang malawak na ari-arian sa mga Agustino. Karamihan sa Pasay ay napunta sa mga kamay ng prayle sa pamamagitan ng donasyon o pagbili; maraming katutubo ang napilitang ibenta ang kanilang mga ari-arian upang makayanan ang mahigpit na mga pagpapataw ng kolonyal. Noong 1727, pormal na sinakop ng mga Agustino ang Pasay at inilipat ito mula sa [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana de Sapa]] patungong [[Malate, Maynila|Malate]], partikular na sa ilalim ng hurisdiksyon ng [[Simbahan ng Malate|Parokya ng Nuestra Señora de los Remedios]].<ref name="aimhigh2008" /> Noong 1815, inihiwalay ang Pasay mula sa Malate.<ref name="RizalProvinceDirectory1934" /> Noong 1862, ang mga kilalang residente ng Pasay ay nagsumite ng isang petisyon upang hawakan nang nakapag-iisa ang kanilang mga usaping pampulitika at pangrelihiyon, na nagmumungkahi na palitan ang pangalan ng bayan na ''"Pineda"'', bilang parangal kay ''[[Don (honorific)|Don]]'' Cornelio Pineda, isang Espanyol na [[hortikulturista]] na kanilang tagapagtaguyod. Noong Disyembre 2, 1863, sa rekomendasyon ni [[Arsobispo ng Maynila|Arsobispo ng Maynila]] Gregorio Melitón Martínez Santa Cruz, pinagkalooban si Pineda ng sarili nitong charter ng munisipyo, at ang petsang ito ay ipinagdiriwang taun-taon bilang opisyal na araw ng pundasyon ng lungsod. === Rebolusyonaryong panahon ng Pilipinas === {{unreferenced section|date=February 2022}} Ang Pasay ay gumawa ng maraming bayani noong [[Philippine Revolution]]. Ang [[Katipunan]], ang organisasyong itinatag ni [[Andrés Bonifacio]] na nanguna sa rebolusyon, ay may isang kabanata sa Pineda na inorganisa nina Pascual Villanueva, Jacinto Ignacio, at Valentin Ignacio. Ilang kababaihan din ang lumaban para sa layunin ng [[Katipunan]] kasama na si [[Marcela Marcelo]]. Ang pagbitay kay [[José Rizal]], na sumulat ng mga nobelang ''[[Noli me tangere (nobela)|Noli Me Tangere]]'' at ''[[El Filibusterismo]]'' (itinuring na mapanghimagsik ng pamahalaang kolonyal) noong Disyembre 30, 1896, ang nagpasiklab ng Rebolusyon. ===Panahon ng kolonyal na Amerikano=== Samantala, idineklara ni Heneral [[Emilio Aguinaldo]] ang kalayaan ng [[Unang Republika ng Pilipinas]] noong Hunyo 12, 1898, at naglabas ng mga atas na nagbibigay ng reorganisasyong pampulitika sa bansa. Dahil dito, si ''Don'' Catalino ang naging unang ''Presidente municipal'' ng Pasay (katumbas ng kasalukuyang Mayor).{{citation needed|date=Agosto 2024}} Si Pineda ay ginawang command outpost ng ''Primera Zona de Manila'' sa ilalim ni Heneral [[Mariano Noriel]], ngunit umapela si Heneral [[Wesley Merritt]] na ibigay ang outpost ng Pineda sa mga Amerikano upang mas mapalapit sila sa mga linya ng Espanya. Sa pag-aakalang ang mga Amerikano ay mga kaalyado, umalis si Noriel sa Pineda noong Hulyo 29, na nagpapahintulot sa Amerikanong Heneral Greene na lumipat. Nang tuluyang mabihag ang Intramuros, pinagkaitan ang mga Pilipino ng pagpasok sa napapaderang lungsod.{{citation needed|date=Agosto 2024}} Simula noon, sumiklab ang tensyon sa pagitan ng mga tropang Pilipino at Amerikano, kung saan ang magkabilang panig ay itinalaga ang kani-kanilang sona ngunit wala sa kanila ang sumunod sa mga hangganan. Noong gabi ng Pebrero 4, 1899, apat na Pilipino ang tumawid sa linya ng Amerika sa [[Santa Mesa, Maynila]], at nagpalitan ng putok, na nagdulot ng [[Digmaang Pilipino-Amerikano]].{{citation needed|date=Agosto 2024}} Noong Mayo 19, 1899, muling binigyan ng pamumuno si Heneral Noriel sa Pineda. Noong Hunyo, muntik nang matalo ni Noriel kasama si Heneral Ricarte ang mga puwersang Amerikano kung sinamantala nila ang pagkaubos ng kaaway sa Labanan sa Las Piñas. Sa halip, ang kanilang mga puwersa ay inatake ng mga karagdagang sundalong Amerikano at binomba ng mga barkong pandigma. Pinilit sila ng pag-atake na iwanan si Pineda sa pananakop ng mga pwersang Amerikano.{{citation needed|date=August 2024}} [[File:Fabian de la Rosa, Pasay Beach, Manila.jpg|thumb|left|''Pasay beach, Manila'', oil on board ni [[Fabián de la Rosa]], 1927]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157017.jpg|thumb|left|Aerial view ng Pasay, circa 1930s]] Noong Hunyo 11, 1901, isinama si Pineda sa [[Rizal (lalawigan)|Lalawigan ng Rizal]]. Si Pascual Villanueva ay itinalaga bilang municipal president. Noong Agosto 4, 1901, nagpasa ng resolusyon ang konseho ng munisipyo ng Pineda na nagpepetisyon na ibalik ang orihinal na pangalan ng Pasay. Noong Setyembre 6, 1901, ang [[Komisyon ng Pilipinas]], sa kahilingan ng mga mamamayan, ay nagpasa ng Batas Blg. 227 na nagpapalit ng pangalan ng Pineda pabalik sa Pasay.<ref>{{cite PH act| chamber = Act| number = 227| url = http://lawyerly.ph/laws/view/l8b8a| title = Isang Batas na Nagpapalit ng Pangalan ng Pueblo ng Pineda, sa Lalawigan ng Rizal, patungong Pasay| date = Setyembre 6, 1901| access-date = Disyembre 2, 2017| publisher = Lawyerly.ph| archive-date = Disyembre 2, 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20171202102818/http://lawyerly.ph/laws/view/l8b8a| url-status = live}}</ref> Pagkalipas ng dalawang taon, noong Oktubre 12, 1903, pinagsama ng Batas Blg. 942 ang Pasay sa katimugang munisipalidad ng Malibay, na nagpalawak ng teritoryo nito.<ref>{{cite PH act|chamber=Act|number=942|date=Oktubre 12, 1903|url=http://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima|access-date=Disyembre 2, 2017|publisher=Lawyerly.ph|archive-date=Disyembre 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171202102820/http://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|url-status=live}}</ref> May populasyon na 8,100 noong 1903, ang Pasay ay inilagay sa ilalim ng ikaapat na uri kategorya kasama ang 9 na iba pang munisipalidad. Ang mga lupang prayle, na noon ay isinasyonalisa, ay ginawang mga subdibisyon. Di-nagtagal, ang Pasay Real Estate Company ay nag-alok ng mga lupang prayle bilang mga lote na residensyal para ibenta o paupahan sa mga dayuhang mamumuhunan. Nag-install ng mga linya ng koreo, telegrapo, at telepono, at itinatag ang mga sangay ng Philippine Savings Bank. Noong 1907, natapos ang isang first-class na kalsada mula Pasay hanggang Camp Nichols. Ang iba ay inayos kabilang ang lumang Avenida Mexico, na ngayon ay tinatawag na [[Taft Avenue]] extension. Bumuti ang mga serbisyo sa transportasyon. Kabilang sa mga unang bus na bumibiyahe patungong Pasay ay ang Pasay Transportation, Raymundo Transportation, Try-tran, at Halili Transit. Pagsapit ng 1908, ang mga linya ng [[Meralco]] [[tranvia]] (electric [[tram]] car) ay nag-uugnay sa Pasay sa [[Intramuros]], [[Escolta Street|Escolta]], [[San Miguel, Maynila|San Miguel]], San Sebastian, at [[San Juan, Metro Manila|San Juan]]. Naglunsad ng mga sasakyan sa mga lansangan, sinusubukan ang kanilang pinakamataas na bilis na {{convert|20|kph|abbr=on}} sa Taft Avenue.{{citation needed|date=August 2024}} Noong Abril 11, 1914, si Cora Wong, isang nars sa Chinese General Hospital, ang naging unang babae sa Pilipinas na lumipad bilang pasahero sa isang paglipad kasama si [[Tom Gunn]] sa isang Curtiss seaplane sa Pasay Beach.{{citation needed|date=August 2024}} ===Panakop ng mga Hapones === [[File:City of Greater Manila map.jpg|thumb|Mapa ng Lungsod ng Greater Manila noong 1942, na naglalarawan sa hilagang bahagi ng kasalukuyang Pasay, habang ang katimugang bahagi ay nasa ilalim ng reserbasyon militar na ''Sakura Heiyei''.]] [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay dumating at noong Disyembre 26, 1941, naglabas si Heneral [[Douglas MacArthur]] ng isang proklamasyon na nagdedeklara sa Maynila at mga suburb nito (Caloocan, Quezon City, San Juan, Mandaluyong, Makati, at Pasay) bilang isang [[open city]]. Noong Araw ng Bagong Taon 1942, si Quezon, habang nasa [[Corregidor]], ay itinatag ang [[Lungsod ng Kalakhang Maynila]], kung saan ang Pasay, kasama ang iba pang kalapit na bayan ng Rizal, ay pinagsama sa Maynila at [[Lungsod ng Quezon]].<ref name="emb">{{cite web|title=Kaligirang Pangkasaysayan|url=http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|website=DENR - Kawanihan ng Pamamahala ng Kapaligiran - Pambansang Rehiyon ng Punong Lungsod|access-date=Mayo 29, 2022|archive-date=Abril 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402134109/http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite PH act|chamber=EO|number=400, s. 1942|title=Paglikha ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Enero 1, 1942|access-date=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/|archive-date=Hulyo 1, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220701173652/https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/|url-status=live}}</ref> Tinawag niya ang kanyang kalihim na si [[Jorge B. Vargas]] at hinirang siya sa pamamagitan ng utos tagapagpaganap na "Alkalde ng Kalakhang Maynila". Ang alkalde ng Pasay noon ay si Rufino Mateo, na siyang kasabay na pinuno ng distrito ng Pasay sa ilalim ng Lungsod ng Kalakhang Maynila, na namamahala sa isang bayan na may mahigit 55,161 katao. Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, maraming Pasayeño ang sumali sa laban laban sa mga Hapones. Si Jose P. Maibag, na ipinanganak at lumaki sa Pasay, ang nagpasimula ng mga underground networking. Si Carlos Mendoza, isang residente ng Barrio San Roque, kasama ang 14 na iba pa, ay bumuo ng isang mobile broadcasting station na tinatawag na "The Voice of Juan dela Cruz." Noong Hulyo 11, 1942, nahuli ng pulisya militar ng Hapon ang grupo. Si Carling Mendoza, alyas Juan de la Cruz" at iba pang miyembro ng grupo ay dinala sa [[Manila City Jail|lumang Bilibid Prison]] at pinahirapan. Kinailangang gawing muli ng Pasay ang mga karatula sa buong bayan, at inutusan ang Filipino na mangibabaw kaysa sa Ingles. Ang wikang pambansa ay naging pangunahing asignatura sa kurikulum ng sekondarya, habang ang Hapon ay itinuro rin sa lahat ng antas ng edukasyon. Noong Oktubre 14, 1943, idineklara ng Japan ang [[Ikalawang Republika ng Pilipinas]]. Samantala, ang pagkain ay naging napakakaunti kaya't tumaas ang mga presyo. Ang mga residente ng Pasay ay nagsimulang lumipat mula sa lungsod patungo sa mga probinsya sa labas. Ang [[Pwersa ng pananakop ng mga Hapones sa Pilipinas]] ay binuwag ang Lungsod ng Greater Manila noong 1944 sa pamamagitan ng pagtatatag ng [[Philippine Executive Commission]] upang pamahalaan ang mga nasasakupang rehiyon sa bansa, kaya't pinaghiwalay ang mga pinagsamang lungsod at bayan, kung saan ang Pasay ay bumalik sa lalawigan ng Rizal. Sa kalagitnaan ng Pebrero hanggang unang bahagi ng Marso 1945, habang ang pinagsamang pwersa ng Allied ay nagsimulang magtagpo patungo sa lugar ng Maynila pahilaga. mula sa timog, ang Pasay ay nagdusa ng matinding pinsala sa loob ng isang buwang [[Labanan sa Maynila (1945)|Labanan sa Maynila]], at maraming residente ang namatay dahil sa mga Hapones o sa pakikipaglaban mula sa pinagsamang puwersang Pilipino at Amerikano. Noong Pebrero 27, 1945, inilipat ni Heneral MacArthur ang pamamahala kay Pangulong [[Sergio Osmeña]]. Isa sa mga unang ginawa ni Osmeña ay ang pagbuwag sa Lungsod ng Kalakhang Maynila. Pagkatapos ay itinalaga niya si [[Juan Salcedo Jr.]], na ipinanganak sa Pasay noong 1904, bilang Direktor ng Kalusugan ng Pilipinas, at pagkatapos ay bilang ehekutibong opisyal ng Pangasiwaan ng Rehabilitasyon ng Pilipinas na namamahala sa pambansang pagbangon mula sa pinsalang dulot ng pananakop ng mga Hapones. Itinalaga ni Osmeña si Adolfo Santos bilang bise alkalde ng Pasay bago ang digmaan, kapalit ng kasalukuyang Moises San Juan na namatay noong digmaan. Naglabas din siya ng isang utos ehekutibo na magbubuwag sa Lungsod ng Kalakhang Maynila na epektibo noong Agosto 1, 1945, kaya ibinalik ang katayuan ng Pasay bago ang digmaan bilang isang munisipalidad ng Rizal.<ref name="eo58">{{cite PH act|chamber=EO|number=58, s. 1945|title=Pagbabawas ng Teritoryo ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Hulyo 26, 1945|access-date=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/|archive-date=Marso 8, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308195829/https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/|url-status=live}}</ref> ===Kalayaan ng Pilipinas=== ====Pagiging Lungsod==== {{main|Mga Lungsod ng Pilipinas}} Si Ignacio Santos-Diaz, isang kongresista mula sa [[Unang distrito ng kongreso ni Rizal|unang distrito ng Rizal]], ay nagtulak para sa pagbabago ng bayan bilang isang lungsod at ipangalan ito kay Rizal. Ang Batas Republika Blg. 183 ay nilagdaan bilang batas ni Pangulong [[Manuel Roxas]] noong Hunyo 21, 1947, na opisyal na nagtatag ng '''Lungsod ng Rizal''',<ref name="RA183">{{cite PH act |chamber=RA |number=183 |title=Isang Batas na Lumilikha ng Lungsod ng Rizal |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno183.html |access-date=Abril 3, 2018 |language=en |date=Hunyo 21, 1947 |archive-date=Oktubre 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014174516/http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno183.html |url-status=live }}</ref> na ipinangalan kay [[José Rizal]], kasama si Mateo Rufino bilang alkalde at isang populasyon na 88,738. Noong Hunyo 1948, ang kita ng lungsod ay {{Philippine peso|472,835|1948}}. Ngunit hindi matanggap ng mga residente ang bagong pangalan ng kanilang lungsod. Pagkatapos ng dalawang taon, walong buwan, at labindalawang araw ng pagsubok, nanaig ang nakagawian at si Eulogio Rodriguez Jr., ang kahalili ni Santos-Diaz, ay naghain ng isang panukalang batas na nagbabalik sa lungsod sa orihinal nitong pangalan. Noong Hunyo 7, 1950, nilagdaan ni Pangulong [[Elpidio Quirino]], na dating residente ng Pasay, ang Batas Republika Blg. 437, na nagpabago sa pangalan ng Lungsod ng Rizal patungong '''Lungsod ng Pasay'''.<ref name="RA437">{{cite PH act |chamber=RA |number=437 |title=Isang Batas na Nagpapabago sa Pangalan ng Lungsod ng Rizal patungong Lungsod ng Pasay |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno437.html |access-date=Abril 3, 2018 |language=en |date=Hunyo 7, 1950 |archive-date=Enero 28, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180128150033/http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno437.html |url-status=live }}</ref> Ito rin ay noong dekada 1940 nang itayo ang mga bahay ng pananampalataya sa iba't ibang bahagi ng Pasay. Kabilang sa mga ito ang Simbahan ng Mahal na Birhen ng mga Hapis, ang Libreria de San Pablo Catholic Women's League, ang Caritas, ang sentro ng nutrisyon, at ang groto ng Mahal na Birhen ng Lourdes. Noong 1951, dalawang parokya ang itinatag: ang Parokya ng San Isidro Labrador at ang Parokya ng San Rafael. Nang panahong iyon, ang lungsod ay muling naging sentro ng abyasyon ng bansa nang magbukas ang mga pinto nito noong 1948, ang tinatawag ngayong [[Ninoy Aquino International Airport]]. Noong Hunyo 14, 1955, nabawi ng Pasay ang kapangyarihan nitong pumili ng pinuno nito. Tumakbo si [[Pablo Cuneta]] laban sa dating Alkalde na si Adolfo Santos at naging unang halal na alkalde ng lungsod. Noong 1959, muli siyang nangampanya at nanalo laban sa kanyang dating bise alkalde, si Ruperto Galvez. Noong Disyembre 30, 1965, nanumpa si Ferdinand Marcos bilang Pangulo ng Pilipinas, kasama si [[Fernando Lopez]], isang residente ng Pasay, bilang bise presidente. Mula sa sandaling iyon, si [[Imelda Marcos|Imelda Romualdez Marcos]], ang noo'y Unang Ginang, ay nasangkot sa mga pambansang usapin. Sa hilagang hangganan ng Pasay, sinimulan niyang punuin ang tabing-dagat sa Manila Bay upang itayo ang [[Cultural Center of the Philippines]]. Sa mga huling dekada, nagdagdag siya ng tatlo pang arkitektural na eksibit sa mga narekober na lupa sa Pasay: ang [[Tanghalang Francisco Balagtas|Folk Arts Theater]], [[Manila Film Center]], at ang [[Philippine International Convention Center]], at kalaunan ay ang PhilCite Exhibition Hall, ang batayan ng tinatawag ngayong [[Star City (amusement park)|Star City]]. Gayunpaman, ang lungsod ay inaayos din bilang isang sentro ng telebisyon para sa bansa, dahil noong 1958, binuksan ng [[ABS-CBN]] ​​ang mga bagong-bagong studio ng telebisyon sa kung ano ngayon ang [[Roxas Boulevard]], na kalaunan ay ibinigay ito noong 1969 sa [[Radio Philippines Network]], na gumamit sa kanila hanggang sa isang sunog noong 1973 na sumira sa mga studio, dahil lumipat ang ABS-CBN pahilaga sa Quezon City kasabay ng pagbubukas ng [[ABS-CBN Broadcasting Center|kasalukuyang mga studio at opisina]]. Noong 1967, nanalo si Jovito Claudio sa halalan ng lungsod bilang punong ehekutibo laban kay Pablo Cuneta. Nang sumunod na taon, isang [[Tangkang pagpatay kay Pope Paul VI|tangkang pagpatay]] ang naganap sa Pasay nang sugurin ng isang pintor na surrealista ng Bolivia si [[Pope Paul VI]], gamit ang isang kutsilyo na tumatagos sa kanyang dibdib. Noong 1971, muling nahalal si Cuneta bilang alkalde ng lungsod ng isang lumalaking lungsod na may halos 90 libong katao. ====Panahon ng batas militar==== {{kailangan ng higit pang mga pagsipi seksyon|petsa=Hulyo 2019}} Noong Disyembre 7, 1972, halos dalawang buwan matapos ideklara ang batas militar, isang mamamatay-tao ang nagtangkang patayin si Imelda Marcos sa Pasay, sa live na telebisyon, habang si Gng. Marcos ay namamahagi ng mga premyo sa mga nanalo sa Pambansang paligsahan sa Pagpapaganda at Kalinisan. Nagtamo siya ng ilang mga sugat at bali ng mga kuko ngunit sa pangkalahatan, nakaligtas siya nang walang pinsala mula sa malapit na engkwentro. Sa ikalawang anibersaryo ng batas militar, inilabas ni Marcos ang Presidential Decree No. 557, na nagdedeklara sa bawat baryo sa bansa bilang mga barangay.<ref>{{cite PH act |chamber=PD |number=557 |title=Na nagdedeklara sa lahat ng baryo sa Pilipinas bilang mga Barangay, at para sa iba pang mga layunin |url=https://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1974/pd_557_1974.html |website=The LawPhil Project |publisher=Arellano Law Foundation |access-date=Enero 6, 2020 |date=Setyembre 21, 1974 |archive-date=Enero 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200109142404/https://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1974/pd_557_1974.html |url-status=live }}</ref> Hindi nagtagal matapos maipatupad ang atas, inatasan ng Metropolitan Manila Commission at ng Department of Local Government ang Pasay na lumikha ng sarili nitong mga barangay. Bilang tugon, iniutos ni Mayor Cuneta ang paglikha ng 487 na barangay. Sa matatag na mungkahi ni [[Kalihim ng Interyor at Lokal na Pamahalaan|Kalihim ng Lokal na Pamahalaan at Pagpapaunlad ng Komunidad]] Jose Roño, ang bilang ng mga barangay ay binawasan sa dalawang daan, na inorganisa sa ilang sona. Noong Nobyembre 7, 1975, hinirang ni Marcos ang Unang Ginang, si Imelda, bilang [[gobernador ng Metro Manila]]. Pinagsama ng pederasyon ang 13 bayan at 4 na lungsod kabilang ang Pasay, na inalis mula sa lalawigan ng Rizal, sa bisa ng Presidential Decree No. 824.<ref name="PD824">{{cite PH act|chamber=PD|number=824|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|title=Paglikha ng Metropolitan Manila at ng Metropolitan Manila Commission at para sa Iba Pang Layunin|date=Nobyembre 7, 1975 |access-date=Hulyo 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312121648/http://lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|archive-date=Marso 12, 2016|url-status=live}}</ref> Pasay ang lungsod na naging punong-abala ng [[Miss Universe 1974]], ang unang pagkakataon na ginanap ang kaganapang ito sa umaga at sa Asia Pacific, at sa gayon ay naging sentro ng atensyon sa buong mundo bago ang araw ng patimpalak.<ref>{{cite news|last1=Requintina|first1=Robert|title=Pinaplano ng PH ang MOA o Philippine Arena bilang lugar para sa Miss Universe 2016|url=http://tempo.com.ph/2016/08/02/ph-eyes-moa-or-philippine-arena-as-venue-for-miss-universe-2016/|newspaper=Tempo|access-date=Agosto 2, 2016|language=en, fil|date=Agosto 2, 2016|archive-date=Mayo 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190512165302/http://tempo.com.ph/2016/08/02/ph-eyes-moa-or-philippine-arena-as-venue-for-miss-universe-2016/|url-status=live}}</ref> Pagkalipas ng kalahating dekada, ang unang pamilya ng lungsod ay sumikat sa buong bansa sa larangan ng musika: Si [[Sharon Cuneta|Sharon]], ang noo'y batang anak na babae ng alkalde, ay sumikat bilang isang mang-aawit sa paglabas ng LP na ''DJ's Pet''. Noong Disyembre 22, 1979, kasama ang [[Maynila]], [[Lungsod ng Quezon]], [[Caloocan]], at iba pang mga lungsod sa bansa, ang Pasay ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado. Noong 1981, binuksan ng LRT Line 1 ang mga istasyon nito sa Pasay, kasama ang [[estasyon ng Baclaran|Baclaran terminal]] nito sa hangganan ng Parañaque, na nagmarka ng pagbabalik sa mabilis na riles sa lungsod. ====EDSA people power==== {{kailangan ng mas maraming sitasyon sa seksyon|petsa=Hulyo 2019}} Nagbago ang sitwasyon sa lungsod pagkatapos ng [[Rebolusyong People Power]]. Iniwan ni Cuneta ang kanyang pwesto upang palitan ng dalawang acting mayor, sina Eduardo Calixto at Norman Urbina, ngunit muling nahalal noong 1988 at naglingkod ng tatlong karagdagang termino, bago ipinasa kay [[Jovito Claudio]] noong 1998. Sa pagtatapos ng kanyang termino, siya ang pinakamahabang alkalde ng lungsod. Si Claudio, na pinalitan mismo ng noo'y bise alkalde na si [[Wenceslao Trinidad|Wenceslao "Peewee" Trinidad]] noong [[2000 halalan sa pagpapatalsik sa pagka-alkalde ng Pasay|2000]], ay nasaksihan ang pagtatayo ng katimugang dulo ng [[MRT Line 3 (Metro Manila)|MRT Line 3]] sa lungsod, na konektado sa LRT Line 1 sa kahabaan ng Taft Avenue, at ang Pasay City General Hospital at [[Ninoy Aquino International Airport Terminal 2]] ay parehong binuksan sa publiko. Ang lahat ng ito at iba pang mga proyekto ay nag-udyok ng isang bagong panahon ng paglago sa lungsod na nagpapatuloy hanggang sa araw na ito. Ang EDSA Entertainment Complex, na matatagpuan sa kanluran ng lungsod sa kahabaan ng [[EDSA]], ilang milya lamang ang layo mula sa [[Baclaran]], [[Parañaque]], sa loob ng maraming taon ay kilalang-kilala para sa mga adult entertainment, kabilang ang [[prostitusyon]].<ref>{{cite web |last1=Coorlim |first1=Leif |title=Sinusubaybayan ng mga undercover journalist ang maruming red light district ng Maynila |url=https://edition.cnn.com/2013/05/06/world/asia/freedom-fighters-undercover/index.html |website=CNN |access-date=Enero 31, 2019 |date=Mayo 16, 2013 |archive-date=Enero 16, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116201839/http://edition.cnn.com/2013/05/06/world/asia/freedom-fighters-undercover/index.html |url-status=live }}</ref><ref name="Isang Farang sa Ibang Bansa">{{cite web |title=Panimulang Gabay sa Distrito ng Red Light ng Maynila |url=https://afarangabroad.com/manila-red-light-district/ |website=Isang Farang sa Ibang Bansa |access-date=Enero 31, 2019 |archive-date=Agosto 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220826132757/https://afarangabroad.com/manila-red-light-district/ |url-status=live }}</ref> ===Kontemporaryo=== [[File:Pic mga larawang heograpiko - ph=mm=pasay=bay city skyline - kuha mula sa cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG|thumb|Tanawin mula sa himpapawid ng Pasay, 2015]] Noong 2006, binuksan ang [[SM Mall of Asia]], ang pinakamalaking shopping center sa buong bansa, at ang lugar sa paligid ng mall na ito ay nagsimulang lumago at naging business center ng lungsod sa mga sumunod na taon, na sinundan ng pagbubukas ng pinakamalaking sports venue ng lungsod, ang [[SM Mall of Asia Arena|Mall of Asia Arena]]. Pagkalipas ng dalawang taon, binuksan ang NAIA Terminal 3 noong Hulyo 2008, at sa loob ng dalawang taon, umusbong ang pag-unlad sa paligid sa pagbubukas ng isa pang residential at entertainment hub, ang [[Newport City, Metro Manila|Newport City]], na pinalakas ng pagtatayo ng NAIA Expressway noong 2016. Noong 2007, ang noo'y Acting Mayor na si Allan Panaligan ay nagpanukala ng isang plano na magtayo ng isang bagong city hall na matatagpuan sa Central Business Park-I Island A sa kahabaan ng Macapagal Avenue.<ref>{{Cite web |title=Magtatayo ang Pasay ng bagong city hall |url=https://www.philstar.com/metro/2007/03/24/391070/pasay-build-new-city-hall |access-date=2023-05-26 |website=Philstar.com |archive-date=May 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230526213359/https://www.philstar.com/metro/2007/03/24/391070/pasay-build-new-city-hall |url-status=live }}</ref> Gayunpaman, ang plano ay hindi pa natutupad hanggang ngayon.{{kailangan ng paglilinaw|petsa=Setyembre 2023}} Noong 2021, inanunsyo ni Mayor [[Imelda Calixto-Rubiano]] na nagpaplano ang pamahalaang lungsod na magtayo ng isang bagong pasilidad ng ospital sa lungsod.<ref>{{Cite web|title=Plano ng pamahalaang Pasay na magtayo ng bagong ospital ng lungsod|url=https://mb.com.ph/2021/04/15/pasay-govt-plans-to-build-new-city-hospital/|date=Abril 15, 2021|first=Jean|last=Fernando|access-date=Mayo 26, 2023|work=Manila Bulletin|language=en|archive-date=Abril 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415050253/https://mb.com.ph/2021/04/15/pasay-govt-plans-to-build-new-city-hospital/|url-status=live}}</ref> Hindi pa natutukoy ang angkop na lokasyon para sa bagong ospital dahil sa maliit na lugar ng lungsod at siksik na populasyon.<ref>{{Cite web |title=Pinaplano ng Pasay ang bagong pampublikong ospital |url=https://metronewscentral.net/pasay/metro-cities/pasay-eyes-new-public-hospital |access-date=Mayo 26, 2023 |website=metronewscentral.net |archive-date=Mayo 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230526213358/https://metronewscentral.net/pasay/metro-cities/pasay-eyes-new-public-hospital |url-status=live }}</ref> ==Mga lugar/barangay== * Apelo Cruz * Baclaran * Baltao * [[Bay City, Metro Manila|Bay City]] * Cabrera * Cartimar * Cuyegkeng * Don Carlos Village * Edang * [[:File:Namria Map (San Jose).JPG|F.B Harisson]] * Juan Sumulong * Kalayaan * Leveriza * Libertad * Malibay * [[Manila Bay|Manila Bay Reclamation]] * Marcela Marcelo * Maricaban * M. Dela Cruz * Newport City * Nichols * Padre Burgos * Pasay Rotonda * [[Philippine International Convention Center]] * Pildera I * Pildera II * Rivera Village * San Pablo * San Isidro * [[:File:Barrio San Jose of Pasay City.JPG|San Jose]] * [[:File:Barrio San Rafael of Pasay City.JPG|San Rafael]] * San Roque * Santa Clara * Santo Niño * Tramo * Tripa de Gallina * Ventanilla * [[Villamor Air Base]] ==Demograpiko== {{Senso ng Pilipinas | align= right | title= Senso ng populasyon ng {{PH wikidata|name}} | 1903 = {{Populasyon ng senso ng PH|1903}} | 1918 = {{Populasyon ng senso ng PH|1918}} | 1939 = {{Populasyon ng senso ng PH|1939}} | 1948 = {{Populasyon ng senso ng PH|1948}} | 1960 = {{Populasyon ng senso ng PH|1960}} | 1970 = {{Populasyon ng senso ng PH|1970}} | 1975 = {{Populasyon ng senso ng PH|1975}} | 1980 = {{Populasyon ng senso ng PH|1980}} | 1990 = {{Populasyon ng senso ng PH|1990}} | 1995 = {{Populasyon ng senso ng PH|1995}} | 2000 = {{Populasyon ng senso ng PH|2000}} | 2007 = {{Populasyon ng senso ng PH|2007}} | 2010 = {{Populasyon ng senso ng PH|2010}} | 2015 = {{Populasyon ng senso ng PH|2015}} | 2020 = {{Populasyon ng senso ng PH|2020}} | 2024 = {{Populasyon ng senso ng PH|2024}} | 2030 = | talababa= Pinagmulan: [[Philippine Statistics Authority]]{{PH wikidata|population_reference}}{{PH census|2015}}{{PH census|2010}}{{PH census|2007}}{{Data ng populasyon ng LWUA}} }} Sa senso noong 2020, ang Pasay ay may populasyon na 440,656. Sa kasalukuyan, ito ay nasa ika-11 pwesto sa laki ng populasyon sa loob ng [[Metro Manila]]. Mayroon din itong 127,629 na kabahayan. Ang densidad ng populasyon ay {{convert|{{sigfig|440,656/13.97|2}}|PD/km2|disp=or|sp=us}}.{{PH census|2020}} Karamihan sa mga residente ay nagsasalita ng [[Wikang Filipino|Filipino]] ([[Tagalog|Tagalog]]) at [[Philippine English|English]], na may malaking bilang ng mga nagsasalita ng iba pang [[Mga Wika ng Pilipinas|mga wika at diyalekto ng Pilipinas]]. Tulad ng maraming iba pang lugar sa bansa, ang Pasay ay pangunahing [[Katolisismo Romano sa Pilipinas|Romanong Katoliko]]. Mayroon ding malaking presensya ng [[Iglesia ni Cristo]] at iba pang mga simbahang [[Protestanismo sa Pilipinas|Protestanteng]] sa lungsod, pati na rin ang [[Islam]].<ref>{{cite web|url=https://rssoncr.psa.gov.ph/content/civil-registration-and-vital-statistics-pasay-city-2022-registered-marriages|title=Civil Registration and Vital Statistics (Lungsod ng Pasay): 2022 Registered Marriages|website=[[Philippine Statistics Authority]]|access-date=Enero 8, 2025|first=Estrella R.|last=Vargas|archive-date=Pebrero 25, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250225054514/https://rssoncr.psa.gov.ph/content/civil-registration-and-vital-statistics-pasay-city-2022-registered-marriages|url-status=dead}}</ref> ==Pamahalaan== {{isang seksyon ng pinagmulan|petsa=Disyembre 2020}} [[File:Pasay City Hall, Set 2023 (2).jpg|thumb|Pasay City Hall]] ===Pamahalaan ng lokal=== {{tingnan din|Sangguniang Panglungsod}} Ang Pasay ay pangunahing pinamumunuan ng alkalde ng lungsod, bise alkalde, at mga konsehal ng lungsod. Ang alkalde ang gumaganap bilang punong ehekutibo ng lungsod habang ang mga konsehal ng lungsod ang gumaganap bilang lehislatibong katawan nito. Ang bise alkalde, bukod sa pag-aako ng mga responsibilidad bilang alkalde kung sakaling magkaroon ng pansamantalang bakante, ay gumaganap din bilang presiding officer ng lehislatura ng lungsod. Ang lehislatibong katawan ay binubuo ng 12 regular na miyembro (6 bawat distrito) at mga kinatawan mula sa barangay at konseho ng kabataan. ===Mga halal na opisyal=== {|class=wikitable |+ Mga Opisyal ng Lungsod ng Pasay (2025–Kasalukuyan) |- !Pangalan !!colspan=2|Partido |- ! colspan=3| Kapulungan ng mga Kinatawan |- | [[Tony Calixto|Antonino G. Calixto]] | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- ! colspan=3| Mayor ng Lungsod |- | [[Imelda Calixto-Rubiano|Imelda G. Calixto-Rubiano]] | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- ! colspan=3| Bise Alkalde ng Lungsod |- | Mark Anthony A. Calixto | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- ! colspan=3| Unang Distrito |- | Miguel Antonio Cuneta | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Marlon Pesebre | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Mary Grace Santos | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Waldetrudes Del Rosario | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Abraham Albert Alvina | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Justine Jane Advincula | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- ! colspan=3| Ikalawang Distrito |- | Haring Marlon "Khen" Magat | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Graciano Noel "Yuyu" Del Rosario | {{party name with color|Tapat Kayong Pinaglilingkuran}} |- | Angelo Nicol "Allo" Arceo | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Ian Vendivel | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Allan Panaligan | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Luigi Rubiano | {{party name with color|Tapat Kayong Pinaglilingkuran }} |- ! colspan=4| ''Ex officio'' mga miyembro ng Konseho ng Lungsod |- | '''[[Liga ng mga Barangay|ABC]] President''' | colspan=3| Enrique Calixto <!-- | {{pangalan ng partido na may kulay|Nonpartisan}} --> |- | '''[[Sangguniang Kabataan|SK]] Presidente''' | colspan=3| Benedict Angeles <!-- | {{pangalan ng partido na may kulay|Nonpartisan}} --> |} === Mga Dating Nahalal na Opisyal === {| class="wikitable" |+Mga Opisyal ng Lungsod ng Pasay (2022–2025) !Pangalan ! colspan="2" |Party |- ! colspan="3" |Kapulungan ng mga Kinatawan |- |[[Tony Calixto|Antonino G. Calixto]] | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="3" |Alkalde ng Lungsod |- |[[Imelda Calixto-Rubiano|Imelda G. Calixto-Rubiano]] | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="3" |City Vice Mayor |- |Waldetrudes Del Rosario | |[[Laban ng Demokratikong Pilipino|LDP]] |- ! colspan="3" |Unang Distrito |- |Mark Anthony Calixto | |[[Lakas–CMD|PDP]] |- |Mary Grace Santos | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Marlon Pesebre | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Ma. Antonia Cuneta | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Albert Abraham Alvina | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Ricardo Santos | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="3" |Ikalawang Distrito |- |Jose Isidro Jr. | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Editha Manguerra | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Donnabel Vendivel | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Jennifer Panaligan | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |King Marlon Magat | |[[Partido Federal ng Pilipinas|PFP]] |- |Angelo Nicol Arceo | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="4" |''Ex officio'' mga miyembro ng Konseho ng Lungsod |- |'''[[Liga ng mga Barangay|ABC]] President''' | colspan="3" |Enrique Calixto |- |'''[[Sangguniang Kabataan|SK]] Presidente''' | colspan="3" |Benedict Angeles |} == Palakasan == Ang Pasay ay tahanan din ng mga lugar ng palakasan tulad ng [[Cuneta Astrodome]], [[SM Mall of Asia Arena]], at Pasay Sports Complex. Ang SM Mall of Asia Arena ay nagdaos din ng ilang mga laban sa [[FIBA|2023 Pandaigdigang Pederasyon ng Basketbol]]. Ang lungsod ay isa rin sa mga lugar ng [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1981|1981]], [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2005|2005]] at [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2019|2019]] [Palaro ng Timog Silangang Asya]. Ang ilang mga barangay sa Pasay ay may basketball court (kabilang ang mga gymnasium). Ang mga badminton court at billiard hall ay itinayo rin sa lungsod. Ang Pasay ay dating tahanan ng [[Manila Polo Club]] hanggang sa ito ay inilipat sa [[Forbes Park, Makati|Forbes Park]], [[Makati]] noong 1949. Ang tanging propesyonal na koponan sa palakasan ng lungsod ay ang [[Pasay Voyagers]], na nakikipagkumpitensya sa [[Maharlika Pilipinas Basketball League]] simula noong [[2018–19 MPBL Datu Cup|ikalawang season]]. ===Unity Run=== Sa [[listahan ng pinakamalaking kaganapan sa pagtakbo]] sa mundo, batay sa bilang ng mga kalahok, isang rekord na 209,000 rehistradong mahilig sa pagtakbo ang lumahok sa 2012 Kahit Isang Araw Lang: Unity Run na nagsimula at nagtapos sa SM Mall of Asia grounds. Nalampasan ng ikalawang edisyon ng karera ang Guinness World record na 116,086 na kalahok na naka-post sa Run for the Pasig River noong Oktubre 10, 2010.<ref>{{cite news|last=Calapre|first=Frank|title=Unity Run sets record participants|url=http://www.manilatimes.net/index.php/sports/top-sports-news/15628-unity-run-sets-record-participants|access-date=Hunyo 6, 2012|work=The Manila Times|date=Enero 23, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120429213620/http://www.manilatimes.net/index.php/sports/top-sports-news/15628-unity-run-sets-record-participants|archive-date=Abril 29, 2012}}</ref> ==Edukasyon== [[File:01337jfCity University of Pasayfvf 01.jpg|thumb|City University of Pasay]] [[File:STI_College_-_Pasay_City.jpg|thumb|STI College - Pasay]] Ang Schools Division Office (SDO) ng Pasay City ay nagpapatakbo ng 18 pampublikong elementarya at 8 hayskul. Ang mga operasyon nito ay nahahati sa apat na distrito: Pasay North, Pasay East, Pasay South, at Pasay West. Ang espesyal na edukasyon ay ibinibigay ng Philippine School for the Deaf at Philippine National School for the Blind, Pasay SPED Center, at isang Alternative Learning System (ALS) center. Maraming pribadong paaralan, kabilang ang mga Katoliko at parokyal na paaralan, ang nagpapatakbo rin sa lungsod, tulad ng [[St. Mary's Academy – Pasay|St. Mary's Academy]], na pinapatakbo ng mga madre ng [[Relihiyoso ng Birheng Maria]]. === Mga Kolehiyo at Unibersidad === {{Columns-list|colwidth=30em| * [[Pamantasan ng Lungsod ng Pasay]] ([[City University of Pasay]]) * [[Pambansang Unibersidad (Philippines)|Pambansang Unibersidad - Mall of Asia]] * [[Maynila Tytana Colleges]] * [[Asian Institute of Maritime Studies]] * Kolehiyo ng Lacson * [[Philippine Law School]] * [[Wesleyan College of Manila]] * [[Arellano University School of Law]] - Mabini Campus * [[Arellano University]] Jose Abad Santos Campus - Pasay Campus * [[Philippine State College of Aeronautics]] * [[Airlink International Aviation School|Airlink International Aviation College]] * Manila Adventist College * Southeastern College * [[STI Colleges|STI College]] Pasay-EDSA * [[San Juan de Dios Educational Foundation|San Juan de Dios College]] * International Electronics and Technical Institute Pasay }} === Mataas na paaralan === Mga hayskul sa lungsod.<ref>{{Banggitin ang web |title=Mga link ng paaralan - Sekundarya |url=https://www.depedpasay.ph/secondary/ |access-date=2023-11-12 |website=Tanggapan ng Dibisyon ng Paaralan - Lungsod ng Pasay |language=en}}</ref> * Mataas na Paaralan ng Pasay City North – Kampus ng M. Dela Cruz * Mataas na Paaralan ng Pasay City South * Mataas na Paaralan ng Pasay City East * Mataas na Paaralan ng Pasay City West * Pambansang Mataas na Paaralan ng Pasay City ("dating tinatawag na Mataas na Paaralan ng Pasay City North – Kampus ng Tramo") * Pambansang Mataas na Paaralan ng Agham ng Lungsod ng Pasay * Pambansang Mataas na Paaralan ng Kalayaan * Pambansang Mataas na Paaralan ng Pangulong Cory "Cory" C. Aquino == Mga kilalang personalidad == *[[Marcela Marcelo]], Rebolusyonaryong Heneral *[[Francisco Coching]], [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa Sining Biswal, ilustrador ng komiks at manunulat *[[Juan Salcedo, Jr.]], [[National Scientist of the Philippines]] para sa Nutrisyon at Pampublikong Kalusugan *[[Ramon Jacinto]], negosyante, musikero, at dating opisyal ng gobyerno *[[Darwin Ramos]], [[Lingkod ng Diyos]] *[[Alejandro D. Aclan]], Katoliko [[auxiliary bishop]] para sa [[Roman Catholic Archdiocese of Los Angeles|Archdiocese of Los Angeles]] *[[Eli Soriano]], Pilipinong mangangaral at [[televangelist]] *[[Maricel Soriano]], artista *[[Wilfred Steven Uytengsu]], presidente at CEO ng Alaska Milk Corporation *[[Lisa Macuja-Elizalde]], prima ballerina; noong 1984, naging unang Pilipino at unang dayuhang soloista na sumali sa [[Kirov Ballet]] *[[Anita Linda]], artista sa pelikula *[[Sharon Cuneta]], mang-aawit, artista, at host ng telebisyon *[[Pablo Cuneta]], dating [[mayor ng Pasay]] (pinakatagal na naglilingkod na alkalde), ama ni Sharon Cuneta *[[John Lloyd Cruz]], artista *[[Bernard Palanca]], artista *[[Josephine Roberto]], pop singer *[[Carl Guevara]], aktor at modelo *[[Chariz Solomon]], artista at personalidad sa telebisyon *[[Nina Girado]], pop/R&B singer, paminsan-minsang songwriter, record producer, TV at radio personality sa [[ABS-CBN]] *[[Maricel Laxa]], komedyante at aktres *[[Vhong Navarro]], komedyante, dancer, member ng Streetboys *[[Wacky Kiray]], stand-up comedian at TV host *[[Diego Llorico]], aktor *[[Junna Tsukii]], [[Mga Pilipino sa Japan|Pilipino-Hapones]] [[karateka]] *[[King Girado]], mang-aawit, musikero, modelo, at aktor *[[Michael DiGregorio]], manlalaro ng basketball *[[Mike Cortez]], assistant coach ng [[Blackwater Bossing]] *[[Rodney Brondial]], manlalaro ng basketball *[[Ryan Araña]], dating manlalaro ng basketball *[[Yousef Taha]], manlalaro ng basketball *[[Celeste Cortesi|Silvia Celeste Cortesi]], modelo ng [[Mga Pilipinong Italyano|Pilipino-Italyano]] at Miss Universe Philippines 2022 *[[Fernando Lopez]], dating ika-3 at ika-7 [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas]] *[[Jose Feria]], ika-109 [[Katuwang Mahistrado ng Korte Suprema ng Pilipinas]] *[[Johnny Monteiro]], artista *[[Gil de Leon]], aktor at ama ni Christopher de Leon *[[César Ramírez (aktor)|Cesar Ramirez]], artista == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Metro Manila}} {{Roxas Boulevard}} {{pilipinas-stub}} [[Kaurian:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Pasay]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Kalakhang Maynila]] 17oo3i6d57y07cr0znu6ag8qkfvevjj 2214291 2214290 2026-07-03T02:23:50Z ~2026-37929-56 163601 /* Demograpiko */ 2214291 wikitext text/x-wiki :''Tumuturo rito ang Pasay. Pasay rin ang dating pangalan ng ngayon ay nakikilala bilang [[Arnaiz Avenue]].'' {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Pasay | native_name = ᜉᜐᜌ᜔ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Pic geo photos - ph=mm=pasay=bay city skyline - aerial shot from cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG | photo1b = Pasay City Mall and Public Market 12152022 113238.jpg | photo2a = Pasay City Hall 11242022 112930.jpg | photo2b = 04294jfSales Interchange Taguig Pasay Cityfvf 41.jpg | photo3a = BayCityjf0491 17.JPG | photo3b = Pasay Rotonda 01072023 110418.jpg | size = 250 | position = center | spacing = 1 | color = transparent | border = 0 | foot_montage = (From top, left to right: Aerial view of Pasay • Pasay City Mall and Market • Pasay City Hall • Pasay Welcome Sign • Bay City • Pasay Rotonda) }} | sealfile = | locatormapfile = Ph_locator_ncr_pasay.png | caption = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na nagpapakita ng lokasyon ng Pasay | region = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] | province = | districts = Mag-isang distrito ng Pasay | barangays = 201 | class = Unang klase | founded = [[Disyembre 2]], [[1863]] | website = [http://www.pasay.gov.ph www.pasay.gov.ph] | mayor = Imelda Calixto-Rubiano | vice_mayor = Noel del Rosario | cityhood = [[Hunyo 21]], [[1947]] | language = [[Wikang Tagalog|Tagalog]]<br>[[Taglish]] | areakm2 = 19 | pop2000 = 354908 | popden2000 = 18679 | coordinates = }} Ang '''Pasay''' ay isa sa mga lungsod sa [[Kalakhang Maynila]] sa [[Pilipinas]]. Napaliligiran ito ng [[Maynila]] sa hilaga, [[Lungsod ng Makati]] sa hilagang-silangan, [[Taguig|Lungsod ng Taguig]] sa silangan at [[Parañaque|Lungsod ng Parañaque]] sa timog. Sa Kasalukuyan, nasa lungsod ng Pasay ang gusali ng [[Senado ng Pilipinas|Senado]], ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]], at ang [[SM Mall of Asia]]. Isa sa mga orihinal na apat na lungsod ng Kalakhang Maynila ang Pasay. Hinggil sa pagiging malapit nito sa Maynila, naging mabilis na lugar na urbano noong [[Panahon ng mga Amerikano sa Pilipinas|Panahon ng mga Amerikano]] sa Pilipinas. ==Pinagmulan ng Pangalan== Isinunod ang pangalan ng lungsod ng Pasay, dayang-dayang Pasay, isang prinsesa mula sa Kaharian ng Namayan.<ref name="DOT">[http://itsmorefuninthephilippines.com/pasay-city-2 It's More Fun in the Philippines]</ref> *May isa pang alamat na nagmumungkahi na ang lungsod ay ipinangalan kay Pasay, isa sa mga anak ni Tagkan, isang pinuno ng Namayan. Nagmana siya ng mga teritoryo na kinabibilangan ng kasalukuyang lungsod.<ref name="Dery2001"/><ref name="nick" /><ref name="Huerta" /> *Mayroon ding romantikong alamat kung saan isang lalaking nagngangalang Jose ang malakas na sumigaw ng "Paz-ay!" sa puntod ng kanyang mayamang minamahal, si Paz, na sumisimbolo sa kanilang bawal na pag-ibig at sa kalaunan ay pagkamatay ni Paz dahil sa kalungkutan. Bilang pagpupugay, pinangalanan ng mga magulang ni Paz ang kanilang hacienda na ''Paz-ay'' o ''Pasay''.<ref name="esq">{{cite web|url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/story-names-cities-of-manila-a00304-20191021-lfrm|title=Isang Maikling Kasaysayan sa Likod ng Pangalan ng Bawat Lungsod ng Metro Manila|date=Oktubre 21, 2019|access-date=Abril 9, 2019|website=Esquire Magazine}}</ref><ref name="travelcity" /> *Naniniwala ang ilang historyador na ang lungsod ay ipinangalan sa halamang gamot na ''pasaw'' ([[Pseuderanthemum reticulatum]]) na dating tumubo nang sagana doon.<ref name="travelcity">{{cite book|url=https://www.pasay.gov.ph/Resources/FINAL%20PASAY%20FULL%20BOOK_small.pdf|title=Pasay: Pag-usbong ng Lungsod ng Paglalakbay|publisher=Media Touchstone Ventures, Inc.|last=Velasco|first=Melandrew|date=Hunyo 2019|access-date=Abril 12, 2024|isbn=978-621-8047-16-7}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *Ayon sa Amerikanong historyador na si [[Austin Craig]], ang Pasay ay kilala bilang ''Javan Pasar'', isang pagkopya ng salitang [[Arabic|Arabic]] na ''bazar'' dahil ang bayan ay isang pamilihan.<ref name="RizalProvinceDirectory1934">{{Banggitin ang aklat |last=Salonga |first=Isayas |url=https://quod.lib.umich.edu/p/philamer/aar6353.0001.001 |title=direktoryo ng Rizal Province |publisher=[[University of Michigan]] Digital Collections |year=1934 |volume=1 |location=[[Manila]]|access-date=Abril 20, 2024}}</ref>{{rp|page=[https://quod.lib.umich.edu/p/philamer/aar6353.0001.001/117?rgn=full+text&view=image 117]}} *Noong panahon ng kolonyal, ang Pasay ay binaybay bilang "Pasai", pagkatapos ng [[Samudera Pasai Sultanate|Malay historical kingdom]] sa [[Sumatra]], kasalukuyang [[Indonesia]].<ref>{{cite map |title=Southern Suburbs of the City of Manila and Vicinity, including the towns of Santa Ana, San Pedro Macati, at Pasai. Ipinapakita ang mga Insurgent Trench. |url=https://www.gop.com.ph/philippine-clients/antique-maps/southern-suburbs-of-the-city-of-manila-and-vicinity-including-the-towns-of-santa-ana-san-pedro-macati-and-pasai-showing-insurgent-trenches-full-text-descriptions/ |year=1899 |last1=MacArthur|first1=Arthur|author-link1=Arthur MacArthur Jr.|last2= Haan|first2= W.G.|author-link2=William G. Haan|author3= Lamar [draw.]|last4=Graham|first4=A.B |publisher=Government Printing Office, Washington D.C. |access-date=Abril 12, 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://hapihumanist.org/2017/09/14/philippine-original-place-names/|title=Mga Orihinal na Pangalan ng Lugar sa Pilipinas|date=Setyembre 14, 2017|access-date=Abril 12, 2025|website=Humanist Alliance Philippines, International|author=HAPI Admin}}</ref> ==Kasaysayan== === Maagang kasaysayan === {{Tingnan din|Namayan|Maynila (historical polity)}} [[File:Map of Namayan.png|left|thumb|Mapa of Namayan (kulay pink) noong 1470 sa ilalim ng pamamahala ng Lakan Tagkan. Ipinakita ang Pasay bilang bahagi ng Namayan, na iniregalo sa iligal na anak ni Tagkan na si Pasay.<ref name="nick">{{Cite book |last=Joaquin |first=Nick |url=https://books.google.com/books?id=zuGeOwAACAAJ |title=Manila, My Manila: A History for the Republic Philippines |date=1990 | |language=en}}</ref><ref name="Huerta">{{cite book |last=Huerta |first=Felix, de |author-link=Felix Huerta |title=Estado Geografico, Topografico, Estadistico, Historico-Religioso de la Santa y Apostolica Provincia de San Gregorio Magno |publisher=I8 Sanchez Comptaño | |location=Binondo}}</ref>]] Sa lokal na katutubong kasaysayan tungkol sa panahon bago dumating ang mga mananakop na Espanyol, Sinasabing ang Pasay ay bahagi ng [[Namayan]] (minsan tinatawag ding Sapa), isang [[kompederasyon]] ng mga [[Barangay noong Prekolonyal]] na umano'y kumokontrol sa teritoryong umaabot mula [[Manila Bay]] hanggang [[Laguna de Bay]], at nang dumating ang mga Espanyol, kalaunan ay nakilala bilang Santa Ana de Sapa (sa kasalukuyan ay [[Santa Ana, Maynila]]).<ref name="Dery2001">{{cite book | last = Dery | first = Luis Camara | title = A History of the Inmarculate | publisher = New Day Publishers | date = 2001 | location = Quezon City | isbn = 978-971-10-1069-0 }}</ref><ref name="Huerta"/> ===Panahon ng kolonyal na Espanyol=== Noong Mayo 19, 1571, pormal na kinuha ni [[Miguel López de Legazpi]] ang [[Rajahnate ng Maynila]] at ang mga nakapalibot na pamahalaan nito sa pangalan ng korona ng Espanya.{{citation needed|date=Nobyembre 2020}} Sa maraming orden ng relihiyon na dumating, ang [[Augustinian Order]] ang pangunahing gumanap sa ebanghelisasyon ng Pasay. Dahil sa kontrol nila sa Pasay, ginawa nilang isang malawak na lupain ng agrikultura ang lugar na kilala bilang Hacienda de Meysapan.<ref name="travelcity" /> Ang parokya ng Pasay ay pinamahalaan mula sa lumang kabisera ng Namayan, na pinalitan ng pangalang Santa Ana de Sapa, na nasa ilalim ng hurisdiksyon ng [[Order of Friars Minor|Franciscans]]. Ang pangako ng espasyo sa [[Langit]] ang nag-udyok sa mga unang katutubong nakumberte na mag-abuloy ng kanilang mga ari-arian sa Simbahan, kasama ang alamat na nagsasalaysay kung paano ibinigay ng isang nabinyagan na Pasay sa kanyang higaan ng kamatayan ang kanyang malawak na ari-arian sa mga Agustino. Karamihan sa Pasay ay napunta sa mga kamay ng prayle sa pamamagitan ng donasyon o pagbili; maraming katutubo ang napilitang ibenta ang kanilang mga ari-arian upang makayanan ang mahigpit na mga pagpapataw ng kolonyal. Noong 1727, pormal na sinakop ng mga Agustino ang Pasay at inilipat ito mula sa [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana de Sapa]] patungong [[Malate, Maynila|Malate]], partikular na sa ilalim ng hurisdiksyon ng [[Simbahan ng Malate|Parokya ng Nuestra Señora de los Remedios]].<ref name="aimhigh2008" /> Noong 1815, inihiwalay ang Pasay mula sa Malate.<ref name="RizalProvinceDirectory1934" /> Noong 1862, ang mga kilalang residente ng Pasay ay nagsumite ng isang petisyon upang hawakan nang nakapag-iisa ang kanilang mga usaping pampulitika at pangrelihiyon, na nagmumungkahi na palitan ang pangalan ng bayan na ''"Pineda"'', bilang parangal kay ''[[Don (honorific)|Don]]'' Cornelio Pineda, isang Espanyol na [[hortikulturista]] na kanilang tagapagtaguyod. Noong Disyembre 2, 1863, sa rekomendasyon ni [[Arsobispo ng Maynila|Arsobispo ng Maynila]] Gregorio Melitón Martínez Santa Cruz, pinagkalooban si Pineda ng sarili nitong charter ng munisipyo, at ang petsang ito ay ipinagdiriwang taun-taon bilang opisyal na araw ng pundasyon ng lungsod. === Rebolusyonaryong panahon ng Pilipinas === {{unreferenced section|date=February 2022}} Ang Pasay ay gumawa ng maraming bayani noong [[Philippine Revolution]]. Ang [[Katipunan]], ang organisasyong itinatag ni [[Andrés Bonifacio]] na nanguna sa rebolusyon, ay may isang kabanata sa Pineda na inorganisa nina Pascual Villanueva, Jacinto Ignacio, at Valentin Ignacio. Ilang kababaihan din ang lumaban para sa layunin ng [[Katipunan]] kasama na si [[Marcela Marcelo]]. Ang pagbitay kay [[José Rizal]], na sumulat ng mga nobelang ''[[Noli me tangere (nobela)|Noli Me Tangere]]'' at ''[[El Filibusterismo]]'' (itinuring na mapanghimagsik ng pamahalaang kolonyal) noong Disyembre 30, 1896, ang nagpasiklab ng Rebolusyon. ===Panahon ng kolonyal na Amerikano=== Samantala, idineklara ni Heneral [[Emilio Aguinaldo]] ang kalayaan ng [[Unang Republika ng Pilipinas]] noong Hunyo 12, 1898, at naglabas ng mga atas na nagbibigay ng reorganisasyong pampulitika sa bansa. Dahil dito, si ''Don'' Catalino ang naging unang ''Presidente municipal'' ng Pasay (katumbas ng kasalukuyang Mayor).{{citation needed|date=Agosto 2024}} Si Pineda ay ginawang command outpost ng ''Primera Zona de Manila'' sa ilalim ni Heneral [[Mariano Noriel]], ngunit umapela si Heneral [[Wesley Merritt]] na ibigay ang outpost ng Pineda sa mga Amerikano upang mas mapalapit sila sa mga linya ng Espanya. Sa pag-aakalang ang mga Amerikano ay mga kaalyado, umalis si Noriel sa Pineda noong Hulyo 29, na nagpapahintulot sa Amerikanong Heneral Greene na lumipat. Nang tuluyang mabihag ang Intramuros, pinagkaitan ang mga Pilipino ng pagpasok sa napapaderang lungsod.{{citation needed|date=Agosto 2024}} Simula noon, sumiklab ang tensyon sa pagitan ng mga tropang Pilipino at Amerikano, kung saan ang magkabilang panig ay itinalaga ang kani-kanilang sona ngunit wala sa kanila ang sumunod sa mga hangganan. Noong gabi ng Pebrero 4, 1899, apat na Pilipino ang tumawid sa linya ng Amerika sa [[Santa Mesa, Maynila]], at nagpalitan ng putok, na nagdulot ng [[Digmaang Pilipino-Amerikano]].{{citation needed|date=Agosto 2024}} Noong Mayo 19, 1899, muling binigyan ng pamumuno si Heneral Noriel sa Pineda. Noong Hunyo, muntik nang matalo ni Noriel kasama si Heneral Ricarte ang mga puwersang Amerikano kung sinamantala nila ang pagkaubos ng kaaway sa Labanan sa Las Piñas. Sa halip, ang kanilang mga puwersa ay inatake ng mga karagdagang sundalong Amerikano at binomba ng mga barkong pandigma. Pinilit sila ng pag-atake na iwanan si Pineda sa pananakop ng mga pwersang Amerikano.{{citation needed|date=August 2024}} [[File:Fabian de la Rosa, Pasay Beach, Manila.jpg|thumb|left|''Pasay beach, Manila'', oil on board ni [[Fabián de la Rosa]], 1927]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157017.jpg|thumb|left|Aerial view ng Pasay, circa 1930s]] Noong Hunyo 11, 1901, isinama si Pineda sa [[Rizal (lalawigan)|Lalawigan ng Rizal]]. Si Pascual Villanueva ay itinalaga bilang municipal president. Noong Agosto 4, 1901, nagpasa ng resolusyon ang konseho ng munisipyo ng Pineda na nagpepetisyon na ibalik ang orihinal na pangalan ng Pasay. Noong Setyembre 6, 1901, ang [[Komisyon ng Pilipinas]], sa kahilingan ng mga mamamayan, ay nagpasa ng Batas Blg. 227 na nagpapalit ng pangalan ng Pineda pabalik sa Pasay.<ref>{{cite PH act| chamber = Act| number = 227| url = http://lawyerly.ph/laws/view/l8b8a| title = Isang Batas na Nagpapalit ng Pangalan ng Pueblo ng Pineda, sa Lalawigan ng Rizal, patungong Pasay| date = Setyembre 6, 1901| access-date = Disyembre 2, 2017| publisher = Lawyerly.ph| archive-date = Disyembre 2, 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20171202102818/http://lawyerly.ph/laws/view/l8b8a| url-status = live}}</ref> Pagkalipas ng dalawang taon, noong Oktubre 12, 1903, pinagsama ng Batas Blg. 942 ang Pasay sa katimugang munisipalidad ng Malibay, na nagpalawak ng teritoryo nito.<ref>{{cite PH act|chamber=Act|number=942|date=Oktubre 12, 1903|url=http://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima|access-date=Disyembre 2, 2017|publisher=Lawyerly.ph|archive-date=Disyembre 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171202102820/http://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|url-status=live}}</ref> May populasyon na 8,100 noong 1903, ang Pasay ay inilagay sa ilalim ng ikaapat na uri kategorya kasama ang 9 na iba pang munisipalidad. Ang mga lupang prayle, na noon ay isinasyonalisa, ay ginawang mga subdibisyon. Di-nagtagal, ang Pasay Real Estate Company ay nag-alok ng mga lupang prayle bilang mga lote na residensyal para ibenta o paupahan sa mga dayuhang mamumuhunan. Nag-install ng mga linya ng koreo, telegrapo, at telepono, at itinatag ang mga sangay ng Philippine Savings Bank. Noong 1907, natapos ang isang first-class na kalsada mula Pasay hanggang Camp Nichols. Ang iba ay inayos kabilang ang lumang Avenida Mexico, na ngayon ay tinatawag na [[Taft Avenue]] extension. Bumuti ang mga serbisyo sa transportasyon. Kabilang sa mga unang bus na bumibiyahe patungong Pasay ay ang Pasay Transportation, Raymundo Transportation, Try-tran, at Halili Transit. Pagsapit ng 1908, ang mga linya ng [[Meralco]] [[tranvia]] (electric [[tram]] car) ay nag-uugnay sa Pasay sa [[Intramuros]], [[Escolta Street|Escolta]], [[San Miguel, Maynila|San Miguel]], San Sebastian, at [[San Juan, Metro Manila|San Juan]]. Naglunsad ng mga sasakyan sa mga lansangan, sinusubukan ang kanilang pinakamataas na bilis na {{convert|20|kph|abbr=on}} sa Taft Avenue.{{citation needed|date=August 2024}} Noong Abril 11, 1914, si Cora Wong, isang nars sa Chinese General Hospital, ang naging unang babae sa Pilipinas na lumipad bilang pasahero sa isang paglipad kasama si [[Tom Gunn]] sa isang Curtiss seaplane sa Pasay Beach.{{citation needed|date=August 2024}} ===Panakop ng mga Hapones === [[File:City of Greater Manila map.jpg|thumb|Mapa ng Lungsod ng Greater Manila noong 1942, na naglalarawan sa hilagang bahagi ng kasalukuyang Pasay, habang ang katimugang bahagi ay nasa ilalim ng reserbasyon militar na ''Sakura Heiyei''.]] [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay dumating at noong Disyembre 26, 1941, naglabas si Heneral [[Douglas MacArthur]] ng isang proklamasyon na nagdedeklara sa Maynila at mga suburb nito (Caloocan, Quezon City, San Juan, Mandaluyong, Makati, at Pasay) bilang isang [[open city]]. Noong Araw ng Bagong Taon 1942, si Quezon, habang nasa [[Corregidor]], ay itinatag ang [[Lungsod ng Kalakhang Maynila]], kung saan ang Pasay, kasama ang iba pang kalapit na bayan ng Rizal, ay pinagsama sa Maynila at [[Lungsod ng Quezon]].<ref name="emb">{{cite web|title=Kaligirang Pangkasaysayan|url=http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|website=DENR - Kawanihan ng Pamamahala ng Kapaligiran - Pambansang Rehiyon ng Punong Lungsod|access-date=Mayo 29, 2022|archive-date=Abril 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402134109/http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite PH act|chamber=EO|number=400, s. 1942|title=Paglikha ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Enero 1, 1942|access-date=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/|archive-date=Hulyo 1, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220701173652/https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/|url-status=live}}</ref> Tinawag niya ang kanyang kalihim na si [[Jorge B. Vargas]] at hinirang siya sa pamamagitan ng utos tagapagpaganap na "Alkalde ng Kalakhang Maynila". Ang alkalde ng Pasay noon ay si Rufino Mateo, na siyang kasabay na pinuno ng distrito ng Pasay sa ilalim ng Lungsod ng Kalakhang Maynila, na namamahala sa isang bayan na may mahigit 55,161 katao. Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, maraming Pasayeño ang sumali sa laban laban sa mga Hapones. Si Jose P. Maibag, na ipinanganak at lumaki sa Pasay, ang nagpasimula ng mga underground networking. Si Carlos Mendoza, isang residente ng Barrio San Roque, kasama ang 14 na iba pa, ay bumuo ng isang mobile broadcasting station na tinatawag na "The Voice of Juan dela Cruz." Noong Hulyo 11, 1942, nahuli ng pulisya militar ng Hapon ang grupo. Si Carling Mendoza, alyas Juan de la Cruz" at iba pang miyembro ng grupo ay dinala sa [[Manila City Jail|lumang Bilibid Prison]] at pinahirapan. Kinailangang gawing muli ng Pasay ang mga karatula sa buong bayan, at inutusan ang Filipino na mangibabaw kaysa sa Ingles. Ang wikang pambansa ay naging pangunahing asignatura sa kurikulum ng sekondarya, habang ang Hapon ay itinuro rin sa lahat ng antas ng edukasyon. Noong Oktubre 14, 1943, idineklara ng Japan ang [[Ikalawang Republika ng Pilipinas]]. Samantala, ang pagkain ay naging napakakaunti kaya't tumaas ang mga presyo. Ang mga residente ng Pasay ay nagsimulang lumipat mula sa lungsod patungo sa mga probinsya sa labas. Ang [[Pwersa ng pananakop ng mga Hapones sa Pilipinas]] ay binuwag ang Lungsod ng Greater Manila noong 1944 sa pamamagitan ng pagtatatag ng [[Philippine Executive Commission]] upang pamahalaan ang mga nasasakupang rehiyon sa bansa, kaya't pinaghiwalay ang mga pinagsamang lungsod at bayan, kung saan ang Pasay ay bumalik sa lalawigan ng Rizal. Sa kalagitnaan ng Pebrero hanggang unang bahagi ng Marso 1945, habang ang pinagsamang pwersa ng Allied ay nagsimulang magtagpo patungo sa lugar ng Maynila pahilaga. mula sa timog, ang Pasay ay nagdusa ng matinding pinsala sa loob ng isang buwang [[Labanan sa Maynila (1945)|Labanan sa Maynila]], at maraming residente ang namatay dahil sa mga Hapones o sa pakikipaglaban mula sa pinagsamang puwersang Pilipino at Amerikano. Noong Pebrero 27, 1945, inilipat ni Heneral MacArthur ang pamamahala kay Pangulong [[Sergio Osmeña]]. Isa sa mga unang ginawa ni Osmeña ay ang pagbuwag sa Lungsod ng Kalakhang Maynila. Pagkatapos ay itinalaga niya si [[Juan Salcedo Jr.]], na ipinanganak sa Pasay noong 1904, bilang Direktor ng Kalusugan ng Pilipinas, at pagkatapos ay bilang ehekutibong opisyal ng Pangasiwaan ng Rehabilitasyon ng Pilipinas na namamahala sa pambansang pagbangon mula sa pinsalang dulot ng pananakop ng mga Hapones. Itinalaga ni Osmeña si Adolfo Santos bilang bise alkalde ng Pasay bago ang digmaan, kapalit ng kasalukuyang Moises San Juan na namatay noong digmaan. Naglabas din siya ng isang utos ehekutibo na magbubuwag sa Lungsod ng Kalakhang Maynila na epektibo noong Agosto 1, 1945, kaya ibinalik ang katayuan ng Pasay bago ang digmaan bilang isang munisipalidad ng Rizal.<ref name="eo58">{{cite PH act|chamber=EO|number=58, s. 1945|title=Pagbabawas ng Teritoryo ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Hulyo 26, 1945|access-date=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/|archive-date=Marso 8, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308195829/https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/|url-status=live}}</ref> ===Kalayaan ng Pilipinas=== ====Pagiging Lungsod==== {{main|Mga Lungsod ng Pilipinas}} Si Ignacio Santos-Diaz, isang kongresista mula sa [[Unang distrito ng kongreso ni Rizal|unang distrito ng Rizal]], ay nagtulak para sa pagbabago ng bayan bilang isang lungsod at ipangalan ito kay Rizal. Ang Batas Republika Blg. 183 ay nilagdaan bilang batas ni Pangulong [[Manuel Roxas]] noong Hunyo 21, 1947, na opisyal na nagtatag ng '''Lungsod ng Rizal''',<ref name="RA183">{{cite PH act |chamber=RA |number=183 |title=Isang Batas na Lumilikha ng Lungsod ng Rizal |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno183.html |access-date=Abril 3, 2018 |language=en |date=Hunyo 21, 1947 |archive-date=Oktubre 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014174516/http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno183.html |url-status=live }}</ref> na ipinangalan kay [[José Rizal]], kasama si Mateo Rufino bilang alkalde at isang populasyon na 88,738. Noong Hunyo 1948, ang kita ng lungsod ay {{Philippine peso|472,835|1948}}. Ngunit hindi matanggap ng mga residente ang bagong pangalan ng kanilang lungsod. Pagkatapos ng dalawang taon, walong buwan, at labindalawang araw ng pagsubok, nanaig ang nakagawian at si Eulogio Rodriguez Jr., ang kahalili ni Santos-Diaz, ay naghain ng isang panukalang batas na nagbabalik sa lungsod sa orihinal nitong pangalan. Noong Hunyo 7, 1950, nilagdaan ni Pangulong [[Elpidio Quirino]], na dating residente ng Pasay, ang Batas Republika Blg. 437, na nagpabago sa pangalan ng Lungsod ng Rizal patungong '''Lungsod ng Pasay'''.<ref name="RA437">{{cite PH act |chamber=RA |number=437 |title=Isang Batas na Nagpapabago sa Pangalan ng Lungsod ng Rizal patungong Lungsod ng Pasay |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno437.html |access-date=Abril 3, 2018 |language=en |date=Hunyo 7, 1950 |archive-date=Enero 28, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180128150033/http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno437.html |url-status=live }}</ref> Ito rin ay noong dekada 1940 nang itayo ang mga bahay ng pananampalataya sa iba't ibang bahagi ng Pasay. Kabilang sa mga ito ang Simbahan ng Mahal na Birhen ng mga Hapis, ang Libreria de San Pablo Catholic Women's League, ang Caritas, ang sentro ng nutrisyon, at ang groto ng Mahal na Birhen ng Lourdes. Noong 1951, dalawang parokya ang itinatag: ang Parokya ng San Isidro Labrador at ang Parokya ng San Rafael. Nang panahong iyon, ang lungsod ay muling naging sentro ng abyasyon ng bansa nang magbukas ang mga pinto nito noong 1948, ang tinatawag ngayong [[Ninoy Aquino International Airport]]. Noong Hunyo 14, 1955, nabawi ng Pasay ang kapangyarihan nitong pumili ng pinuno nito. Tumakbo si [[Pablo Cuneta]] laban sa dating Alkalde na si Adolfo Santos at naging unang halal na alkalde ng lungsod. Noong 1959, muli siyang nangampanya at nanalo laban sa kanyang dating bise alkalde, si Ruperto Galvez. Noong Disyembre 30, 1965, nanumpa si Ferdinand Marcos bilang Pangulo ng Pilipinas, kasama si [[Fernando Lopez]], isang residente ng Pasay, bilang bise presidente. Mula sa sandaling iyon, si [[Imelda Marcos|Imelda Romualdez Marcos]], ang noo'y Unang Ginang, ay nasangkot sa mga pambansang usapin. Sa hilagang hangganan ng Pasay, sinimulan niyang punuin ang tabing-dagat sa Manila Bay upang itayo ang [[Cultural Center of the Philippines]]. Sa mga huling dekada, nagdagdag siya ng tatlo pang arkitektural na eksibit sa mga narekober na lupa sa Pasay: ang [[Tanghalang Francisco Balagtas|Folk Arts Theater]], [[Manila Film Center]], at ang [[Philippine International Convention Center]], at kalaunan ay ang PhilCite Exhibition Hall, ang batayan ng tinatawag ngayong [[Star City (amusement park)|Star City]]. Gayunpaman, ang lungsod ay inaayos din bilang isang sentro ng telebisyon para sa bansa, dahil noong 1958, binuksan ng [[ABS-CBN]] ​​ang mga bagong-bagong studio ng telebisyon sa kung ano ngayon ang [[Roxas Boulevard]], na kalaunan ay ibinigay ito noong 1969 sa [[Radio Philippines Network]], na gumamit sa kanila hanggang sa isang sunog noong 1973 na sumira sa mga studio, dahil lumipat ang ABS-CBN pahilaga sa Quezon City kasabay ng pagbubukas ng [[ABS-CBN Broadcasting Center|kasalukuyang mga studio at opisina]]. Noong 1967, nanalo si Jovito Claudio sa halalan ng lungsod bilang punong ehekutibo laban kay Pablo Cuneta. Nang sumunod na taon, isang [[Tangkang pagpatay kay Pope Paul VI|tangkang pagpatay]] ang naganap sa Pasay nang sugurin ng isang pintor na surrealista ng Bolivia si [[Pope Paul VI]], gamit ang isang kutsilyo na tumatagos sa kanyang dibdib. Noong 1971, muling nahalal si Cuneta bilang alkalde ng lungsod ng isang lumalaking lungsod na may halos 90 libong katao. ====Panahon ng batas militar==== {{kailangan ng higit pang mga pagsipi seksyon|petsa=Hulyo 2019}} Noong Disyembre 7, 1972, halos dalawang buwan matapos ideklara ang batas militar, isang mamamatay-tao ang nagtangkang patayin si Imelda Marcos sa Pasay, sa live na telebisyon, habang si Gng. Marcos ay namamahagi ng mga premyo sa mga nanalo sa Pambansang paligsahan sa Pagpapaganda at Kalinisan. Nagtamo siya ng ilang mga sugat at bali ng mga kuko ngunit sa pangkalahatan, nakaligtas siya nang walang pinsala mula sa malapit na engkwentro. Sa ikalawang anibersaryo ng batas militar, inilabas ni Marcos ang Presidential Decree No. 557, na nagdedeklara sa bawat baryo sa bansa bilang mga barangay.<ref>{{cite PH act |chamber=PD |number=557 |title=Na nagdedeklara sa lahat ng baryo sa Pilipinas bilang mga Barangay, at para sa iba pang mga layunin |url=https://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1974/pd_557_1974.html |website=The LawPhil Project |publisher=Arellano Law Foundation |access-date=Enero 6, 2020 |date=Setyembre 21, 1974 |archive-date=Enero 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200109142404/https://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1974/pd_557_1974.html |url-status=live }}</ref> Hindi nagtagal matapos maipatupad ang atas, inatasan ng Metropolitan Manila Commission at ng Department of Local Government ang Pasay na lumikha ng sarili nitong mga barangay. Bilang tugon, iniutos ni Mayor Cuneta ang paglikha ng 487 na barangay. Sa matatag na mungkahi ni [[Kalihim ng Interyor at Lokal na Pamahalaan|Kalihim ng Lokal na Pamahalaan at Pagpapaunlad ng Komunidad]] Jose Roño, ang bilang ng mga barangay ay binawasan sa dalawang daan, na inorganisa sa ilang sona. Noong Nobyembre 7, 1975, hinirang ni Marcos ang Unang Ginang, si Imelda, bilang [[gobernador ng Metro Manila]]. Pinagsama ng pederasyon ang 13 bayan at 4 na lungsod kabilang ang Pasay, na inalis mula sa lalawigan ng Rizal, sa bisa ng Presidential Decree No. 824.<ref name="PD824">{{cite PH act|chamber=PD|number=824|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|title=Paglikha ng Metropolitan Manila at ng Metropolitan Manila Commission at para sa Iba Pang Layunin|date=Nobyembre 7, 1975 |access-date=Hulyo 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312121648/http://lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|archive-date=Marso 12, 2016|url-status=live}}</ref> Pasay ang lungsod na naging punong-abala ng [[Miss Universe 1974]], ang unang pagkakataon na ginanap ang kaganapang ito sa umaga at sa Asia Pacific, at sa gayon ay naging sentro ng atensyon sa buong mundo bago ang araw ng patimpalak.<ref>{{cite news|last1=Requintina|first1=Robert|title=Pinaplano ng PH ang MOA o Philippine Arena bilang lugar para sa Miss Universe 2016|url=http://tempo.com.ph/2016/08/02/ph-eyes-moa-or-philippine-arena-as-venue-for-miss-universe-2016/|newspaper=Tempo|access-date=Agosto 2, 2016|language=en, fil|date=Agosto 2, 2016|archive-date=Mayo 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190512165302/http://tempo.com.ph/2016/08/02/ph-eyes-moa-or-philippine-arena-as-venue-for-miss-universe-2016/|url-status=live}}</ref> Pagkalipas ng kalahating dekada, ang unang pamilya ng lungsod ay sumikat sa buong bansa sa larangan ng musika: Si [[Sharon Cuneta|Sharon]], ang noo'y batang anak na babae ng alkalde, ay sumikat bilang isang mang-aawit sa paglabas ng LP na ''DJ's Pet''. Noong Disyembre 22, 1979, kasama ang [[Maynila]], [[Lungsod ng Quezon]], [[Caloocan]], at iba pang mga lungsod sa bansa, ang Pasay ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado. Noong 1981, binuksan ng LRT Line 1 ang mga istasyon nito sa Pasay, kasama ang [[estasyon ng Baclaran|Baclaran terminal]] nito sa hangganan ng Parañaque, na nagmarka ng pagbabalik sa mabilis na riles sa lungsod. ====EDSA people power==== {{kailangan ng mas maraming sitasyon sa seksyon|petsa=Hulyo 2019}} Nagbago ang sitwasyon sa lungsod pagkatapos ng [[Rebolusyong People Power]]. Iniwan ni Cuneta ang kanyang pwesto upang palitan ng dalawang acting mayor, sina Eduardo Calixto at Norman Urbina, ngunit muling nahalal noong 1988 at naglingkod ng tatlong karagdagang termino, bago ipinasa kay [[Jovito Claudio]] noong 1998. Sa pagtatapos ng kanyang termino, siya ang pinakamahabang alkalde ng lungsod. Si Claudio, na pinalitan mismo ng noo'y bise alkalde na si [[Wenceslao Trinidad|Wenceslao "Peewee" Trinidad]] noong [[2000 halalan sa pagpapatalsik sa pagka-alkalde ng Pasay|2000]], ay nasaksihan ang pagtatayo ng katimugang dulo ng [[MRT Line 3 (Metro Manila)|MRT Line 3]] sa lungsod, na konektado sa LRT Line 1 sa kahabaan ng Taft Avenue, at ang Pasay City General Hospital at [[Ninoy Aquino International Airport Terminal 2]] ay parehong binuksan sa publiko. Ang lahat ng ito at iba pang mga proyekto ay nag-udyok ng isang bagong panahon ng paglago sa lungsod na nagpapatuloy hanggang sa araw na ito. Ang EDSA Entertainment Complex, na matatagpuan sa kanluran ng lungsod sa kahabaan ng [[EDSA]], ilang milya lamang ang layo mula sa [[Baclaran]], [[Parañaque]], sa loob ng maraming taon ay kilalang-kilala para sa mga adult entertainment, kabilang ang [[prostitusyon]].<ref>{{cite web |last1=Coorlim |first1=Leif |title=Sinusubaybayan ng mga undercover journalist ang maruming red light district ng Maynila |url=https://edition.cnn.com/2013/05/06/world/asia/freedom-fighters-undercover/index.html |website=CNN |access-date=Enero 31, 2019 |date=Mayo 16, 2013 |archive-date=Enero 16, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116201839/http://edition.cnn.com/2013/05/06/world/asia/freedom-fighters-undercover/index.html |url-status=live }}</ref><ref name="Isang Farang sa Ibang Bansa">{{cite web |title=Panimulang Gabay sa Distrito ng Red Light ng Maynila |url=https://afarangabroad.com/manila-red-light-district/ |website=Isang Farang sa Ibang Bansa |access-date=Enero 31, 2019 |archive-date=Agosto 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220826132757/https://afarangabroad.com/manila-red-light-district/ |url-status=live }}</ref> ===Kontemporaryo=== [[File:Pic mga larawang heograpiko - ph=mm=pasay=bay city skyline - kuha mula sa cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG|thumb|Tanawin mula sa himpapawid ng Pasay, 2015]] Noong 2006, binuksan ang [[SM Mall of Asia]], ang pinakamalaking shopping center sa buong bansa, at ang lugar sa paligid ng mall na ito ay nagsimulang lumago at naging business center ng lungsod sa mga sumunod na taon, na sinundan ng pagbubukas ng pinakamalaking sports venue ng lungsod, ang [[SM Mall of Asia Arena|Mall of Asia Arena]]. Pagkalipas ng dalawang taon, binuksan ang NAIA Terminal 3 noong Hulyo 2008, at sa loob ng dalawang taon, umusbong ang pag-unlad sa paligid sa pagbubukas ng isa pang residential at entertainment hub, ang [[Newport City, Metro Manila|Newport City]], na pinalakas ng pagtatayo ng NAIA Expressway noong 2016. Noong 2007, ang noo'y Acting Mayor na si Allan Panaligan ay nagpanukala ng isang plano na magtayo ng isang bagong city hall na matatagpuan sa Central Business Park-I Island A sa kahabaan ng Macapagal Avenue.<ref>{{Cite web |title=Magtatayo ang Pasay ng bagong city hall |url=https://www.philstar.com/metro/2007/03/24/391070/pasay-build-new-city-hall |access-date=2023-05-26 |website=Philstar.com |archive-date=May 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230526213359/https://www.philstar.com/metro/2007/03/24/391070/pasay-build-new-city-hall |url-status=live }}</ref> Gayunpaman, ang plano ay hindi pa natutupad hanggang ngayon.{{kailangan ng paglilinaw|petsa=Setyembre 2023}} Noong 2021, inanunsyo ni Mayor [[Imelda Calixto-Rubiano]] na nagpaplano ang pamahalaang lungsod na magtayo ng isang bagong pasilidad ng ospital sa lungsod.<ref>{{Cite web|title=Plano ng pamahalaang Pasay na magtayo ng bagong ospital ng lungsod|url=https://mb.com.ph/2021/04/15/pasay-govt-plans-to-build-new-city-hospital/|date=Abril 15, 2021|first=Jean|last=Fernando|access-date=Mayo 26, 2023|work=Manila Bulletin|language=en|archive-date=Abril 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415050253/https://mb.com.ph/2021/04/15/pasay-govt-plans-to-build-new-city-hospital/|url-status=live}}</ref> Hindi pa natutukoy ang angkop na lokasyon para sa bagong ospital dahil sa maliit na lugar ng lungsod at siksik na populasyon.<ref>{{Cite web |title=Pinaplano ng Pasay ang bagong pampublikong ospital |url=https://metronewscentral.net/pasay/metro-cities/pasay-eyes-new-public-hospital |access-date=Mayo 26, 2023 |website=metronewscentral.net |archive-date=Mayo 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230526213358/https://metronewscentral.net/pasay/metro-cities/pasay-eyes-new-public-hospital |url-status=live }}</ref> ==Mga lugar/barangay== * Apelo Cruz * Baclaran * Baltao * [[Bay City, Metro Manila|Bay City]] * Cabrera * Cartimar * Cuyegkeng * Don Carlos Village * Edang * [[:File:Namria Map (San Jose).JPG|F.B Harisson]] * Juan Sumulong * Kalayaan * Leveriza * Libertad * Malibay * [[Manila Bay|Manila Bay Reclamation]] * Marcela Marcelo * Maricaban * M. Dela Cruz * Newport City * Nichols * Padre Burgos * Pasay Rotonda * [[Philippine International Convention Center]] * Pildera I * Pildera II * Rivera Village * San Pablo * San Isidro * [[:File:Barrio San Jose of Pasay City.JPG|San Jose]] * [[:File:Barrio San Rafael of Pasay City.JPG|San Rafael]] * San Roque * Santa Clara * Santo Niño * Tramo * Tripa de Gallina * Ventanilla * [[Villamor Air Base]] ==Demograpiko== {{Senso ng Pilipinas | align= right | title= Senso ng populasyon ng {{PH wikidata|name}} | 1903 = {{Populasyon ng senso ng PH|1903}} | 1918 = {{Populasyon ng senso ng PH|1918}} | 1939 = {{Populasyon ng senso ng PH|1939}} | 1948 = {{Populasyon ng senso ng PH|1948}} | 1960 = {{Populasyon ng senso ng PH|1960}} | 1970 = {{Populasyon ng senso ng PH|1970}} | 1975 = {{Populasyon ng senso ng PH|1975}} | 1980 = {{Populasyon ng senso ng PH|1980}} | 1990 = {{Populasyon ng senso ng PH|1990}} | 1995 = {{Populasyon ng senso ng PH|1995}} | 2000 = {{Populasyon ng senso ng PH|2000}} | 2007 = {{Populasyon ng senso ng PH|2007}} | 2010 = {{Populasyon ng senso ng PH|2010}} | 2015 = {{Populasyon ng senso ng PH|2015}} | 2020 = {{Populasyon ng senso ng PH|2020}} | 2024 = {{Populasyon ng senso ng PH|2024}} | 2030 = | talababa= Pinagmulan: [[Philippine Statistics Authority]]{{PH wikidata|population_reference}}{{PH census|2015}}{{PH census|2010}}{{PH census|2007}}{{Data ng populasyon ng LWUA}} }} Sa senso noong 2020, ang Pasay ay may populasyon na 440,656. Sa kasalukuyan, ito ay nasa ika-11 pwesto sa laki ng populasyon sa loob ng [[Metro Manila]]. Mayroon din itong 127,629 na kabahayan. Ang densidad ng populasyon ay {{convert|{{sigfig|440,656/13.97|2}}|PD/km2|disp=or|sp=us}}.{{PH census|2020}} Karamihan sa mga residente ay nagsasalita ng [[Wikang Filipino|Filipino]] ([[Tagalog|Tagalog]]) at [[Philippine English|English]], na may malaking bilang ng mga nagsasalita ng iba pang [[Mga Wika ng Pilipinas|mga wika at diyalekto ng Pilipinas]]. Tulad ng maraming iba pang lugar sa bansa, ang Pasay ay pangunahing [[Simbahang Katolika sa Pilipinas|Romanong Katoliko]]. Mayroon ding malaking presensya ng [[Iglesia ni Cristo]] at iba pang mga simbahang [[Protestanismo sa Pilipinas|Protestanteng]] sa lungsod, pati na rin ang [[Islam]].<ref>{{cite web|url=https://rssoncr.psa.gov.ph/content/civil-registration-and-vital-statistics-pasay-city-2022-registered-marriages|title=Civil Registration and Vital Statistics (Lungsod ng Pasay): 2022 Registered Marriages|website=[[Philippine Statistics Authority]]|access-date=Enero 8, 2025|first=Estrella R.|last=Vargas|archive-date=Pebrero 25, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250225054514/https://rssoncr.psa.gov.ph/content/civil-registration-and-vital-statistics-pasay-city-2022-registered-marriages|url-status=dead}}</ref> ==Pamahalaan== {{isang seksyon ng pinagmulan|petsa=Disyembre 2020}} [[File:Pasay City Hall, Set 2023 (2).jpg|thumb|Pasay City Hall]] ===Pamahalaan ng lokal=== {{tingnan din|Sangguniang Panglungsod}} Ang Pasay ay pangunahing pinamumunuan ng alkalde ng lungsod, bise alkalde, at mga konsehal ng lungsod. Ang alkalde ang gumaganap bilang punong ehekutibo ng lungsod habang ang mga konsehal ng lungsod ang gumaganap bilang lehislatibong katawan nito. Ang bise alkalde, bukod sa pag-aako ng mga responsibilidad bilang alkalde kung sakaling magkaroon ng pansamantalang bakante, ay gumaganap din bilang presiding officer ng lehislatura ng lungsod. Ang lehislatibong katawan ay binubuo ng 12 regular na miyembro (6 bawat distrito) at mga kinatawan mula sa barangay at konseho ng kabataan. ===Mga halal na opisyal=== {|class=wikitable |+ Mga Opisyal ng Lungsod ng Pasay (2025–Kasalukuyan) |- !Pangalan !!colspan=2|Partido |- ! colspan=3| Kapulungan ng mga Kinatawan |- | [[Tony Calixto|Antonino G. Calixto]] | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- ! colspan=3| Mayor ng Lungsod |- | [[Imelda Calixto-Rubiano|Imelda G. Calixto-Rubiano]] | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- ! colspan=3| Bise Alkalde ng Lungsod |- | Mark Anthony A. Calixto | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- ! colspan=3| Unang Distrito |- | Miguel Antonio Cuneta | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Marlon Pesebre | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Mary Grace Santos | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Waldetrudes Del Rosario | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Abraham Albert Alvina | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Justine Jane Advincula | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- ! colspan=3| Ikalawang Distrito |- | Haring Marlon "Khen" Magat | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Graciano Noel "Yuyu" Del Rosario | {{party name with color|Tapat Kayong Pinaglilingkuran}} |- | Angelo Nicol "Allo" Arceo | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Ian Vendivel | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Allan Panaligan | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Luigi Rubiano | {{party name with color|Tapat Kayong Pinaglilingkuran }} |- ! colspan=4| ''Ex officio'' mga miyembro ng Konseho ng Lungsod |- | '''[[Liga ng mga Barangay|ABC]] President''' | colspan=3| Enrique Calixto <!-- | {{pangalan ng partido na may kulay|Nonpartisan}} --> |- | '''[[Sangguniang Kabataan|SK]] Presidente''' | colspan=3| Benedict Angeles <!-- | {{pangalan ng partido na may kulay|Nonpartisan}} --> |} === Mga Dating Nahalal na Opisyal === {| class="wikitable" |+Mga Opisyal ng Lungsod ng Pasay (2022–2025) !Pangalan ! colspan="2" |Party |- ! colspan="3" |Kapulungan ng mga Kinatawan |- |[[Tony Calixto|Antonino G. Calixto]] | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="3" |Alkalde ng Lungsod |- |[[Imelda Calixto-Rubiano|Imelda G. Calixto-Rubiano]] | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="3" |City Vice Mayor |- |Waldetrudes Del Rosario | |[[Laban ng Demokratikong Pilipino|LDP]] |- ! colspan="3" |Unang Distrito |- |Mark Anthony Calixto | |[[Lakas–CMD|PDP]] |- |Mary Grace Santos | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Marlon Pesebre | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Ma. Antonia Cuneta | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Albert Abraham Alvina | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Ricardo Santos | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="3" |Ikalawang Distrito |- |Jose Isidro Jr. | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Editha Manguerra | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Donnabel Vendivel | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Jennifer Panaligan | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |King Marlon Magat | |[[Partido Federal ng Pilipinas|PFP]] |- |Angelo Nicol Arceo | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="4" |''Ex officio'' mga miyembro ng Konseho ng Lungsod |- |'''[[Liga ng mga Barangay|ABC]] President''' | colspan="3" |Enrique Calixto |- |'''[[Sangguniang Kabataan|SK]] Presidente''' | colspan="3" |Benedict Angeles |} == Palakasan == Ang Pasay ay tahanan din ng mga lugar ng palakasan tulad ng [[Cuneta Astrodome]], [[SM Mall of Asia Arena]], at Pasay Sports Complex. Ang SM Mall of Asia Arena ay nagdaos din ng ilang mga laban sa [[FIBA|2023 Pandaigdigang Pederasyon ng Basketbol]]. Ang lungsod ay isa rin sa mga lugar ng [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1981|1981]], [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2005|2005]] at [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2019|2019]] [Palaro ng Timog Silangang Asya]. Ang ilang mga barangay sa Pasay ay may basketball court (kabilang ang mga gymnasium). Ang mga badminton court at billiard hall ay itinayo rin sa lungsod. Ang Pasay ay dating tahanan ng [[Manila Polo Club]] hanggang sa ito ay inilipat sa [[Forbes Park, Makati|Forbes Park]], [[Makati]] noong 1949. Ang tanging propesyonal na koponan sa palakasan ng lungsod ay ang [[Pasay Voyagers]], na nakikipagkumpitensya sa [[Maharlika Pilipinas Basketball League]] simula noong [[2018–19 MPBL Datu Cup|ikalawang season]]. ===Unity Run=== Sa [[listahan ng pinakamalaking kaganapan sa pagtakbo]] sa mundo, batay sa bilang ng mga kalahok, isang rekord na 209,000 rehistradong mahilig sa pagtakbo ang lumahok sa 2012 Kahit Isang Araw Lang: Unity Run na nagsimula at nagtapos sa SM Mall of Asia grounds. Nalampasan ng ikalawang edisyon ng karera ang Guinness World record na 116,086 na kalahok na naka-post sa Run for the Pasig River noong Oktubre 10, 2010.<ref>{{cite news|last=Calapre|first=Frank|title=Unity Run sets record participants|url=http://www.manilatimes.net/index.php/sports/top-sports-news/15628-unity-run-sets-record-participants|access-date=Hunyo 6, 2012|work=The Manila Times|date=Enero 23, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120429213620/http://www.manilatimes.net/index.php/sports/top-sports-news/15628-unity-run-sets-record-participants|archive-date=Abril 29, 2012}}</ref> ==Edukasyon== [[File:01337jfCity University of Pasayfvf 01.jpg|thumb|City University of Pasay]] [[File:STI_College_-_Pasay_City.jpg|thumb|STI College - Pasay]] Ang Schools Division Office (SDO) ng Pasay City ay nagpapatakbo ng 18 pampublikong elementarya at 8 hayskul. Ang mga operasyon nito ay nahahati sa apat na distrito: Pasay North, Pasay East, Pasay South, at Pasay West. Ang espesyal na edukasyon ay ibinibigay ng Philippine School for the Deaf at Philippine National School for the Blind, Pasay SPED Center, at isang Alternative Learning System (ALS) center. Maraming pribadong paaralan, kabilang ang mga Katoliko at parokyal na paaralan, ang nagpapatakbo rin sa lungsod, tulad ng [[St. Mary's Academy – Pasay|St. Mary's Academy]], na pinapatakbo ng mga madre ng [[Relihiyoso ng Birheng Maria]]. === Mga Kolehiyo at Unibersidad === {{Columns-list|colwidth=30em| * [[Pamantasan ng Lungsod ng Pasay]] ([[City University of Pasay]]) * [[Pambansang Unibersidad (Philippines)|Pambansang Unibersidad - Mall of Asia]] * [[Maynila Tytana Colleges]] * [[Asian Institute of Maritime Studies]] * Kolehiyo ng Lacson * [[Philippine Law School]] * [[Wesleyan College of Manila]] * [[Arellano University School of Law]] - Mabini Campus * [[Arellano University]] Jose Abad Santos Campus - Pasay Campus * [[Philippine State College of Aeronautics]] * [[Airlink International Aviation School|Airlink International Aviation College]] * Manila Adventist College * Southeastern College * [[STI Colleges|STI College]] Pasay-EDSA * [[San Juan de Dios Educational Foundation|San Juan de Dios College]] * International Electronics and Technical Institute Pasay }} === Mataas na paaralan === Mga hayskul sa lungsod.<ref>{{Banggitin ang web |title=Mga link ng paaralan - Sekundarya |url=https://www.depedpasay.ph/secondary/ |access-date=2023-11-12 |website=Tanggapan ng Dibisyon ng Paaralan - Lungsod ng Pasay |language=en}}</ref> * Mataas na Paaralan ng Pasay City North – Kampus ng M. Dela Cruz * Mataas na Paaralan ng Pasay City South * Mataas na Paaralan ng Pasay City East * Mataas na Paaralan ng Pasay City West * Pambansang Mataas na Paaralan ng Pasay City ("dating tinatawag na Mataas na Paaralan ng Pasay City North – Kampus ng Tramo") * Pambansang Mataas na Paaralan ng Agham ng Lungsod ng Pasay * Pambansang Mataas na Paaralan ng Kalayaan * Pambansang Mataas na Paaralan ng Pangulong Cory "Cory" C. Aquino == Mga kilalang personalidad == *[[Marcela Marcelo]], Rebolusyonaryong Heneral *[[Francisco Coching]], [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa Sining Biswal, ilustrador ng komiks at manunulat *[[Juan Salcedo, Jr.]], [[National Scientist of the Philippines]] para sa Nutrisyon at Pampublikong Kalusugan *[[Ramon Jacinto]], negosyante, musikero, at dating opisyal ng gobyerno *[[Darwin Ramos]], [[Lingkod ng Diyos]] *[[Alejandro D. Aclan]], Katoliko [[auxiliary bishop]] para sa [[Roman Catholic Archdiocese of Los Angeles|Archdiocese of Los Angeles]] *[[Eli Soriano]], Pilipinong mangangaral at [[televangelist]] *[[Maricel Soriano]], artista *[[Wilfred Steven Uytengsu]], presidente at CEO ng Alaska Milk Corporation *[[Lisa Macuja-Elizalde]], prima ballerina; noong 1984, naging unang Pilipino at unang dayuhang soloista na sumali sa [[Kirov Ballet]] *[[Anita Linda]], artista sa pelikula *[[Sharon Cuneta]], mang-aawit, artista, at host ng telebisyon *[[Pablo Cuneta]], dating [[mayor ng Pasay]] (pinakatagal na naglilingkod na alkalde), ama ni Sharon Cuneta *[[John Lloyd Cruz]], artista *[[Bernard Palanca]], artista *[[Josephine Roberto]], pop singer *[[Carl Guevara]], aktor at modelo *[[Chariz Solomon]], artista at personalidad sa telebisyon *[[Nina Girado]], pop/R&B singer, paminsan-minsang songwriter, record producer, TV at radio personality sa [[ABS-CBN]] *[[Maricel Laxa]], komedyante at aktres *[[Vhong Navarro]], komedyante, dancer, member ng Streetboys *[[Wacky Kiray]], stand-up comedian at TV host *[[Diego Llorico]], aktor *[[Junna Tsukii]], [[Mga Pilipino sa Japan|Pilipino-Hapones]] [[karateka]] *[[King Girado]], mang-aawit, musikero, modelo, at aktor *[[Michael DiGregorio]], manlalaro ng basketball *[[Mike Cortez]], assistant coach ng [[Blackwater Bossing]] *[[Rodney Brondial]], manlalaro ng basketball *[[Ryan Araña]], dating manlalaro ng basketball *[[Yousef Taha]], manlalaro ng basketball *[[Celeste Cortesi|Silvia Celeste Cortesi]], modelo ng [[Mga Pilipinong Italyano|Pilipino-Italyano]] at Miss Universe Philippines 2022 *[[Fernando Lopez]], dating ika-3 at ika-7 [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas]] *[[Jose Feria]], ika-109 [[Katuwang Mahistrado ng Korte Suprema ng Pilipinas]] *[[Johnny Monteiro]], artista *[[Gil de Leon]], aktor at ama ni Christopher de Leon *[[César Ramírez (aktor)|Cesar Ramirez]], artista == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Metro Manila}} {{Roxas Boulevard}} {{pilipinas-stub}} [[Kaurian:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Pasay]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Kalakhang Maynila]] at4xolaxsnfkedsueqzxyn2i6q60vgo 2214292 2214291 2026-07-03T02:24:56Z ~2026-37929-56 163601 /* Palakasan */ 2214292 wikitext text/x-wiki :''Tumuturo rito ang Pasay. Pasay rin ang dating pangalan ng ngayon ay nakikilala bilang [[Arnaiz Avenue]].'' {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Pasay | native_name = ᜉᜐᜌ᜔ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Pic geo photos - ph=mm=pasay=bay city skyline - aerial shot from cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG | photo1b = Pasay City Mall and Public Market 12152022 113238.jpg | photo2a = Pasay City Hall 11242022 112930.jpg | photo2b = 04294jfSales Interchange Taguig Pasay Cityfvf 41.jpg | photo3a = BayCityjf0491 17.JPG | photo3b = Pasay Rotonda 01072023 110418.jpg | size = 250 | position = center | spacing = 1 | color = transparent | border = 0 | foot_montage = (From top, left to right: Aerial view of Pasay • Pasay City Mall and Market • Pasay City Hall • Pasay Welcome Sign • Bay City • Pasay Rotonda) }} | sealfile = | locatormapfile = Ph_locator_ncr_pasay.png | caption = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na nagpapakita ng lokasyon ng Pasay | region = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] | province = | districts = Mag-isang distrito ng Pasay | barangays = 201 | class = Unang klase | founded = [[Disyembre 2]], [[1863]] | website = [http://www.pasay.gov.ph www.pasay.gov.ph] | mayor = Imelda Calixto-Rubiano | vice_mayor = Noel del Rosario | cityhood = [[Hunyo 21]], [[1947]] | language = [[Wikang Tagalog|Tagalog]]<br>[[Taglish]] | areakm2 = 19 | pop2000 = 354908 | popden2000 = 18679 | coordinates = }} Ang '''Pasay''' ay isa sa mga lungsod sa [[Kalakhang Maynila]] sa [[Pilipinas]]. Napaliligiran ito ng [[Maynila]] sa hilaga, [[Lungsod ng Makati]] sa hilagang-silangan, [[Taguig|Lungsod ng Taguig]] sa silangan at [[Parañaque|Lungsod ng Parañaque]] sa timog. Sa Kasalukuyan, nasa lungsod ng Pasay ang gusali ng [[Senado ng Pilipinas|Senado]], ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]], at ang [[SM Mall of Asia]]. Isa sa mga orihinal na apat na lungsod ng Kalakhang Maynila ang Pasay. Hinggil sa pagiging malapit nito sa Maynila, naging mabilis na lugar na urbano noong [[Panahon ng mga Amerikano sa Pilipinas|Panahon ng mga Amerikano]] sa Pilipinas. ==Pinagmulan ng Pangalan== Isinunod ang pangalan ng lungsod ng Pasay, dayang-dayang Pasay, isang prinsesa mula sa Kaharian ng Namayan.<ref name="DOT">[http://itsmorefuninthephilippines.com/pasay-city-2 It's More Fun in the Philippines]</ref> *May isa pang alamat na nagmumungkahi na ang lungsod ay ipinangalan kay Pasay, isa sa mga anak ni Tagkan, isang pinuno ng Namayan. Nagmana siya ng mga teritoryo na kinabibilangan ng kasalukuyang lungsod.<ref name="Dery2001"/><ref name="nick" /><ref name="Huerta" /> *Mayroon ding romantikong alamat kung saan isang lalaking nagngangalang Jose ang malakas na sumigaw ng "Paz-ay!" sa puntod ng kanyang mayamang minamahal, si Paz, na sumisimbolo sa kanilang bawal na pag-ibig at sa kalaunan ay pagkamatay ni Paz dahil sa kalungkutan. Bilang pagpupugay, pinangalanan ng mga magulang ni Paz ang kanilang hacienda na ''Paz-ay'' o ''Pasay''.<ref name="esq">{{cite web|url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/story-names-cities-of-manila-a00304-20191021-lfrm|title=Isang Maikling Kasaysayan sa Likod ng Pangalan ng Bawat Lungsod ng Metro Manila|date=Oktubre 21, 2019|access-date=Abril 9, 2019|website=Esquire Magazine}}</ref><ref name="travelcity" /> *Naniniwala ang ilang historyador na ang lungsod ay ipinangalan sa halamang gamot na ''pasaw'' ([[Pseuderanthemum reticulatum]]) na dating tumubo nang sagana doon.<ref name="travelcity">{{cite book|url=https://www.pasay.gov.ph/Resources/FINAL%20PASAY%20FULL%20BOOK_small.pdf|title=Pasay: Pag-usbong ng Lungsod ng Paglalakbay|publisher=Media Touchstone Ventures, Inc.|last=Velasco|first=Melandrew|date=Hunyo 2019|access-date=Abril 12, 2024|isbn=978-621-8047-16-7}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *Ayon sa Amerikanong historyador na si [[Austin Craig]], ang Pasay ay kilala bilang ''Javan Pasar'', isang pagkopya ng salitang [[Arabic|Arabic]] na ''bazar'' dahil ang bayan ay isang pamilihan.<ref name="RizalProvinceDirectory1934">{{Banggitin ang aklat |last=Salonga |first=Isayas |url=https://quod.lib.umich.edu/p/philamer/aar6353.0001.001 |title=direktoryo ng Rizal Province |publisher=[[University of Michigan]] Digital Collections |year=1934 |volume=1 |location=[[Manila]]|access-date=Abril 20, 2024}}</ref>{{rp|page=[https://quod.lib.umich.edu/p/philamer/aar6353.0001.001/117?rgn=full+text&view=image 117]}} *Noong panahon ng kolonyal, ang Pasay ay binaybay bilang "Pasai", pagkatapos ng [[Samudera Pasai Sultanate|Malay historical kingdom]] sa [[Sumatra]], kasalukuyang [[Indonesia]].<ref>{{cite map |title=Southern Suburbs of the City of Manila and Vicinity, including the towns of Santa Ana, San Pedro Macati, at Pasai. Ipinapakita ang mga Insurgent Trench. |url=https://www.gop.com.ph/philippine-clients/antique-maps/southern-suburbs-of-the-city-of-manila-and-vicinity-including-the-towns-of-santa-ana-san-pedro-macati-and-pasai-showing-insurgent-trenches-full-text-descriptions/ |year=1899 |last1=MacArthur|first1=Arthur|author-link1=Arthur MacArthur Jr.|last2= Haan|first2= W.G.|author-link2=William G. Haan|author3= Lamar [draw.]|last4=Graham|first4=A.B |publisher=Government Printing Office, Washington D.C. |access-date=Abril 12, 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://hapihumanist.org/2017/09/14/philippine-original-place-names/|title=Mga Orihinal na Pangalan ng Lugar sa Pilipinas|date=Setyembre 14, 2017|access-date=Abril 12, 2025|website=Humanist Alliance Philippines, International|author=HAPI Admin}}</ref> ==Kasaysayan== === Maagang kasaysayan === {{Tingnan din|Namayan|Maynila (historical polity)}} [[File:Map of Namayan.png|left|thumb|Mapa of Namayan (kulay pink) noong 1470 sa ilalim ng pamamahala ng Lakan Tagkan. Ipinakita ang Pasay bilang bahagi ng Namayan, na iniregalo sa iligal na anak ni Tagkan na si Pasay.<ref name="nick">{{Cite book |last=Joaquin |first=Nick |url=https://books.google.com/books?id=zuGeOwAACAAJ |title=Manila, My Manila: A History for the Republic Philippines |date=1990 | |language=en}}</ref><ref name="Huerta">{{cite book |last=Huerta |first=Felix, de |author-link=Felix Huerta |title=Estado Geografico, Topografico, Estadistico, Historico-Religioso de la Santa y Apostolica Provincia de San Gregorio Magno |publisher=I8 Sanchez Comptaño | |location=Binondo}}</ref>]] Sa lokal na katutubong kasaysayan tungkol sa panahon bago dumating ang mga mananakop na Espanyol, Sinasabing ang Pasay ay bahagi ng [[Namayan]] (minsan tinatawag ding Sapa), isang [[kompederasyon]] ng mga [[Barangay noong Prekolonyal]] na umano'y kumokontrol sa teritoryong umaabot mula [[Manila Bay]] hanggang [[Laguna de Bay]], at nang dumating ang mga Espanyol, kalaunan ay nakilala bilang Santa Ana de Sapa (sa kasalukuyan ay [[Santa Ana, Maynila]]).<ref name="Dery2001">{{cite book | last = Dery | first = Luis Camara | title = A History of the Inmarculate | publisher = New Day Publishers | date = 2001 | location = Quezon City | isbn = 978-971-10-1069-0 }}</ref><ref name="Huerta"/> ===Panahon ng kolonyal na Espanyol=== Noong Mayo 19, 1571, pormal na kinuha ni [[Miguel López de Legazpi]] ang [[Rajahnate ng Maynila]] at ang mga nakapalibot na pamahalaan nito sa pangalan ng korona ng Espanya.{{citation needed|date=Nobyembre 2020}} Sa maraming orden ng relihiyon na dumating, ang [[Augustinian Order]] ang pangunahing gumanap sa ebanghelisasyon ng Pasay. Dahil sa kontrol nila sa Pasay, ginawa nilang isang malawak na lupain ng agrikultura ang lugar na kilala bilang Hacienda de Meysapan.<ref name="travelcity" /> Ang parokya ng Pasay ay pinamahalaan mula sa lumang kabisera ng Namayan, na pinalitan ng pangalang Santa Ana de Sapa, na nasa ilalim ng hurisdiksyon ng [[Order of Friars Minor|Franciscans]]. Ang pangako ng espasyo sa [[Langit]] ang nag-udyok sa mga unang katutubong nakumberte na mag-abuloy ng kanilang mga ari-arian sa Simbahan, kasama ang alamat na nagsasalaysay kung paano ibinigay ng isang nabinyagan na Pasay sa kanyang higaan ng kamatayan ang kanyang malawak na ari-arian sa mga Agustino. Karamihan sa Pasay ay napunta sa mga kamay ng prayle sa pamamagitan ng donasyon o pagbili; maraming katutubo ang napilitang ibenta ang kanilang mga ari-arian upang makayanan ang mahigpit na mga pagpapataw ng kolonyal. Noong 1727, pormal na sinakop ng mga Agustino ang Pasay at inilipat ito mula sa [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana de Sapa]] patungong [[Malate, Maynila|Malate]], partikular na sa ilalim ng hurisdiksyon ng [[Simbahan ng Malate|Parokya ng Nuestra Señora de los Remedios]].<ref name="aimhigh2008" /> Noong 1815, inihiwalay ang Pasay mula sa Malate.<ref name="RizalProvinceDirectory1934" /> Noong 1862, ang mga kilalang residente ng Pasay ay nagsumite ng isang petisyon upang hawakan nang nakapag-iisa ang kanilang mga usaping pampulitika at pangrelihiyon, na nagmumungkahi na palitan ang pangalan ng bayan na ''"Pineda"'', bilang parangal kay ''[[Don (honorific)|Don]]'' Cornelio Pineda, isang Espanyol na [[hortikulturista]] na kanilang tagapagtaguyod. Noong Disyembre 2, 1863, sa rekomendasyon ni [[Arsobispo ng Maynila|Arsobispo ng Maynila]] Gregorio Melitón Martínez Santa Cruz, pinagkalooban si Pineda ng sarili nitong charter ng munisipyo, at ang petsang ito ay ipinagdiriwang taun-taon bilang opisyal na araw ng pundasyon ng lungsod. === Rebolusyonaryong panahon ng Pilipinas === {{unreferenced section|date=February 2022}} Ang Pasay ay gumawa ng maraming bayani noong [[Philippine Revolution]]. Ang [[Katipunan]], ang organisasyong itinatag ni [[Andrés Bonifacio]] na nanguna sa rebolusyon, ay may isang kabanata sa Pineda na inorganisa nina Pascual Villanueva, Jacinto Ignacio, at Valentin Ignacio. Ilang kababaihan din ang lumaban para sa layunin ng [[Katipunan]] kasama na si [[Marcela Marcelo]]. Ang pagbitay kay [[José Rizal]], na sumulat ng mga nobelang ''[[Noli me tangere (nobela)|Noli Me Tangere]]'' at ''[[El Filibusterismo]]'' (itinuring na mapanghimagsik ng pamahalaang kolonyal) noong Disyembre 30, 1896, ang nagpasiklab ng Rebolusyon. ===Panahon ng kolonyal na Amerikano=== Samantala, idineklara ni Heneral [[Emilio Aguinaldo]] ang kalayaan ng [[Unang Republika ng Pilipinas]] noong Hunyo 12, 1898, at naglabas ng mga atas na nagbibigay ng reorganisasyong pampulitika sa bansa. Dahil dito, si ''Don'' Catalino ang naging unang ''Presidente municipal'' ng Pasay (katumbas ng kasalukuyang Mayor).{{citation needed|date=Agosto 2024}} Si Pineda ay ginawang command outpost ng ''Primera Zona de Manila'' sa ilalim ni Heneral [[Mariano Noriel]], ngunit umapela si Heneral [[Wesley Merritt]] na ibigay ang outpost ng Pineda sa mga Amerikano upang mas mapalapit sila sa mga linya ng Espanya. Sa pag-aakalang ang mga Amerikano ay mga kaalyado, umalis si Noriel sa Pineda noong Hulyo 29, na nagpapahintulot sa Amerikanong Heneral Greene na lumipat. Nang tuluyang mabihag ang Intramuros, pinagkaitan ang mga Pilipino ng pagpasok sa napapaderang lungsod.{{citation needed|date=Agosto 2024}} Simula noon, sumiklab ang tensyon sa pagitan ng mga tropang Pilipino at Amerikano, kung saan ang magkabilang panig ay itinalaga ang kani-kanilang sona ngunit wala sa kanila ang sumunod sa mga hangganan. Noong gabi ng Pebrero 4, 1899, apat na Pilipino ang tumawid sa linya ng Amerika sa [[Santa Mesa, Maynila]], at nagpalitan ng putok, na nagdulot ng [[Digmaang Pilipino-Amerikano]].{{citation needed|date=Agosto 2024}} Noong Mayo 19, 1899, muling binigyan ng pamumuno si Heneral Noriel sa Pineda. Noong Hunyo, muntik nang matalo ni Noriel kasama si Heneral Ricarte ang mga puwersang Amerikano kung sinamantala nila ang pagkaubos ng kaaway sa Labanan sa Las Piñas. Sa halip, ang kanilang mga puwersa ay inatake ng mga karagdagang sundalong Amerikano at binomba ng mga barkong pandigma. Pinilit sila ng pag-atake na iwanan si Pineda sa pananakop ng mga pwersang Amerikano.{{citation needed|date=August 2024}} [[File:Fabian de la Rosa, Pasay Beach, Manila.jpg|thumb|left|''Pasay beach, Manila'', oil on board ni [[Fabián de la Rosa]], 1927]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157017.jpg|thumb|left|Aerial view ng Pasay, circa 1930s]] Noong Hunyo 11, 1901, isinama si Pineda sa [[Rizal (lalawigan)|Lalawigan ng Rizal]]. Si Pascual Villanueva ay itinalaga bilang municipal president. Noong Agosto 4, 1901, nagpasa ng resolusyon ang konseho ng munisipyo ng Pineda na nagpepetisyon na ibalik ang orihinal na pangalan ng Pasay. Noong Setyembre 6, 1901, ang [[Komisyon ng Pilipinas]], sa kahilingan ng mga mamamayan, ay nagpasa ng Batas Blg. 227 na nagpapalit ng pangalan ng Pineda pabalik sa Pasay.<ref>{{cite PH act| chamber = Act| number = 227| url = http://lawyerly.ph/laws/view/l8b8a| title = Isang Batas na Nagpapalit ng Pangalan ng Pueblo ng Pineda, sa Lalawigan ng Rizal, patungong Pasay| date = Setyembre 6, 1901| access-date = Disyembre 2, 2017| publisher = Lawyerly.ph| archive-date = Disyembre 2, 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20171202102818/http://lawyerly.ph/laws/view/l8b8a| url-status = live}}</ref> Pagkalipas ng dalawang taon, noong Oktubre 12, 1903, pinagsama ng Batas Blg. 942 ang Pasay sa katimugang munisipalidad ng Malibay, na nagpalawak ng teritoryo nito.<ref>{{cite PH act|chamber=Act|number=942|date=Oktubre 12, 1903|url=http://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima|access-date=Disyembre 2, 2017|publisher=Lawyerly.ph|archive-date=Disyembre 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171202102820/http://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|url-status=live}}</ref> May populasyon na 8,100 noong 1903, ang Pasay ay inilagay sa ilalim ng ikaapat na uri kategorya kasama ang 9 na iba pang munisipalidad. Ang mga lupang prayle, na noon ay isinasyonalisa, ay ginawang mga subdibisyon. Di-nagtagal, ang Pasay Real Estate Company ay nag-alok ng mga lupang prayle bilang mga lote na residensyal para ibenta o paupahan sa mga dayuhang mamumuhunan. Nag-install ng mga linya ng koreo, telegrapo, at telepono, at itinatag ang mga sangay ng Philippine Savings Bank. Noong 1907, natapos ang isang first-class na kalsada mula Pasay hanggang Camp Nichols. Ang iba ay inayos kabilang ang lumang Avenida Mexico, na ngayon ay tinatawag na [[Taft Avenue]] extension. Bumuti ang mga serbisyo sa transportasyon. Kabilang sa mga unang bus na bumibiyahe patungong Pasay ay ang Pasay Transportation, Raymundo Transportation, Try-tran, at Halili Transit. Pagsapit ng 1908, ang mga linya ng [[Meralco]] [[tranvia]] (electric [[tram]] car) ay nag-uugnay sa Pasay sa [[Intramuros]], [[Escolta Street|Escolta]], [[San Miguel, Maynila|San Miguel]], San Sebastian, at [[San Juan, Metro Manila|San Juan]]. Naglunsad ng mga sasakyan sa mga lansangan, sinusubukan ang kanilang pinakamataas na bilis na {{convert|20|kph|abbr=on}} sa Taft Avenue.{{citation needed|date=August 2024}} Noong Abril 11, 1914, si Cora Wong, isang nars sa Chinese General Hospital, ang naging unang babae sa Pilipinas na lumipad bilang pasahero sa isang paglipad kasama si [[Tom Gunn]] sa isang Curtiss seaplane sa Pasay Beach.{{citation needed|date=August 2024}} ===Panakop ng mga Hapones === [[File:City of Greater Manila map.jpg|thumb|Mapa ng Lungsod ng Greater Manila noong 1942, na naglalarawan sa hilagang bahagi ng kasalukuyang Pasay, habang ang katimugang bahagi ay nasa ilalim ng reserbasyon militar na ''Sakura Heiyei''.]] [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay dumating at noong Disyembre 26, 1941, naglabas si Heneral [[Douglas MacArthur]] ng isang proklamasyon na nagdedeklara sa Maynila at mga suburb nito (Caloocan, Quezon City, San Juan, Mandaluyong, Makati, at Pasay) bilang isang [[open city]]. Noong Araw ng Bagong Taon 1942, si Quezon, habang nasa [[Corregidor]], ay itinatag ang [[Lungsod ng Kalakhang Maynila]], kung saan ang Pasay, kasama ang iba pang kalapit na bayan ng Rizal, ay pinagsama sa Maynila at [[Lungsod ng Quezon]].<ref name="emb">{{cite web|title=Kaligirang Pangkasaysayan|url=http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|website=DENR - Kawanihan ng Pamamahala ng Kapaligiran - Pambansang Rehiyon ng Punong Lungsod|access-date=Mayo 29, 2022|archive-date=Abril 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402134109/http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite PH act|chamber=EO|number=400, s. 1942|title=Paglikha ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Enero 1, 1942|access-date=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/|archive-date=Hulyo 1, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220701173652/https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/|url-status=live}}</ref> Tinawag niya ang kanyang kalihim na si [[Jorge B. Vargas]] at hinirang siya sa pamamagitan ng utos tagapagpaganap na "Alkalde ng Kalakhang Maynila". Ang alkalde ng Pasay noon ay si Rufino Mateo, na siyang kasabay na pinuno ng distrito ng Pasay sa ilalim ng Lungsod ng Kalakhang Maynila, na namamahala sa isang bayan na may mahigit 55,161 katao. Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, maraming Pasayeño ang sumali sa laban laban sa mga Hapones. Si Jose P. Maibag, na ipinanganak at lumaki sa Pasay, ang nagpasimula ng mga underground networking. Si Carlos Mendoza, isang residente ng Barrio San Roque, kasama ang 14 na iba pa, ay bumuo ng isang mobile broadcasting station na tinatawag na "The Voice of Juan dela Cruz." Noong Hulyo 11, 1942, nahuli ng pulisya militar ng Hapon ang grupo. Si Carling Mendoza, alyas Juan de la Cruz" at iba pang miyembro ng grupo ay dinala sa [[Manila City Jail|lumang Bilibid Prison]] at pinahirapan. Kinailangang gawing muli ng Pasay ang mga karatula sa buong bayan, at inutusan ang Filipino na mangibabaw kaysa sa Ingles. Ang wikang pambansa ay naging pangunahing asignatura sa kurikulum ng sekondarya, habang ang Hapon ay itinuro rin sa lahat ng antas ng edukasyon. Noong Oktubre 14, 1943, idineklara ng Japan ang [[Ikalawang Republika ng Pilipinas]]. Samantala, ang pagkain ay naging napakakaunti kaya't tumaas ang mga presyo. Ang mga residente ng Pasay ay nagsimulang lumipat mula sa lungsod patungo sa mga probinsya sa labas. Ang [[Pwersa ng pananakop ng mga Hapones sa Pilipinas]] ay binuwag ang Lungsod ng Greater Manila noong 1944 sa pamamagitan ng pagtatatag ng [[Philippine Executive Commission]] upang pamahalaan ang mga nasasakupang rehiyon sa bansa, kaya't pinaghiwalay ang mga pinagsamang lungsod at bayan, kung saan ang Pasay ay bumalik sa lalawigan ng Rizal. Sa kalagitnaan ng Pebrero hanggang unang bahagi ng Marso 1945, habang ang pinagsamang pwersa ng Allied ay nagsimulang magtagpo patungo sa lugar ng Maynila pahilaga. mula sa timog, ang Pasay ay nagdusa ng matinding pinsala sa loob ng isang buwang [[Labanan sa Maynila (1945)|Labanan sa Maynila]], at maraming residente ang namatay dahil sa mga Hapones o sa pakikipaglaban mula sa pinagsamang puwersang Pilipino at Amerikano. Noong Pebrero 27, 1945, inilipat ni Heneral MacArthur ang pamamahala kay Pangulong [[Sergio Osmeña]]. Isa sa mga unang ginawa ni Osmeña ay ang pagbuwag sa Lungsod ng Kalakhang Maynila. Pagkatapos ay itinalaga niya si [[Juan Salcedo Jr.]], na ipinanganak sa Pasay noong 1904, bilang Direktor ng Kalusugan ng Pilipinas, at pagkatapos ay bilang ehekutibong opisyal ng Pangasiwaan ng Rehabilitasyon ng Pilipinas na namamahala sa pambansang pagbangon mula sa pinsalang dulot ng pananakop ng mga Hapones. Itinalaga ni Osmeña si Adolfo Santos bilang bise alkalde ng Pasay bago ang digmaan, kapalit ng kasalukuyang Moises San Juan na namatay noong digmaan. Naglabas din siya ng isang utos ehekutibo na magbubuwag sa Lungsod ng Kalakhang Maynila na epektibo noong Agosto 1, 1945, kaya ibinalik ang katayuan ng Pasay bago ang digmaan bilang isang munisipalidad ng Rizal.<ref name="eo58">{{cite PH act|chamber=EO|number=58, s. 1945|title=Pagbabawas ng Teritoryo ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Hulyo 26, 1945|access-date=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/|archive-date=Marso 8, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308195829/https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/|url-status=live}}</ref> ===Kalayaan ng Pilipinas=== ====Pagiging Lungsod==== {{main|Mga Lungsod ng Pilipinas}} Si Ignacio Santos-Diaz, isang kongresista mula sa [[Unang distrito ng kongreso ni Rizal|unang distrito ng Rizal]], ay nagtulak para sa pagbabago ng bayan bilang isang lungsod at ipangalan ito kay Rizal. Ang Batas Republika Blg. 183 ay nilagdaan bilang batas ni Pangulong [[Manuel Roxas]] noong Hunyo 21, 1947, na opisyal na nagtatag ng '''Lungsod ng Rizal''',<ref name="RA183">{{cite PH act |chamber=RA |number=183 |title=Isang Batas na Lumilikha ng Lungsod ng Rizal |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno183.html |access-date=Abril 3, 2018 |language=en |date=Hunyo 21, 1947 |archive-date=Oktubre 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014174516/http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno183.html |url-status=live }}</ref> na ipinangalan kay [[José Rizal]], kasama si Mateo Rufino bilang alkalde at isang populasyon na 88,738. Noong Hunyo 1948, ang kita ng lungsod ay {{Philippine peso|472,835|1948}}. Ngunit hindi matanggap ng mga residente ang bagong pangalan ng kanilang lungsod. Pagkatapos ng dalawang taon, walong buwan, at labindalawang araw ng pagsubok, nanaig ang nakagawian at si Eulogio Rodriguez Jr., ang kahalili ni Santos-Diaz, ay naghain ng isang panukalang batas na nagbabalik sa lungsod sa orihinal nitong pangalan. Noong Hunyo 7, 1950, nilagdaan ni Pangulong [[Elpidio Quirino]], na dating residente ng Pasay, ang Batas Republika Blg. 437, na nagpabago sa pangalan ng Lungsod ng Rizal patungong '''Lungsod ng Pasay'''.<ref name="RA437">{{cite PH act |chamber=RA |number=437 |title=Isang Batas na Nagpapabago sa Pangalan ng Lungsod ng Rizal patungong Lungsod ng Pasay |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno437.html |access-date=Abril 3, 2018 |language=en |date=Hunyo 7, 1950 |archive-date=Enero 28, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180128150033/http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno437.html |url-status=live }}</ref> Ito rin ay noong dekada 1940 nang itayo ang mga bahay ng pananampalataya sa iba't ibang bahagi ng Pasay. Kabilang sa mga ito ang Simbahan ng Mahal na Birhen ng mga Hapis, ang Libreria de San Pablo Catholic Women's League, ang Caritas, ang sentro ng nutrisyon, at ang groto ng Mahal na Birhen ng Lourdes. Noong 1951, dalawang parokya ang itinatag: ang Parokya ng San Isidro Labrador at ang Parokya ng San Rafael. Nang panahong iyon, ang lungsod ay muling naging sentro ng abyasyon ng bansa nang magbukas ang mga pinto nito noong 1948, ang tinatawag ngayong [[Ninoy Aquino International Airport]]. Noong Hunyo 14, 1955, nabawi ng Pasay ang kapangyarihan nitong pumili ng pinuno nito. Tumakbo si [[Pablo Cuneta]] laban sa dating Alkalde na si Adolfo Santos at naging unang halal na alkalde ng lungsod. Noong 1959, muli siyang nangampanya at nanalo laban sa kanyang dating bise alkalde, si Ruperto Galvez. Noong Disyembre 30, 1965, nanumpa si Ferdinand Marcos bilang Pangulo ng Pilipinas, kasama si [[Fernando Lopez]], isang residente ng Pasay, bilang bise presidente. Mula sa sandaling iyon, si [[Imelda Marcos|Imelda Romualdez Marcos]], ang noo'y Unang Ginang, ay nasangkot sa mga pambansang usapin. Sa hilagang hangganan ng Pasay, sinimulan niyang punuin ang tabing-dagat sa Manila Bay upang itayo ang [[Cultural Center of the Philippines]]. Sa mga huling dekada, nagdagdag siya ng tatlo pang arkitektural na eksibit sa mga narekober na lupa sa Pasay: ang [[Tanghalang Francisco Balagtas|Folk Arts Theater]], [[Manila Film Center]], at ang [[Philippine International Convention Center]], at kalaunan ay ang PhilCite Exhibition Hall, ang batayan ng tinatawag ngayong [[Star City (amusement park)|Star City]]. Gayunpaman, ang lungsod ay inaayos din bilang isang sentro ng telebisyon para sa bansa, dahil noong 1958, binuksan ng [[ABS-CBN]] ​​ang mga bagong-bagong studio ng telebisyon sa kung ano ngayon ang [[Roxas Boulevard]], na kalaunan ay ibinigay ito noong 1969 sa [[Radio Philippines Network]], na gumamit sa kanila hanggang sa isang sunog noong 1973 na sumira sa mga studio, dahil lumipat ang ABS-CBN pahilaga sa Quezon City kasabay ng pagbubukas ng [[ABS-CBN Broadcasting Center|kasalukuyang mga studio at opisina]]. Noong 1967, nanalo si Jovito Claudio sa halalan ng lungsod bilang punong ehekutibo laban kay Pablo Cuneta. Nang sumunod na taon, isang [[Tangkang pagpatay kay Pope Paul VI|tangkang pagpatay]] ang naganap sa Pasay nang sugurin ng isang pintor na surrealista ng Bolivia si [[Pope Paul VI]], gamit ang isang kutsilyo na tumatagos sa kanyang dibdib. Noong 1971, muling nahalal si Cuneta bilang alkalde ng lungsod ng isang lumalaking lungsod na may halos 90 libong katao. ====Panahon ng batas militar==== {{kailangan ng higit pang mga pagsipi seksyon|petsa=Hulyo 2019}} Noong Disyembre 7, 1972, halos dalawang buwan matapos ideklara ang batas militar, isang mamamatay-tao ang nagtangkang patayin si Imelda Marcos sa Pasay, sa live na telebisyon, habang si Gng. Marcos ay namamahagi ng mga premyo sa mga nanalo sa Pambansang paligsahan sa Pagpapaganda at Kalinisan. Nagtamo siya ng ilang mga sugat at bali ng mga kuko ngunit sa pangkalahatan, nakaligtas siya nang walang pinsala mula sa malapit na engkwentro. Sa ikalawang anibersaryo ng batas militar, inilabas ni Marcos ang Presidential Decree No. 557, na nagdedeklara sa bawat baryo sa bansa bilang mga barangay.<ref>{{cite PH act |chamber=PD |number=557 |title=Na nagdedeklara sa lahat ng baryo sa Pilipinas bilang mga Barangay, at para sa iba pang mga layunin |url=https://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1974/pd_557_1974.html |website=The LawPhil Project |publisher=Arellano Law Foundation |access-date=Enero 6, 2020 |date=Setyembre 21, 1974 |archive-date=Enero 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200109142404/https://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1974/pd_557_1974.html |url-status=live }}</ref> Hindi nagtagal matapos maipatupad ang atas, inatasan ng Metropolitan Manila Commission at ng Department of Local Government ang Pasay na lumikha ng sarili nitong mga barangay. Bilang tugon, iniutos ni Mayor Cuneta ang paglikha ng 487 na barangay. Sa matatag na mungkahi ni [[Kalihim ng Interyor at Lokal na Pamahalaan|Kalihim ng Lokal na Pamahalaan at Pagpapaunlad ng Komunidad]] Jose Roño, ang bilang ng mga barangay ay binawasan sa dalawang daan, na inorganisa sa ilang sona. Noong Nobyembre 7, 1975, hinirang ni Marcos ang Unang Ginang, si Imelda, bilang [[gobernador ng Metro Manila]]. Pinagsama ng pederasyon ang 13 bayan at 4 na lungsod kabilang ang Pasay, na inalis mula sa lalawigan ng Rizal, sa bisa ng Presidential Decree No. 824.<ref name="PD824">{{cite PH act|chamber=PD|number=824|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|title=Paglikha ng Metropolitan Manila at ng Metropolitan Manila Commission at para sa Iba Pang Layunin|date=Nobyembre 7, 1975 |access-date=Hulyo 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312121648/http://lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|archive-date=Marso 12, 2016|url-status=live}}</ref> Pasay ang lungsod na naging punong-abala ng [[Miss Universe 1974]], ang unang pagkakataon na ginanap ang kaganapang ito sa umaga at sa Asia Pacific, at sa gayon ay naging sentro ng atensyon sa buong mundo bago ang araw ng patimpalak.<ref>{{cite news|last1=Requintina|first1=Robert|title=Pinaplano ng PH ang MOA o Philippine Arena bilang lugar para sa Miss Universe 2016|url=http://tempo.com.ph/2016/08/02/ph-eyes-moa-or-philippine-arena-as-venue-for-miss-universe-2016/|newspaper=Tempo|access-date=Agosto 2, 2016|language=en, fil|date=Agosto 2, 2016|archive-date=Mayo 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190512165302/http://tempo.com.ph/2016/08/02/ph-eyes-moa-or-philippine-arena-as-venue-for-miss-universe-2016/|url-status=live}}</ref> Pagkalipas ng kalahating dekada, ang unang pamilya ng lungsod ay sumikat sa buong bansa sa larangan ng musika: Si [[Sharon Cuneta|Sharon]], ang noo'y batang anak na babae ng alkalde, ay sumikat bilang isang mang-aawit sa paglabas ng LP na ''DJ's Pet''. Noong Disyembre 22, 1979, kasama ang [[Maynila]], [[Lungsod ng Quezon]], [[Caloocan]], at iba pang mga lungsod sa bansa, ang Pasay ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado. Noong 1981, binuksan ng LRT Line 1 ang mga istasyon nito sa Pasay, kasama ang [[estasyon ng Baclaran|Baclaran terminal]] nito sa hangganan ng Parañaque, na nagmarka ng pagbabalik sa mabilis na riles sa lungsod. ====EDSA people power==== {{kailangan ng mas maraming sitasyon sa seksyon|petsa=Hulyo 2019}} Nagbago ang sitwasyon sa lungsod pagkatapos ng [[Rebolusyong People Power]]. Iniwan ni Cuneta ang kanyang pwesto upang palitan ng dalawang acting mayor, sina Eduardo Calixto at Norman Urbina, ngunit muling nahalal noong 1988 at naglingkod ng tatlong karagdagang termino, bago ipinasa kay [[Jovito Claudio]] noong 1998. Sa pagtatapos ng kanyang termino, siya ang pinakamahabang alkalde ng lungsod. Si Claudio, na pinalitan mismo ng noo'y bise alkalde na si [[Wenceslao Trinidad|Wenceslao "Peewee" Trinidad]] noong [[2000 halalan sa pagpapatalsik sa pagka-alkalde ng Pasay|2000]], ay nasaksihan ang pagtatayo ng katimugang dulo ng [[MRT Line 3 (Metro Manila)|MRT Line 3]] sa lungsod, na konektado sa LRT Line 1 sa kahabaan ng Taft Avenue, at ang Pasay City General Hospital at [[Ninoy Aquino International Airport Terminal 2]] ay parehong binuksan sa publiko. Ang lahat ng ito at iba pang mga proyekto ay nag-udyok ng isang bagong panahon ng paglago sa lungsod na nagpapatuloy hanggang sa araw na ito. Ang EDSA Entertainment Complex, na matatagpuan sa kanluran ng lungsod sa kahabaan ng [[EDSA]], ilang milya lamang ang layo mula sa [[Baclaran]], [[Parañaque]], sa loob ng maraming taon ay kilalang-kilala para sa mga adult entertainment, kabilang ang [[prostitusyon]].<ref>{{cite web |last1=Coorlim |first1=Leif |title=Sinusubaybayan ng mga undercover journalist ang maruming red light district ng Maynila |url=https://edition.cnn.com/2013/05/06/world/asia/freedom-fighters-undercover/index.html |website=CNN |access-date=Enero 31, 2019 |date=Mayo 16, 2013 |archive-date=Enero 16, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116201839/http://edition.cnn.com/2013/05/06/world/asia/freedom-fighters-undercover/index.html |url-status=live }}</ref><ref name="Isang Farang sa Ibang Bansa">{{cite web |title=Panimulang Gabay sa Distrito ng Red Light ng Maynila |url=https://afarangabroad.com/manila-red-light-district/ |website=Isang Farang sa Ibang Bansa |access-date=Enero 31, 2019 |archive-date=Agosto 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220826132757/https://afarangabroad.com/manila-red-light-district/ |url-status=live }}</ref> ===Kontemporaryo=== [[File:Pic mga larawang heograpiko - ph=mm=pasay=bay city skyline - kuha mula sa cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG|thumb|Tanawin mula sa himpapawid ng Pasay, 2015]] Noong 2006, binuksan ang [[SM Mall of Asia]], ang pinakamalaking shopping center sa buong bansa, at ang lugar sa paligid ng mall na ito ay nagsimulang lumago at naging business center ng lungsod sa mga sumunod na taon, na sinundan ng pagbubukas ng pinakamalaking sports venue ng lungsod, ang [[SM Mall of Asia Arena|Mall of Asia Arena]]. Pagkalipas ng dalawang taon, binuksan ang NAIA Terminal 3 noong Hulyo 2008, at sa loob ng dalawang taon, umusbong ang pag-unlad sa paligid sa pagbubukas ng isa pang residential at entertainment hub, ang [[Newport City, Metro Manila|Newport City]], na pinalakas ng pagtatayo ng NAIA Expressway noong 2016. Noong 2007, ang noo'y Acting Mayor na si Allan Panaligan ay nagpanukala ng isang plano na magtayo ng isang bagong city hall na matatagpuan sa Central Business Park-I Island A sa kahabaan ng Macapagal Avenue.<ref>{{Cite web |title=Magtatayo ang Pasay ng bagong city hall |url=https://www.philstar.com/metro/2007/03/24/391070/pasay-build-new-city-hall |access-date=2023-05-26 |website=Philstar.com |archive-date=May 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230526213359/https://www.philstar.com/metro/2007/03/24/391070/pasay-build-new-city-hall |url-status=live }}</ref> Gayunpaman, ang plano ay hindi pa natutupad hanggang ngayon.{{kailangan ng paglilinaw|petsa=Setyembre 2023}} Noong 2021, inanunsyo ni Mayor [[Imelda Calixto-Rubiano]] na nagpaplano ang pamahalaang lungsod na magtayo ng isang bagong pasilidad ng ospital sa lungsod.<ref>{{Cite web|title=Plano ng pamahalaang Pasay na magtayo ng bagong ospital ng lungsod|url=https://mb.com.ph/2021/04/15/pasay-govt-plans-to-build-new-city-hospital/|date=Abril 15, 2021|first=Jean|last=Fernando|access-date=Mayo 26, 2023|work=Manila Bulletin|language=en|archive-date=Abril 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415050253/https://mb.com.ph/2021/04/15/pasay-govt-plans-to-build-new-city-hospital/|url-status=live}}</ref> Hindi pa natutukoy ang angkop na lokasyon para sa bagong ospital dahil sa maliit na lugar ng lungsod at siksik na populasyon.<ref>{{Cite web |title=Pinaplano ng Pasay ang bagong pampublikong ospital |url=https://metronewscentral.net/pasay/metro-cities/pasay-eyes-new-public-hospital |access-date=Mayo 26, 2023 |website=metronewscentral.net |archive-date=Mayo 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230526213358/https://metronewscentral.net/pasay/metro-cities/pasay-eyes-new-public-hospital |url-status=live }}</ref> ==Mga lugar/barangay== * Apelo Cruz * Baclaran * Baltao * [[Bay City, Metro Manila|Bay City]] * Cabrera * Cartimar * Cuyegkeng * Don Carlos Village * Edang * [[:File:Namria Map (San Jose).JPG|F.B Harisson]] * Juan Sumulong * Kalayaan * Leveriza * Libertad * Malibay * [[Manila Bay|Manila Bay Reclamation]] * Marcela Marcelo * Maricaban * M. Dela Cruz * Newport City * Nichols * Padre Burgos * Pasay Rotonda * [[Philippine International Convention Center]] * Pildera I * Pildera II * Rivera Village * San Pablo * San Isidro * [[:File:Barrio San Jose of Pasay City.JPG|San Jose]] * [[:File:Barrio San Rafael of Pasay City.JPG|San Rafael]] * San Roque * Santa Clara * Santo Niño * Tramo * Tripa de Gallina * Ventanilla * [[Villamor Air Base]] ==Demograpiko== {{Senso ng Pilipinas | align= right | title= Senso ng populasyon ng {{PH wikidata|name}} | 1903 = {{Populasyon ng senso ng PH|1903}} | 1918 = {{Populasyon ng senso ng PH|1918}} | 1939 = {{Populasyon ng senso ng PH|1939}} | 1948 = {{Populasyon ng senso ng PH|1948}} | 1960 = {{Populasyon ng senso ng PH|1960}} | 1970 = {{Populasyon ng senso ng PH|1970}} | 1975 = {{Populasyon ng senso ng PH|1975}} | 1980 = {{Populasyon ng senso ng PH|1980}} | 1990 = {{Populasyon ng senso ng PH|1990}} | 1995 = {{Populasyon ng senso ng PH|1995}} | 2000 = {{Populasyon ng senso ng PH|2000}} | 2007 = {{Populasyon ng senso ng PH|2007}} | 2010 = {{Populasyon ng senso ng PH|2010}} | 2015 = {{Populasyon ng senso ng PH|2015}} | 2020 = {{Populasyon ng senso ng PH|2020}} | 2024 = {{Populasyon ng senso ng PH|2024}} | 2030 = | talababa= Pinagmulan: [[Philippine Statistics Authority]]{{PH wikidata|population_reference}}{{PH census|2015}}{{PH census|2010}}{{PH census|2007}}{{Data ng populasyon ng LWUA}} }} Sa senso noong 2020, ang Pasay ay may populasyon na 440,656. Sa kasalukuyan, ito ay nasa ika-11 pwesto sa laki ng populasyon sa loob ng [[Metro Manila]]. Mayroon din itong 127,629 na kabahayan. Ang densidad ng populasyon ay {{convert|{{sigfig|440,656/13.97|2}}|PD/km2|disp=or|sp=us}}.{{PH census|2020}} Karamihan sa mga residente ay nagsasalita ng [[Wikang Filipino|Filipino]] ([[Tagalog|Tagalog]]) at [[Philippine English|English]], na may malaking bilang ng mga nagsasalita ng iba pang [[Mga Wika ng Pilipinas|mga wika at diyalekto ng Pilipinas]]. Tulad ng maraming iba pang lugar sa bansa, ang Pasay ay pangunahing [[Simbahang Katolika sa Pilipinas|Romanong Katoliko]]. Mayroon ding malaking presensya ng [[Iglesia ni Cristo]] at iba pang mga simbahang [[Protestanismo sa Pilipinas|Protestanteng]] sa lungsod, pati na rin ang [[Islam]].<ref>{{cite web|url=https://rssoncr.psa.gov.ph/content/civil-registration-and-vital-statistics-pasay-city-2022-registered-marriages|title=Civil Registration and Vital Statistics (Lungsod ng Pasay): 2022 Registered Marriages|website=[[Philippine Statistics Authority]]|access-date=Enero 8, 2025|first=Estrella R.|last=Vargas|archive-date=Pebrero 25, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250225054514/https://rssoncr.psa.gov.ph/content/civil-registration-and-vital-statistics-pasay-city-2022-registered-marriages|url-status=dead}}</ref> ==Pamahalaan== {{isang seksyon ng pinagmulan|petsa=Disyembre 2020}} [[File:Pasay City Hall, Set 2023 (2).jpg|thumb|Pasay City Hall]] ===Pamahalaan ng lokal=== {{tingnan din|Sangguniang Panglungsod}} Ang Pasay ay pangunahing pinamumunuan ng alkalde ng lungsod, bise alkalde, at mga konsehal ng lungsod. Ang alkalde ang gumaganap bilang punong ehekutibo ng lungsod habang ang mga konsehal ng lungsod ang gumaganap bilang lehislatibong katawan nito. Ang bise alkalde, bukod sa pag-aako ng mga responsibilidad bilang alkalde kung sakaling magkaroon ng pansamantalang bakante, ay gumaganap din bilang presiding officer ng lehislatura ng lungsod. Ang lehislatibong katawan ay binubuo ng 12 regular na miyembro (6 bawat distrito) at mga kinatawan mula sa barangay at konseho ng kabataan. ===Mga halal na opisyal=== {|class=wikitable |+ Mga Opisyal ng Lungsod ng Pasay (2025–Kasalukuyan) |- !Pangalan !!colspan=2|Partido |- ! colspan=3| Kapulungan ng mga Kinatawan |- | [[Tony Calixto|Antonino G. Calixto]] | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- ! colspan=3| Mayor ng Lungsod |- | [[Imelda Calixto-Rubiano|Imelda G. Calixto-Rubiano]] | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- ! colspan=3| Bise Alkalde ng Lungsod |- | Mark Anthony A. Calixto | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- ! colspan=3| Unang Distrito |- | Miguel Antonio Cuneta | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Marlon Pesebre | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Mary Grace Santos | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Waldetrudes Del Rosario | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Abraham Albert Alvina | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Justine Jane Advincula | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- ! colspan=3| Ikalawang Distrito |- | Haring Marlon "Khen" Magat | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Graciano Noel "Yuyu" Del Rosario | {{party name with color|Tapat Kayong Pinaglilingkuran}} |- | Angelo Nicol "Allo" Arceo | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Ian Vendivel | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Allan Panaligan | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Luigi Rubiano | {{party name with color|Tapat Kayong Pinaglilingkuran }} |- ! colspan=4| ''Ex officio'' mga miyembro ng Konseho ng Lungsod |- | '''[[Liga ng mga Barangay|ABC]] President''' | colspan=3| Enrique Calixto <!-- | {{pangalan ng partido na may kulay|Nonpartisan}} --> |- | '''[[Sangguniang Kabataan|SK]] Presidente''' | colspan=3| Benedict Angeles <!-- | {{pangalan ng partido na may kulay|Nonpartisan}} --> |} === Mga Dating Nahalal na Opisyal === {| class="wikitable" |+Mga Opisyal ng Lungsod ng Pasay (2022–2025) !Pangalan ! colspan="2" |Party |- ! colspan="3" |Kapulungan ng mga Kinatawan |- |[[Tony Calixto|Antonino G. Calixto]] | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="3" |Alkalde ng Lungsod |- |[[Imelda Calixto-Rubiano|Imelda G. Calixto-Rubiano]] | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="3" |City Vice Mayor |- |Waldetrudes Del Rosario | |[[Laban ng Demokratikong Pilipino|LDP]] |- ! colspan="3" |Unang Distrito |- |Mark Anthony Calixto | |[[Lakas–CMD|PDP]] |- |Mary Grace Santos | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Marlon Pesebre | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Ma. Antonia Cuneta | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Albert Abraham Alvina | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Ricardo Santos | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="3" |Ikalawang Distrito |- |Jose Isidro Jr. | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Editha Manguerra | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Donnabel Vendivel | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Jennifer Panaligan | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |King Marlon Magat | |[[Partido Federal ng Pilipinas|PFP]] |- |Angelo Nicol Arceo | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="4" |''Ex officio'' mga miyembro ng Konseho ng Lungsod |- |'''[[Liga ng mga Barangay|ABC]] President''' | colspan="3" |Enrique Calixto |- |'''[[Sangguniang Kabataan|SK]] Presidente''' | colspan="3" |Benedict Angeles |} == Palakasan == [[File:Pasay Sports Complex, Sept 2023.jpg|thumb|Pasay Sports Complex]] Ang Pasay ay tahanan din ng mga lugar ng palakasan tulad ng [[Cuneta Astrodome]], [[SM Mall of Asia Arena]], at Pasay Sports Complex. Ang SM Mall of Asia Arena ay nagdaos din ng ilang mga laban sa [[FIBA|2023 Pandaigdigang Pederasyon ng Basketbol]]. Ang lungsod ay isa rin sa mga lugar ng [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1981|1981]], [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2005|2005]] at [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2019|2019]] [Palaro ng Timog Silangang Asya]. Ang ilang mga barangay sa Pasay ay may basketball court (kabilang ang mga gymnasium). Ang mga badminton court at billiard hall ay itinayo rin sa lungsod. Ang Pasay ay dating tahanan ng [[Manila Polo Club]] hanggang sa ito ay inilipat sa [[Forbes Park, Makati|Forbes Park]], [[Makati]] noong 1949. Ang tanging propesyonal na koponan sa palakasan ng lungsod ay ang [[Pasay Voyagers]], na nakikipagkumpitensya sa [[Maharlika Pilipinas Basketball League]] simula noong [[2018–19 MPBL Datu Cup|ikalawang season]]. ===Unity Run=== Sa [[listahan ng pinakamalaking kaganapan sa pagtakbo]] sa mundo, batay sa bilang ng mga kalahok, isang rekord na 209,000 rehistradong mahilig sa pagtakbo ang lumahok sa 2012 Kahit Isang Araw Lang: Unity Run na nagsimula at nagtapos sa SM Mall of Asia grounds. Nalampasan ng ikalawang edisyon ng karera ang Guinness World record na 116,086 na kalahok na naka-post sa Run for the Pasig River noong Oktubre 10, 2010.<ref>{{cite news|last=Calapre|first=Frank|title=Unity Run sets record participants|url=http://www.manilatimes.net/index.php/sports/top-sports-news/15628-unity-run-sets-record-participants|access-date=Hunyo 6, 2012|work=The Manila Times|date=Enero 23, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120429213620/http://www.manilatimes.net/index.php/sports/top-sports-news/15628-unity-run-sets-record-participants|archive-date=Abril 29, 2012}}</ref> ==Transportasyon== ===Paliparan=== Ang karamihan sa complex ng [[Ninoy Aquino International Airport]], na kilala rin bilang [[Nichols Field]], ay matatagpuan sa Pasay, kasama ang mga terminal ng paliparan na [[Ninoy Aquino International Airport Terminal 2|2]], [[Ninoy Aquino International Airport Terminal 3|3]], at 4, na nasa ilalim ng hurisdiksyon ng lungsod; ang [[Ninoy Aquino International Airport Terminal 1|Terminal 1]], ang internasyonal na terminal ng kargamento, at ang mga tanggapan ng mga kumpanya ng serbisyo sa lupa ng paliparan, ay nasa ilalim ng hurisdiksyon ng kalapit na [[Parañaque]]. Ang lungsod din ang tahanan ng punong-tanggapan ng Hukbong Panghimpapawid ng Pilipinas, ang [[Villamor Airbase]]. ===Mga Kalsada=== ====Mga highway at pangunahing lansangan==== [[File:Roxas Boulevard sa Pasay City 02.jpg|thumb|right|View ng Roxas Boulevard mula sa Libertad overpass]] [[File:Pasay Rotonda (EDSA cor. Taft Avenue, Pasay; 2017-01-01).jpg|thumb|right|"Pasay Rotonda", ang intersection ng EDSA at Taft Avenue]] Ang Pasay ay pinaglilingkuran ng ilang mga highway at mga pangunahing lansangan. [[EDSA|Epifanio delos Santos Avenue]] (EDSA/[[Circumferential Road 4|C-4 Road]]), [[Gil Puyat Avenue]] (Buendia Avenue) [[Roxas Boulevard]], at [[Taft Avenue]] ([[Radial Road 2|R-2 Road]]) ang pangunahing thoroughfare ng lungsod. Kabilang sa mga pangalawang daanan ang [[Andrews Avenue]], [[Arnaiz Avenue|Antonio Arnaiz Avenue]] (dating kilala bilang Libertad Street), [[Tramo Street|Aurora Boulevard]], [[Macapagal Boulevard]], [[Domestic Road]], [[Harrison Avenue|Harrison Street]], [[Jose W. Diokno Boulevard]], [[Ninoy Aquino Avenue]], at [[NAIA Road]] (MIA Road). ====Mga Expressway==== Apat na expressway ang nagsisilbi sa Pasay at iba pang bahagi ng Metro Manila at [[Calabarzon]]: [[Skyway (Metro Manila)|Skyway]], isang mataas na expressway na dumadaan sa hangganan ng Pasay–[[Taguig]]; Ang [[South Luzon Expressway]] (SLEX), karaniwang tinatawag na SLEX at isang bahagi ng [[Pan-Philippine Highway|Asian Highway 26]], ay sumusunod sa katulad na ruta ng Skyway, ngunit direktang tumatakbo sa ibaba nito; [[NAIA Expressway]], isang nakataas na tolled expressway na nagseserbisyo sa mga Terminal 1, 2, at 3 ng [[Ninoy Aquino International Airport]]; at ang [[CAVITEX–C-5 Link]], na nagdurugtong sa [[Circumferential Road 5]] (C-5) sa Taguig patungo sa [[Manila–Cavite Expressway]] (CAVITEX).{{citation needed|date=Enero 2017}} ===Pampublikong transportasyon=== [[File:Pasay City (Central Business District) 23.jpg|thumb|Isang bus na bumibiyahe sa [[Gil Puyat Avenue]] sa Pasay]] ====Mga Jeepney==== Ang mga [[Jeepney]] ay bumibiyahe sa mga arterial na kalsada ng lungsod, at nagseserbisyo sa mga mataong lugar ng lungsod at mga kalapit na lungsod. ====Mga Bus==== Ang mga bus ay nagbibigay ng operasyon sa lungsod (commuter) at probinsyal (intercity) sa Pasay. Ang mga terminal ng bus sa probinsya ay kadalasang matatagpuan malapit sa [[Istasyon ng Gil Puyat|Istasyon ng Gil Puyat]], at ang iba pa ay matatagpuan sa kahabaan ng [[EDSA]]. ====Riles==== Ang lungsod na ito ay pinaglilingkuran ng dalawang linya ng riles, ang [[LRT Line 1 (Metro Manila)|LRT Line 1]] at [[MRT Line 3 (Metro Manila)|MRT Line 3]]. Ang LRT Line 1 ay may apat na istasyon sa Pasay, katulad ng [[Istasyon ng Gil Puyat|Gil Puyat]], [[Istasyon ng Libertad|Libertad]], [[Istasyon ng EDSA (LRT)|EDSA]], at [[Istasyon ng Baclaran|Baclaran]], at may depot na matatagpuan sa kahabaan ng [[Andrews Avenue]]. Ang MRT Line 3 ay mayroon lamang isang istasyon, na pinangalanang [[Taft Avenue station|Taft Avenue]], na nagsisilbing intersection sa LRT Line 1. ====Iba pa==== Ang [[De-motor na tricycle (Pilipinas)|Mga Tricycle]] at [[Rickshaw#Philippines|mga pedicab]] ay nagseserbisyo sa mga barangay. Ang mga serbisyo ng multicab ay nagdurugtong sa [[SM Mall of Asia]] sa [[Baclaran]] sa Parañaque, Gil Puyat Avenue, at Pasay Rotonda. Ang mga van, lalo na ang [[UV Express]], ay nagbibigay din ng serbisyo sa buong lungsod at sa iba pang mga destinasyon sa loob at paligid ng Metro Manila. ==Edukasyon== [[File:01337jfCity University of Pasayfvf 01.jpg|thumb|City University of Pasay]] [[File:STI_College_-_Pasay_City.jpg|thumb|STI College - Pasay]] Ang Schools Division Office (SDO) ng Pasay City ay nagpapatakbo ng 18 pampublikong elementarya at 8 hayskul. Ang mga operasyon nito ay nahahati sa apat na distrito: Pasay North, Pasay East, Pasay South, at Pasay West. Ang espesyal na edukasyon ay ibinibigay ng Philippine School for the Deaf at Philippine National School for the Blind, Pasay SPED Center, at isang Alternative Learning System (ALS) center. Maraming pribadong paaralan, kabilang ang mga Katoliko at parokyal na paaralan, ang nagpapatakbo rin sa lungsod, tulad ng [[St. Mary's Academy – Pasay|St. Mary's Academy]], na pinapatakbo ng mga madre ng [[Relihiyoso ng Birheng Maria]]. === Mga Kolehiyo at Unibersidad === {{Columns-list|colwidth=30em| * [[Pamantasan ng Lungsod ng Pasay]] ([[City University of Pasay]]) * [[Pambansang Unibersidad (Philippines)|Pambansang Unibersidad - Mall of Asia]] * [[Maynila Tytana Colleges]] * [[Asian Institute of Maritime Studies]] * Kolehiyo ng Lacson * [[Philippine Law School]] * [[Wesleyan College of Manila]] * [[Arellano University School of Law]] - Mabini Campus * [[Arellano University]] Jose Abad Santos Campus - Pasay Campus * [[Philippine State College of Aeronautics]] * [[Airlink International Aviation School|Airlink International Aviation College]] * Manila Adventist College * Southeastern College * [[STI Colleges|STI College]] Pasay-EDSA * [[San Juan de Dios Educational Foundation|San Juan de Dios College]] * International Electronics and Technical Institute Pasay }} === Mataas na paaralan === Mga hayskul sa lungsod.<ref>{{Banggitin ang web |title=Mga link ng paaralan - Sekundarya |url=https://www.depedpasay.ph/secondary/ |access-date=2023-11-12 |website=Tanggapan ng Dibisyon ng Paaralan - Lungsod ng Pasay |language=en}}</ref> * Mataas na Paaralan ng Pasay City North – Kampus ng M. Dela Cruz * Mataas na Paaralan ng Pasay City South * Mataas na Paaralan ng Pasay City East * Mataas na Paaralan ng Pasay City West * Pambansang Mataas na Paaralan ng Pasay City ("dating tinatawag na Mataas na Paaralan ng Pasay City North – Kampus ng Tramo") * Pambansang Mataas na Paaralan ng Agham ng Lungsod ng Pasay * Pambansang Mataas na Paaralan ng Kalayaan * Pambansang Mataas na Paaralan ng Pangulong Cory "Cory" C. Aquino == Mga kilalang personalidad == *[[Marcela Marcelo]], Rebolusyonaryong Heneral *[[Francisco Coching]], [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa Sining Biswal, ilustrador ng komiks at manunulat *[[Juan Salcedo, Jr.]], [[National Scientist of the Philippines]] para sa Nutrisyon at Pampublikong Kalusugan *[[Ramon Jacinto]], negosyante, musikero, at dating opisyal ng gobyerno *[[Darwin Ramos]], [[Lingkod ng Diyos]] *[[Alejandro D. Aclan]], Katoliko [[auxiliary bishop]] para sa [[Roman Catholic Archdiocese of Los Angeles|Archdiocese of Los Angeles]] *[[Eli Soriano]], Pilipinong mangangaral at [[televangelist]] *[[Maricel Soriano]], artista *[[Wilfred Steven Uytengsu]], presidente at CEO ng Alaska Milk Corporation *[[Lisa Macuja-Elizalde]], prima ballerina; noong 1984, naging unang Pilipino at unang dayuhang soloista na sumali sa [[Kirov Ballet]] *[[Anita Linda]], artista sa pelikula *[[Sharon Cuneta]], mang-aawit, artista, at host ng telebisyon *[[Pablo Cuneta]], dating [[mayor ng Pasay]] (pinakatagal na naglilingkod na alkalde), ama ni Sharon Cuneta *[[John Lloyd Cruz]], artista *[[Bernard Palanca]], artista *[[Josephine Roberto]], pop singer *[[Carl Guevara]], aktor at modelo *[[Chariz Solomon]], artista at personalidad sa telebisyon *[[Nina Girado]], pop/R&B singer, paminsan-minsang songwriter, record producer, TV at radio personality sa [[ABS-CBN]] *[[Maricel Laxa]], komedyante at aktres *[[Vhong Navarro]], komedyante, dancer, member ng Streetboys *[[Wacky Kiray]], stand-up comedian at TV host *[[Diego Llorico]], aktor *[[Junna Tsukii]], [[Mga Pilipino sa Japan|Pilipino-Hapones]] [[karateka]] *[[King Girado]], mang-aawit, musikero, modelo, at aktor *[[Michael DiGregorio]], manlalaro ng basketball *[[Mike Cortez]], assistant coach ng [[Blackwater Bossing]] *[[Rodney Brondial]], manlalaro ng basketball *[[Ryan Araña]], dating manlalaro ng basketball *[[Yousef Taha]], manlalaro ng basketball *[[Celeste Cortesi|Silvia Celeste Cortesi]], modelo ng [[Mga Pilipinong Italyano|Pilipino-Italyano]] at Miss Universe Philippines 2022 *[[Fernando Lopez]], dating ika-3 at ika-7 [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas]] *[[Jose Feria]], ika-109 [[Katuwang Mahistrado ng Korte Suprema ng Pilipinas]] *[[Johnny Monteiro]], artista *[[Gil de Leon]], aktor at ama ni Christopher de Leon *[[César Ramírez (aktor)|Cesar Ramirez]], artista == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Metro Manila}} {{Roxas Boulevard}} {{pilipinas-stub}} [[Kaurian:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Pasay]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Kalakhang Maynila]] r29mfctty04d8swawasxzs8258i1chh 2214295 2214292 2026-07-03T02:30:13Z ~2026-37929-56 163601 /* Mga highway at pangunahing lansangan */ 2214295 wikitext text/x-wiki :''Tumuturo rito ang Pasay. Pasay rin ang dating pangalan ng ngayon ay nakikilala bilang [[Arnaiz Avenue]].'' {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Pasay | native_name = ᜉᜐᜌ᜔ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Pic geo photos - ph=mm=pasay=bay city skyline - aerial shot from cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG | photo1b = Pasay City Mall and Public Market 12152022 113238.jpg | photo2a = Pasay City Hall 11242022 112930.jpg | photo2b = 04294jfSales Interchange Taguig Pasay Cityfvf 41.jpg | photo3a = BayCityjf0491 17.JPG | photo3b = Pasay Rotonda 01072023 110418.jpg | size = 250 | position = center | spacing = 1 | color = transparent | border = 0 | foot_montage = (From top, left to right: Aerial view of Pasay • Pasay City Mall and Market • Pasay City Hall • Pasay Welcome Sign • Bay City • Pasay Rotonda) }} | sealfile = | locatormapfile = Ph_locator_ncr_pasay.png | caption = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na nagpapakita ng lokasyon ng Pasay | region = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] | province = | districts = Mag-isang distrito ng Pasay | barangays = 201 | class = Unang klase | founded = [[Disyembre 2]], [[1863]] | website = [http://www.pasay.gov.ph www.pasay.gov.ph] | mayor = Imelda Calixto-Rubiano | vice_mayor = Noel del Rosario | cityhood = [[Hunyo 21]], [[1947]] | language = [[Wikang Tagalog|Tagalog]]<br>[[Taglish]] | areakm2 = 19 | pop2000 = 354908 | popden2000 = 18679 | coordinates = }} Ang '''Pasay''' ay isa sa mga lungsod sa [[Kalakhang Maynila]] sa [[Pilipinas]]. Napaliligiran ito ng [[Maynila]] sa hilaga, [[Lungsod ng Makati]] sa hilagang-silangan, [[Taguig|Lungsod ng Taguig]] sa silangan at [[Parañaque|Lungsod ng Parañaque]] sa timog. Sa Kasalukuyan, nasa lungsod ng Pasay ang gusali ng [[Senado ng Pilipinas|Senado]], ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]], at ang [[SM Mall of Asia]]. Isa sa mga orihinal na apat na lungsod ng Kalakhang Maynila ang Pasay. Hinggil sa pagiging malapit nito sa Maynila, naging mabilis na lugar na urbano noong [[Panahon ng mga Amerikano sa Pilipinas|Panahon ng mga Amerikano]] sa Pilipinas. ==Pinagmulan ng Pangalan== Isinunod ang pangalan ng lungsod ng Pasay, dayang-dayang Pasay, isang prinsesa mula sa Kaharian ng Namayan.<ref name="DOT">[http://itsmorefuninthephilippines.com/pasay-city-2 It's More Fun in the Philippines]</ref> *May isa pang alamat na nagmumungkahi na ang lungsod ay ipinangalan kay Pasay, isa sa mga anak ni Tagkan, isang pinuno ng Namayan. Nagmana siya ng mga teritoryo na kinabibilangan ng kasalukuyang lungsod.<ref name="Dery2001"/><ref name="nick" /><ref name="Huerta" /> *Mayroon ding romantikong alamat kung saan isang lalaking nagngangalang Jose ang malakas na sumigaw ng "Paz-ay!" sa puntod ng kanyang mayamang minamahal, si Paz, na sumisimbolo sa kanilang bawal na pag-ibig at sa kalaunan ay pagkamatay ni Paz dahil sa kalungkutan. Bilang pagpupugay, pinangalanan ng mga magulang ni Paz ang kanilang hacienda na ''Paz-ay'' o ''Pasay''.<ref name="esq">{{cite web|url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/story-names-cities-of-manila-a00304-20191021-lfrm|title=Isang Maikling Kasaysayan sa Likod ng Pangalan ng Bawat Lungsod ng Metro Manila|date=Oktubre 21, 2019|access-date=Abril 9, 2019|website=Esquire Magazine}}</ref><ref name="travelcity" /> *Naniniwala ang ilang historyador na ang lungsod ay ipinangalan sa halamang gamot na ''pasaw'' ([[Pseuderanthemum reticulatum]]) na dating tumubo nang sagana doon.<ref name="travelcity">{{cite book|url=https://www.pasay.gov.ph/Resources/FINAL%20PASAY%20FULL%20BOOK_small.pdf|title=Pasay: Pag-usbong ng Lungsod ng Paglalakbay|publisher=Media Touchstone Ventures, Inc.|last=Velasco|first=Melandrew|date=Hunyo 2019|access-date=Abril 12, 2024|isbn=978-621-8047-16-7}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *Ayon sa Amerikanong historyador na si [[Austin Craig]], ang Pasay ay kilala bilang ''Javan Pasar'', isang pagkopya ng salitang [[Arabic|Arabic]] na ''bazar'' dahil ang bayan ay isang pamilihan.<ref name="RizalProvinceDirectory1934">{{Banggitin ang aklat |last=Salonga |first=Isayas |url=https://quod.lib.umich.edu/p/philamer/aar6353.0001.001 |title=direktoryo ng Rizal Province |publisher=[[University of Michigan]] Digital Collections |year=1934 |volume=1 |location=[[Manila]]|access-date=Abril 20, 2024}}</ref>{{rp|page=[https://quod.lib.umich.edu/p/philamer/aar6353.0001.001/117?rgn=full+text&view=image 117]}} *Noong panahon ng kolonyal, ang Pasay ay binaybay bilang "Pasai", pagkatapos ng [[Samudera Pasai Sultanate|Malay historical kingdom]] sa [[Sumatra]], kasalukuyang [[Indonesia]].<ref>{{cite map |title=Southern Suburbs of the City of Manila and Vicinity, including the towns of Santa Ana, San Pedro Macati, at Pasai. Ipinapakita ang mga Insurgent Trench. |url=https://www.gop.com.ph/philippine-clients/antique-maps/southern-suburbs-of-the-city-of-manila-and-vicinity-including-the-towns-of-santa-ana-san-pedro-macati-and-pasai-showing-insurgent-trenches-full-text-descriptions/ |year=1899 |last1=MacArthur|first1=Arthur|author-link1=Arthur MacArthur Jr.|last2= Haan|first2= W.G.|author-link2=William G. Haan|author3= Lamar [draw.]|last4=Graham|first4=A.B |publisher=Government Printing Office, Washington D.C. |access-date=Abril 12, 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://hapihumanist.org/2017/09/14/philippine-original-place-names/|title=Mga Orihinal na Pangalan ng Lugar sa Pilipinas|date=Setyembre 14, 2017|access-date=Abril 12, 2025|website=Humanist Alliance Philippines, International|author=HAPI Admin}}</ref> ==Kasaysayan== === Maagang kasaysayan === {{Tingnan din|Namayan|Maynila (historical polity)}} [[File:Map of Namayan.png|left|thumb|Mapa of Namayan (kulay pink) noong 1470 sa ilalim ng pamamahala ng Lakan Tagkan. Ipinakita ang Pasay bilang bahagi ng Namayan, na iniregalo sa iligal na anak ni Tagkan na si Pasay.<ref name="nick">{{Cite book |last=Joaquin |first=Nick |url=https://books.google.com/books?id=zuGeOwAACAAJ |title=Manila, My Manila: A History for the Republic Philippines |date=1990 | |language=en}}</ref><ref name="Huerta">{{cite book |last=Huerta |first=Felix, de |author-link=Felix Huerta |title=Estado Geografico, Topografico, Estadistico, Historico-Religioso de la Santa y Apostolica Provincia de San Gregorio Magno |publisher=I8 Sanchez Comptaño | |location=Binondo}}</ref>]] Sa lokal na katutubong kasaysayan tungkol sa panahon bago dumating ang mga mananakop na Espanyol, Sinasabing ang Pasay ay bahagi ng [[Namayan]] (minsan tinatawag ding Sapa), isang [[kompederasyon]] ng mga [[Barangay noong Prekolonyal]] na umano'y kumokontrol sa teritoryong umaabot mula [[Manila Bay]] hanggang [[Laguna de Bay]], at nang dumating ang mga Espanyol, kalaunan ay nakilala bilang Santa Ana de Sapa (sa kasalukuyan ay [[Santa Ana, Maynila]]).<ref name="Dery2001">{{cite book | last = Dery | first = Luis Camara | title = A History of the Inmarculate | publisher = New Day Publishers | date = 2001 | location = Quezon City | isbn = 978-971-10-1069-0 }}</ref><ref name="Huerta"/> ===Panahon ng kolonyal na Espanyol=== Noong Mayo 19, 1571, pormal na kinuha ni [[Miguel López de Legazpi]] ang [[Rajahnate ng Maynila]] at ang mga nakapalibot na pamahalaan nito sa pangalan ng korona ng Espanya.{{citation needed|date=Nobyembre 2020}} Sa maraming orden ng relihiyon na dumating, ang [[Augustinian Order]] ang pangunahing gumanap sa ebanghelisasyon ng Pasay. Dahil sa kontrol nila sa Pasay, ginawa nilang isang malawak na lupain ng agrikultura ang lugar na kilala bilang Hacienda de Meysapan.<ref name="travelcity" /> Ang parokya ng Pasay ay pinamahalaan mula sa lumang kabisera ng Namayan, na pinalitan ng pangalang Santa Ana de Sapa, na nasa ilalim ng hurisdiksyon ng [[Order of Friars Minor|Franciscans]]. Ang pangako ng espasyo sa [[Langit]] ang nag-udyok sa mga unang katutubong nakumberte na mag-abuloy ng kanilang mga ari-arian sa Simbahan, kasama ang alamat na nagsasalaysay kung paano ibinigay ng isang nabinyagan na Pasay sa kanyang higaan ng kamatayan ang kanyang malawak na ari-arian sa mga Agustino. Karamihan sa Pasay ay napunta sa mga kamay ng prayle sa pamamagitan ng donasyon o pagbili; maraming katutubo ang napilitang ibenta ang kanilang mga ari-arian upang makayanan ang mahigpit na mga pagpapataw ng kolonyal. Noong 1727, pormal na sinakop ng mga Agustino ang Pasay at inilipat ito mula sa [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana de Sapa]] patungong [[Malate, Maynila|Malate]], partikular na sa ilalim ng hurisdiksyon ng [[Simbahan ng Malate|Parokya ng Nuestra Señora de los Remedios]].<ref name="aimhigh2008" /> Noong 1815, inihiwalay ang Pasay mula sa Malate.<ref name="RizalProvinceDirectory1934" /> Noong 1862, ang mga kilalang residente ng Pasay ay nagsumite ng isang petisyon upang hawakan nang nakapag-iisa ang kanilang mga usaping pampulitika at pangrelihiyon, na nagmumungkahi na palitan ang pangalan ng bayan na ''"Pineda"'', bilang parangal kay ''[[Don (honorific)|Don]]'' Cornelio Pineda, isang Espanyol na [[hortikulturista]] na kanilang tagapagtaguyod. Noong Disyembre 2, 1863, sa rekomendasyon ni [[Arsobispo ng Maynila|Arsobispo ng Maynila]] Gregorio Melitón Martínez Santa Cruz, pinagkalooban si Pineda ng sarili nitong charter ng munisipyo, at ang petsang ito ay ipinagdiriwang taun-taon bilang opisyal na araw ng pundasyon ng lungsod. === Rebolusyonaryong panahon ng Pilipinas === {{unreferenced section|date=February 2022}} Ang Pasay ay gumawa ng maraming bayani noong [[Philippine Revolution]]. Ang [[Katipunan]], ang organisasyong itinatag ni [[Andrés Bonifacio]] na nanguna sa rebolusyon, ay may isang kabanata sa Pineda na inorganisa nina Pascual Villanueva, Jacinto Ignacio, at Valentin Ignacio. Ilang kababaihan din ang lumaban para sa layunin ng [[Katipunan]] kasama na si [[Marcela Marcelo]]. Ang pagbitay kay [[José Rizal]], na sumulat ng mga nobelang ''[[Noli me tangere (nobela)|Noli Me Tangere]]'' at ''[[El Filibusterismo]]'' (itinuring na mapanghimagsik ng pamahalaang kolonyal) noong Disyembre 30, 1896, ang nagpasiklab ng Rebolusyon. ===Panahon ng kolonyal na Amerikano=== Samantala, idineklara ni Heneral [[Emilio Aguinaldo]] ang kalayaan ng [[Unang Republika ng Pilipinas]] noong Hunyo 12, 1898, at naglabas ng mga atas na nagbibigay ng reorganisasyong pampulitika sa bansa. Dahil dito, si ''Don'' Catalino ang naging unang ''Presidente municipal'' ng Pasay (katumbas ng kasalukuyang Mayor).{{citation needed|date=Agosto 2024}} Si Pineda ay ginawang command outpost ng ''Primera Zona de Manila'' sa ilalim ni Heneral [[Mariano Noriel]], ngunit umapela si Heneral [[Wesley Merritt]] na ibigay ang outpost ng Pineda sa mga Amerikano upang mas mapalapit sila sa mga linya ng Espanya. Sa pag-aakalang ang mga Amerikano ay mga kaalyado, umalis si Noriel sa Pineda noong Hulyo 29, na nagpapahintulot sa Amerikanong Heneral Greene na lumipat. Nang tuluyang mabihag ang Intramuros, pinagkaitan ang mga Pilipino ng pagpasok sa napapaderang lungsod.{{citation needed|date=Agosto 2024}} Simula noon, sumiklab ang tensyon sa pagitan ng mga tropang Pilipino at Amerikano, kung saan ang magkabilang panig ay itinalaga ang kani-kanilang sona ngunit wala sa kanila ang sumunod sa mga hangganan. Noong gabi ng Pebrero 4, 1899, apat na Pilipino ang tumawid sa linya ng Amerika sa [[Santa Mesa, Maynila]], at nagpalitan ng putok, na nagdulot ng [[Digmaang Pilipino-Amerikano]].{{citation needed|date=Agosto 2024}} Noong Mayo 19, 1899, muling binigyan ng pamumuno si Heneral Noriel sa Pineda. Noong Hunyo, muntik nang matalo ni Noriel kasama si Heneral Ricarte ang mga puwersang Amerikano kung sinamantala nila ang pagkaubos ng kaaway sa Labanan sa Las Piñas. Sa halip, ang kanilang mga puwersa ay inatake ng mga karagdagang sundalong Amerikano at binomba ng mga barkong pandigma. Pinilit sila ng pag-atake na iwanan si Pineda sa pananakop ng mga pwersang Amerikano.{{citation needed|date=August 2024}} [[File:Fabian de la Rosa, Pasay Beach, Manila.jpg|thumb|left|''Pasay beach, Manila'', oil on board ni [[Fabián de la Rosa]], 1927]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157017.jpg|thumb|left|Aerial view ng Pasay, circa 1930s]] Noong Hunyo 11, 1901, isinama si Pineda sa [[Rizal (lalawigan)|Lalawigan ng Rizal]]. Si Pascual Villanueva ay itinalaga bilang municipal president. Noong Agosto 4, 1901, nagpasa ng resolusyon ang konseho ng munisipyo ng Pineda na nagpepetisyon na ibalik ang orihinal na pangalan ng Pasay. Noong Setyembre 6, 1901, ang [[Komisyon ng Pilipinas]], sa kahilingan ng mga mamamayan, ay nagpasa ng Batas Blg. 227 na nagpapalit ng pangalan ng Pineda pabalik sa Pasay.<ref>{{cite PH act| chamber = Act| number = 227| url = http://lawyerly.ph/laws/view/l8b8a| title = Isang Batas na Nagpapalit ng Pangalan ng Pueblo ng Pineda, sa Lalawigan ng Rizal, patungong Pasay| date = Setyembre 6, 1901| access-date = Disyembre 2, 2017| publisher = Lawyerly.ph| archive-date = Disyembre 2, 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20171202102818/http://lawyerly.ph/laws/view/l8b8a| url-status = live}}</ref> Pagkalipas ng dalawang taon, noong Oktubre 12, 1903, pinagsama ng Batas Blg. 942 ang Pasay sa katimugang munisipalidad ng Malibay, na nagpalawak ng teritoryo nito.<ref>{{cite PH act|chamber=Act|number=942|date=Oktubre 12, 1903|url=http://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima|access-date=Disyembre 2, 2017|publisher=Lawyerly.ph|archive-date=Disyembre 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171202102820/http://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|url-status=live}}</ref> May populasyon na 8,100 noong 1903, ang Pasay ay inilagay sa ilalim ng ikaapat na uri kategorya kasama ang 9 na iba pang munisipalidad. Ang mga lupang prayle, na noon ay isinasyonalisa, ay ginawang mga subdibisyon. Di-nagtagal, ang Pasay Real Estate Company ay nag-alok ng mga lupang prayle bilang mga lote na residensyal para ibenta o paupahan sa mga dayuhang mamumuhunan. Nag-install ng mga linya ng koreo, telegrapo, at telepono, at itinatag ang mga sangay ng Philippine Savings Bank. Noong 1907, natapos ang isang first-class na kalsada mula Pasay hanggang Camp Nichols. Ang iba ay inayos kabilang ang lumang Avenida Mexico, na ngayon ay tinatawag na [[Taft Avenue]] extension. Bumuti ang mga serbisyo sa transportasyon. Kabilang sa mga unang bus na bumibiyahe patungong Pasay ay ang Pasay Transportation, Raymundo Transportation, Try-tran, at Halili Transit. Pagsapit ng 1908, ang mga linya ng [[Meralco]] [[tranvia]] (electric [[tram]] car) ay nag-uugnay sa Pasay sa [[Intramuros]], [[Escolta Street|Escolta]], [[San Miguel, Maynila|San Miguel]], San Sebastian, at [[San Juan, Metro Manila|San Juan]]. Naglunsad ng mga sasakyan sa mga lansangan, sinusubukan ang kanilang pinakamataas na bilis na {{convert|20|kph|abbr=on}} sa Taft Avenue.{{citation needed|date=August 2024}} Noong Abril 11, 1914, si Cora Wong, isang nars sa Chinese General Hospital, ang naging unang babae sa Pilipinas na lumipad bilang pasahero sa isang paglipad kasama si [[Tom Gunn]] sa isang Curtiss seaplane sa Pasay Beach.{{citation needed|date=August 2024}} ===Panakop ng mga Hapones === [[File:City of Greater Manila map.jpg|thumb|Mapa ng Lungsod ng Greater Manila noong 1942, na naglalarawan sa hilagang bahagi ng kasalukuyang Pasay, habang ang katimugang bahagi ay nasa ilalim ng reserbasyon militar na ''Sakura Heiyei''.]] [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay dumating at noong Disyembre 26, 1941, naglabas si Heneral [[Douglas MacArthur]] ng isang proklamasyon na nagdedeklara sa Maynila at mga suburb nito (Caloocan, Quezon City, San Juan, Mandaluyong, Makati, at Pasay) bilang isang [[open city]]. Noong Araw ng Bagong Taon 1942, si Quezon, habang nasa [[Corregidor]], ay itinatag ang [[Lungsod ng Kalakhang Maynila]], kung saan ang Pasay, kasama ang iba pang kalapit na bayan ng Rizal, ay pinagsama sa Maynila at [[Lungsod ng Quezon]].<ref name="emb">{{cite web|title=Kaligirang Pangkasaysayan|url=http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|website=DENR - Kawanihan ng Pamamahala ng Kapaligiran - Pambansang Rehiyon ng Punong Lungsod|access-date=Mayo 29, 2022|archive-date=Abril 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402134109/http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite PH act|chamber=EO|number=400, s. 1942|title=Paglikha ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Enero 1, 1942|access-date=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/|archive-date=Hulyo 1, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220701173652/https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/|url-status=live}}</ref> Tinawag niya ang kanyang kalihim na si [[Jorge B. Vargas]] at hinirang siya sa pamamagitan ng utos tagapagpaganap na "Alkalde ng Kalakhang Maynila". Ang alkalde ng Pasay noon ay si Rufino Mateo, na siyang kasabay na pinuno ng distrito ng Pasay sa ilalim ng Lungsod ng Kalakhang Maynila, na namamahala sa isang bayan na may mahigit 55,161 katao. Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, maraming Pasayeño ang sumali sa laban laban sa mga Hapones. Si Jose P. Maibag, na ipinanganak at lumaki sa Pasay, ang nagpasimula ng mga underground networking. Si Carlos Mendoza, isang residente ng Barrio San Roque, kasama ang 14 na iba pa, ay bumuo ng isang mobile broadcasting station na tinatawag na "The Voice of Juan dela Cruz." Noong Hulyo 11, 1942, nahuli ng pulisya militar ng Hapon ang grupo. Si Carling Mendoza, alyas Juan de la Cruz" at iba pang miyembro ng grupo ay dinala sa [[Manila City Jail|lumang Bilibid Prison]] at pinahirapan. Kinailangang gawing muli ng Pasay ang mga karatula sa buong bayan, at inutusan ang Filipino na mangibabaw kaysa sa Ingles. Ang wikang pambansa ay naging pangunahing asignatura sa kurikulum ng sekondarya, habang ang Hapon ay itinuro rin sa lahat ng antas ng edukasyon. Noong Oktubre 14, 1943, idineklara ng Japan ang [[Ikalawang Republika ng Pilipinas]]. Samantala, ang pagkain ay naging napakakaunti kaya't tumaas ang mga presyo. Ang mga residente ng Pasay ay nagsimulang lumipat mula sa lungsod patungo sa mga probinsya sa labas. Ang [[Pwersa ng pananakop ng mga Hapones sa Pilipinas]] ay binuwag ang Lungsod ng Greater Manila noong 1944 sa pamamagitan ng pagtatatag ng [[Philippine Executive Commission]] upang pamahalaan ang mga nasasakupang rehiyon sa bansa, kaya't pinaghiwalay ang mga pinagsamang lungsod at bayan, kung saan ang Pasay ay bumalik sa lalawigan ng Rizal. Sa kalagitnaan ng Pebrero hanggang unang bahagi ng Marso 1945, habang ang pinagsamang pwersa ng Allied ay nagsimulang magtagpo patungo sa lugar ng Maynila pahilaga. mula sa timog, ang Pasay ay nagdusa ng matinding pinsala sa loob ng isang buwang [[Labanan sa Maynila (1945)|Labanan sa Maynila]], at maraming residente ang namatay dahil sa mga Hapones o sa pakikipaglaban mula sa pinagsamang puwersang Pilipino at Amerikano. Noong Pebrero 27, 1945, inilipat ni Heneral MacArthur ang pamamahala kay Pangulong [[Sergio Osmeña]]. Isa sa mga unang ginawa ni Osmeña ay ang pagbuwag sa Lungsod ng Kalakhang Maynila. Pagkatapos ay itinalaga niya si [[Juan Salcedo Jr.]], na ipinanganak sa Pasay noong 1904, bilang Direktor ng Kalusugan ng Pilipinas, at pagkatapos ay bilang ehekutibong opisyal ng Pangasiwaan ng Rehabilitasyon ng Pilipinas na namamahala sa pambansang pagbangon mula sa pinsalang dulot ng pananakop ng mga Hapones. Itinalaga ni Osmeña si Adolfo Santos bilang bise alkalde ng Pasay bago ang digmaan, kapalit ng kasalukuyang Moises San Juan na namatay noong digmaan. Naglabas din siya ng isang utos ehekutibo na magbubuwag sa Lungsod ng Kalakhang Maynila na epektibo noong Agosto 1, 1945, kaya ibinalik ang katayuan ng Pasay bago ang digmaan bilang isang munisipalidad ng Rizal.<ref name="eo58">{{cite PH act|chamber=EO|number=58, s. 1945|title=Pagbabawas ng Teritoryo ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Hulyo 26, 1945|access-date=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/|archive-date=Marso 8, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308195829/https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/|url-status=live}}</ref> ===Kalayaan ng Pilipinas=== ====Pagiging Lungsod==== {{main|Mga Lungsod ng Pilipinas}} Si Ignacio Santos-Diaz, isang kongresista mula sa [[Unang distrito ng kongreso ni Rizal|unang distrito ng Rizal]], ay nagtulak para sa pagbabago ng bayan bilang isang lungsod at ipangalan ito kay Rizal. Ang Batas Republika Blg. 183 ay nilagdaan bilang batas ni Pangulong [[Manuel Roxas]] noong Hunyo 21, 1947, na opisyal na nagtatag ng '''Lungsod ng Rizal''',<ref name="RA183">{{cite PH act |chamber=RA |number=183 |title=Isang Batas na Lumilikha ng Lungsod ng Rizal |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno183.html |access-date=Abril 3, 2018 |language=en |date=Hunyo 21, 1947 |archive-date=Oktubre 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014174516/http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno183.html |url-status=live }}</ref> na ipinangalan kay [[José Rizal]], kasama si Mateo Rufino bilang alkalde at isang populasyon na 88,738. Noong Hunyo 1948, ang kita ng lungsod ay {{Philippine peso|472,835|1948}}. Ngunit hindi matanggap ng mga residente ang bagong pangalan ng kanilang lungsod. Pagkatapos ng dalawang taon, walong buwan, at labindalawang araw ng pagsubok, nanaig ang nakagawian at si Eulogio Rodriguez Jr., ang kahalili ni Santos-Diaz, ay naghain ng isang panukalang batas na nagbabalik sa lungsod sa orihinal nitong pangalan. Noong Hunyo 7, 1950, nilagdaan ni Pangulong [[Elpidio Quirino]], na dating residente ng Pasay, ang Batas Republika Blg. 437, na nagpabago sa pangalan ng Lungsod ng Rizal patungong '''Lungsod ng Pasay'''.<ref name="RA437">{{cite PH act |chamber=RA |number=437 |title=Isang Batas na Nagpapabago sa Pangalan ng Lungsod ng Rizal patungong Lungsod ng Pasay |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno437.html |access-date=Abril 3, 2018 |language=en |date=Hunyo 7, 1950 |archive-date=Enero 28, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180128150033/http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno437.html |url-status=live }}</ref> Ito rin ay noong dekada 1940 nang itayo ang mga bahay ng pananampalataya sa iba't ibang bahagi ng Pasay. Kabilang sa mga ito ang Simbahan ng Mahal na Birhen ng mga Hapis, ang Libreria de San Pablo Catholic Women's League, ang Caritas, ang sentro ng nutrisyon, at ang groto ng Mahal na Birhen ng Lourdes. Noong 1951, dalawang parokya ang itinatag: ang Parokya ng San Isidro Labrador at ang Parokya ng San Rafael. Nang panahong iyon, ang lungsod ay muling naging sentro ng abyasyon ng bansa nang magbukas ang mga pinto nito noong 1948, ang tinatawag ngayong [[Ninoy Aquino International Airport]]. Noong Hunyo 14, 1955, nabawi ng Pasay ang kapangyarihan nitong pumili ng pinuno nito. Tumakbo si [[Pablo Cuneta]] laban sa dating Alkalde na si Adolfo Santos at naging unang halal na alkalde ng lungsod. Noong 1959, muli siyang nangampanya at nanalo laban sa kanyang dating bise alkalde, si Ruperto Galvez. Noong Disyembre 30, 1965, nanumpa si Ferdinand Marcos bilang Pangulo ng Pilipinas, kasama si [[Fernando Lopez]], isang residente ng Pasay, bilang bise presidente. Mula sa sandaling iyon, si [[Imelda Marcos|Imelda Romualdez Marcos]], ang noo'y Unang Ginang, ay nasangkot sa mga pambansang usapin. Sa hilagang hangganan ng Pasay, sinimulan niyang punuin ang tabing-dagat sa Manila Bay upang itayo ang [[Cultural Center of the Philippines]]. Sa mga huling dekada, nagdagdag siya ng tatlo pang arkitektural na eksibit sa mga narekober na lupa sa Pasay: ang [[Tanghalang Francisco Balagtas|Folk Arts Theater]], [[Manila Film Center]], at ang [[Philippine International Convention Center]], at kalaunan ay ang PhilCite Exhibition Hall, ang batayan ng tinatawag ngayong [[Star City (amusement park)|Star City]]. Gayunpaman, ang lungsod ay inaayos din bilang isang sentro ng telebisyon para sa bansa, dahil noong 1958, binuksan ng [[ABS-CBN]] ​​ang mga bagong-bagong studio ng telebisyon sa kung ano ngayon ang [[Roxas Boulevard]], na kalaunan ay ibinigay ito noong 1969 sa [[Radio Philippines Network]], na gumamit sa kanila hanggang sa isang sunog noong 1973 na sumira sa mga studio, dahil lumipat ang ABS-CBN pahilaga sa Quezon City kasabay ng pagbubukas ng [[ABS-CBN Broadcasting Center|kasalukuyang mga studio at opisina]]. Noong 1967, nanalo si Jovito Claudio sa halalan ng lungsod bilang punong ehekutibo laban kay Pablo Cuneta. Nang sumunod na taon, isang [[Tangkang pagpatay kay Pope Paul VI|tangkang pagpatay]] ang naganap sa Pasay nang sugurin ng isang pintor na surrealista ng Bolivia si [[Pope Paul VI]], gamit ang isang kutsilyo na tumatagos sa kanyang dibdib. Noong 1971, muling nahalal si Cuneta bilang alkalde ng lungsod ng isang lumalaking lungsod na may halos 90 libong katao. ====Panahon ng batas militar==== {{kailangan ng higit pang mga pagsipi seksyon|petsa=Hulyo 2019}} Noong Disyembre 7, 1972, halos dalawang buwan matapos ideklara ang batas militar, isang mamamatay-tao ang nagtangkang patayin si Imelda Marcos sa Pasay, sa live na telebisyon, habang si Gng. Marcos ay namamahagi ng mga premyo sa mga nanalo sa Pambansang paligsahan sa Pagpapaganda at Kalinisan. Nagtamo siya ng ilang mga sugat at bali ng mga kuko ngunit sa pangkalahatan, nakaligtas siya nang walang pinsala mula sa malapit na engkwentro. Sa ikalawang anibersaryo ng batas militar, inilabas ni Marcos ang Presidential Decree No. 557, na nagdedeklara sa bawat baryo sa bansa bilang mga barangay.<ref>{{cite PH act |chamber=PD |number=557 |title=Na nagdedeklara sa lahat ng baryo sa Pilipinas bilang mga Barangay, at para sa iba pang mga layunin |url=https://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1974/pd_557_1974.html |website=The LawPhil Project |publisher=Arellano Law Foundation |access-date=Enero 6, 2020 |date=Setyembre 21, 1974 |archive-date=Enero 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200109142404/https://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1974/pd_557_1974.html |url-status=live }}</ref> Hindi nagtagal matapos maipatupad ang atas, inatasan ng Metropolitan Manila Commission at ng Department of Local Government ang Pasay na lumikha ng sarili nitong mga barangay. Bilang tugon, iniutos ni Mayor Cuneta ang paglikha ng 487 na barangay. Sa matatag na mungkahi ni [[Kalihim ng Interyor at Lokal na Pamahalaan|Kalihim ng Lokal na Pamahalaan at Pagpapaunlad ng Komunidad]] Jose Roño, ang bilang ng mga barangay ay binawasan sa dalawang daan, na inorganisa sa ilang sona. Noong Nobyembre 7, 1975, hinirang ni Marcos ang Unang Ginang, si Imelda, bilang [[gobernador ng Metro Manila]]. Pinagsama ng pederasyon ang 13 bayan at 4 na lungsod kabilang ang Pasay, na inalis mula sa lalawigan ng Rizal, sa bisa ng Presidential Decree No. 824.<ref name="PD824">{{cite PH act|chamber=PD|number=824|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|title=Paglikha ng Metropolitan Manila at ng Metropolitan Manila Commission at para sa Iba Pang Layunin|date=Nobyembre 7, 1975 |access-date=Hulyo 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312121648/http://lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|archive-date=Marso 12, 2016|url-status=live}}</ref> Pasay ang lungsod na naging punong-abala ng [[Miss Universe 1974]], ang unang pagkakataon na ginanap ang kaganapang ito sa umaga at sa Asia Pacific, at sa gayon ay naging sentro ng atensyon sa buong mundo bago ang araw ng patimpalak.<ref>{{cite news|last1=Requintina|first1=Robert|title=Pinaplano ng PH ang MOA o Philippine Arena bilang lugar para sa Miss Universe 2016|url=http://tempo.com.ph/2016/08/02/ph-eyes-moa-or-philippine-arena-as-venue-for-miss-universe-2016/|newspaper=Tempo|access-date=Agosto 2, 2016|language=en, fil|date=Agosto 2, 2016|archive-date=Mayo 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190512165302/http://tempo.com.ph/2016/08/02/ph-eyes-moa-or-philippine-arena-as-venue-for-miss-universe-2016/|url-status=live}}</ref> Pagkalipas ng kalahating dekada, ang unang pamilya ng lungsod ay sumikat sa buong bansa sa larangan ng musika: Si [[Sharon Cuneta|Sharon]], ang noo'y batang anak na babae ng alkalde, ay sumikat bilang isang mang-aawit sa paglabas ng LP na ''DJ's Pet''. Noong Disyembre 22, 1979, kasama ang [[Maynila]], [[Lungsod ng Quezon]], [[Caloocan]], at iba pang mga lungsod sa bansa, ang Pasay ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado. Noong 1981, binuksan ng LRT Line 1 ang mga istasyon nito sa Pasay, kasama ang [[estasyon ng Baclaran|Baclaran terminal]] nito sa hangganan ng Parañaque, na nagmarka ng pagbabalik sa mabilis na riles sa lungsod. ====EDSA people power==== {{kailangan ng mas maraming sitasyon sa seksyon|petsa=Hulyo 2019}} Nagbago ang sitwasyon sa lungsod pagkatapos ng [[Rebolusyong People Power]]. Iniwan ni Cuneta ang kanyang pwesto upang palitan ng dalawang acting mayor, sina Eduardo Calixto at Norman Urbina, ngunit muling nahalal noong 1988 at naglingkod ng tatlong karagdagang termino, bago ipinasa kay [[Jovito Claudio]] noong 1998. Sa pagtatapos ng kanyang termino, siya ang pinakamahabang alkalde ng lungsod. Si Claudio, na pinalitan mismo ng noo'y bise alkalde na si [[Wenceslao Trinidad|Wenceslao "Peewee" Trinidad]] noong [[2000 halalan sa pagpapatalsik sa pagka-alkalde ng Pasay|2000]], ay nasaksihan ang pagtatayo ng katimugang dulo ng [[MRT Line 3 (Metro Manila)|MRT Line 3]] sa lungsod, na konektado sa LRT Line 1 sa kahabaan ng Taft Avenue, at ang Pasay City General Hospital at [[Ninoy Aquino International Airport Terminal 2]] ay parehong binuksan sa publiko. Ang lahat ng ito at iba pang mga proyekto ay nag-udyok ng isang bagong panahon ng paglago sa lungsod na nagpapatuloy hanggang sa araw na ito. Ang EDSA Entertainment Complex, na matatagpuan sa kanluran ng lungsod sa kahabaan ng [[EDSA]], ilang milya lamang ang layo mula sa [[Baclaran]], [[Parañaque]], sa loob ng maraming taon ay kilalang-kilala para sa mga adult entertainment, kabilang ang [[prostitusyon]].<ref>{{cite web |last1=Coorlim |first1=Leif |title=Sinusubaybayan ng mga undercover journalist ang maruming red light district ng Maynila |url=https://edition.cnn.com/2013/05/06/world/asia/freedom-fighters-undercover/index.html |website=CNN |access-date=Enero 31, 2019 |date=Mayo 16, 2013 |archive-date=Enero 16, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116201839/http://edition.cnn.com/2013/05/06/world/asia/freedom-fighters-undercover/index.html |url-status=live }}</ref><ref name="Isang Farang sa Ibang Bansa">{{cite web |title=Panimulang Gabay sa Distrito ng Red Light ng Maynila |url=https://afarangabroad.com/manila-red-light-district/ |website=Isang Farang sa Ibang Bansa |access-date=Enero 31, 2019 |archive-date=Agosto 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220826132757/https://afarangabroad.com/manila-red-light-district/ |url-status=live }}</ref> ===Kontemporaryo=== [[File:Pic mga larawang heograpiko - ph=mm=pasay=bay city skyline - kuha mula sa cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG|thumb|Tanawin mula sa himpapawid ng Pasay, 2015]] Noong 2006, binuksan ang [[SM Mall of Asia]], ang pinakamalaking shopping center sa buong bansa, at ang lugar sa paligid ng mall na ito ay nagsimulang lumago at naging business center ng lungsod sa mga sumunod na taon, na sinundan ng pagbubukas ng pinakamalaking sports venue ng lungsod, ang [[SM Mall of Asia Arena|Mall of Asia Arena]]. Pagkalipas ng dalawang taon, binuksan ang NAIA Terminal 3 noong Hulyo 2008, at sa loob ng dalawang taon, umusbong ang pag-unlad sa paligid sa pagbubukas ng isa pang residential at entertainment hub, ang [[Newport City, Metro Manila|Newport City]], na pinalakas ng pagtatayo ng NAIA Expressway noong 2016. Noong 2007, ang noo'y Acting Mayor na si Allan Panaligan ay nagpanukala ng isang plano na magtayo ng isang bagong city hall na matatagpuan sa Central Business Park-I Island A sa kahabaan ng Macapagal Avenue.<ref>{{Cite web |title=Magtatayo ang Pasay ng bagong city hall |url=https://www.philstar.com/metro/2007/03/24/391070/pasay-build-new-city-hall |access-date=2023-05-26 |website=Philstar.com |archive-date=May 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230526213359/https://www.philstar.com/metro/2007/03/24/391070/pasay-build-new-city-hall |url-status=live }}</ref> Gayunpaman, ang plano ay hindi pa natutupad hanggang ngayon.{{kailangan ng paglilinaw|petsa=Setyembre 2023}} Noong 2021, inanunsyo ni Mayor [[Imelda Calixto-Rubiano]] na nagpaplano ang pamahalaang lungsod na magtayo ng isang bagong pasilidad ng ospital sa lungsod.<ref>{{Cite web|title=Plano ng pamahalaang Pasay na magtayo ng bagong ospital ng lungsod|url=https://mb.com.ph/2021/04/15/pasay-govt-plans-to-build-new-city-hospital/|date=Abril 15, 2021|first=Jean|last=Fernando|access-date=Mayo 26, 2023|work=Manila Bulletin|language=en|archive-date=Abril 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415050253/https://mb.com.ph/2021/04/15/pasay-govt-plans-to-build-new-city-hospital/|url-status=live}}</ref> Hindi pa natutukoy ang angkop na lokasyon para sa bagong ospital dahil sa maliit na lugar ng lungsod at siksik na populasyon.<ref>{{Cite web |title=Pinaplano ng Pasay ang bagong pampublikong ospital |url=https://metronewscentral.net/pasay/metro-cities/pasay-eyes-new-public-hospital |access-date=Mayo 26, 2023 |website=metronewscentral.net |archive-date=Mayo 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230526213358/https://metronewscentral.net/pasay/metro-cities/pasay-eyes-new-public-hospital |url-status=live }}</ref> ==Mga lugar/barangay== * Apelo Cruz * Baclaran * Baltao * [[Bay City, Metro Manila|Bay City]] * Cabrera * Cartimar * Cuyegkeng * Don Carlos Village * Edang * [[:File:Namria Map (San Jose).JPG|F.B Harisson]] * Juan Sumulong * Kalayaan * Leveriza * Libertad * Malibay * [[Manila Bay|Manila Bay Reclamation]] * Marcela Marcelo * Maricaban * M. Dela Cruz * Newport City * Nichols * Padre Burgos * Pasay Rotonda * [[Philippine International Convention Center]] * Pildera I * Pildera II * Rivera Village * San Pablo * San Isidro * [[:File:Barrio San Jose of Pasay City.JPG|San Jose]] * [[:File:Barrio San Rafael of Pasay City.JPG|San Rafael]] * San Roque * Santa Clara * Santo Niño * Tramo * Tripa de Gallina * Ventanilla * [[Villamor Air Base]] ==Demograpiko== {{Senso ng Pilipinas | align= right | title= Senso ng populasyon ng {{PH wikidata|name}} | 1903 = {{Populasyon ng senso ng PH|1903}} | 1918 = {{Populasyon ng senso ng PH|1918}} | 1939 = {{Populasyon ng senso ng PH|1939}} | 1948 = {{Populasyon ng senso ng PH|1948}} | 1960 = {{Populasyon ng senso ng PH|1960}} | 1970 = {{Populasyon ng senso ng PH|1970}} | 1975 = {{Populasyon ng senso ng PH|1975}} | 1980 = {{Populasyon ng senso ng PH|1980}} | 1990 = {{Populasyon ng senso ng PH|1990}} | 1995 = {{Populasyon ng senso ng PH|1995}} | 2000 = {{Populasyon ng senso ng PH|2000}} | 2007 = {{Populasyon ng senso ng PH|2007}} | 2010 = {{Populasyon ng senso ng PH|2010}} | 2015 = {{Populasyon ng senso ng PH|2015}} | 2020 = {{Populasyon ng senso ng PH|2020}} | 2024 = {{Populasyon ng senso ng PH|2024}} | 2030 = | talababa= Pinagmulan: [[Philippine Statistics Authority]]{{PH wikidata|population_reference}}{{PH census|2015}}{{PH census|2010}}{{PH census|2007}}{{Data ng populasyon ng LWUA}} }} Sa senso noong 2020, ang Pasay ay may populasyon na 440,656. Sa kasalukuyan, ito ay nasa ika-11 pwesto sa laki ng populasyon sa loob ng [[Metro Manila]]. Mayroon din itong 127,629 na kabahayan. Ang densidad ng populasyon ay {{convert|{{sigfig|440,656/13.97|2}}|PD/km2|disp=or|sp=us}}.{{PH census|2020}} Karamihan sa mga residente ay nagsasalita ng [[Wikang Filipino|Filipino]] ([[Tagalog|Tagalog]]) at [[Philippine English|English]], na may malaking bilang ng mga nagsasalita ng iba pang [[Mga Wika ng Pilipinas|mga wika at diyalekto ng Pilipinas]]. Tulad ng maraming iba pang lugar sa bansa, ang Pasay ay pangunahing [[Simbahang Katolika sa Pilipinas|Romanong Katoliko]]. Mayroon ding malaking presensya ng [[Iglesia ni Cristo]] at iba pang mga simbahang [[Protestanismo sa Pilipinas|Protestanteng]] sa lungsod, pati na rin ang [[Islam]].<ref>{{cite web|url=https://rssoncr.psa.gov.ph/content/civil-registration-and-vital-statistics-pasay-city-2022-registered-marriages|title=Civil Registration and Vital Statistics (Lungsod ng Pasay): 2022 Registered Marriages|website=[[Philippine Statistics Authority]]|access-date=Enero 8, 2025|first=Estrella R.|last=Vargas|archive-date=Pebrero 25, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250225054514/https://rssoncr.psa.gov.ph/content/civil-registration-and-vital-statistics-pasay-city-2022-registered-marriages|url-status=dead}}</ref> ==Pamahalaan== {{isang seksyon ng pinagmulan|petsa=Disyembre 2020}} [[File:Pasay City Hall, Set 2023 (2).jpg|thumb|Pasay City Hall]] ===Pamahalaan ng lokal=== {{tingnan din|Sangguniang Panglungsod}} Ang Pasay ay pangunahing pinamumunuan ng alkalde ng lungsod, bise alkalde, at mga konsehal ng lungsod. Ang alkalde ang gumaganap bilang punong ehekutibo ng lungsod habang ang mga konsehal ng lungsod ang gumaganap bilang lehislatibong katawan nito. Ang bise alkalde, bukod sa pag-aako ng mga responsibilidad bilang alkalde kung sakaling magkaroon ng pansamantalang bakante, ay gumaganap din bilang presiding officer ng lehislatura ng lungsod. Ang lehislatibong katawan ay binubuo ng 12 regular na miyembro (6 bawat distrito) at mga kinatawan mula sa barangay at konseho ng kabataan. ===Mga halal na opisyal=== {|class=wikitable |+ Mga Opisyal ng Lungsod ng Pasay (2025–Kasalukuyan) |- !Pangalan !!colspan=2|Partido |- ! colspan=3| Kapulungan ng mga Kinatawan |- | [[Tony Calixto|Antonino G. Calixto]] | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- ! colspan=3| Mayor ng Lungsod |- | [[Imelda Calixto-Rubiano|Imelda G. Calixto-Rubiano]] | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- ! colspan=3| Bise Alkalde ng Lungsod |- | Mark Anthony A. Calixto | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- ! colspan=3| Unang Distrito |- | Miguel Antonio Cuneta | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Marlon Pesebre | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Mary Grace Santos | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Waldetrudes Del Rosario | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Abraham Albert Alvina | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Justine Jane Advincula | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- ! colspan=3| Ikalawang Distrito |- | Haring Marlon "Khen" Magat | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Graciano Noel "Yuyu" Del Rosario | {{party name with color|Tapat Kayong Pinaglilingkuran}} |- | Angelo Nicol "Allo" Arceo | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Ian Vendivel | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Allan Panaligan | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Luigi Rubiano | {{party name with color|Tapat Kayong Pinaglilingkuran }} |- ! colspan=4| ''Ex officio'' mga miyembro ng Konseho ng Lungsod |- | '''[[Liga ng mga Barangay|ABC]] President''' | colspan=3| Enrique Calixto <!-- | {{pangalan ng partido na may kulay|Nonpartisan}} --> |- | '''[[Sangguniang Kabataan|SK]] Presidente''' | colspan=3| Benedict Angeles <!-- | {{pangalan ng partido na may kulay|Nonpartisan}} --> |} === Mga Dating Nahalal na Opisyal === {| class="wikitable" |+Mga Opisyal ng Lungsod ng Pasay (2022–2025) !Pangalan ! colspan="2" |Party |- ! colspan="3" |Kapulungan ng mga Kinatawan |- |[[Tony Calixto|Antonino G. Calixto]] | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="3" |Alkalde ng Lungsod |- |[[Imelda Calixto-Rubiano|Imelda G. Calixto-Rubiano]] | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="3" |City Vice Mayor |- |Waldetrudes Del Rosario | |[[Laban ng Demokratikong Pilipino|LDP]] |- ! colspan="3" |Unang Distrito |- |Mark Anthony Calixto | |[[Lakas–CMD|PDP]] |- |Mary Grace Santos | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Marlon Pesebre | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Ma. Antonia Cuneta | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Albert Abraham Alvina | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Ricardo Santos | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="3" |Ikalawang Distrito |- |Jose Isidro Jr. | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Editha Manguerra | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Donnabel Vendivel | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Jennifer Panaligan | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |King Marlon Magat | |[[Partido Federal ng Pilipinas|PFP]] |- |Angelo Nicol Arceo | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="4" |''Ex officio'' mga miyembro ng Konseho ng Lungsod |- |'''[[Liga ng mga Barangay|ABC]] President''' | colspan="3" |Enrique Calixto |- |'''[[Sangguniang Kabataan|SK]] Presidente''' | colspan="3" |Benedict Angeles |} == Palakasan == [[File:Pasay Sports Complex, Sept 2023.jpg|thumb|Pasay Sports Complex]] Ang Pasay ay tahanan din ng mga lugar ng palakasan tulad ng [[Cuneta Astrodome]], [[SM Mall of Asia Arena]], at Pasay Sports Complex. Ang SM Mall of Asia Arena ay nagdaos din ng ilang mga laban sa [[FIBA|2023 Pandaigdigang Pederasyon ng Basketbol]]. Ang lungsod ay isa rin sa mga lugar ng [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1981|1981]], [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2005|2005]] at [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2019|2019]] [Palaro ng Timog Silangang Asya]. Ang ilang mga barangay sa Pasay ay may basketball court (kabilang ang mga gymnasium). Ang mga badminton court at billiard hall ay itinayo rin sa lungsod. Ang Pasay ay dating tahanan ng [[Manila Polo Club]] hanggang sa ito ay inilipat sa [[Forbes Park, Makati|Forbes Park]], [[Makati]] noong 1949. Ang tanging propesyonal na koponan sa palakasan ng lungsod ay ang [[Pasay Voyagers]], na nakikipagkumpitensya sa [[Maharlika Pilipinas Basketball League]] simula noong [[2018–19 MPBL Datu Cup|ikalawang season]]. ===Unity Run=== Sa [[listahan ng pinakamalaking kaganapan sa pagtakbo]] sa mundo, batay sa bilang ng mga kalahok, isang rekord na 209,000 rehistradong mahilig sa pagtakbo ang lumahok sa 2012 Kahit Isang Araw Lang: Unity Run na nagsimula at nagtapos sa SM Mall of Asia grounds. Nalampasan ng ikalawang edisyon ng karera ang Guinness World record na 116,086 na kalahok na naka-post sa Run for the Pasig River noong Oktubre 10, 2010.<ref>{{cite news|last=Calapre|first=Frank|title=Unity Run sets record participants|url=http://www.manilatimes.net/index.php/sports/top-sports-news/15628-unity-run-sets-record-participants|access-date=Hunyo 6, 2012|work=The Manila Times|date=Enero 23, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120429213620/http://www.manilatimes.net/index.php/sports/top-sports-news/15628-unity-run-sets-record-participants|archive-date=Abril 29, 2012}}</ref> ==Transportasyon== ===Paliparan=== Ang karamihan sa complex ng [[Ninoy Aquino International Airport]], na kilala rin bilang [[Nichols Field]], ay matatagpuan sa Pasay, kasama ang mga terminal ng paliparan na [[Ninoy Aquino International Airport Terminal 2|2]], [[Ninoy Aquino International Airport Terminal 3|3]], at 4, na nasa ilalim ng hurisdiksyon ng lungsod; ang [[Ninoy Aquino International Airport Terminal 1|Terminal 1]], ang internasyonal na terminal ng kargamento, at ang mga tanggapan ng mga kumpanya ng serbisyo sa lupa ng paliparan, ay nasa ilalim ng hurisdiksyon ng kalapit na [[Parañaque]]. Ang lungsod din ang tahanan ng punong-tanggapan ng Hukbong Panghimpapawid ng Pilipinas, ang [[Villamor Airbase]]. ===Mga Kalsada=== ====Mga highway at pangunahing lansangan==== [[File:Roxas Boulevard sa Pasay City 02.jpg|thumb|right|View ng Roxas Boulevard mula sa Libertad overpass]] [[File:Pasay Rotonda (EDSA cor. Taft Avenue, Pasay; 2017-01-01).jpg|thumb|right|"Pasay Rotonda", ang intersection ng EDSA at Taft Avenue]] Ang Pasay ay pinaglilingkuran ng ilang mga highway at mga pangunahing lansangan. [[EDSA|Epifanio delos Santos Avenue]] (EDSA/[[Circumferential Road 4|C-4 Road]]), [[Gil Puyat Avenue]] (Buendia Avenue) [[Roxas Boulevard]], at [[Taft Avenue]] ([[Radial Road 2|R-2 Road]]) ang pangunahing thoroughfare ng lungsod. Kabilang sa mga pangalawang daanan ang [[Abenida Andrews]], [[Abenida Arnaiz]] (dating kilala bilang Kalye Libertad), [[Kalye Tramo]], [[Bulebar Macapagal]], [[Daang Domestiko]], [[Abenida Harrison]], [[Bulebar Jose W. Diokno]], [[Abenida Ninoy Aquino]], at [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (MIA Road). ====Mga Expressway==== Apat na expressway ang nagsisilbi sa Pasay at iba pang bahagi ng Metro Manila at [[Calabarzon]]: [[Skyway (Metro Manila)|Skyway]], isang mataas na expressway na dumadaan sa hangganan ng Pasay–[[Taguig]]; Ang [[South Luzon Expressway]] (SLEX), karaniwang tinatawag na SLEX at isang bahagi ng [[Pan-Philippine Highway|Asian Highway 26]], ay sumusunod sa katulad na ruta ng Skyway, ngunit direktang tumatakbo sa ibaba nito; [[NAIA Expressway]], isang nakataas na tolled expressway na nagseserbisyo sa mga Terminal 1, 2, at 3 ng [[Ninoy Aquino International Airport]]; at ang [[CAVITEX–C-5 Link]], na nagdurugtong sa [[Circumferential Road 5]] (C-5) sa Taguig patungo sa [[Manila–Cavite Expressway]] (CAVITEX).{{citation needed|date=Enero 2017}} ===Pampublikong transportasyon=== [[File:Pasay City (Central Business District) 23.jpg|thumb|Isang bus na bumibiyahe sa [[Gil Puyat Avenue]] sa Pasay]] ====Mga Jeepney==== Ang mga [[Jeepney]] ay bumibiyahe sa mga arterial na kalsada ng lungsod, at nagseserbisyo sa mga mataong lugar ng lungsod at mga kalapit na lungsod. ====Mga Bus==== Ang mga bus ay nagbibigay ng operasyon sa lungsod (commuter) at probinsyal (intercity) sa Pasay. Ang mga terminal ng bus sa probinsya ay kadalasang matatagpuan malapit sa [[Istasyon ng Gil Puyat|Istasyon ng Gil Puyat]], at ang iba pa ay matatagpuan sa kahabaan ng [[EDSA]]. ====Riles==== Ang lungsod na ito ay pinaglilingkuran ng dalawang linya ng riles, ang [[LRT Line 1 (Metro Manila)|LRT Line 1]] at [[MRT Line 3 (Metro Manila)|MRT Line 3]]. Ang LRT Line 1 ay may apat na istasyon sa Pasay, katulad ng [[Istasyon ng Gil Puyat|Gil Puyat]], [[Istasyon ng Libertad|Libertad]], [[Istasyon ng EDSA (LRT)|EDSA]], at [[Istasyon ng Baclaran|Baclaran]], at may depot na matatagpuan sa kahabaan ng [[Andrews Avenue]]. Ang MRT Line 3 ay mayroon lamang isang istasyon, na pinangalanang [[Taft Avenue station|Taft Avenue]], na nagsisilbing intersection sa LRT Line 1. ====Iba pa==== Ang [[De-motor na tricycle (Pilipinas)|Mga Tricycle]] at [[Rickshaw#Philippines|mga pedicab]] ay nagseserbisyo sa mga barangay. Ang mga serbisyo ng multicab ay nagdurugtong sa [[SM Mall of Asia]] sa [[Baclaran]] sa Parañaque, Gil Puyat Avenue, at Pasay Rotonda. Ang mga van, lalo na ang [[UV Express]], ay nagbibigay din ng serbisyo sa buong lungsod at sa iba pang mga destinasyon sa loob at paligid ng Metro Manila. ==Edukasyon== [[File:01337jfCity University of Pasayfvf 01.jpg|thumb|City University of Pasay]] [[File:STI_College_-_Pasay_City.jpg|thumb|STI College - Pasay]] Ang Schools Division Office (SDO) ng Pasay City ay nagpapatakbo ng 18 pampublikong elementarya at 8 hayskul. Ang mga operasyon nito ay nahahati sa apat na distrito: Pasay North, Pasay East, Pasay South, at Pasay West. Ang espesyal na edukasyon ay ibinibigay ng Philippine School for the Deaf at Philippine National School for the Blind, Pasay SPED Center, at isang Alternative Learning System (ALS) center. Maraming pribadong paaralan, kabilang ang mga Katoliko at parokyal na paaralan, ang nagpapatakbo rin sa lungsod, tulad ng [[St. Mary's Academy – Pasay|St. Mary's Academy]], na pinapatakbo ng mga madre ng [[Relihiyoso ng Birheng Maria]]. === Mga Kolehiyo at Unibersidad === {{Columns-list|colwidth=30em| * [[Pamantasan ng Lungsod ng Pasay]] ([[City University of Pasay]]) * [[Pambansang Unibersidad (Philippines)|Pambansang Unibersidad - Mall of Asia]] * [[Maynila Tytana Colleges]] * [[Asian Institute of Maritime Studies]] * Kolehiyo ng Lacson * [[Philippine Law School]] * [[Wesleyan College of Manila]] * [[Arellano University School of Law]] - Mabini Campus * [[Arellano University]] Jose Abad Santos Campus - Pasay Campus * [[Philippine State College of Aeronautics]] * [[Airlink International Aviation School|Airlink International Aviation College]] * Manila Adventist College * Southeastern College * [[STI Colleges|STI College]] Pasay-EDSA * [[San Juan de Dios Educational Foundation|San Juan de Dios College]] * International Electronics and Technical Institute Pasay }} === Mataas na paaralan === Mga hayskul sa lungsod.<ref>{{Banggitin ang web |title=Mga link ng paaralan - Sekundarya |url=https://www.depedpasay.ph/secondary/ |access-date=2023-11-12 |website=Tanggapan ng Dibisyon ng Paaralan - Lungsod ng Pasay |language=en}}</ref> * Mataas na Paaralan ng Pasay City North – Kampus ng M. Dela Cruz * Mataas na Paaralan ng Pasay City South * Mataas na Paaralan ng Pasay City East * Mataas na Paaralan ng Pasay City West * Pambansang Mataas na Paaralan ng Pasay City ("dating tinatawag na Mataas na Paaralan ng Pasay City North – Kampus ng Tramo") * Pambansang Mataas na Paaralan ng Agham ng Lungsod ng Pasay * Pambansang Mataas na Paaralan ng Kalayaan * Pambansang Mataas na Paaralan ng Pangulong Cory "Cory" C. Aquino == Mga kilalang personalidad == *[[Marcela Marcelo]], Rebolusyonaryong Heneral *[[Francisco Coching]], [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa Sining Biswal, ilustrador ng komiks at manunulat *[[Juan Salcedo, Jr.]], [[National Scientist of the Philippines]] para sa Nutrisyon at Pampublikong Kalusugan *[[Ramon Jacinto]], negosyante, musikero, at dating opisyal ng gobyerno *[[Darwin Ramos]], [[Lingkod ng Diyos]] *[[Alejandro D. Aclan]], Katoliko [[auxiliary bishop]] para sa [[Roman Catholic Archdiocese of Los Angeles|Archdiocese of Los Angeles]] *[[Eli Soriano]], Pilipinong mangangaral at [[televangelist]] *[[Maricel Soriano]], artista *[[Wilfred Steven Uytengsu]], presidente at CEO ng Alaska Milk Corporation *[[Lisa Macuja-Elizalde]], prima ballerina; noong 1984, naging unang Pilipino at unang dayuhang soloista na sumali sa [[Kirov Ballet]] *[[Anita Linda]], artista sa pelikula *[[Sharon Cuneta]], mang-aawit, artista, at host ng telebisyon *[[Pablo Cuneta]], dating [[mayor ng Pasay]] (pinakatagal na naglilingkod na alkalde), ama ni Sharon Cuneta *[[John Lloyd Cruz]], artista *[[Bernard Palanca]], artista *[[Josephine Roberto]], pop singer *[[Carl Guevara]], aktor at modelo *[[Chariz Solomon]], artista at personalidad sa telebisyon *[[Nina Girado]], pop/R&B singer, paminsan-minsang songwriter, record producer, TV at radio personality sa [[ABS-CBN]] *[[Maricel Laxa]], komedyante at aktres *[[Vhong Navarro]], komedyante, dancer, member ng Streetboys *[[Wacky Kiray]], stand-up comedian at TV host *[[Diego Llorico]], aktor *[[Junna Tsukii]], [[Mga Pilipino sa Japan|Pilipino-Hapones]] [[karateka]] *[[King Girado]], mang-aawit, musikero, modelo, at aktor *[[Michael DiGregorio]], manlalaro ng basketball *[[Mike Cortez]], assistant coach ng [[Blackwater Bossing]] *[[Rodney Brondial]], manlalaro ng basketball *[[Ryan Araña]], dating manlalaro ng basketball *[[Yousef Taha]], manlalaro ng basketball *[[Celeste Cortesi|Silvia Celeste Cortesi]], modelo ng [[Mga Pilipinong Italyano|Pilipino-Italyano]] at Miss Universe Philippines 2022 *[[Fernando Lopez]], dating ika-3 at ika-7 [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas]] *[[Jose Feria]], ika-109 [[Katuwang Mahistrado ng Korte Suprema ng Pilipinas]] *[[Johnny Monteiro]], artista *[[Gil de Leon]], aktor at ama ni Christopher de Leon *[[César Ramírez (aktor)|Cesar Ramirez]], artista == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Metro Manila}} {{Roxas Boulevard}} {{pilipinas-stub}} [[Kaurian:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Pasay]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Kalakhang Maynila]] p5q4pd50pcpveirsn6fdzf2tsq11tae 2214296 2214295 2026-07-03T02:30:58Z ~2026-37929-56 163601 /* Mga Bus */ 2214296 wikitext text/x-wiki :''Tumuturo rito ang Pasay. Pasay rin ang dating pangalan ng ngayon ay nakikilala bilang [[Arnaiz Avenue]].'' {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Pasay | native_name = ᜉᜐᜌ᜔ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Pic geo photos - ph=mm=pasay=bay city skyline - aerial shot from cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG | photo1b = Pasay City Mall and Public Market 12152022 113238.jpg | photo2a = Pasay City Hall 11242022 112930.jpg | photo2b = 04294jfSales Interchange Taguig Pasay Cityfvf 41.jpg | photo3a = BayCityjf0491 17.JPG | photo3b = Pasay Rotonda 01072023 110418.jpg | size = 250 | position = center | spacing = 1 | color = transparent | border = 0 | foot_montage = (From top, left to right: Aerial view of Pasay • Pasay City Mall and Market • Pasay City Hall • Pasay Welcome Sign • Bay City • Pasay Rotonda) }} | sealfile = | locatormapfile = Ph_locator_ncr_pasay.png | caption = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na nagpapakita ng lokasyon ng Pasay | region = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] | province = | districts = Mag-isang distrito ng Pasay | barangays = 201 | class = Unang klase | founded = [[Disyembre 2]], [[1863]] | website = [http://www.pasay.gov.ph www.pasay.gov.ph] | mayor = Imelda Calixto-Rubiano | vice_mayor = Noel del Rosario | cityhood = [[Hunyo 21]], [[1947]] | language = [[Wikang Tagalog|Tagalog]]<br>[[Taglish]] | areakm2 = 19 | pop2000 = 354908 | popden2000 = 18679 | coordinates = }} Ang '''Pasay''' ay isa sa mga lungsod sa [[Kalakhang Maynila]] sa [[Pilipinas]]. Napaliligiran ito ng [[Maynila]] sa hilaga, [[Lungsod ng Makati]] sa hilagang-silangan, [[Taguig|Lungsod ng Taguig]] sa silangan at [[Parañaque|Lungsod ng Parañaque]] sa timog. Sa Kasalukuyan, nasa lungsod ng Pasay ang gusali ng [[Senado ng Pilipinas|Senado]], ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]], at ang [[SM Mall of Asia]]. Isa sa mga orihinal na apat na lungsod ng Kalakhang Maynila ang Pasay. Hinggil sa pagiging malapit nito sa Maynila, naging mabilis na lugar na urbano noong [[Panahon ng mga Amerikano sa Pilipinas|Panahon ng mga Amerikano]] sa Pilipinas. ==Pinagmulan ng Pangalan== Isinunod ang pangalan ng lungsod ng Pasay, dayang-dayang Pasay, isang prinsesa mula sa Kaharian ng Namayan.<ref name="DOT">[http://itsmorefuninthephilippines.com/pasay-city-2 It's More Fun in the Philippines]</ref> *May isa pang alamat na nagmumungkahi na ang lungsod ay ipinangalan kay Pasay, isa sa mga anak ni Tagkan, isang pinuno ng Namayan. Nagmana siya ng mga teritoryo na kinabibilangan ng kasalukuyang lungsod.<ref name="Dery2001"/><ref name="nick" /><ref name="Huerta" /> *Mayroon ding romantikong alamat kung saan isang lalaking nagngangalang Jose ang malakas na sumigaw ng "Paz-ay!" sa puntod ng kanyang mayamang minamahal, si Paz, na sumisimbolo sa kanilang bawal na pag-ibig at sa kalaunan ay pagkamatay ni Paz dahil sa kalungkutan. Bilang pagpupugay, pinangalanan ng mga magulang ni Paz ang kanilang hacienda na ''Paz-ay'' o ''Pasay''.<ref name="esq">{{cite web|url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/story-names-cities-of-manila-a00304-20191021-lfrm|title=Isang Maikling Kasaysayan sa Likod ng Pangalan ng Bawat Lungsod ng Metro Manila|date=Oktubre 21, 2019|access-date=Abril 9, 2019|website=Esquire Magazine}}</ref><ref name="travelcity" /> *Naniniwala ang ilang historyador na ang lungsod ay ipinangalan sa halamang gamot na ''pasaw'' ([[Pseuderanthemum reticulatum]]) na dating tumubo nang sagana doon.<ref name="travelcity">{{cite book|url=https://www.pasay.gov.ph/Resources/FINAL%20PASAY%20FULL%20BOOK_small.pdf|title=Pasay: Pag-usbong ng Lungsod ng Paglalakbay|publisher=Media Touchstone Ventures, Inc.|last=Velasco|first=Melandrew|date=Hunyo 2019|access-date=Abril 12, 2024|isbn=978-621-8047-16-7}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *Ayon sa Amerikanong historyador na si [[Austin Craig]], ang Pasay ay kilala bilang ''Javan Pasar'', isang pagkopya ng salitang [[Arabic|Arabic]] na ''bazar'' dahil ang bayan ay isang pamilihan.<ref name="RizalProvinceDirectory1934">{{Banggitin ang aklat |last=Salonga |first=Isayas |url=https://quod.lib.umich.edu/p/philamer/aar6353.0001.001 |title=direktoryo ng Rizal Province |publisher=[[University of Michigan]] Digital Collections |year=1934 |volume=1 |location=[[Manila]]|access-date=Abril 20, 2024}}</ref>{{rp|page=[https://quod.lib.umich.edu/p/philamer/aar6353.0001.001/117?rgn=full+text&view=image 117]}} *Noong panahon ng kolonyal, ang Pasay ay binaybay bilang "Pasai", pagkatapos ng [[Samudera Pasai Sultanate|Malay historical kingdom]] sa [[Sumatra]], kasalukuyang [[Indonesia]].<ref>{{cite map |title=Southern Suburbs of the City of Manila and Vicinity, including the towns of Santa Ana, San Pedro Macati, at Pasai. Ipinapakita ang mga Insurgent Trench. |url=https://www.gop.com.ph/philippine-clients/antique-maps/southern-suburbs-of-the-city-of-manila-and-vicinity-including-the-towns-of-santa-ana-san-pedro-macati-and-pasai-showing-insurgent-trenches-full-text-descriptions/ |year=1899 |last1=MacArthur|first1=Arthur|author-link1=Arthur MacArthur Jr.|last2= Haan|first2= W.G.|author-link2=William G. Haan|author3= Lamar [draw.]|last4=Graham|first4=A.B |publisher=Government Printing Office, Washington D.C. |access-date=Abril 12, 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://hapihumanist.org/2017/09/14/philippine-original-place-names/|title=Mga Orihinal na Pangalan ng Lugar sa Pilipinas|date=Setyembre 14, 2017|access-date=Abril 12, 2025|website=Humanist Alliance Philippines, International|author=HAPI Admin}}</ref> ==Kasaysayan== === Maagang kasaysayan === {{Tingnan din|Namayan|Maynila (historical polity)}} [[File:Map of Namayan.png|left|thumb|Mapa of Namayan (kulay pink) noong 1470 sa ilalim ng pamamahala ng Lakan Tagkan. Ipinakita ang Pasay bilang bahagi ng Namayan, na iniregalo sa iligal na anak ni Tagkan na si Pasay.<ref name="nick">{{Cite book |last=Joaquin |first=Nick |url=https://books.google.com/books?id=zuGeOwAACAAJ |title=Manila, My Manila: A History for the Republic Philippines |date=1990 | |language=en}}</ref><ref name="Huerta">{{cite book |last=Huerta |first=Felix, de |author-link=Felix Huerta |title=Estado Geografico, Topografico, Estadistico, Historico-Religioso de la Santa y Apostolica Provincia de San Gregorio Magno |publisher=I8 Sanchez Comptaño | |location=Binondo}}</ref>]] Sa lokal na katutubong kasaysayan tungkol sa panahon bago dumating ang mga mananakop na Espanyol, Sinasabing ang Pasay ay bahagi ng [[Namayan]] (minsan tinatawag ding Sapa), isang [[kompederasyon]] ng mga [[Barangay noong Prekolonyal]] na umano'y kumokontrol sa teritoryong umaabot mula [[Manila Bay]] hanggang [[Laguna de Bay]], at nang dumating ang mga Espanyol, kalaunan ay nakilala bilang Santa Ana de Sapa (sa kasalukuyan ay [[Santa Ana, Maynila]]).<ref name="Dery2001">{{cite book | last = Dery | first = Luis Camara | title = A History of the Inmarculate | publisher = New Day Publishers | date = 2001 | location = Quezon City | isbn = 978-971-10-1069-0 }}</ref><ref name="Huerta"/> ===Panahon ng kolonyal na Espanyol=== Noong Mayo 19, 1571, pormal na kinuha ni [[Miguel López de Legazpi]] ang [[Rajahnate ng Maynila]] at ang mga nakapalibot na pamahalaan nito sa pangalan ng korona ng Espanya.{{citation needed|date=Nobyembre 2020}} Sa maraming orden ng relihiyon na dumating, ang [[Augustinian Order]] ang pangunahing gumanap sa ebanghelisasyon ng Pasay. Dahil sa kontrol nila sa Pasay, ginawa nilang isang malawak na lupain ng agrikultura ang lugar na kilala bilang Hacienda de Meysapan.<ref name="travelcity" /> Ang parokya ng Pasay ay pinamahalaan mula sa lumang kabisera ng Namayan, na pinalitan ng pangalang Santa Ana de Sapa, na nasa ilalim ng hurisdiksyon ng [[Order of Friars Minor|Franciscans]]. Ang pangako ng espasyo sa [[Langit]] ang nag-udyok sa mga unang katutubong nakumberte na mag-abuloy ng kanilang mga ari-arian sa Simbahan, kasama ang alamat na nagsasalaysay kung paano ibinigay ng isang nabinyagan na Pasay sa kanyang higaan ng kamatayan ang kanyang malawak na ari-arian sa mga Agustino. Karamihan sa Pasay ay napunta sa mga kamay ng prayle sa pamamagitan ng donasyon o pagbili; maraming katutubo ang napilitang ibenta ang kanilang mga ari-arian upang makayanan ang mahigpit na mga pagpapataw ng kolonyal. Noong 1727, pormal na sinakop ng mga Agustino ang Pasay at inilipat ito mula sa [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana de Sapa]] patungong [[Malate, Maynila|Malate]], partikular na sa ilalim ng hurisdiksyon ng [[Simbahan ng Malate|Parokya ng Nuestra Señora de los Remedios]].<ref name="aimhigh2008" /> Noong 1815, inihiwalay ang Pasay mula sa Malate.<ref name="RizalProvinceDirectory1934" /> Noong 1862, ang mga kilalang residente ng Pasay ay nagsumite ng isang petisyon upang hawakan nang nakapag-iisa ang kanilang mga usaping pampulitika at pangrelihiyon, na nagmumungkahi na palitan ang pangalan ng bayan na ''"Pineda"'', bilang parangal kay ''[[Don (honorific)|Don]]'' Cornelio Pineda, isang Espanyol na [[hortikulturista]] na kanilang tagapagtaguyod. Noong Disyembre 2, 1863, sa rekomendasyon ni [[Arsobispo ng Maynila|Arsobispo ng Maynila]] Gregorio Melitón Martínez Santa Cruz, pinagkalooban si Pineda ng sarili nitong charter ng munisipyo, at ang petsang ito ay ipinagdiriwang taun-taon bilang opisyal na araw ng pundasyon ng lungsod. === Rebolusyonaryong panahon ng Pilipinas === {{unreferenced section|date=February 2022}} Ang Pasay ay gumawa ng maraming bayani noong [[Philippine Revolution]]. Ang [[Katipunan]], ang organisasyong itinatag ni [[Andrés Bonifacio]] na nanguna sa rebolusyon, ay may isang kabanata sa Pineda na inorganisa nina Pascual Villanueva, Jacinto Ignacio, at Valentin Ignacio. Ilang kababaihan din ang lumaban para sa layunin ng [[Katipunan]] kasama na si [[Marcela Marcelo]]. Ang pagbitay kay [[José Rizal]], na sumulat ng mga nobelang ''[[Noli me tangere (nobela)|Noli Me Tangere]]'' at ''[[El Filibusterismo]]'' (itinuring na mapanghimagsik ng pamahalaang kolonyal) noong Disyembre 30, 1896, ang nagpasiklab ng Rebolusyon. ===Panahon ng kolonyal na Amerikano=== Samantala, idineklara ni Heneral [[Emilio Aguinaldo]] ang kalayaan ng [[Unang Republika ng Pilipinas]] noong Hunyo 12, 1898, at naglabas ng mga atas na nagbibigay ng reorganisasyong pampulitika sa bansa. Dahil dito, si ''Don'' Catalino ang naging unang ''Presidente municipal'' ng Pasay (katumbas ng kasalukuyang Mayor).{{citation needed|date=Agosto 2024}} Si Pineda ay ginawang command outpost ng ''Primera Zona de Manila'' sa ilalim ni Heneral [[Mariano Noriel]], ngunit umapela si Heneral [[Wesley Merritt]] na ibigay ang outpost ng Pineda sa mga Amerikano upang mas mapalapit sila sa mga linya ng Espanya. Sa pag-aakalang ang mga Amerikano ay mga kaalyado, umalis si Noriel sa Pineda noong Hulyo 29, na nagpapahintulot sa Amerikanong Heneral Greene na lumipat. Nang tuluyang mabihag ang Intramuros, pinagkaitan ang mga Pilipino ng pagpasok sa napapaderang lungsod.{{citation needed|date=Agosto 2024}} Simula noon, sumiklab ang tensyon sa pagitan ng mga tropang Pilipino at Amerikano, kung saan ang magkabilang panig ay itinalaga ang kani-kanilang sona ngunit wala sa kanila ang sumunod sa mga hangganan. Noong gabi ng Pebrero 4, 1899, apat na Pilipino ang tumawid sa linya ng Amerika sa [[Santa Mesa, Maynila]], at nagpalitan ng putok, na nagdulot ng [[Digmaang Pilipino-Amerikano]].{{citation needed|date=Agosto 2024}} Noong Mayo 19, 1899, muling binigyan ng pamumuno si Heneral Noriel sa Pineda. Noong Hunyo, muntik nang matalo ni Noriel kasama si Heneral Ricarte ang mga puwersang Amerikano kung sinamantala nila ang pagkaubos ng kaaway sa Labanan sa Las Piñas. Sa halip, ang kanilang mga puwersa ay inatake ng mga karagdagang sundalong Amerikano at binomba ng mga barkong pandigma. Pinilit sila ng pag-atake na iwanan si Pineda sa pananakop ng mga pwersang Amerikano.{{citation needed|date=August 2024}} [[File:Fabian de la Rosa, Pasay Beach, Manila.jpg|thumb|left|''Pasay beach, Manila'', oil on board ni [[Fabián de la Rosa]], 1927]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157017.jpg|thumb|left|Aerial view ng Pasay, circa 1930s]] Noong Hunyo 11, 1901, isinama si Pineda sa [[Rizal (lalawigan)|Lalawigan ng Rizal]]. Si Pascual Villanueva ay itinalaga bilang municipal president. Noong Agosto 4, 1901, nagpasa ng resolusyon ang konseho ng munisipyo ng Pineda na nagpepetisyon na ibalik ang orihinal na pangalan ng Pasay. Noong Setyembre 6, 1901, ang [[Komisyon ng Pilipinas]], sa kahilingan ng mga mamamayan, ay nagpasa ng Batas Blg. 227 na nagpapalit ng pangalan ng Pineda pabalik sa Pasay.<ref>{{cite PH act| chamber = Act| number = 227| url = http://lawyerly.ph/laws/view/l8b8a| title = Isang Batas na Nagpapalit ng Pangalan ng Pueblo ng Pineda, sa Lalawigan ng Rizal, patungong Pasay| date = Setyembre 6, 1901| access-date = Disyembre 2, 2017| publisher = Lawyerly.ph| archive-date = Disyembre 2, 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20171202102818/http://lawyerly.ph/laws/view/l8b8a| url-status = live}}</ref> Pagkalipas ng dalawang taon, noong Oktubre 12, 1903, pinagsama ng Batas Blg. 942 ang Pasay sa katimugang munisipalidad ng Malibay, na nagpalawak ng teritoryo nito.<ref>{{cite PH act|chamber=Act|number=942|date=Oktubre 12, 1903|url=http://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima|access-date=Disyembre 2, 2017|publisher=Lawyerly.ph|archive-date=Disyembre 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171202102820/http://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|url-status=live}}</ref> May populasyon na 8,100 noong 1903, ang Pasay ay inilagay sa ilalim ng ikaapat na uri kategorya kasama ang 9 na iba pang munisipalidad. Ang mga lupang prayle, na noon ay isinasyonalisa, ay ginawang mga subdibisyon. Di-nagtagal, ang Pasay Real Estate Company ay nag-alok ng mga lupang prayle bilang mga lote na residensyal para ibenta o paupahan sa mga dayuhang mamumuhunan. Nag-install ng mga linya ng koreo, telegrapo, at telepono, at itinatag ang mga sangay ng Philippine Savings Bank. Noong 1907, natapos ang isang first-class na kalsada mula Pasay hanggang Camp Nichols. Ang iba ay inayos kabilang ang lumang Avenida Mexico, na ngayon ay tinatawag na [[Taft Avenue]] extension. Bumuti ang mga serbisyo sa transportasyon. Kabilang sa mga unang bus na bumibiyahe patungong Pasay ay ang Pasay Transportation, Raymundo Transportation, Try-tran, at Halili Transit. Pagsapit ng 1908, ang mga linya ng [[Meralco]] [[tranvia]] (electric [[tram]] car) ay nag-uugnay sa Pasay sa [[Intramuros]], [[Escolta Street|Escolta]], [[San Miguel, Maynila|San Miguel]], San Sebastian, at [[San Juan, Metro Manila|San Juan]]. Naglunsad ng mga sasakyan sa mga lansangan, sinusubukan ang kanilang pinakamataas na bilis na {{convert|20|kph|abbr=on}} sa Taft Avenue.{{citation needed|date=August 2024}} Noong Abril 11, 1914, si Cora Wong, isang nars sa Chinese General Hospital, ang naging unang babae sa Pilipinas na lumipad bilang pasahero sa isang paglipad kasama si [[Tom Gunn]] sa isang Curtiss seaplane sa Pasay Beach.{{citation needed|date=August 2024}} ===Panakop ng mga Hapones === [[File:City of Greater Manila map.jpg|thumb|Mapa ng Lungsod ng Greater Manila noong 1942, na naglalarawan sa hilagang bahagi ng kasalukuyang Pasay, habang ang katimugang bahagi ay nasa ilalim ng reserbasyon militar na ''Sakura Heiyei''.]] [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay dumating at noong Disyembre 26, 1941, naglabas si Heneral [[Douglas MacArthur]] ng isang proklamasyon na nagdedeklara sa Maynila at mga suburb nito (Caloocan, Quezon City, San Juan, Mandaluyong, Makati, at Pasay) bilang isang [[open city]]. Noong Araw ng Bagong Taon 1942, si Quezon, habang nasa [[Corregidor]], ay itinatag ang [[Lungsod ng Kalakhang Maynila]], kung saan ang Pasay, kasama ang iba pang kalapit na bayan ng Rizal, ay pinagsama sa Maynila at [[Lungsod ng Quezon]].<ref name="emb">{{cite web|title=Kaligirang Pangkasaysayan|url=http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|website=DENR - Kawanihan ng Pamamahala ng Kapaligiran - Pambansang Rehiyon ng Punong Lungsod|access-date=Mayo 29, 2022|archive-date=Abril 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402134109/http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite PH act|chamber=EO|number=400, s. 1942|title=Paglikha ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Enero 1, 1942|access-date=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/|archive-date=Hulyo 1, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220701173652/https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/|url-status=live}}</ref> Tinawag niya ang kanyang kalihim na si [[Jorge B. Vargas]] at hinirang siya sa pamamagitan ng utos tagapagpaganap na "Alkalde ng Kalakhang Maynila". Ang alkalde ng Pasay noon ay si Rufino Mateo, na siyang kasabay na pinuno ng distrito ng Pasay sa ilalim ng Lungsod ng Kalakhang Maynila, na namamahala sa isang bayan na may mahigit 55,161 katao. Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, maraming Pasayeño ang sumali sa laban laban sa mga Hapones. Si Jose P. Maibag, na ipinanganak at lumaki sa Pasay, ang nagpasimula ng mga underground networking. Si Carlos Mendoza, isang residente ng Barrio San Roque, kasama ang 14 na iba pa, ay bumuo ng isang mobile broadcasting station na tinatawag na "The Voice of Juan dela Cruz." Noong Hulyo 11, 1942, nahuli ng pulisya militar ng Hapon ang grupo. Si Carling Mendoza, alyas Juan de la Cruz" at iba pang miyembro ng grupo ay dinala sa [[Manila City Jail|lumang Bilibid Prison]] at pinahirapan. Kinailangang gawing muli ng Pasay ang mga karatula sa buong bayan, at inutusan ang Filipino na mangibabaw kaysa sa Ingles. Ang wikang pambansa ay naging pangunahing asignatura sa kurikulum ng sekondarya, habang ang Hapon ay itinuro rin sa lahat ng antas ng edukasyon. Noong Oktubre 14, 1943, idineklara ng Japan ang [[Ikalawang Republika ng Pilipinas]]. Samantala, ang pagkain ay naging napakakaunti kaya't tumaas ang mga presyo. Ang mga residente ng Pasay ay nagsimulang lumipat mula sa lungsod patungo sa mga probinsya sa labas. Ang [[Pwersa ng pananakop ng mga Hapones sa Pilipinas]] ay binuwag ang Lungsod ng Greater Manila noong 1944 sa pamamagitan ng pagtatatag ng [[Philippine Executive Commission]] upang pamahalaan ang mga nasasakupang rehiyon sa bansa, kaya't pinaghiwalay ang mga pinagsamang lungsod at bayan, kung saan ang Pasay ay bumalik sa lalawigan ng Rizal. Sa kalagitnaan ng Pebrero hanggang unang bahagi ng Marso 1945, habang ang pinagsamang pwersa ng Allied ay nagsimulang magtagpo patungo sa lugar ng Maynila pahilaga. mula sa timog, ang Pasay ay nagdusa ng matinding pinsala sa loob ng isang buwang [[Labanan sa Maynila (1945)|Labanan sa Maynila]], at maraming residente ang namatay dahil sa mga Hapones o sa pakikipaglaban mula sa pinagsamang puwersang Pilipino at Amerikano. Noong Pebrero 27, 1945, inilipat ni Heneral MacArthur ang pamamahala kay Pangulong [[Sergio Osmeña]]. Isa sa mga unang ginawa ni Osmeña ay ang pagbuwag sa Lungsod ng Kalakhang Maynila. Pagkatapos ay itinalaga niya si [[Juan Salcedo Jr.]], na ipinanganak sa Pasay noong 1904, bilang Direktor ng Kalusugan ng Pilipinas, at pagkatapos ay bilang ehekutibong opisyal ng Pangasiwaan ng Rehabilitasyon ng Pilipinas na namamahala sa pambansang pagbangon mula sa pinsalang dulot ng pananakop ng mga Hapones. Itinalaga ni Osmeña si Adolfo Santos bilang bise alkalde ng Pasay bago ang digmaan, kapalit ng kasalukuyang Moises San Juan na namatay noong digmaan. Naglabas din siya ng isang utos ehekutibo na magbubuwag sa Lungsod ng Kalakhang Maynila na epektibo noong Agosto 1, 1945, kaya ibinalik ang katayuan ng Pasay bago ang digmaan bilang isang munisipalidad ng Rizal.<ref name="eo58">{{cite PH act|chamber=EO|number=58, s. 1945|title=Pagbabawas ng Teritoryo ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Hulyo 26, 1945|access-date=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/|archive-date=Marso 8, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308195829/https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/|url-status=live}}</ref> ===Kalayaan ng Pilipinas=== ====Pagiging Lungsod==== {{main|Mga Lungsod ng Pilipinas}} Si Ignacio Santos-Diaz, isang kongresista mula sa [[Unang distrito ng kongreso ni Rizal|unang distrito ng Rizal]], ay nagtulak para sa pagbabago ng bayan bilang isang lungsod at ipangalan ito kay Rizal. Ang Batas Republika Blg. 183 ay nilagdaan bilang batas ni Pangulong [[Manuel Roxas]] noong Hunyo 21, 1947, na opisyal na nagtatag ng '''Lungsod ng Rizal''',<ref name="RA183">{{cite PH act |chamber=RA |number=183 |title=Isang Batas na Lumilikha ng Lungsod ng Rizal |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno183.html |access-date=Abril 3, 2018 |language=en |date=Hunyo 21, 1947 |archive-date=Oktubre 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014174516/http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno183.html |url-status=live }}</ref> na ipinangalan kay [[José Rizal]], kasama si Mateo Rufino bilang alkalde at isang populasyon na 88,738. Noong Hunyo 1948, ang kita ng lungsod ay {{Philippine peso|472,835|1948}}. Ngunit hindi matanggap ng mga residente ang bagong pangalan ng kanilang lungsod. Pagkatapos ng dalawang taon, walong buwan, at labindalawang araw ng pagsubok, nanaig ang nakagawian at si Eulogio Rodriguez Jr., ang kahalili ni Santos-Diaz, ay naghain ng isang panukalang batas na nagbabalik sa lungsod sa orihinal nitong pangalan. Noong Hunyo 7, 1950, nilagdaan ni Pangulong [[Elpidio Quirino]], na dating residente ng Pasay, ang Batas Republika Blg. 437, na nagpabago sa pangalan ng Lungsod ng Rizal patungong '''Lungsod ng Pasay'''.<ref name="RA437">{{cite PH act |chamber=RA |number=437 |title=Isang Batas na Nagpapabago sa Pangalan ng Lungsod ng Rizal patungong Lungsod ng Pasay |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno437.html |access-date=Abril 3, 2018 |language=en |date=Hunyo 7, 1950 |archive-date=Enero 28, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180128150033/http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno437.html |url-status=live }}</ref> Ito rin ay noong dekada 1940 nang itayo ang mga bahay ng pananampalataya sa iba't ibang bahagi ng Pasay. Kabilang sa mga ito ang Simbahan ng Mahal na Birhen ng mga Hapis, ang Libreria de San Pablo Catholic Women's League, ang Caritas, ang sentro ng nutrisyon, at ang groto ng Mahal na Birhen ng Lourdes. Noong 1951, dalawang parokya ang itinatag: ang Parokya ng San Isidro Labrador at ang Parokya ng San Rafael. Nang panahong iyon, ang lungsod ay muling naging sentro ng abyasyon ng bansa nang magbukas ang mga pinto nito noong 1948, ang tinatawag ngayong [[Ninoy Aquino International Airport]]. Noong Hunyo 14, 1955, nabawi ng Pasay ang kapangyarihan nitong pumili ng pinuno nito. Tumakbo si [[Pablo Cuneta]] laban sa dating Alkalde na si Adolfo Santos at naging unang halal na alkalde ng lungsod. Noong 1959, muli siyang nangampanya at nanalo laban sa kanyang dating bise alkalde, si Ruperto Galvez. Noong Disyembre 30, 1965, nanumpa si Ferdinand Marcos bilang Pangulo ng Pilipinas, kasama si [[Fernando Lopez]], isang residente ng Pasay, bilang bise presidente. Mula sa sandaling iyon, si [[Imelda Marcos|Imelda Romualdez Marcos]], ang noo'y Unang Ginang, ay nasangkot sa mga pambansang usapin. Sa hilagang hangganan ng Pasay, sinimulan niyang punuin ang tabing-dagat sa Manila Bay upang itayo ang [[Cultural Center of the Philippines]]. Sa mga huling dekada, nagdagdag siya ng tatlo pang arkitektural na eksibit sa mga narekober na lupa sa Pasay: ang [[Tanghalang Francisco Balagtas|Folk Arts Theater]], [[Manila Film Center]], at ang [[Philippine International Convention Center]], at kalaunan ay ang PhilCite Exhibition Hall, ang batayan ng tinatawag ngayong [[Star City (amusement park)|Star City]]. Gayunpaman, ang lungsod ay inaayos din bilang isang sentro ng telebisyon para sa bansa, dahil noong 1958, binuksan ng [[ABS-CBN]] ​​ang mga bagong-bagong studio ng telebisyon sa kung ano ngayon ang [[Roxas Boulevard]], na kalaunan ay ibinigay ito noong 1969 sa [[Radio Philippines Network]], na gumamit sa kanila hanggang sa isang sunog noong 1973 na sumira sa mga studio, dahil lumipat ang ABS-CBN pahilaga sa Quezon City kasabay ng pagbubukas ng [[ABS-CBN Broadcasting Center|kasalukuyang mga studio at opisina]]. Noong 1967, nanalo si Jovito Claudio sa halalan ng lungsod bilang punong ehekutibo laban kay Pablo Cuneta. Nang sumunod na taon, isang [[Tangkang pagpatay kay Pope Paul VI|tangkang pagpatay]] ang naganap sa Pasay nang sugurin ng isang pintor na surrealista ng Bolivia si [[Pope Paul VI]], gamit ang isang kutsilyo na tumatagos sa kanyang dibdib. Noong 1971, muling nahalal si Cuneta bilang alkalde ng lungsod ng isang lumalaking lungsod na may halos 90 libong katao. ====Panahon ng batas militar==== {{kailangan ng higit pang mga pagsipi seksyon|petsa=Hulyo 2019}} Noong Disyembre 7, 1972, halos dalawang buwan matapos ideklara ang batas militar, isang mamamatay-tao ang nagtangkang patayin si Imelda Marcos sa Pasay, sa live na telebisyon, habang si Gng. Marcos ay namamahagi ng mga premyo sa mga nanalo sa Pambansang paligsahan sa Pagpapaganda at Kalinisan. Nagtamo siya ng ilang mga sugat at bali ng mga kuko ngunit sa pangkalahatan, nakaligtas siya nang walang pinsala mula sa malapit na engkwentro. Sa ikalawang anibersaryo ng batas militar, inilabas ni Marcos ang Presidential Decree No. 557, na nagdedeklara sa bawat baryo sa bansa bilang mga barangay.<ref>{{cite PH act |chamber=PD |number=557 |title=Na nagdedeklara sa lahat ng baryo sa Pilipinas bilang mga Barangay, at para sa iba pang mga layunin |url=https://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1974/pd_557_1974.html |website=The LawPhil Project |publisher=Arellano Law Foundation |access-date=Enero 6, 2020 |date=Setyembre 21, 1974 |archive-date=Enero 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200109142404/https://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1974/pd_557_1974.html |url-status=live }}</ref> Hindi nagtagal matapos maipatupad ang atas, inatasan ng Metropolitan Manila Commission at ng Department of Local Government ang Pasay na lumikha ng sarili nitong mga barangay. Bilang tugon, iniutos ni Mayor Cuneta ang paglikha ng 487 na barangay. Sa matatag na mungkahi ni [[Kalihim ng Interyor at Lokal na Pamahalaan|Kalihim ng Lokal na Pamahalaan at Pagpapaunlad ng Komunidad]] Jose Roño, ang bilang ng mga barangay ay binawasan sa dalawang daan, na inorganisa sa ilang sona. Noong Nobyembre 7, 1975, hinirang ni Marcos ang Unang Ginang, si Imelda, bilang [[gobernador ng Metro Manila]]. Pinagsama ng pederasyon ang 13 bayan at 4 na lungsod kabilang ang Pasay, na inalis mula sa lalawigan ng Rizal, sa bisa ng Presidential Decree No. 824.<ref name="PD824">{{cite PH act|chamber=PD|number=824|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|title=Paglikha ng Metropolitan Manila at ng Metropolitan Manila Commission at para sa Iba Pang Layunin|date=Nobyembre 7, 1975 |access-date=Hulyo 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312121648/http://lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|archive-date=Marso 12, 2016|url-status=live}}</ref> Pasay ang lungsod na naging punong-abala ng [[Miss Universe 1974]], ang unang pagkakataon na ginanap ang kaganapang ito sa umaga at sa Asia Pacific, at sa gayon ay naging sentro ng atensyon sa buong mundo bago ang araw ng patimpalak.<ref>{{cite news|last1=Requintina|first1=Robert|title=Pinaplano ng PH ang MOA o Philippine Arena bilang lugar para sa Miss Universe 2016|url=http://tempo.com.ph/2016/08/02/ph-eyes-moa-or-philippine-arena-as-venue-for-miss-universe-2016/|newspaper=Tempo|access-date=Agosto 2, 2016|language=en, fil|date=Agosto 2, 2016|archive-date=Mayo 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190512165302/http://tempo.com.ph/2016/08/02/ph-eyes-moa-or-philippine-arena-as-venue-for-miss-universe-2016/|url-status=live}}</ref> Pagkalipas ng kalahating dekada, ang unang pamilya ng lungsod ay sumikat sa buong bansa sa larangan ng musika: Si [[Sharon Cuneta|Sharon]], ang noo'y batang anak na babae ng alkalde, ay sumikat bilang isang mang-aawit sa paglabas ng LP na ''DJ's Pet''. Noong Disyembre 22, 1979, kasama ang [[Maynila]], [[Lungsod ng Quezon]], [[Caloocan]], at iba pang mga lungsod sa bansa, ang Pasay ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado. Noong 1981, binuksan ng LRT Line 1 ang mga istasyon nito sa Pasay, kasama ang [[estasyon ng Baclaran|Baclaran terminal]] nito sa hangganan ng Parañaque, na nagmarka ng pagbabalik sa mabilis na riles sa lungsod. ====EDSA people power==== {{kailangan ng mas maraming sitasyon sa seksyon|petsa=Hulyo 2019}} Nagbago ang sitwasyon sa lungsod pagkatapos ng [[Rebolusyong People Power]]. Iniwan ni Cuneta ang kanyang pwesto upang palitan ng dalawang acting mayor, sina Eduardo Calixto at Norman Urbina, ngunit muling nahalal noong 1988 at naglingkod ng tatlong karagdagang termino, bago ipinasa kay [[Jovito Claudio]] noong 1998. Sa pagtatapos ng kanyang termino, siya ang pinakamahabang alkalde ng lungsod. Si Claudio, na pinalitan mismo ng noo'y bise alkalde na si [[Wenceslao Trinidad|Wenceslao "Peewee" Trinidad]] noong [[2000 halalan sa pagpapatalsik sa pagka-alkalde ng Pasay|2000]], ay nasaksihan ang pagtatayo ng katimugang dulo ng [[MRT Line 3 (Metro Manila)|MRT Line 3]] sa lungsod, na konektado sa LRT Line 1 sa kahabaan ng Taft Avenue, at ang Pasay City General Hospital at [[Ninoy Aquino International Airport Terminal 2]] ay parehong binuksan sa publiko. Ang lahat ng ito at iba pang mga proyekto ay nag-udyok ng isang bagong panahon ng paglago sa lungsod na nagpapatuloy hanggang sa araw na ito. Ang EDSA Entertainment Complex, na matatagpuan sa kanluran ng lungsod sa kahabaan ng [[EDSA]], ilang milya lamang ang layo mula sa [[Baclaran]], [[Parañaque]], sa loob ng maraming taon ay kilalang-kilala para sa mga adult entertainment, kabilang ang [[prostitusyon]].<ref>{{cite web |last1=Coorlim |first1=Leif |title=Sinusubaybayan ng mga undercover journalist ang maruming red light district ng Maynila |url=https://edition.cnn.com/2013/05/06/world/asia/freedom-fighters-undercover/index.html |website=CNN |access-date=Enero 31, 2019 |date=Mayo 16, 2013 |archive-date=Enero 16, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116201839/http://edition.cnn.com/2013/05/06/world/asia/freedom-fighters-undercover/index.html |url-status=live }}</ref><ref name="Isang Farang sa Ibang Bansa">{{cite web |title=Panimulang Gabay sa Distrito ng Red Light ng Maynila |url=https://afarangabroad.com/manila-red-light-district/ |website=Isang Farang sa Ibang Bansa |access-date=Enero 31, 2019 |archive-date=Agosto 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220826132757/https://afarangabroad.com/manila-red-light-district/ |url-status=live }}</ref> ===Kontemporaryo=== [[File:Pic mga larawang heograpiko - ph=mm=pasay=bay city skyline - kuha mula sa cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG|thumb|Tanawin mula sa himpapawid ng Pasay, 2015]] Noong 2006, binuksan ang [[SM Mall of Asia]], ang pinakamalaking shopping center sa buong bansa, at ang lugar sa paligid ng mall na ito ay nagsimulang lumago at naging business center ng lungsod sa mga sumunod na taon, na sinundan ng pagbubukas ng pinakamalaking sports venue ng lungsod, ang [[SM Mall of Asia Arena|Mall of Asia Arena]]. Pagkalipas ng dalawang taon, binuksan ang NAIA Terminal 3 noong Hulyo 2008, at sa loob ng dalawang taon, umusbong ang pag-unlad sa paligid sa pagbubukas ng isa pang residential at entertainment hub, ang [[Newport City, Metro Manila|Newport City]], na pinalakas ng pagtatayo ng NAIA Expressway noong 2016. Noong 2007, ang noo'y Acting Mayor na si Allan Panaligan ay nagpanukala ng isang plano na magtayo ng isang bagong city hall na matatagpuan sa Central Business Park-I Island A sa kahabaan ng Macapagal Avenue.<ref>{{Cite web |title=Magtatayo ang Pasay ng bagong city hall |url=https://www.philstar.com/metro/2007/03/24/391070/pasay-build-new-city-hall |access-date=2023-05-26 |website=Philstar.com |archive-date=May 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230526213359/https://www.philstar.com/metro/2007/03/24/391070/pasay-build-new-city-hall |url-status=live }}</ref> Gayunpaman, ang plano ay hindi pa natutupad hanggang ngayon.{{kailangan ng paglilinaw|petsa=Setyembre 2023}} Noong 2021, inanunsyo ni Mayor [[Imelda Calixto-Rubiano]] na nagpaplano ang pamahalaang lungsod na magtayo ng isang bagong pasilidad ng ospital sa lungsod.<ref>{{Cite web|title=Plano ng pamahalaang Pasay na magtayo ng bagong ospital ng lungsod|url=https://mb.com.ph/2021/04/15/pasay-govt-plans-to-build-new-city-hospital/|date=Abril 15, 2021|first=Jean|last=Fernando|access-date=Mayo 26, 2023|work=Manila Bulletin|language=en|archive-date=Abril 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415050253/https://mb.com.ph/2021/04/15/pasay-govt-plans-to-build-new-city-hospital/|url-status=live}}</ref> Hindi pa natutukoy ang angkop na lokasyon para sa bagong ospital dahil sa maliit na lugar ng lungsod at siksik na populasyon.<ref>{{Cite web |title=Pinaplano ng Pasay ang bagong pampublikong ospital |url=https://metronewscentral.net/pasay/metro-cities/pasay-eyes-new-public-hospital |access-date=Mayo 26, 2023 |website=metronewscentral.net |archive-date=Mayo 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230526213358/https://metronewscentral.net/pasay/metro-cities/pasay-eyes-new-public-hospital |url-status=live }}</ref> ==Mga lugar/barangay== * Apelo Cruz * Baclaran * Baltao * [[Bay City, Metro Manila|Bay City]] * Cabrera * Cartimar * Cuyegkeng * Don Carlos Village * Edang * [[:File:Namria Map (San Jose).JPG|F.B Harisson]] * Juan Sumulong * Kalayaan * Leveriza * Libertad * Malibay * [[Manila Bay|Manila Bay Reclamation]] * Marcela Marcelo * Maricaban * M. Dela Cruz * Newport City * Nichols * Padre Burgos * Pasay Rotonda * [[Philippine International Convention Center]] * Pildera I * Pildera II * Rivera Village * San Pablo * San Isidro * [[:File:Barrio San Jose of Pasay City.JPG|San Jose]] * [[:File:Barrio San Rafael of Pasay City.JPG|San Rafael]] * San Roque * Santa Clara * Santo Niño * Tramo * Tripa de Gallina * Ventanilla * [[Villamor Air Base]] ==Demograpiko== {{Senso ng Pilipinas | align= right | title= Senso ng populasyon ng {{PH wikidata|name}} | 1903 = {{Populasyon ng senso ng PH|1903}} | 1918 = {{Populasyon ng senso ng PH|1918}} | 1939 = {{Populasyon ng senso ng PH|1939}} | 1948 = {{Populasyon ng senso ng PH|1948}} | 1960 = {{Populasyon ng senso ng PH|1960}} | 1970 = {{Populasyon ng senso ng PH|1970}} | 1975 = {{Populasyon ng senso ng PH|1975}} | 1980 = {{Populasyon ng senso ng PH|1980}} | 1990 = {{Populasyon ng senso ng PH|1990}} | 1995 = {{Populasyon ng senso ng PH|1995}} | 2000 = {{Populasyon ng senso ng PH|2000}} | 2007 = {{Populasyon ng senso ng PH|2007}} | 2010 = {{Populasyon ng senso ng PH|2010}} | 2015 = {{Populasyon ng senso ng PH|2015}} | 2020 = {{Populasyon ng senso ng PH|2020}} | 2024 = {{Populasyon ng senso ng PH|2024}} | 2030 = | talababa= Pinagmulan: [[Philippine Statistics Authority]]{{PH wikidata|population_reference}}{{PH census|2015}}{{PH census|2010}}{{PH census|2007}}{{Data ng populasyon ng LWUA}} }} Sa senso noong 2020, ang Pasay ay may populasyon na 440,656. Sa kasalukuyan, ito ay nasa ika-11 pwesto sa laki ng populasyon sa loob ng [[Metro Manila]]. Mayroon din itong 127,629 na kabahayan. Ang densidad ng populasyon ay {{convert|{{sigfig|440,656/13.97|2}}|PD/km2|disp=or|sp=us}}.{{PH census|2020}} Karamihan sa mga residente ay nagsasalita ng [[Wikang Filipino|Filipino]] ([[Tagalog|Tagalog]]) at [[Philippine English|English]], na may malaking bilang ng mga nagsasalita ng iba pang [[Mga Wika ng Pilipinas|mga wika at diyalekto ng Pilipinas]]. Tulad ng maraming iba pang lugar sa bansa, ang Pasay ay pangunahing [[Simbahang Katolika sa Pilipinas|Romanong Katoliko]]. Mayroon ding malaking presensya ng [[Iglesia ni Cristo]] at iba pang mga simbahang [[Protestanismo sa Pilipinas|Protestanteng]] sa lungsod, pati na rin ang [[Islam]].<ref>{{cite web|url=https://rssoncr.psa.gov.ph/content/civil-registration-and-vital-statistics-pasay-city-2022-registered-marriages|title=Civil Registration and Vital Statistics (Lungsod ng Pasay): 2022 Registered Marriages|website=[[Philippine Statistics Authority]]|access-date=Enero 8, 2025|first=Estrella R.|last=Vargas|archive-date=Pebrero 25, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250225054514/https://rssoncr.psa.gov.ph/content/civil-registration-and-vital-statistics-pasay-city-2022-registered-marriages|url-status=dead}}</ref> ==Pamahalaan== {{isang seksyon ng pinagmulan|petsa=Disyembre 2020}} [[File:Pasay City Hall, Set 2023 (2).jpg|thumb|Pasay City Hall]] ===Pamahalaan ng lokal=== {{tingnan din|Sangguniang Panglungsod}} Ang Pasay ay pangunahing pinamumunuan ng alkalde ng lungsod, bise alkalde, at mga konsehal ng lungsod. Ang alkalde ang gumaganap bilang punong ehekutibo ng lungsod habang ang mga konsehal ng lungsod ang gumaganap bilang lehislatibong katawan nito. Ang bise alkalde, bukod sa pag-aako ng mga responsibilidad bilang alkalde kung sakaling magkaroon ng pansamantalang bakante, ay gumaganap din bilang presiding officer ng lehislatura ng lungsod. Ang lehislatibong katawan ay binubuo ng 12 regular na miyembro (6 bawat distrito) at mga kinatawan mula sa barangay at konseho ng kabataan. ===Mga halal na opisyal=== {|class=wikitable |+ Mga Opisyal ng Lungsod ng Pasay (2025–Kasalukuyan) |- !Pangalan !!colspan=2|Partido |- ! colspan=3| Kapulungan ng mga Kinatawan |- | [[Tony Calixto|Antonino G. Calixto]] | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- ! colspan=3| Mayor ng Lungsod |- | [[Imelda Calixto-Rubiano|Imelda G. Calixto-Rubiano]] | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- ! colspan=3| Bise Alkalde ng Lungsod |- | Mark Anthony A. Calixto | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- ! colspan=3| Unang Distrito |- | Miguel Antonio Cuneta | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Marlon Pesebre | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Mary Grace Santos | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Waldetrudes Del Rosario | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Abraham Albert Alvina | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Justine Jane Advincula | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- ! colspan=3| Ikalawang Distrito |- | Haring Marlon "Khen" Magat | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Graciano Noel "Yuyu" Del Rosario | {{party name with color|Tapat Kayong Pinaglilingkuran}} |- | Angelo Nicol "Allo" Arceo | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Ian Vendivel | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Allan Panaligan | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Luigi Rubiano | {{party name with color|Tapat Kayong Pinaglilingkuran }} |- ! colspan=4| ''Ex officio'' mga miyembro ng Konseho ng Lungsod |- | '''[[Liga ng mga Barangay|ABC]] President''' | colspan=3| Enrique Calixto <!-- | {{pangalan ng partido na may kulay|Nonpartisan}} --> |- | '''[[Sangguniang Kabataan|SK]] Presidente''' | colspan=3| Benedict Angeles <!-- | {{pangalan ng partido na may kulay|Nonpartisan}} --> |} === Mga Dating Nahalal na Opisyal === {| class="wikitable" |+Mga Opisyal ng Lungsod ng Pasay (2022–2025) !Pangalan ! colspan="2" |Party |- ! colspan="3" |Kapulungan ng mga Kinatawan |- |[[Tony Calixto|Antonino G. Calixto]] | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="3" |Alkalde ng Lungsod |- |[[Imelda Calixto-Rubiano|Imelda G. Calixto-Rubiano]] | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="3" |City Vice Mayor |- |Waldetrudes Del Rosario | |[[Laban ng Demokratikong Pilipino|LDP]] |- ! colspan="3" |Unang Distrito |- |Mark Anthony Calixto | |[[Lakas–CMD|PDP]] |- |Mary Grace Santos | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Marlon Pesebre | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Ma. Antonia Cuneta | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Albert Abraham Alvina | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Ricardo Santos | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="3" |Ikalawang Distrito |- |Jose Isidro Jr. | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Editha Manguerra | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Donnabel Vendivel | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Jennifer Panaligan | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |King Marlon Magat | |[[Partido Federal ng Pilipinas|PFP]] |- |Angelo Nicol Arceo | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="4" |''Ex officio'' mga miyembro ng Konseho ng Lungsod |- |'''[[Liga ng mga Barangay|ABC]] President''' | colspan="3" |Enrique Calixto |- |'''[[Sangguniang Kabataan|SK]] Presidente''' | colspan="3" |Benedict Angeles |} == Palakasan == [[File:Pasay Sports Complex, Sept 2023.jpg|thumb|Pasay Sports Complex]] Ang Pasay ay tahanan din ng mga lugar ng palakasan tulad ng [[Cuneta Astrodome]], [[SM Mall of Asia Arena]], at Pasay Sports Complex. Ang SM Mall of Asia Arena ay nagdaos din ng ilang mga laban sa [[FIBA|2023 Pandaigdigang Pederasyon ng Basketbol]]. Ang lungsod ay isa rin sa mga lugar ng [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1981|1981]], [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2005|2005]] at [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2019|2019]] [Palaro ng Timog Silangang Asya]. Ang ilang mga barangay sa Pasay ay may basketball court (kabilang ang mga gymnasium). Ang mga badminton court at billiard hall ay itinayo rin sa lungsod. Ang Pasay ay dating tahanan ng [[Manila Polo Club]] hanggang sa ito ay inilipat sa [[Forbes Park, Makati|Forbes Park]], [[Makati]] noong 1949. Ang tanging propesyonal na koponan sa palakasan ng lungsod ay ang [[Pasay Voyagers]], na nakikipagkumpitensya sa [[Maharlika Pilipinas Basketball League]] simula noong [[2018–19 MPBL Datu Cup|ikalawang season]]. ===Unity Run=== Sa [[listahan ng pinakamalaking kaganapan sa pagtakbo]] sa mundo, batay sa bilang ng mga kalahok, isang rekord na 209,000 rehistradong mahilig sa pagtakbo ang lumahok sa 2012 Kahit Isang Araw Lang: Unity Run na nagsimula at nagtapos sa SM Mall of Asia grounds. Nalampasan ng ikalawang edisyon ng karera ang Guinness World record na 116,086 na kalahok na naka-post sa Run for the Pasig River noong Oktubre 10, 2010.<ref>{{cite news|last=Calapre|first=Frank|title=Unity Run sets record participants|url=http://www.manilatimes.net/index.php/sports/top-sports-news/15628-unity-run-sets-record-participants|access-date=Hunyo 6, 2012|work=The Manila Times|date=Enero 23, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120429213620/http://www.manilatimes.net/index.php/sports/top-sports-news/15628-unity-run-sets-record-participants|archive-date=Abril 29, 2012}}</ref> ==Transportasyon== ===Paliparan=== Ang karamihan sa complex ng [[Ninoy Aquino International Airport]], na kilala rin bilang [[Nichols Field]], ay matatagpuan sa Pasay, kasama ang mga terminal ng paliparan na [[Ninoy Aquino International Airport Terminal 2|2]], [[Ninoy Aquino International Airport Terminal 3|3]], at 4, na nasa ilalim ng hurisdiksyon ng lungsod; ang [[Ninoy Aquino International Airport Terminal 1|Terminal 1]], ang internasyonal na terminal ng kargamento, at ang mga tanggapan ng mga kumpanya ng serbisyo sa lupa ng paliparan, ay nasa ilalim ng hurisdiksyon ng kalapit na [[Parañaque]]. Ang lungsod din ang tahanan ng punong-tanggapan ng Hukbong Panghimpapawid ng Pilipinas, ang [[Villamor Airbase]]. ===Mga Kalsada=== ====Mga highway at pangunahing lansangan==== [[File:Roxas Boulevard sa Pasay City 02.jpg|thumb|right|View ng Roxas Boulevard mula sa Libertad overpass]] [[File:Pasay Rotonda (EDSA cor. Taft Avenue, Pasay; 2017-01-01).jpg|thumb|right|"Pasay Rotonda", ang intersection ng EDSA at Taft Avenue]] Ang Pasay ay pinaglilingkuran ng ilang mga highway at mga pangunahing lansangan. [[EDSA|Epifanio delos Santos Avenue]] (EDSA/[[Circumferential Road 4|C-4 Road]]), [[Gil Puyat Avenue]] (Buendia Avenue) [[Roxas Boulevard]], at [[Taft Avenue]] ([[Radial Road 2|R-2 Road]]) ang pangunahing thoroughfare ng lungsod. Kabilang sa mga pangalawang daanan ang [[Abenida Andrews]], [[Abenida Arnaiz]] (dating kilala bilang Kalye Libertad), [[Kalye Tramo]], [[Bulebar Macapagal]], [[Daang Domestiko]], [[Abenida Harrison]], [[Bulebar Jose W. Diokno]], [[Abenida Ninoy Aquino]], at [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (MIA Road). ====Mga Expressway==== Apat na expressway ang nagsisilbi sa Pasay at iba pang bahagi ng Metro Manila at [[Calabarzon]]: [[Skyway (Metro Manila)|Skyway]], isang mataas na expressway na dumadaan sa hangganan ng Pasay–[[Taguig]]; Ang [[South Luzon Expressway]] (SLEX), karaniwang tinatawag na SLEX at isang bahagi ng [[Pan-Philippine Highway|Asian Highway 26]], ay sumusunod sa katulad na ruta ng Skyway, ngunit direktang tumatakbo sa ibaba nito; [[NAIA Expressway]], isang nakataas na tolled expressway na nagseserbisyo sa mga Terminal 1, 2, at 3 ng [[Ninoy Aquino International Airport]]; at ang [[CAVITEX–C-5 Link]], na nagdurugtong sa [[Circumferential Road 5]] (C-5) sa Taguig patungo sa [[Manila–Cavite Expressway]] (CAVITEX).{{citation needed|date=Enero 2017}} ===Pampublikong transportasyon=== [[File:Pasay City (Central Business District) 23.jpg|thumb|Isang bus na bumibiyahe sa [[Gil Puyat Avenue]] sa Pasay]] ====Mga Jeepney==== Ang mga [[Jeepney]] ay bumibiyahe sa mga arterial na kalsada ng lungsod, at nagseserbisyo sa mga mataong lugar ng lungsod at mga kalapit na lungsod. ====Mga Bus==== Ang mga bus ay nagbibigay ng operasyon sa lungsod (commuter) at probinsyal (intercity) sa Pasay. Ang mga terminal ng bus sa probinsya ay kadalasang matatagpuan malapit sa [[Estasyon ng Gil Puyat|Estasyon ng Gil Puyat]], at ang iba pa ay matatagpuan sa kahabaan ng [[EDSA]]. ====Riles==== Ang lungsod na ito ay pinaglilingkuran ng dalawang linya ng riles, ang [[LRT Line 1 (Metro Manila)|LRT Line 1]] at [[MRT Line 3 (Metro Manila)|MRT Line 3]]. Ang LRT Line 1 ay may apat na istasyon sa Pasay, katulad ng [[Istasyon ng Gil Puyat|Gil Puyat]], [[Istasyon ng Libertad|Libertad]], [[Istasyon ng EDSA (LRT)|EDSA]], at [[Istasyon ng Baclaran|Baclaran]], at may depot na matatagpuan sa kahabaan ng [[Andrews Avenue]]. Ang MRT Line 3 ay mayroon lamang isang istasyon, na pinangalanang [[Taft Avenue station|Taft Avenue]], na nagsisilbing intersection sa LRT Line 1. ====Iba pa==== Ang [[De-motor na tricycle (Pilipinas)|Mga Tricycle]] at [[Rickshaw#Philippines|mga pedicab]] ay nagseserbisyo sa mga barangay. Ang mga serbisyo ng multicab ay nagdurugtong sa [[SM Mall of Asia]] sa [[Baclaran]] sa Parañaque, Gil Puyat Avenue, at Pasay Rotonda. Ang mga van, lalo na ang [[UV Express]], ay nagbibigay din ng serbisyo sa buong lungsod at sa iba pang mga destinasyon sa loob at paligid ng Metro Manila. ==Edukasyon== [[File:01337jfCity University of Pasayfvf 01.jpg|thumb|City University of Pasay]] [[File:STI_College_-_Pasay_City.jpg|thumb|STI College - Pasay]] Ang Schools Division Office (SDO) ng Pasay City ay nagpapatakbo ng 18 pampublikong elementarya at 8 hayskul. Ang mga operasyon nito ay nahahati sa apat na distrito: Pasay North, Pasay East, Pasay South, at Pasay West. Ang espesyal na edukasyon ay ibinibigay ng Philippine School for the Deaf at Philippine National School for the Blind, Pasay SPED Center, at isang Alternative Learning System (ALS) center. Maraming pribadong paaralan, kabilang ang mga Katoliko at parokyal na paaralan, ang nagpapatakbo rin sa lungsod, tulad ng [[St. Mary's Academy – Pasay|St. Mary's Academy]], na pinapatakbo ng mga madre ng [[Relihiyoso ng Birheng Maria]]. === Mga Kolehiyo at Unibersidad === {{Columns-list|colwidth=30em| * [[Pamantasan ng Lungsod ng Pasay]] ([[City University of Pasay]]) * [[Pambansang Unibersidad (Philippines)|Pambansang Unibersidad - Mall of Asia]] * [[Maynila Tytana Colleges]] * [[Asian Institute of Maritime Studies]] * Kolehiyo ng Lacson * [[Philippine Law School]] * [[Wesleyan College of Manila]] * [[Arellano University School of Law]] - Mabini Campus * [[Arellano University]] Jose Abad Santos Campus - Pasay Campus * [[Philippine State College of Aeronautics]] * [[Airlink International Aviation School|Airlink International Aviation College]] * Manila Adventist College * Southeastern College * [[STI Colleges|STI College]] Pasay-EDSA * [[San Juan de Dios Educational Foundation|San Juan de Dios College]] * International Electronics and Technical Institute Pasay }} === Mataas na paaralan === Mga hayskul sa lungsod.<ref>{{Banggitin ang web |title=Mga link ng paaralan - Sekundarya |url=https://www.depedpasay.ph/secondary/ |access-date=2023-11-12 |website=Tanggapan ng Dibisyon ng Paaralan - Lungsod ng Pasay |language=en}}</ref> * Mataas na Paaralan ng Pasay City North – Kampus ng M. Dela Cruz * Mataas na Paaralan ng Pasay City South * Mataas na Paaralan ng Pasay City East * Mataas na Paaralan ng Pasay City West * Pambansang Mataas na Paaralan ng Pasay City ("dating tinatawag na Mataas na Paaralan ng Pasay City North – Kampus ng Tramo") * Pambansang Mataas na Paaralan ng Agham ng Lungsod ng Pasay * Pambansang Mataas na Paaralan ng Kalayaan * Pambansang Mataas na Paaralan ng Pangulong Cory "Cory" C. Aquino == Mga kilalang personalidad == *[[Marcela Marcelo]], Rebolusyonaryong Heneral *[[Francisco Coching]], [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa Sining Biswal, ilustrador ng komiks at manunulat *[[Juan Salcedo, Jr.]], [[National Scientist of the Philippines]] para sa Nutrisyon at Pampublikong Kalusugan *[[Ramon Jacinto]], negosyante, musikero, at dating opisyal ng gobyerno *[[Darwin Ramos]], [[Lingkod ng Diyos]] *[[Alejandro D. Aclan]], Katoliko [[auxiliary bishop]] para sa [[Roman Catholic Archdiocese of Los Angeles|Archdiocese of Los Angeles]] *[[Eli Soriano]], Pilipinong mangangaral at [[televangelist]] *[[Maricel Soriano]], artista *[[Wilfred Steven Uytengsu]], presidente at CEO ng Alaska Milk Corporation *[[Lisa Macuja-Elizalde]], prima ballerina; noong 1984, naging unang Pilipino at unang dayuhang soloista na sumali sa [[Kirov Ballet]] *[[Anita Linda]], artista sa pelikula *[[Sharon Cuneta]], mang-aawit, artista, at host ng telebisyon *[[Pablo Cuneta]], dating [[mayor ng Pasay]] (pinakatagal na naglilingkod na alkalde), ama ni Sharon Cuneta *[[John Lloyd Cruz]], artista *[[Bernard Palanca]], artista *[[Josephine Roberto]], pop singer *[[Carl Guevara]], aktor at modelo *[[Chariz Solomon]], artista at personalidad sa telebisyon *[[Nina Girado]], pop/R&B singer, paminsan-minsang songwriter, record producer, TV at radio personality sa [[ABS-CBN]] *[[Maricel Laxa]], komedyante at aktres *[[Vhong Navarro]], komedyante, dancer, member ng Streetboys *[[Wacky Kiray]], stand-up comedian at TV host *[[Diego Llorico]], aktor *[[Junna Tsukii]], [[Mga Pilipino sa Japan|Pilipino-Hapones]] [[karateka]] *[[King Girado]], mang-aawit, musikero, modelo, at aktor *[[Michael DiGregorio]], manlalaro ng basketball *[[Mike Cortez]], assistant coach ng [[Blackwater Bossing]] *[[Rodney Brondial]], manlalaro ng basketball *[[Ryan Araña]], dating manlalaro ng basketball *[[Yousef Taha]], manlalaro ng basketball *[[Celeste Cortesi|Silvia Celeste Cortesi]], modelo ng [[Mga Pilipinong Italyano|Pilipino-Italyano]] at Miss Universe Philippines 2022 *[[Fernando Lopez]], dating ika-3 at ika-7 [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas]] *[[Jose Feria]], ika-109 [[Katuwang Mahistrado ng Korte Suprema ng Pilipinas]] *[[Johnny Monteiro]], artista *[[Gil de Leon]], aktor at ama ni Christopher de Leon *[[César Ramírez (aktor)|Cesar Ramirez]], artista == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Metro Manila}} {{Roxas Boulevard}} {{pilipinas-stub}} [[Kaurian:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Pasay]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Kalakhang Maynila]] fn6l3bt71xmr3hz4jln2rpkib0cpef1 2214297 2214296 2026-07-03T02:33:03Z ~2026-37929-56 163601 /* Riles */ 2214297 wikitext text/x-wiki :''Tumuturo rito ang Pasay. Pasay rin ang dating pangalan ng ngayon ay nakikilala bilang [[Arnaiz Avenue]].'' {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Pasay | native_name = ᜉᜐᜌ᜔ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Pic geo photos - ph=mm=pasay=bay city skyline - aerial shot from cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG | photo1b = Pasay City Mall and Public Market 12152022 113238.jpg | photo2a = Pasay City Hall 11242022 112930.jpg | photo2b = 04294jfSales Interchange Taguig Pasay Cityfvf 41.jpg | photo3a = BayCityjf0491 17.JPG | photo3b = Pasay Rotonda 01072023 110418.jpg | size = 250 | position = center | spacing = 1 | color = transparent | border = 0 | foot_montage = (From top, left to right: Aerial view of Pasay • Pasay City Mall and Market • Pasay City Hall • Pasay Welcome Sign • Bay City • Pasay Rotonda) }} | sealfile = | locatormapfile = Ph_locator_ncr_pasay.png | caption = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na nagpapakita ng lokasyon ng Pasay | region = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] | province = | districts = Mag-isang distrito ng Pasay | barangays = 201 | class = Unang klase | founded = [[Disyembre 2]], [[1863]] | website = [http://www.pasay.gov.ph www.pasay.gov.ph] | mayor = Imelda Calixto-Rubiano | vice_mayor = Noel del Rosario | cityhood = [[Hunyo 21]], [[1947]] | language = [[Wikang Tagalog|Tagalog]]<br>[[Taglish]] | areakm2 = 19 | pop2000 = 354908 | popden2000 = 18679 | coordinates = }} Ang '''Pasay''' ay isa sa mga lungsod sa [[Kalakhang Maynila]] sa [[Pilipinas]]. Napaliligiran ito ng [[Maynila]] sa hilaga, [[Lungsod ng Makati]] sa hilagang-silangan, [[Taguig|Lungsod ng Taguig]] sa silangan at [[Parañaque|Lungsod ng Parañaque]] sa timog. Sa Kasalukuyan, nasa lungsod ng Pasay ang gusali ng [[Senado ng Pilipinas|Senado]], ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]], at ang [[SM Mall of Asia]]. Isa sa mga orihinal na apat na lungsod ng Kalakhang Maynila ang Pasay. Hinggil sa pagiging malapit nito sa Maynila, naging mabilis na lugar na urbano noong [[Panahon ng mga Amerikano sa Pilipinas|Panahon ng mga Amerikano]] sa Pilipinas. ==Pinagmulan ng Pangalan== Isinunod ang pangalan ng lungsod ng Pasay, dayang-dayang Pasay, isang prinsesa mula sa Kaharian ng Namayan.<ref name="DOT">[http://itsmorefuninthephilippines.com/pasay-city-2 It's More Fun in the Philippines]</ref> *May isa pang alamat na nagmumungkahi na ang lungsod ay ipinangalan kay Pasay, isa sa mga anak ni Tagkan, isang pinuno ng Namayan. Nagmana siya ng mga teritoryo na kinabibilangan ng kasalukuyang lungsod.<ref name="Dery2001"/><ref name="nick" /><ref name="Huerta" /> *Mayroon ding romantikong alamat kung saan isang lalaking nagngangalang Jose ang malakas na sumigaw ng "Paz-ay!" sa puntod ng kanyang mayamang minamahal, si Paz, na sumisimbolo sa kanilang bawal na pag-ibig at sa kalaunan ay pagkamatay ni Paz dahil sa kalungkutan. Bilang pagpupugay, pinangalanan ng mga magulang ni Paz ang kanilang hacienda na ''Paz-ay'' o ''Pasay''.<ref name="esq">{{cite web|url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/story-names-cities-of-manila-a00304-20191021-lfrm|title=Isang Maikling Kasaysayan sa Likod ng Pangalan ng Bawat Lungsod ng Metro Manila|date=Oktubre 21, 2019|access-date=Abril 9, 2019|website=Esquire Magazine}}</ref><ref name="travelcity" /> *Naniniwala ang ilang historyador na ang lungsod ay ipinangalan sa halamang gamot na ''pasaw'' ([[Pseuderanthemum reticulatum]]) na dating tumubo nang sagana doon.<ref name="travelcity">{{cite book|url=https://www.pasay.gov.ph/Resources/FINAL%20PASAY%20FULL%20BOOK_small.pdf|title=Pasay: Pag-usbong ng Lungsod ng Paglalakbay|publisher=Media Touchstone Ventures, Inc.|last=Velasco|first=Melandrew|date=Hunyo 2019|access-date=Abril 12, 2024|isbn=978-621-8047-16-7}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *Ayon sa Amerikanong historyador na si [[Austin Craig]], ang Pasay ay kilala bilang ''Javan Pasar'', isang pagkopya ng salitang [[Arabic|Arabic]] na ''bazar'' dahil ang bayan ay isang pamilihan.<ref name="RizalProvinceDirectory1934">{{Banggitin ang aklat |last=Salonga |first=Isayas |url=https://quod.lib.umich.edu/p/philamer/aar6353.0001.001 |title=direktoryo ng Rizal Province |publisher=[[University of Michigan]] Digital Collections |year=1934 |volume=1 |location=[[Manila]]|access-date=Abril 20, 2024}}</ref>{{rp|page=[https://quod.lib.umich.edu/p/philamer/aar6353.0001.001/117?rgn=full+text&view=image 117]}} *Noong panahon ng kolonyal, ang Pasay ay binaybay bilang "Pasai", pagkatapos ng [[Samudera Pasai Sultanate|Malay historical kingdom]] sa [[Sumatra]], kasalukuyang [[Indonesia]].<ref>{{cite map |title=Southern Suburbs of the City of Manila and Vicinity, including the towns of Santa Ana, San Pedro Macati, at Pasai. Ipinapakita ang mga Insurgent Trench. |url=https://www.gop.com.ph/philippine-clients/antique-maps/southern-suburbs-of-the-city-of-manila-and-vicinity-including-the-towns-of-santa-ana-san-pedro-macati-and-pasai-showing-insurgent-trenches-full-text-descriptions/ |year=1899 |last1=MacArthur|first1=Arthur|author-link1=Arthur MacArthur Jr.|last2= Haan|first2= W.G.|author-link2=William G. Haan|author3= Lamar [draw.]|last4=Graham|first4=A.B |publisher=Government Printing Office, Washington D.C. |access-date=Abril 12, 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://hapihumanist.org/2017/09/14/philippine-original-place-names/|title=Mga Orihinal na Pangalan ng Lugar sa Pilipinas|date=Setyembre 14, 2017|access-date=Abril 12, 2025|website=Humanist Alliance Philippines, International|author=HAPI Admin}}</ref> ==Kasaysayan== === Maagang kasaysayan === {{Tingnan din|Namayan|Maynila (historical polity)}} [[File:Map of Namayan.png|left|thumb|Mapa of Namayan (kulay pink) noong 1470 sa ilalim ng pamamahala ng Lakan Tagkan. Ipinakita ang Pasay bilang bahagi ng Namayan, na iniregalo sa iligal na anak ni Tagkan na si Pasay.<ref name="nick">{{Cite book |last=Joaquin |first=Nick |url=https://books.google.com/books?id=zuGeOwAACAAJ |title=Manila, My Manila: A History for the Republic Philippines |date=1990 | |language=en}}</ref><ref name="Huerta">{{cite book |last=Huerta |first=Felix, de |author-link=Felix Huerta |title=Estado Geografico, Topografico, Estadistico, Historico-Religioso de la Santa y Apostolica Provincia de San Gregorio Magno |publisher=I8 Sanchez Comptaño | |location=Binondo}}</ref>]] Sa lokal na katutubong kasaysayan tungkol sa panahon bago dumating ang mga mananakop na Espanyol, Sinasabing ang Pasay ay bahagi ng [[Namayan]] (minsan tinatawag ding Sapa), isang [[kompederasyon]] ng mga [[Barangay noong Prekolonyal]] na umano'y kumokontrol sa teritoryong umaabot mula [[Manila Bay]] hanggang [[Laguna de Bay]], at nang dumating ang mga Espanyol, kalaunan ay nakilala bilang Santa Ana de Sapa (sa kasalukuyan ay [[Santa Ana, Maynila]]).<ref name="Dery2001">{{cite book | last = Dery | first = Luis Camara | title = A History of the Inmarculate | publisher = New Day Publishers | date = 2001 | location = Quezon City | isbn = 978-971-10-1069-0 }}</ref><ref name="Huerta"/> ===Panahon ng kolonyal na Espanyol=== Noong Mayo 19, 1571, pormal na kinuha ni [[Miguel López de Legazpi]] ang [[Rajahnate ng Maynila]] at ang mga nakapalibot na pamahalaan nito sa pangalan ng korona ng Espanya.{{citation needed|date=Nobyembre 2020}} Sa maraming orden ng relihiyon na dumating, ang [[Augustinian Order]] ang pangunahing gumanap sa ebanghelisasyon ng Pasay. Dahil sa kontrol nila sa Pasay, ginawa nilang isang malawak na lupain ng agrikultura ang lugar na kilala bilang Hacienda de Meysapan.<ref name="travelcity" /> Ang parokya ng Pasay ay pinamahalaan mula sa lumang kabisera ng Namayan, na pinalitan ng pangalang Santa Ana de Sapa, na nasa ilalim ng hurisdiksyon ng [[Order of Friars Minor|Franciscans]]. Ang pangako ng espasyo sa [[Langit]] ang nag-udyok sa mga unang katutubong nakumberte na mag-abuloy ng kanilang mga ari-arian sa Simbahan, kasama ang alamat na nagsasalaysay kung paano ibinigay ng isang nabinyagan na Pasay sa kanyang higaan ng kamatayan ang kanyang malawak na ari-arian sa mga Agustino. Karamihan sa Pasay ay napunta sa mga kamay ng prayle sa pamamagitan ng donasyon o pagbili; maraming katutubo ang napilitang ibenta ang kanilang mga ari-arian upang makayanan ang mahigpit na mga pagpapataw ng kolonyal. Noong 1727, pormal na sinakop ng mga Agustino ang Pasay at inilipat ito mula sa [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana de Sapa]] patungong [[Malate, Maynila|Malate]], partikular na sa ilalim ng hurisdiksyon ng [[Simbahan ng Malate|Parokya ng Nuestra Señora de los Remedios]].<ref name="aimhigh2008" /> Noong 1815, inihiwalay ang Pasay mula sa Malate.<ref name="RizalProvinceDirectory1934" /> Noong 1862, ang mga kilalang residente ng Pasay ay nagsumite ng isang petisyon upang hawakan nang nakapag-iisa ang kanilang mga usaping pampulitika at pangrelihiyon, na nagmumungkahi na palitan ang pangalan ng bayan na ''"Pineda"'', bilang parangal kay ''[[Don (honorific)|Don]]'' Cornelio Pineda, isang Espanyol na [[hortikulturista]] na kanilang tagapagtaguyod. Noong Disyembre 2, 1863, sa rekomendasyon ni [[Arsobispo ng Maynila|Arsobispo ng Maynila]] Gregorio Melitón Martínez Santa Cruz, pinagkalooban si Pineda ng sarili nitong charter ng munisipyo, at ang petsang ito ay ipinagdiriwang taun-taon bilang opisyal na araw ng pundasyon ng lungsod. === Rebolusyonaryong panahon ng Pilipinas === {{unreferenced section|date=February 2022}} Ang Pasay ay gumawa ng maraming bayani noong [[Philippine Revolution]]. Ang [[Katipunan]], ang organisasyong itinatag ni [[Andrés Bonifacio]] na nanguna sa rebolusyon, ay may isang kabanata sa Pineda na inorganisa nina Pascual Villanueva, Jacinto Ignacio, at Valentin Ignacio. Ilang kababaihan din ang lumaban para sa layunin ng [[Katipunan]] kasama na si [[Marcela Marcelo]]. Ang pagbitay kay [[José Rizal]], na sumulat ng mga nobelang ''[[Noli me tangere (nobela)|Noli Me Tangere]]'' at ''[[El Filibusterismo]]'' (itinuring na mapanghimagsik ng pamahalaang kolonyal) noong Disyembre 30, 1896, ang nagpasiklab ng Rebolusyon. ===Panahon ng kolonyal na Amerikano=== Samantala, idineklara ni Heneral [[Emilio Aguinaldo]] ang kalayaan ng [[Unang Republika ng Pilipinas]] noong Hunyo 12, 1898, at naglabas ng mga atas na nagbibigay ng reorganisasyong pampulitika sa bansa. Dahil dito, si ''Don'' Catalino ang naging unang ''Presidente municipal'' ng Pasay (katumbas ng kasalukuyang Mayor).{{citation needed|date=Agosto 2024}} Si Pineda ay ginawang command outpost ng ''Primera Zona de Manila'' sa ilalim ni Heneral [[Mariano Noriel]], ngunit umapela si Heneral [[Wesley Merritt]] na ibigay ang outpost ng Pineda sa mga Amerikano upang mas mapalapit sila sa mga linya ng Espanya. Sa pag-aakalang ang mga Amerikano ay mga kaalyado, umalis si Noriel sa Pineda noong Hulyo 29, na nagpapahintulot sa Amerikanong Heneral Greene na lumipat. Nang tuluyang mabihag ang Intramuros, pinagkaitan ang mga Pilipino ng pagpasok sa napapaderang lungsod.{{citation needed|date=Agosto 2024}} Simula noon, sumiklab ang tensyon sa pagitan ng mga tropang Pilipino at Amerikano, kung saan ang magkabilang panig ay itinalaga ang kani-kanilang sona ngunit wala sa kanila ang sumunod sa mga hangganan. Noong gabi ng Pebrero 4, 1899, apat na Pilipino ang tumawid sa linya ng Amerika sa [[Santa Mesa, Maynila]], at nagpalitan ng putok, na nagdulot ng [[Digmaang Pilipino-Amerikano]].{{citation needed|date=Agosto 2024}} Noong Mayo 19, 1899, muling binigyan ng pamumuno si Heneral Noriel sa Pineda. Noong Hunyo, muntik nang matalo ni Noriel kasama si Heneral Ricarte ang mga puwersang Amerikano kung sinamantala nila ang pagkaubos ng kaaway sa Labanan sa Las Piñas. Sa halip, ang kanilang mga puwersa ay inatake ng mga karagdagang sundalong Amerikano at binomba ng mga barkong pandigma. Pinilit sila ng pag-atake na iwanan si Pineda sa pananakop ng mga pwersang Amerikano.{{citation needed|date=August 2024}} [[File:Fabian de la Rosa, Pasay Beach, Manila.jpg|thumb|left|''Pasay beach, Manila'', oil on board ni [[Fabián de la Rosa]], 1927]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157017.jpg|thumb|left|Aerial view ng Pasay, circa 1930s]] Noong Hunyo 11, 1901, isinama si Pineda sa [[Rizal (lalawigan)|Lalawigan ng Rizal]]. Si Pascual Villanueva ay itinalaga bilang municipal president. Noong Agosto 4, 1901, nagpasa ng resolusyon ang konseho ng munisipyo ng Pineda na nagpepetisyon na ibalik ang orihinal na pangalan ng Pasay. Noong Setyembre 6, 1901, ang [[Komisyon ng Pilipinas]], sa kahilingan ng mga mamamayan, ay nagpasa ng Batas Blg. 227 na nagpapalit ng pangalan ng Pineda pabalik sa Pasay.<ref>{{cite PH act| chamber = Act| number = 227| url = http://lawyerly.ph/laws/view/l8b8a| title = Isang Batas na Nagpapalit ng Pangalan ng Pueblo ng Pineda, sa Lalawigan ng Rizal, patungong Pasay| date = Setyembre 6, 1901| access-date = Disyembre 2, 2017| publisher = Lawyerly.ph| archive-date = Disyembre 2, 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20171202102818/http://lawyerly.ph/laws/view/l8b8a| url-status = live}}</ref> Pagkalipas ng dalawang taon, noong Oktubre 12, 1903, pinagsama ng Batas Blg. 942 ang Pasay sa katimugang munisipalidad ng Malibay, na nagpalawak ng teritoryo nito.<ref>{{cite PH act|chamber=Act|number=942|date=Oktubre 12, 1903|url=http://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima|access-date=Disyembre 2, 2017|publisher=Lawyerly.ph|archive-date=Disyembre 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171202102820/http://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|url-status=live}}</ref> May populasyon na 8,100 noong 1903, ang Pasay ay inilagay sa ilalim ng ikaapat na uri kategorya kasama ang 9 na iba pang munisipalidad. Ang mga lupang prayle, na noon ay isinasyonalisa, ay ginawang mga subdibisyon. Di-nagtagal, ang Pasay Real Estate Company ay nag-alok ng mga lupang prayle bilang mga lote na residensyal para ibenta o paupahan sa mga dayuhang mamumuhunan. Nag-install ng mga linya ng koreo, telegrapo, at telepono, at itinatag ang mga sangay ng Philippine Savings Bank. Noong 1907, natapos ang isang first-class na kalsada mula Pasay hanggang Camp Nichols. Ang iba ay inayos kabilang ang lumang Avenida Mexico, na ngayon ay tinatawag na [[Taft Avenue]] extension. Bumuti ang mga serbisyo sa transportasyon. Kabilang sa mga unang bus na bumibiyahe patungong Pasay ay ang Pasay Transportation, Raymundo Transportation, Try-tran, at Halili Transit. Pagsapit ng 1908, ang mga linya ng [[Meralco]] [[tranvia]] (electric [[tram]] car) ay nag-uugnay sa Pasay sa [[Intramuros]], [[Escolta Street|Escolta]], [[San Miguel, Maynila|San Miguel]], San Sebastian, at [[San Juan, Metro Manila|San Juan]]. Naglunsad ng mga sasakyan sa mga lansangan, sinusubukan ang kanilang pinakamataas na bilis na {{convert|20|kph|abbr=on}} sa Taft Avenue.{{citation needed|date=August 2024}} Noong Abril 11, 1914, si Cora Wong, isang nars sa Chinese General Hospital, ang naging unang babae sa Pilipinas na lumipad bilang pasahero sa isang paglipad kasama si [[Tom Gunn]] sa isang Curtiss seaplane sa Pasay Beach.{{citation needed|date=August 2024}} ===Panakop ng mga Hapones === [[File:City of Greater Manila map.jpg|thumb|Mapa ng Lungsod ng Greater Manila noong 1942, na naglalarawan sa hilagang bahagi ng kasalukuyang Pasay, habang ang katimugang bahagi ay nasa ilalim ng reserbasyon militar na ''Sakura Heiyei''.]] [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay dumating at noong Disyembre 26, 1941, naglabas si Heneral [[Douglas MacArthur]] ng isang proklamasyon na nagdedeklara sa Maynila at mga suburb nito (Caloocan, Quezon City, San Juan, Mandaluyong, Makati, at Pasay) bilang isang [[open city]]. Noong Araw ng Bagong Taon 1942, si Quezon, habang nasa [[Corregidor]], ay itinatag ang [[Lungsod ng Kalakhang Maynila]], kung saan ang Pasay, kasama ang iba pang kalapit na bayan ng Rizal, ay pinagsama sa Maynila at [[Lungsod ng Quezon]].<ref name="emb">{{cite web|title=Kaligirang Pangkasaysayan|url=http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|website=DENR - Kawanihan ng Pamamahala ng Kapaligiran - Pambansang Rehiyon ng Punong Lungsod|access-date=Mayo 29, 2022|archive-date=Abril 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402134109/http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite PH act|chamber=EO|number=400, s. 1942|title=Paglikha ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Enero 1, 1942|access-date=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/|archive-date=Hulyo 1, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220701173652/https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/|url-status=live}}</ref> Tinawag niya ang kanyang kalihim na si [[Jorge B. Vargas]] at hinirang siya sa pamamagitan ng utos tagapagpaganap na "Alkalde ng Kalakhang Maynila". Ang alkalde ng Pasay noon ay si Rufino Mateo, na siyang kasabay na pinuno ng distrito ng Pasay sa ilalim ng Lungsod ng Kalakhang Maynila, na namamahala sa isang bayan na may mahigit 55,161 katao. Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, maraming Pasayeño ang sumali sa laban laban sa mga Hapones. Si Jose P. Maibag, na ipinanganak at lumaki sa Pasay, ang nagpasimula ng mga underground networking. Si Carlos Mendoza, isang residente ng Barrio San Roque, kasama ang 14 na iba pa, ay bumuo ng isang mobile broadcasting station na tinatawag na "The Voice of Juan dela Cruz." Noong Hulyo 11, 1942, nahuli ng pulisya militar ng Hapon ang grupo. Si Carling Mendoza, alyas Juan de la Cruz" at iba pang miyembro ng grupo ay dinala sa [[Manila City Jail|lumang Bilibid Prison]] at pinahirapan. Kinailangang gawing muli ng Pasay ang mga karatula sa buong bayan, at inutusan ang Filipino na mangibabaw kaysa sa Ingles. Ang wikang pambansa ay naging pangunahing asignatura sa kurikulum ng sekondarya, habang ang Hapon ay itinuro rin sa lahat ng antas ng edukasyon. Noong Oktubre 14, 1943, idineklara ng Japan ang [[Ikalawang Republika ng Pilipinas]]. Samantala, ang pagkain ay naging napakakaunti kaya't tumaas ang mga presyo. Ang mga residente ng Pasay ay nagsimulang lumipat mula sa lungsod patungo sa mga probinsya sa labas. Ang [[Pwersa ng pananakop ng mga Hapones sa Pilipinas]] ay binuwag ang Lungsod ng Greater Manila noong 1944 sa pamamagitan ng pagtatatag ng [[Philippine Executive Commission]] upang pamahalaan ang mga nasasakupang rehiyon sa bansa, kaya't pinaghiwalay ang mga pinagsamang lungsod at bayan, kung saan ang Pasay ay bumalik sa lalawigan ng Rizal. Sa kalagitnaan ng Pebrero hanggang unang bahagi ng Marso 1945, habang ang pinagsamang pwersa ng Allied ay nagsimulang magtagpo patungo sa lugar ng Maynila pahilaga. mula sa timog, ang Pasay ay nagdusa ng matinding pinsala sa loob ng isang buwang [[Labanan sa Maynila (1945)|Labanan sa Maynila]], at maraming residente ang namatay dahil sa mga Hapones o sa pakikipaglaban mula sa pinagsamang puwersang Pilipino at Amerikano. Noong Pebrero 27, 1945, inilipat ni Heneral MacArthur ang pamamahala kay Pangulong [[Sergio Osmeña]]. Isa sa mga unang ginawa ni Osmeña ay ang pagbuwag sa Lungsod ng Kalakhang Maynila. Pagkatapos ay itinalaga niya si [[Juan Salcedo Jr.]], na ipinanganak sa Pasay noong 1904, bilang Direktor ng Kalusugan ng Pilipinas, at pagkatapos ay bilang ehekutibong opisyal ng Pangasiwaan ng Rehabilitasyon ng Pilipinas na namamahala sa pambansang pagbangon mula sa pinsalang dulot ng pananakop ng mga Hapones. Itinalaga ni Osmeña si Adolfo Santos bilang bise alkalde ng Pasay bago ang digmaan, kapalit ng kasalukuyang Moises San Juan na namatay noong digmaan. Naglabas din siya ng isang utos ehekutibo na magbubuwag sa Lungsod ng Kalakhang Maynila na epektibo noong Agosto 1, 1945, kaya ibinalik ang katayuan ng Pasay bago ang digmaan bilang isang munisipalidad ng Rizal.<ref name="eo58">{{cite PH act|chamber=EO|number=58, s. 1945|title=Pagbabawas ng Teritoryo ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Hulyo 26, 1945|access-date=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/|archive-date=Marso 8, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308195829/https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/|url-status=live}}</ref> ===Kalayaan ng Pilipinas=== ====Pagiging Lungsod==== {{main|Mga Lungsod ng Pilipinas}} Si Ignacio Santos-Diaz, isang kongresista mula sa [[Unang distrito ng kongreso ni Rizal|unang distrito ng Rizal]], ay nagtulak para sa pagbabago ng bayan bilang isang lungsod at ipangalan ito kay Rizal. Ang Batas Republika Blg. 183 ay nilagdaan bilang batas ni Pangulong [[Manuel Roxas]] noong Hunyo 21, 1947, na opisyal na nagtatag ng '''Lungsod ng Rizal''',<ref name="RA183">{{cite PH act |chamber=RA |number=183 |title=Isang Batas na Lumilikha ng Lungsod ng Rizal |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno183.html |access-date=Abril 3, 2018 |language=en |date=Hunyo 21, 1947 |archive-date=Oktubre 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014174516/http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno183.html |url-status=live }}</ref> na ipinangalan kay [[José Rizal]], kasama si Mateo Rufino bilang alkalde at isang populasyon na 88,738. Noong Hunyo 1948, ang kita ng lungsod ay {{Philippine peso|472,835|1948}}. Ngunit hindi matanggap ng mga residente ang bagong pangalan ng kanilang lungsod. Pagkatapos ng dalawang taon, walong buwan, at labindalawang araw ng pagsubok, nanaig ang nakagawian at si Eulogio Rodriguez Jr., ang kahalili ni Santos-Diaz, ay naghain ng isang panukalang batas na nagbabalik sa lungsod sa orihinal nitong pangalan. Noong Hunyo 7, 1950, nilagdaan ni Pangulong [[Elpidio Quirino]], na dating residente ng Pasay, ang Batas Republika Blg. 437, na nagpabago sa pangalan ng Lungsod ng Rizal patungong '''Lungsod ng Pasay'''.<ref name="RA437">{{cite PH act |chamber=RA |number=437 |title=Isang Batas na Nagpapabago sa Pangalan ng Lungsod ng Rizal patungong Lungsod ng Pasay |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno437.html |access-date=Abril 3, 2018 |language=en |date=Hunyo 7, 1950 |archive-date=Enero 28, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180128150033/http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno437.html |url-status=live }}</ref> Ito rin ay noong dekada 1940 nang itayo ang mga bahay ng pananampalataya sa iba't ibang bahagi ng Pasay. Kabilang sa mga ito ang Simbahan ng Mahal na Birhen ng mga Hapis, ang Libreria de San Pablo Catholic Women's League, ang Caritas, ang sentro ng nutrisyon, at ang groto ng Mahal na Birhen ng Lourdes. Noong 1951, dalawang parokya ang itinatag: ang Parokya ng San Isidro Labrador at ang Parokya ng San Rafael. Nang panahong iyon, ang lungsod ay muling naging sentro ng abyasyon ng bansa nang magbukas ang mga pinto nito noong 1948, ang tinatawag ngayong [[Ninoy Aquino International Airport]]. Noong Hunyo 14, 1955, nabawi ng Pasay ang kapangyarihan nitong pumili ng pinuno nito. Tumakbo si [[Pablo Cuneta]] laban sa dating Alkalde na si Adolfo Santos at naging unang halal na alkalde ng lungsod. Noong 1959, muli siyang nangampanya at nanalo laban sa kanyang dating bise alkalde, si Ruperto Galvez. Noong Disyembre 30, 1965, nanumpa si Ferdinand Marcos bilang Pangulo ng Pilipinas, kasama si [[Fernando Lopez]], isang residente ng Pasay, bilang bise presidente. Mula sa sandaling iyon, si [[Imelda Marcos|Imelda Romualdez Marcos]], ang noo'y Unang Ginang, ay nasangkot sa mga pambansang usapin. Sa hilagang hangganan ng Pasay, sinimulan niyang punuin ang tabing-dagat sa Manila Bay upang itayo ang [[Cultural Center of the Philippines]]. Sa mga huling dekada, nagdagdag siya ng tatlo pang arkitektural na eksibit sa mga narekober na lupa sa Pasay: ang [[Tanghalang Francisco Balagtas|Folk Arts Theater]], [[Manila Film Center]], at ang [[Philippine International Convention Center]], at kalaunan ay ang PhilCite Exhibition Hall, ang batayan ng tinatawag ngayong [[Star City (amusement park)|Star City]]. Gayunpaman, ang lungsod ay inaayos din bilang isang sentro ng telebisyon para sa bansa, dahil noong 1958, binuksan ng [[ABS-CBN]] ​​ang mga bagong-bagong studio ng telebisyon sa kung ano ngayon ang [[Roxas Boulevard]], na kalaunan ay ibinigay ito noong 1969 sa [[Radio Philippines Network]], na gumamit sa kanila hanggang sa isang sunog noong 1973 na sumira sa mga studio, dahil lumipat ang ABS-CBN pahilaga sa Quezon City kasabay ng pagbubukas ng [[ABS-CBN Broadcasting Center|kasalukuyang mga studio at opisina]]. Noong 1967, nanalo si Jovito Claudio sa halalan ng lungsod bilang punong ehekutibo laban kay Pablo Cuneta. Nang sumunod na taon, isang [[Tangkang pagpatay kay Pope Paul VI|tangkang pagpatay]] ang naganap sa Pasay nang sugurin ng isang pintor na surrealista ng Bolivia si [[Pope Paul VI]], gamit ang isang kutsilyo na tumatagos sa kanyang dibdib. Noong 1971, muling nahalal si Cuneta bilang alkalde ng lungsod ng isang lumalaking lungsod na may halos 90 libong katao. ====Panahon ng batas militar==== {{kailangan ng higit pang mga pagsipi seksyon|petsa=Hulyo 2019}} Noong Disyembre 7, 1972, halos dalawang buwan matapos ideklara ang batas militar, isang mamamatay-tao ang nagtangkang patayin si Imelda Marcos sa Pasay, sa live na telebisyon, habang si Gng. Marcos ay namamahagi ng mga premyo sa mga nanalo sa Pambansang paligsahan sa Pagpapaganda at Kalinisan. Nagtamo siya ng ilang mga sugat at bali ng mga kuko ngunit sa pangkalahatan, nakaligtas siya nang walang pinsala mula sa malapit na engkwentro. Sa ikalawang anibersaryo ng batas militar, inilabas ni Marcos ang Presidential Decree No. 557, na nagdedeklara sa bawat baryo sa bansa bilang mga barangay.<ref>{{cite PH act |chamber=PD |number=557 |title=Na nagdedeklara sa lahat ng baryo sa Pilipinas bilang mga Barangay, at para sa iba pang mga layunin |url=https://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1974/pd_557_1974.html |website=The LawPhil Project |publisher=Arellano Law Foundation |access-date=Enero 6, 2020 |date=Setyembre 21, 1974 |archive-date=Enero 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200109142404/https://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1974/pd_557_1974.html |url-status=live }}</ref> Hindi nagtagal matapos maipatupad ang atas, inatasan ng Metropolitan Manila Commission at ng Department of Local Government ang Pasay na lumikha ng sarili nitong mga barangay. Bilang tugon, iniutos ni Mayor Cuneta ang paglikha ng 487 na barangay. Sa matatag na mungkahi ni [[Kalihim ng Interyor at Lokal na Pamahalaan|Kalihim ng Lokal na Pamahalaan at Pagpapaunlad ng Komunidad]] Jose Roño, ang bilang ng mga barangay ay binawasan sa dalawang daan, na inorganisa sa ilang sona. Noong Nobyembre 7, 1975, hinirang ni Marcos ang Unang Ginang, si Imelda, bilang [[gobernador ng Metro Manila]]. Pinagsama ng pederasyon ang 13 bayan at 4 na lungsod kabilang ang Pasay, na inalis mula sa lalawigan ng Rizal, sa bisa ng Presidential Decree No. 824.<ref name="PD824">{{cite PH act|chamber=PD|number=824|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|title=Paglikha ng Metropolitan Manila at ng Metropolitan Manila Commission at para sa Iba Pang Layunin|date=Nobyembre 7, 1975 |access-date=Hulyo 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312121648/http://lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|archive-date=Marso 12, 2016|url-status=live}}</ref> Pasay ang lungsod na naging punong-abala ng [[Miss Universe 1974]], ang unang pagkakataon na ginanap ang kaganapang ito sa umaga at sa Asia Pacific, at sa gayon ay naging sentro ng atensyon sa buong mundo bago ang araw ng patimpalak.<ref>{{cite news|last1=Requintina|first1=Robert|title=Pinaplano ng PH ang MOA o Philippine Arena bilang lugar para sa Miss Universe 2016|url=http://tempo.com.ph/2016/08/02/ph-eyes-moa-or-philippine-arena-as-venue-for-miss-universe-2016/|newspaper=Tempo|access-date=Agosto 2, 2016|language=en, fil|date=Agosto 2, 2016|archive-date=Mayo 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190512165302/http://tempo.com.ph/2016/08/02/ph-eyes-moa-or-philippine-arena-as-venue-for-miss-universe-2016/|url-status=live}}</ref> Pagkalipas ng kalahating dekada, ang unang pamilya ng lungsod ay sumikat sa buong bansa sa larangan ng musika: Si [[Sharon Cuneta|Sharon]], ang noo'y batang anak na babae ng alkalde, ay sumikat bilang isang mang-aawit sa paglabas ng LP na ''DJ's Pet''. Noong Disyembre 22, 1979, kasama ang [[Maynila]], [[Lungsod ng Quezon]], [[Caloocan]], at iba pang mga lungsod sa bansa, ang Pasay ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado. Noong 1981, binuksan ng LRT Line 1 ang mga istasyon nito sa Pasay, kasama ang [[estasyon ng Baclaran|Baclaran terminal]] nito sa hangganan ng Parañaque, na nagmarka ng pagbabalik sa mabilis na riles sa lungsod. ====EDSA people power==== {{kailangan ng mas maraming sitasyon sa seksyon|petsa=Hulyo 2019}} Nagbago ang sitwasyon sa lungsod pagkatapos ng [[Rebolusyong People Power]]. Iniwan ni Cuneta ang kanyang pwesto upang palitan ng dalawang acting mayor, sina Eduardo Calixto at Norman Urbina, ngunit muling nahalal noong 1988 at naglingkod ng tatlong karagdagang termino, bago ipinasa kay [[Jovito Claudio]] noong 1998. Sa pagtatapos ng kanyang termino, siya ang pinakamahabang alkalde ng lungsod. Si Claudio, na pinalitan mismo ng noo'y bise alkalde na si [[Wenceslao Trinidad|Wenceslao "Peewee" Trinidad]] noong [[2000 halalan sa pagpapatalsik sa pagka-alkalde ng Pasay|2000]], ay nasaksihan ang pagtatayo ng katimugang dulo ng [[MRT Line 3 (Metro Manila)|MRT Line 3]] sa lungsod, na konektado sa LRT Line 1 sa kahabaan ng Taft Avenue, at ang Pasay City General Hospital at [[Ninoy Aquino International Airport Terminal 2]] ay parehong binuksan sa publiko. Ang lahat ng ito at iba pang mga proyekto ay nag-udyok ng isang bagong panahon ng paglago sa lungsod na nagpapatuloy hanggang sa araw na ito. Ang EDSA Entertainment Complex, na matatagpuan sa kanluran ng lungsod sa kahabaan ng [[EDSA]], ilang milya lamang ang layo mula sa [[Baclaran]], [[Parañaque]], sa loob ng maraming taon ay kilalang-kilala para sa mga adult entertainment, kabilang ang [[prostitusyon]].<ref>{{cite web |last1=Coorlim |first1=Leif |title=Sinusubaybayan ng mga undercover journalist ang maruming red light district ng Maynila |url=https://edition.cnn.com/2013/05/06/world/asia/freedom-fighters-undercover/index.html |website=CNN |access-date=Enero 31, 2019 |date=Mayo 16, 2013 |archive-date=Enero 16, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116201839/http://edition.cnn.com/2013/05/06/world/asia/freedom-fighters-undercover/index.html |url-status=live }}</ref><ref name="Isang Farang sa Ibang Bansa">{{cite web |title=Panimulang Gabay sa Distrito ng Red Light ng Maynila |url=https://afarangabroad.com/manila-red-light-district/ |website=Isang Farang sa Ibang Bansa |access-date=Enero 31, 2019 |archive-date=Agosto 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220826132757/https://afarangabroad.com/manila-red-light-district/ |url-status=live }}</ref> ===Kontemporaryo=== [[File:Pic mga larawang heograpiko - ph=mm=pasay=bay city skyline - kuha mula sa cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG|thumb|Tanawin mula sa himpapawid ng Pasay, 2015]] Noong 2006, binuksan ang [[SM Mall of Asia]], ang pinakamalaking shopping center sa buong bansa, at ang lugar sa paligid ng mall na ito ay nagsimulang lumago at naging business center ng lungsod sa mga sumunod na taon, na sinundan ng pagbubukas ng pinakamalaking sports venue ng lungsod, ang [[SM Mall of Asia Arena|Mall of Asia Arena]]. Pagkalipas ng dalawang taon, binuksan ang NAIA Terminal 3 noong Hulyo 2008, at sa loob ng dalawang taon, umusbong ang pag-unlad sa paligid sa pagbubukas ng isa pang residential at entertainment hub, ang [[Newport City, Metro Manila|Newport City]], na pinalakas ng pagtatayo ng NAIA Expressway noong 2016. Noong 2007, ang noo'y Acting Mayor na si Allan Panaligan ay nagpanukala ng isang plano na magtayo ng isang bagong city hall na matatagpuan sa Central Business Park-I Island A sa kahabaan ng Macapagal Avenue.<ref>{{Cite web |title=Magtatayo ang Pasay ng bagong city hall |url=https://www.philstar.com/metro/2007/03/24/391070/pasay-build-new-city-hall |access-date=2023-05-26 |website=Philstar.com |archive-date=May 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230526213359/https://www.philstar.com/metro/2007/03/24/391070/pasay-build-new-city-hall |url-status=live }}</ref> Gayunpaman, ang plano ay hindi pa natutupad hanggang ngayon.{{kailangan ng paglilinaw|petsa=Setyembre 2023}} Noong 2021, inanunsyo ni Mayor [[Imelda Calixto-Rubiano]] na nagpaplano ang pamahalaang lungsod na magtayo ng isang bagong pasilidad ng ospital sa lungsod.<ref>{{Cite web|title=Plano ng pamahalaang Pasay na magtayo ng bagong ospital ng lungsod|url=https://mb.com.ph/2021/04/15/pasay-govt-plans-to-build-new-city-hospital/|date=Abril 15, 2021|first=Jean|last=Fernando|access-date=Mayo 26, 2023|work=Manila Bulletin|language=en|archive-date=Abril 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415050253/https://mb.com.ph/2021/04/15/pasay-govt-plans-to-build-new-city-hospital/|url-status=live}}</ref> Hindi pa natutukoy ang angkop na lokasyon para sa bagong ospital dahil sa maliit na lugar ng lungsod at siksik na populasyon.<ref>{{Cite web |title=Pinaplano ng Pasay ang bagong pampublikong ospital |url=https://metronewscentral.net/pasay/metro-cities/pasay-eyes-new-public-hospital |access-date=Mayo 26, 2023 |website=metronewscentral.net |archive-date=Mayo 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230526213358/https://metronewscentral.net/pasay/metro-cities/pasay-eyes-new-public-hospital |url-status=live }}</ref> ==Mga lugar/barangay== * Apelo Cruz * Baclaran * Baltao * [[Bay City, Metro Manila|Bay City]] * Cabrera * Cartimar * Cuyegkeng * Don Carlos Village * Edang * [[:File:Namria Map (San Jose).JPG|F.B Harisson]] * Juan Sumulong * Kalayaan * Leveriza * Libertad * Malibay * [[Manila Bay|Manila Bay Reclamation]] * Marcela Marcelo * Maricaban * M. Dela Cruz * Newport City * Nichols * Padre Burgos * Pasay Rotonda * [[Philippine International Convention Center]] * Pildera I * Pildera II * Rivera Village * San Pablo * San Isidro * [[:File:Barrio San Jose of Pasay City.JPG|San Jose]] * [[:File:Barrio San Rafael of Pasay City.JPG|San Rafael]] * San Roque * Santa Clara * Santo Niño * Tramo * Tripa de Gallina * Ventanilla * [[Villamor Air Base]] ==Demograpiko== {{Senso ng Pilipinas | align= right | title= Senso ng populasyon ng {{PH wikidata|name}} | 1903 = {{Populasyon ng senso ng PH|1903}} | 1918 = {{Populasyon ng senso ng PH|1918}} | 1939 = {{Populasyon ng senso ng PH|1939}} | 1948 = {{Populasyon ng senso ng PH|1948}} | 1960 = {{Populasyon ng senso ng PH|1960}} | 1970 = {{Populasyon ng senso ng PH|1970}} | 1975 = {{Populasyon ng senso ng PH|1975}} | 1980 = {{Populasyon ng senso ng PH|1980}} | 1990 = {{Populasyon ng senso ng PH|1990}} | 1995 = {{Populasyon ng senso ng PH|1995}} | 2000 = {{Populasyon ng senso ng PH|2000}} | 2007 = {{Populasyon ng senso ng PH|2007}} | 2010 = {{Populasyon ng senso ng PH|2010}} | 2015 = {{Populasyon ng senso ng PH|2015}} | 2020 = {{Populasyon ng senso ng PH|2020}} | 2024 = {{Populasyon ng senso ng PH|2024}} | 2030 = | talababa= Pinagmulan: [[Philippine Statistics Authority]]{{PH wikidata|population_reference}}{{PH census|2015}}{{PH census|2010}}{{PH census|2007}}{{Data ng populasyon ng LWUA}} }} Sa senso noong 2020, ang Pasay ay may populasyon na 440,656. Sa kasalukuyan, ito ay nasa ika-11 pwesto sa laki ng populasyon sa loob ng [[Metro Manila]]. Mayroon din itong 127,629 na kabahayan. Ang densidad ng populasyon ay {{convert|{{sigfig|440,656/13.97|2}}|PD/km2|disp=or|sp=us}}.{{PH census|2020}} Karamihan sa mga residente ay nagsasalita ng [[Wikang Filipino|Filipino]] ([[Tagalog|Tagalog]]) at [[Philippine English|English]], na may malaking bilang ng mga nagsasalita ng iba pang [[Mga Wika ng Pilipinas|mga wika at diyalekto ng Pilipinas]]. Tulad ng maraming iba pang lugar sa bansa, ang Pasay ay pangunahing [[Simbahang Katolika sa Pilipinas|Romanong Katoliko]]. Mayroon ding malaking presensya ng [[Iglesia ni Cristo]] at iba pang mga simbahang [[Protestanismo sa Pilipinas|Protestanteng]] sa lungsod, pati na rin ang [[Islam]].<ref>{{cite web|url=https://rssoncr.psa.gov.ph/content/civil-registration-and-vital-statistics-pasay-city-2022-registered-marriages|title=Civil Registration and Vital Statistics (Lungsod ng Pasay): 2022 Registered Marriages|website=[[Philippine Statistics Authority]]|access-date=Enero 8, 2025|first=Estrella R.|last=Vargas|archive-date=Pebrero 25, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250225054514/https://rssoncr.psa.gov.ph/content/civil-registration-and-vital-statistics-pasay-city-2022-registered-marriages|url-status=dead}}</ref> ==Pamahalaan== {{isang seksyon ng pinagmulan|petsa=Disyembre 2020}} [[File:Pasay City Hall, Set 2023 (2).jpg|thumb|Pasay City Hall]] ===Pamahalaan ng lokal=== {{tingnan din|Sangguniang Panglungsod}} Ang Pasay ay pangunahing pinamumunuan ng alkalde ng lungsod, bise alkalde, at mga konsehal ng lungsod. Ang alkalde ang gumaganap bilang punong ehekutibo ng lungsod habang ang mga konsehal ng lungsod ang gumaganap bilang lehislatibong katawan nito. Ang bise alkalde, bukod sa pag-aako ng mga responsibilidad bilang alkalde kung sakaling magkaroon ng pansamantalang bakante, ay gumaganap din bilang presiding officer ng lehislatura ng lungsod. Ang lehislatibong katawan ay binubuo ng 12 regular na miyembro (6 bawat distrito) at mga kinatawan mula sa barangay at konseho ng kabataan. ===Mga halal na opisyal=== {|class=wikitable |+ Mga Opisyal ng Lungsod ng Pasay (2025–Kasalukuyan) |- !Pangalan !!colspan=2|Partido |- ! colspan=3| Kapulungan ng mga Kinatawan |- | [[Tony Calixto|Antonino G. Calixto]] | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- ! colspan=3| Mayor ng Lungsod |- | [[Imelda Calixto-Rubiano|Imelda G. Calixto-Rubiano]] | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- ! colspan=3| Bise Alkalde ng Lungsod |- | Mark Anthony A. Calixto | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- ! colspan=3| Unang Distrito |- | Miguel Antonio Cuneta | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Marlon Pesebre | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Mary Grace Santos | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Waldetrudes Del Rosario | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Abraham Albert Alvina | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Justine Jane Advincula | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- ! colspan=3| Ikalawang Distrito |- | Haring Marlon "Khen" Magat | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Graciano Noel "Yuyu" Del Rosario | {{party name with color|Tapat Kayong Pinaglilingkuran}} |- | Angelo Nicol "Allo" Arceo | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Ian Vendivel | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Allan Panaligan | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Luigi Rubiano | {{party name with color|Tapat Kayong Pinaglilingkuran }} |- ! colspan=4| ''Ex officio'' mga miyembro ng Konseho ng Lungsod |- | '''[[Liga ng mga Barangay|ABC]] President''' | colspan=3| Enrique Calixto <!-- | {{pangalan ng partido na may kulay|Nonpartisan}} --> |- | '''[[Sangguniang Kabataan|SK]] Presidente''' | colspan=3| Benedict Angeles <!-- | {{pangalan ng partido na may kulay|Nonpartisan}} --> |} === Mga Dating Nahalal na Opisyal === {| class="wikitable" |+Mga Opisyal ng Lungsod ng Pasay (2022–2025) !Pangalan ! colspan="2" |Party |- ! colspan="3" |Kapulungan ng mga Kinatawan |- |[[Tony Calixto|Antonino G. Calixto]] | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="3" |Alkalde ng Lungsod |- |[[Imelda Calixto-Rubiano|Imelda G. Calixto-Rubiano]] | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="3" |City Vice Mayor |- |Waldetrudes Del Rosario | |[[Laban ng Demokratikong Pilipino|LDP]] |- ! colspan="3" |Unang Distrito |- |Mark Anthony Calixto | |[[Lakas–CMD|PDP]] |- |Mary Grace Santos | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Marlon Pesebre | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Ma. Antonia Cuneta | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Albert Abraham Alvina | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Ricardo Santos | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="3" |Ikalawang Distrito |- |Jose Isidro Jr. | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Editha Manguerra | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Donnabel Vendivel | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Jennifer Panaligan | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |King Marlon Magat | |[[Partido Federal ng Pilipinas|PFP]] |- |Angelo Nicol Arceo | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="4" |''Ex officio'' mga miyembro ng Konseho ng Lungsod |- |'''[[Liga ng mga Barangay|ABC]] President''' | colspan="3" |Enrique Calixto |- |'''[[Sangguniang Kabataan|SK]] Presidente''' | colspan="3" |Benedict Angeles |} == Palakasan == [[File:Pasay Sports Complex, Sept 2023.jpg|thumb|Pasay Sports Complex]] Ang Pasay ay tahanan din ng mga lugar ng palakasan tulad ng [[Cuneta Astrodome]], [[SM Mall of Asia Arena]], at Pasay Sports Complex. Ang SM Mall of Asia Arena ay nagdaos din ng ilang mga laban sa [[FIBA|2023 Pandaigdigang Pederasyon ng Basketbol]]. Ang lungsod ay isa rin sa mga lugar ng [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1981|1981]], [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2005|2005]] at [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2019|2019]] [Palaro ng Timog Silangang Asya]. Ang ilang mga barangay sa Pasay ay may basketball court (kabilang ang mga gymnasium). Ang mga badminton court at billiard hall ay itinayo rin sa lungsod. Ang Pasay ay dating tahanan ng [[Manila Polo Club]] hanggang sa ito ay inilipat sa [[Forbes Park, Makati|Forbes Park]], [[Makati]] noong 1949. Ang tanging propesyonal na koponan sa palakasan ng lungsod ay ang [[Pasay Voyagers]], na nakikipagkumpitensya sa [[Maharlika Pilipinas Basketball League]] simula noong [[2018–19 MPBL Datu Cup|ikalawang season]]. ===Unity Run=== Sa [[listahan ng pinakamalaking kaganapan sa pagtakbo]] sa mundo, batay sa bilang ng mga kalahok, isang rekord na 209,000 rehistradong mahilig sa pagtakbo ang lumahok sa 2012 Kahit Isang Araw Lang: Unity Run na nagsimula at nagtapos sa SM Mall of Asia grounds. Nalampasan ng ikalawang edisyon ng karera ang Guinness World record na 116,086 na kalahok na naka-post sa Run for the Pasig River noong Oktubre 10, 2010.<ref>{{cite news|last=Calapre|first=Frank|title=Unity Run sets record participants|url=http://www.manilatimes.net/index.php/sports/top-sports-news/15628-unity-run-sets-record-participants|access-date=Hunyo 6, 2012|work=The Manila Times|date=Enero 23, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120429213620/http://www.manilatimes.net/index.php/sports/top-sports-news/15628-unity-run-sets-record-participants|archive-date=Abril 29, 2012}}</ref> ==Transportasyon== ===Paliparan=== Ang karamihan sa complex ng [[Ninoy Aquino International Airport]], na kilala rin bilang [[Nichols Field]], ay matatagpuan sa Pasay, kasama ang mga terminal ng paliparan na [[Ninoy Aquino International Airport Terminal 2|2]], [[Ninoy Aquino International Airport Terminal 3|3]], at 4, na nasa ilalim ng hurisdiksyon ng lungsod; ang [[Ninoy Aquino International Airport Terminal 1|Terminal 1]], ang internasyonal na terminal ng kargamento, at ang mga tanggapan ng mga kumpanya ng serbisyo sa lupa ng paliparan, ay nasa ilalim ng hurisdiksyon ng kalapit na [[Parañaque]]. Ang lungsod din ang tahanan ng punong-tanggapan ng Hukbong Panghimpapawid ng Pilipinas, ang [[Villamor Airbase]]. ===Mga Kalsada=== ====Mga highway at pangunahing lansangan==== [[File:Roxas Boulevard sa Pasay City 02.jpg|thumb|right|View ng Roxas Boulevard mula sa Libertad overpass]] [[File:Pasay Rotonda (EDSA cor. Taft Avenue, Pasay; 2017-01-01).jpg|thumb|right|"Pasay Rotonda", ang intersection ng EDSA at Taft Avenue]] Ang Pasay ay pinaglilingkuran ng ilang mga highway at mga pangunahing lansangan. [[EDSA|Epifanio delos Santos Avenue]] (EDSA/[[Circumferential Road 4|C-4 Road]]), [[Gil Puyat Avenue]] (Buendia Avenue) [[Roxas Boulevard]], at [[Taft Avenue]] ([[Radial Road 2|R-2 Road]]) ang pangunahing thoroughfare ng lungsod. Kabilang sa mga pangalawang daanan ang [[Abenida Andrews]], [[Abenida Arnaiz]] (dating kilala bilang Kalye Libertad), [[Kalye Tramo]], [[Bulebar Macapagal]], [[Daang Domestiko]], [[Abenida Harrison]], [[Bulebar Jose W. Diokno]], [[Abenida Ninoy Aquino]], at [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (MIA Road). ====Mga Expressway==== Apat na expressway ang nagsisilbi sa Pasay at iba pang bahagi ng Metro Manila at [[Calabarzon]]: [[Skyway (Metro Manila)|Skyway]], isang mataas na expressway na dumadaan sa hangganan ng Pasay–[[Taguig]]; Ang [[South Luzon Expressway]] (SLEX), karaniwang tinatawag na SLEX at isang bahagi ng [[Pan-Philippine Highway|Asian Highway 26]], ay sumusunod sa katulad na ruta ng Skyway, ngunit direktang tumatakbo sa ibaba nito; [[NAIA Expressway]], isang nakataas na tolled expressway na nagseserbisyo sa mga Terminal 1, 2, at 3 ng [[Ninoy Aquino International Airport]]; at ang [[CAVITEX–C-5 Link]], na nagdurugtong sa [[Circumferential Road 5]] (C-5) sa Taguig patungo sa [[Manila–Cavite Expressway]] (CAVITEX).{{citation needed|date=Enero 2017}} ===Pampublikong transportasyon=== [[File:Pasay City (Central Business District) 23.jpg|thumb|Isang bus na bumibiyahe sa [[Gil Puyat Avenue]] sa Pasay]] ====Mga Jeepney==== Ang mga [[Jeepney]] ay bumibiyahe sa mga arterial na kalsada ng lungsod, at nagseserbisyo sa mga mataong lugar ng lungsod at mga kalapit na lungsod. ====Mga Bus==== Ang mga bus ay nagbibigay ng operasyon sa lungsod (commuter) at probinsyal (intercity) sa Pasay. Ang mga terminal ng bus sa probinsya ay kadalasang matatagpuan malapit sa [[Estasyon ng Gil Puyat|Estasyon ng Gil Puyat]], at ang iba pa ay matatagpuan sa kahabaan ng [[EDSA]]. ====Riles==== Ang lungsod na ito ay pinaglilingkuran ng dalawang linya ng riles, ang [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|LRT Line 1]] at [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|MRT Line 3]]. Ang LRT Line 1 ay may apat na istasyon sa Pasay, katulad ng [[Estasyon ng Gil Puyat|Gil Puyat]], [[Estasyon ng Libertad|Libertad]], [[Estasyon ng EDSA (LRT)|EDSA]], at [[Estasyon ng Baclaran|Baclaran]], at may depot na matatagpuan sa kahabaan ng [[Abenida Andrews]]. Ang MRT Line 3 ay mayroon lamang isang istasyon, na pinangalanang [[Estasyon ng Taft Avenue|Taft Avenue]], na nagsisilbing intersection sa LRT Line 1. ====Iba pa==== Ang [[De-motor na tricycle (Pilipinas)|Mga Tricycle]] at [[Rickshaw#Philippines|mga pedicab]] ay nagseserbisyo sa mga barangay. Ang mga serbisyo ng multicab ay nagdurugtong sa [[SM Mall of Asia]] sa [[Baclaran]] sa Parañaque, Gil Puyat Avenue, at Pasay Rotonda. Ang mga van, lalo na ang [[UV Express]], ay nagbibigay din ng serbisyo sa buong lungsod at sa iba pang mga destinasyon sa loob at paligid ng Metro Manila. ==Edukasyon== [[File:01337jfCity University of Pasayfvf 01.jpg|thumb|City University of Pasay]] [[File:STI_College_-_Pasay_City.jpg|thumb|STI College - Pasay]] Ang Schools Division Office (SDO) ng Pasay City ay nagpapatakbo ng 18 pampublikong elementarya at 8 hayskul. Ang mga operasyon nito ay nahahati sa apat na distrito: Pasay North, Pasay East, Pasay South, at Pasay West. Ang espesyal na edukasyon ay ibinibigay ng Philippine School for the Deaf at Philippine National School for the Blind, Pasay SPED Center, at isang Alternative Learning System (ALS) center. Maraming pribadong paaralan, kabilang ang mga Katoliko at parokyal na paaralan, ang nagpapatakbo rin sa lungsod, tulad ng [[St. Mary's Academy – Pasay|St. Mary's Academy]], na pinapatakbo ng mga madre ng [[Relihiyoso ng Birheng Maria]]. === Mga Kolehiyo at Unibersidad === {{Columns-list|colwidth=30em| * [[Pamantasan ng Lungsod ng Pasay]] ([[City University of Pasay]]) * [[Pambansang Unibersidad (Philippines)|Pambansang Unibersidad - Mall of Asia]] * [[Maynila Tytana Colleges]] * [[Asian Institute of Maritime Studies]] * Kolehiyo ng Lacson * [[Philippine Law School]] * [[Wesleyan College of Manila]] * [[Arellano University School of Law]] - Mabini Campus * [[Arellano University]] Jose Abad Santos Campus - Pasay Campus * [[Philippine State College of Aeronautics]] * [[Airlink International Aviation School|Airlink International Aviation College]] * Manila Adventist College * Southeastern College * [[STI Colleges|STI College]] Pasay-EDSA * [[San Juan de Dios Educational Foundation|San Juan de Dios College]] * International Electronics and Technical Institute Pasay }} === Mataas na paaralan === Mga hayskul sa lungsod.<ref>{{Banggitin ang web |title=Mga link ng paaralan - Sekundarya |url=https://www.depedpasay.ph/secondary/ |access-date=2023-11-12 |website=Tanggapan ng Dibisyon ng Paaralan - Lungsod ng Pasay |language=en}}</ref> * Mataas na Paaralan ng Pasay City North – Kampus ng M. Dela Cruz * Mataas na Paaralan ng Pasay City South * Mataas na Paaralan ng Pasay City East * Mataas na Paaralan ng Pasay City West * Pambansang Mataas na Paaralan ng Pasay City ("dating tinatawag na Mataas na Paaralan ng Pasay City North – Kampus ng Tramo") * Pambansang Mataas na Paaralan ng Agham ng Lungsod ng Pasay * Pambansang Mataas na Paaralan ng Kalayaan * Pambansang Mataas na Paaralan ng Pangulong Cory "Cory" C. Aquino == Mga kilalang personalidad == *[[Marcela Marcelo]], Rebolusyonaryong Heneral *[[Francisco Coching]], [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa Sining Biswal, ilustrador ng komiks at manunulat *[[Juan Salcedo, Jr.]], [[National Scientist of the Philippines]] para sa Nutrisyon at Pampublikong Kalusugan *[[Ramon Jacinto]], negosyante, musikero, at dating opisyal ng gobyerno *[[Darwin Ramos]], [[Lingkod ng Diyos]] *[[Alejandro D. Aclan]], Katoliko [[auxiliary bishop]] para sa [[Roman Catholic Archdiocese of Los Angeles|Archdiocese of Los Angeles]] *[[Eli Soriano]], Pilipinong mangangaral at [[televangelist]] *[[Maricel Soriano]], artista *[[Wilfred Steven Uytengsu]], presidente at CEO ng Alaska Milk Corporation *[[Lisa Macuja-Elizalde]], prima ballerina; noong 1984, naging unang Pilipino at unang dayuhang soloista na sumali sa [[Kirov Ballet]] *[[Anita Linda]], artista sa pelikula *[[Sharon Cuneta]], mang-aawit, artista, at host ng telebisyon *[[Pablo Cuneta]], dating [[mayor ng Pasay]] (pinakatagal na naglilingkod na alkalde), ama ni Sharon Cuneta *[[John Lloyd Cruz]], artista *[[Bernard Palanca]], artista *[[Josephine Roberto]], pop singer *[[Carl Guevara]], aktor at modelo *[[Chariz Solomon]], artista at personalidad sa telebisyon *[[Nina Girado]], pop/R&B singer, paminsan-minsang songwriter, record producer, TV at radio personality sa [[ABS-CBN]] *[[Maricel Laxa]], komedyante at aktres *[[Vhong Navarro]], komedyante, dancer, member ng Streetboys *[[Wacky Kiray]], stand-up comedian at TV host *[[Diego Llorico]], aktor *[[Junna Tsukii]], [[Mga Pilipino sa Japan|Pilipino-Hapones]] [[karateka]] *[[King Girado]], mang-aawit, musikero, modelo, at aktor *[[Michael DiGregorio]], manlalaro ng basketball *[[Mike Cortez]], assistant coach ng [[Blackwater Bossing]] *[[Rodney Brondial]], manlalaro ng basketball *[[Ryan Araña]], dating manlalaro ng basketball *[[Yousef Taha]], manlalaro ng basketball *[[Celeste Cortesi|Silvia Celeste Cortesi]], modelo ng [[Mga Pilipinong Italyano|Pilipino-Italyano]] at Miss Universe Philippines 2022 *[[Fernando Lopez]], dating ika-3 at ika-7 [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas]] *[[Jose Feria]], ika-109 [[Katuwang Mahistrado ng Korte Suprema ng Pilipinas]] *[[Johnny Monteiro]], artista *[[Gil de Leon]], aktor at ama ni Christopher de Leon *[[César Ramírez (aktor)|Cesar Ramirez]], artista == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Metro Manila}} {{Roxas Boulevard}} {{pilipinas-stub}} [[Kaurian:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Pasay]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Kalakhang Maynila]] a3qw2adexk81zi5k7phi4avz39f0thi 2214298 2214297 2026-07-03T02:34:08Z ~2026-37929-56 163601 /* Iba pa */ 2214298 wikitext text/x-wiki :''Tumuturo rito ang Pasay. Pasay rin ang dating pangalan ng ngayon ay nakikilala bilang [[Arnaiz Avenue]].'' {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Pasay | native_name = ᜉᜐᜌ᜔ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Pic geo photos - ph=mm=pasay=bay city skyline - aerial shot from cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG | photo1b = Pasay City Mall and Public Market 12152022 113238.jpg | photo2a = Pasay City Hall 11242022 112930.jpg | photo2b = 04294jfSales Interchange Taguig Pasay Cityfvf 41.jpg | photo3a = BayCityjf0491 17.JPG | photo3b = Pasay Rotonda 01072023 110418.jpg | size = 250 | position = center | spacing = 1 | color = transparent | border = 0 | foot_montage = (From top, left to right: Aerial view of Pasay • Pasay City Mall and Market • Pasay City Hall • Pasay Welcome Sign • Bay City • Pasay Rotonda) }} | sealfile = | locatormapfile = Ph_locator_ncr_pasay.png | caption = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na nagpapakita ng lokasyon ng Pasay | region = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] | province = | districts = Mag-isang distrito ng Pasay | barangays = 201 | class = Unang klase | founded = [[Disyembre 2]], [[1863]] | website = [http://www.pasay.gov.ph www.pasay.gov.ph] | mayor = Imelda Calixto-Rubiano | vice_mayor = Noel del Rosario | cityhood = [[Hunyo 21]], [[1947]] | language = [[Wikang Tagalog|Tagalog]]<br>[[Taglish]] | areakm2 = 19 | pop2000 = 354908 | popden2000 = 18679 | coordinates = }} Ang '''Pasay''' ay isa sa mga lungsod sa [[Kalakhang Maynila]] sa [[Pilipinas]]. Napaliligiran ito ng [[Maynila]] sa hilaga, [[Lungsod ng Makati]] sa hilagang-silangan, [[Taguig|Lungsod ng Taguig]] sa silangan at [[Parañaque|Lungsod ng Parañaque]] sa timog. Sa Kasalukuyan, nasa lungsod ng Pasay ang gusali ng [[Senado ng Pilipinas|Senado]], ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]], at ang [[SM Mall of Asia]]. Isa sa mga orihinal na apat na lungsod ng Kalakhang Maynila ang Pasay. Hinggil sa pagiging malapit nito sa Maynila, naging mabilis na lugar na urbano noong [[Panahon ng mga Amerikano sa Pilipinas|Panahon ng mga Amerikano]] sa Pilipinas. ==Pinagmulan ng Pangalan== Isinunod ang pangalan ng lungsod ng Pasay, dayang-dayang Pasay, isang prinsesa mula sa Kaharian ng Namayan.<ref name="DOT">[http://itsmorefuninthephilippines.com/pasay-city-2 It's More Fun in the Philippines]</ref> *May isa pang alamat na nagmumungkahi na ang lungsod ay ipinangalan kay Pasay, isa sa mga anak ni Tagkan, isang pinuno ng Namayan. Nagmana siya ng mga teritoryo na kinabibilangan ng kasalukuyang lungsod.<ref name="Dery2001"/><ref name="nick" /><ref name="Huerta" /> *Mayroon ding romantikong alamat kung saan isang lalaking nagngangalang Jose ang malakas na sumigaw ng "Paz-ay!" sa puntod ng kanyang mayamang minamahal, si Paz, na sumisimbolo sa kanilang bawal na pag-ibig at sa kalaunan ay pagkamatay ni Paz dahil sa kalungkutan. Bilang pagpupugay, pinangalanan ng mga magulang ni Paz ang kanilang hacienda na ''Paz-ay'' o ''Pasay''.<ref name="esq">{{cite web|url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/story-names-cities-of-manila-a00304-20191021-lfrm|title=Isang Maikling Kasaysayan sa Likod ng Pangalan ng Bawat Lungsod ng Metro Manila|date=Oktubre 21, 2019|access-date=Abril 9, 2019|website=Esquire Magazine}}</ref><ref name="travelcity" /> *Naniniwala ang ilang historyador na ang lungsod ay ipinangalan sa halamang gamot na ''pasaw'' ([[Pseuderanthemum reticulatum]]) na dating tumubo nang sagana doon.<ref name="travelcity">{{cite book|url=https://www.pasay.gov.ph/Resources/FINAL%20PASAY%20FULL%20BOOK_small.pdf|title=Pasay: Pag-usbong ng Lungsod ng Paglalakbay|publisher=Media Touchstone Ventures, Inc.|last=Velasco|first=Melandrew|date=Hunyo 2019|access-date=Abril 12, 2024|isbn=978-621-8047-16-7}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *Ayon sa Amerikanong historyador na si [[Austin Craig]], ang Pasay ay kilala bilang ''Javan Pasar'', isang pagkopya ng salitang [[Arabic|Arabic]] na ''bazar'' dahil ang bayan ay isang pamilihan.<ref name="RizalProvinceDirectory1934">{{Banggitin ang aklat |last=Salonga |first=Isayas |url=https://quod.lib.umich.edu/p/philamer/aar6353.0001.001 |title=direktoryo ng Rizal Province |publisher=[[University of Michigan]] Digital Collections |year=1934 |volume=1 |location=[[Manila]]|access-date=Abril 20, 2024}}</ref>{{rp|page=[https://quod.lib.umich.edu/p/philamer/aar6353.0001.001/117?rgn=full+text&view=image 117]}} *Noong panahon ng kolonyal, ang Pasay ay binaybay bilang "Pasai", pagkatapos ng [[Samudera Pasai Sultanate|Malay historical kingdom]] sa [[Sumatra]], kasalukuyang [[Indonesia]].<ref>{{cite map |title=Southern Suburbs of the City of Manila and Vicinity, including the towns of Santa Ana, San Pedro Macati, at Pasai. Ipinapakita ang mga Insurgent Trench. |url=https://www.gop.com.ph/philippine-clients/antique-maps/southern-suburbs-of-the-city-of-manila-and-vicinity-including-the-towns-of-santa-ana-san-pedro-macati-and-pasai-showing-insurgent-trenches-full-text-descriptions/ |year=1899 |last1=MacArthur|first1=Arthur|author-link1=Arthur MacArthur Jr.|last2= Haan|first2= W.G.|author-link2=William G. Haan|author3= Lamar [draw.]|last4=Graham|first4=A.B |publisher=Government Printing Office, Washington D.C. |access-date=Abril 12, 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://hapihumanist.org/2017/09/14/philippine-original-place-names/|title=Mga Orihinal na Pangalan ng Lugar sa Pilipinas|date=Setyembre 14, 2017|access-date=Abril 12, 2025|website=Humanist Alliance Philippines, International|author=HAPI Admin}}</ref> ==Kasaysayan== === Maagang kasaysayan === {{Tingnan din|Namayan|Maynila (historical polity)}} [[File:Map of Namayan.png|left|thumb|Mapa of Namayan (kulay pink) noong 1470 sa ilalim ng pamamahala ng Lakan Tagkan. Ipinakita ang Pasay bilang bahagi ng Namayan, na iniregalo sa iligal na anak ni Tagkan na si Pasay.<ref name="nick">{{Cite book |last=Joaquin |first=Nick |url=https://books.google.com/books?id=zuGeOwAACAAJ |title=Manila, My Manila: A History for the Republic Philippines |date=1990 | |language=en}}</ref><ref name="Huerta">{{cite book |last=Huerta |first=Felix, de |author-link=Felix Huerta |title=Estado Geografico, Topografico, Estadistico, Historico-Religioso de la Santa y Apostolica Provincia de San Gregorio Magno |publisher=I8 Sanchez Comptaño | |location=Binondo}}</ref>]] Sa lokal na katutubong kasaysayan tungkol sa panahon bago dumating ang mga mananakop na Espanyol, Sinasabing ang Pasay ay bahagi ng [[Namayan]] (minsan tinatawag ding Sapa), isang [[kompederasyon]] ng mga [[Barangay noong Prekolonyal]] na umano'y kumokontrol sa teritoryong umaabot mula [[Manila Bay]] hanggang [[Laguna de Bay]], at nang dumating ang mga Espanyol, kalaunan ay nakilala bilang Santa Ana de Sapa (sa kasalukuyan ay [[Santa Ana, Maynila]]).<ref name="Dery2001">{{cite book | last = Dery | first = Luis Camara | title = A History of the Inmarculate | publisher = New Day Publishers | date = 2001 | location = Quezon City | isbn = 978-971-10-1069-0 }}</ref><ref name="Huerta"/> ===Panahon ng kolonyal na Espanyol=== Noong Mayo 19, 1571, pormal na kinuha ni [[Miguel López de Legazpi]] ang [[Rajahnate ng Maynila]] at ang mga nakapalibot na pamahalaan nito sa pangalan ng korona ng Espanya.{{citation needed|date=Nobyembre 2020}} Sa maraming orden ng relihiyon na dumating, ang [[Augustinian Order]] ang pangunahing gumanap sa ebanghelisasyon ng Pasay. Dahil sa kontrol nila sa Pasay, ginawa nilang isang malawak na lupain ng agrikultura ang lugar na kilala bilang Hacienda de Meysapan.<ref name="travelcity" /> Ang parokya ng Pasay ay pinamahalaan mula sa lumang kabisera ng Namayan, na pinalitan ng pangalang Santa Ana de Sapa, na nasa ilalim ng hurisdiksyon ng [[Order of Friars Minor|Franciscans]]. Ang pangako ng espasyo sa [[Langit]] ang nag-udyok sa mga unang katutubong nakumberte na mag-abuloy ng kanilang mga ari-arian sa Simbahan, kasama ang alamat na nagsasalaysay kung paano ibinigay ng isang nabinyagan na Pasay sa kanyang higaan ng kamatayan ang kanyang malawak na ari-arian sa mga Agustino. Karamihan sa Pasay ay napunta sa mga kamay ng prayle sa pamamagitan ng donasyon o pagbili; maraming katutubo ang napilitang ibenta ang kanilang mga ari-arian upang makayanan ang mahigpit na mga pagpapataw ng kolonyal. Noong 1727, pormal na sinakop ng mga Agustino ang Pasay at inilipat ito mula sa [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana de Sapa]] patungong [[Malate, Maynila|Malate]], partikular na sa ilalim ng hurisdiksyon ng [[Simbahan ng Malate|Parokya ng Nuestra Señora de los Remedios]].<ref name="aimhigh2008" /> Noong 1815, inihiwalay ang Pasay mula sa Malate.<ref name="RizalProvinceDirectory1934" /> Noong 1862, ang mga kilalang residente ng Pasay ay nagsumite ng isang petisyon upang hawakan nang nakapag-iisa ang kanilang mga usaping pampulitika at pangrelihiyon, na nagmumungkahi na palitan ang pangalan ng bayan na ''"Pineda"'', bilang parangal kay ''[[Don (honorific)|Don]]'' Cornelio Pineda, isang Espanyol na [[hortikulturista]] na kanilang tagapagtaguyod. Noong Disyembre 2, 1863, sa rekomendasyon ni [[Arsobispo ng Maynila|Arsobispo ng Maynila]] Gregorio Melitón Martínez Santa Cruz, pinagkalooban si Pineda ng sarili nitong charter ng munisipyo, at ang petsang ito ay ipinagdiriwang taun-taon bilang opisyal na araw ng pundasyon ng lungsod. === Rebolusyonaryong panahon ng Pilipinas === {{unreferenced section|date=February 2022}} Ang Pasay ay gumawa ng maraming bayani noong [[Philippine Revolution]]. Ang [[Katipunan]], ang organisasyong itinatag ni [[Andrés Bonifacio]] na nanguna sa rebolusyon, ay may isang kabanata sa Pineda na inorganisa nina Pascual Villanueva, Jacinto Ignacio, at Valentin Ignacio. Ilang kababaihan din ang lumaban para sa layunin ng [[Katipunan]] kasama na si [[Marcela Marcelo]]. Ang pagbitay kay [[José Rizal]], na sumulat ng mga nobelang ''[[Noli me tangere (nobela)|Noli Me Tangere]]'' at ''[[El Filibusterismo]]'' (itinuring na mapanghimagsik ng pamahalaang kolonyal) noong Disyembre 30, 1896, ang nagpasiklab ng Rebolusyon. ===Panahon ng kolonyal na Amerikano=== Samantala, idineklara ni Heneral [[Emilio Aguinaldo]] ang kalayaan ng [[Unang Republika ng Pilipinas]] noong Hunyo 12, 1898, at naglabas ng mga atas na nagbibigay ng reorganisasyong pampulitika sa bansa. Dahil dito, si ''Don'' Catalino ang naging unang ''Presidente municipal'' ng Pasay (katumbas ng kasalukuyang Mayor).{{citation needed|date=Agosto 2024}} Si Pineda ay ginawang command outpost ng ''Primera Zona de Manila'' sa ilalim ni Heneral [[Mariano Noriel]], ngunit umapela si Heneral [[Wesley Merritt]] na ibigay ang outpost ng Pineda sa mga Amerikano upang mas mapalapit sila sa mga linya ng Espanya. Sa pag-aakalang ang mga Amerikano ay mga kaalyado, umalis si Noriel sa Pineda noong Hulyo 29, na nagpapahintulot sa Amerikanong Heneral Greene na lumipat. Nang tuluyang mabihag ang Intramuros, pinagkaitan ang mga Pilipino ng pagpasok sa napapaderang lungsod.{{citation needed|date=Agosto 2024}} Simula noon, sumiklab ang tensyon sa pagitan ng mga tropang Pilipino at Amerikano, kung saan ang magkabilang panig ay itinalaga ang kani-kanilang sona ngunit wala sa kanila ang sumunod sa mga hangganan. Noong gabi ng Pebrero 4, 1899, apat na Pilipino ang tumawid sa linya ng Amerika sa [[Santa Mesa, Maynila]], at nagpalitan ng putok, na nagdulot ng [[Digmaang Pilipino-Amerikano]].{{citation needed|date=Agosto 2024}} Noong Mayo 19, 1899, muling binigyan ng pamumuno si Heneral Noriel sa Pineda. Noong Hunyo, muntik nang matalo ni Noriel kasama si Heneral Ricarte ang mga puwersang Amerikano kung sinamantala nila ang pagkaubos ng kaaway sa Labanan sa Las Piñas. Sa halip, ang kanilang mga puwersa ay inatake ng mga karagdagang sundalong Amerikano at binomba ng mga barkong pandigma. Pinilit sila ng pag-atake na iwanan si Pineda sa pananakop ng mga pwersang Amerikano.{{citation needed|date=August 2024}} [[File:Fabian de la Rosa, Pasay Beach, Manila.jpg|thumb|left|''Pasay beach, Manila'', oil on board ni [[Fabián de la Rosa]], 1927]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157017.jpg|thumb|left|Aerial view ng Pasay, circa 1930s]] Noong Hunyo 11, 1901, isinama si Pineda sa [[Rizal (lalawigan)|Lalawigan ng Rizal]]. Si Pascual Villanueva ay itinalaga bilang municipal president. Noong Agosto 4, 1901, nagpasa ng resolusyon ang konseho ng munisipyo ng Pineda na nagpepetisyon na ibalik ang orihinal na pangalan ng Pasay. Noong Setyembre 6, 1901, ang [[Komisyon ng Pilipinas]], sa kahilingan ng mga mamamayan, ay nagpasa ng Batas Blg. 227 na nagpapalit ng pangalan ng Pineda pabalik sa Pasay.<ref>{{cite PH act| chamber = Act| number = 227| url = http://lawyerly.ph/laws/view/l8b8a| title = Isang Batas na Nagpapalit ng Pangalan ng Pueblo ng Pineda, sa Lalawigan ng Rizal, patungong Pasay| date = Setyembre 6, 1901| access-date = Disyembre 2, 2017| publisher = Lawyerly.ph| archive-date = Disyembre 2, 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20171202102818/http://lawyerly.ph/laws/view/l8b8a| url-status = live}}</ref> Pagkalipas ng dalawang taon, noong Oktubre 12, 1903, pinagsama ng Batas Blg. 942 ang Pasay sa katimugang munisipalidad ng Malibay, na nagpalawak ng teritoryo nito.<ref>{{cite PH act|chamber=Act|number=942|date=Oktubre 12, 1903|url=http://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|title=Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima|access-date=Disyembre 2, 2017|publisher=Lawyerly.ph|archive-date=Disyembre 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171202102820/http://lawyerly.ph/laws/view/l89ad|url-status=live}}</ref> May populasyon na 8,100 noong 1903, ang Pasay ay inilagay sa ilalim ng ikaapat na uri kategorya kasama ang 9 na iba pang munisipalidad. Ang mga lupang prayle, na noon ay isinasyonalisa, ay ginawang mga subdibisyon. Di-nagtagal, ang Pasay Real Estate Company ay nag-alok ng mga lupang prayle bilang mga lote na residensyal para ibenta o paupahan sa mga dayuhang mamumuhunan. Nag-install ng mga linya ng koreo, telegrapo, at telepono, at itinatag ang mga sangay ng Philippine Savings Bank. Noong 1907, natapos ang isang first-class na kalsada mula Pasay hanggang Camp Nichols. Ang iba ay inayos kabilang ang lumang Avenida Mexico, na ngayon ay tinatawag na [[Taft Avenue]] extension. Bumuti ang mga serbisyo sa transportasyon. Kabilang sa mga unang bus na bumibiyahe patungong Pasay ay ang Pasay Transportation, Raymundo Transportation, Try-tran, at Halili Transit. Pagsapit ng 1908, ang mga linya ng [[Meralco]] [[tranvia]] (electric [[tram]] car) ay nag-uugnay sa Pasay sa [[Intramuros]], [[Escolta Street|Escolta]], [[San Miguel, Maynila|San Miguel]], San Sebastian, at [[San Juan, Metro Manila|San Juan]]. Naglunsad ng mga sasakyan sa mga lansangan, sinusubukan ang kanilang pinakamataas na bilis na {{convert|20|kph|abbr=on}} sa Taft Avenue.{{citation needed|date=August 2024}} Noong Abril 11, 1914, si Cora Wong, isang nars sa Chinese General Hospital, ang naging unang babae sa Pilipinas na lumipad bilang pasahero sa isang paglipad kasama si [[Tom Gunn]] sa isang Curtiss seaplane sa Pasay Beach.{{citation needed|date=August 2024}} ===Panakop ng mga Hapones === [[File:City of Greater Manila map.jpg|thumb|Mapa ng Lungsod ng Greater Manila noong 1942, na naglalarawan sa hilagang bahagi ng kasalukuyang Pasay, habang ang katimugang bahagi ay nasa ilalim ng reserbasyon militar na ''Sakura Heiyei''.]] [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay dumating at noong Disyembre 26, 1941, naglabas si Heneral [[Douglas MacArthur]] ng isang proklamasyon na nagdedeklara sa Maynila at mga suburb nito (Caloocan, Quezon City, San Juan, Mandaluyong, Makati, at Pasay) bilang isang [[open city]]. Noong Araw ng Bagong Taon 1942, si Quezon, habang nasa [[Corregidor]], ay itinatag ang [[Lungsod ng Kalakhang Maynila]], kung saan ang Pasay, kasama ang iba pang kalapit na bayan ng Rizal, ay pinagsama sa Maynila at [[Lungsod ng Quezon]].<ref name="emb">{{cite web|title=Kaligirang Pangkasaysayan|url=http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|website=DENR - Kawanihan ng Pamamahala ng Kapaligiran - Pambansang Rehiyon ng Punong Lungsod|access-date=Mayo 29, 2022|archive-date=Abril 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402134109/http://ncr.emb.gov.ph/historicalbackground/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite PH act|chamber=EO|number=400, s. 1942|title=Paglikha ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Enero 1, 1942|access-date=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/|archive-date=Hulyo 1, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220701173652/https://www.officialgazette.gov.ph/1942/01/01/executive-order-no-400-s-1942/|url-status=live}}</ref> Tinawag niya ang kanyang kalihim na si [[Jorge B. Vargas]] at hinirang siya sa pamamagitan ng utos tagapagpaganap na "Alkalde ng Kalakhang Maynila". Ang alkalde ng Pasay noon ay si Rufino Mateo, na siyang kasabay na pinuno ng distrito ng Pasay sa ilalim ng Lungsod ng Kalakhang Maynila, na namamahala sa isang bayan na may mahigit 55,161 katao. Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, maraming Pasayeño ang sumali sa laban laban sa mga Hapones. Si Jose P. Maibag, na ipinanganak at lumaki sa Pasay, ang nagpasimula ng mga underground networking. Si Carlos Mendoza, isang residente ng Barrio San Roque, kasama ang 14 na iba pa, ay bumuo ng isang mobile broadcasting station na tinatawag na "The Voice of Juan dela Cruz." Noong Hulyo 11, 1942, nahuli ng pulisya militar ng Hapon ang grupo. Si Carling Mendoza, alyas Juan de la Cruz" at iba pang miyembro ng grupo ay dinala sa [[Manila City Jail|lumang Bilibid Prison]] at pinahirapan. Kinailangang gawing muli ng Pasay ang mga karatula sa buong bayan, at inutusan ang Filipino na mangibabaw kaysa sa Ingles. Ang wikang pambansa ay naging pangunahing asignatura sa kurikulum ng sekondarya, habang ang Hapon ay itinuro rin sa lahat ng antas ng edukasyon. Noong Oktubre 14, 1943, idineklara ng Japan ang [[Ikalawang Republika ng Pilipinas]]. Samantala, ang pagkain ay naging napakakaunti kaya't tumaas ang mga presyo. Ang mga residente ng Pasay ay nagsimulang lumipat mula sa lungsod patungo sa mga probinsya sa labas. Ang [[Pwersa ng pananakop ng mga Hapones sa Pilipinas]] ay binuwag ang Lungsod ng Greater Manila noong 1944 sa pamamagitan ng pagtatatag ng [[Philippine Executive Commission]] upang pamahalaan ang mga nasasakupang rehiyon sa bansa, kaya't pinaghiwalay ang mga pinagsamang lungsod at bayan, kung saan ang Pasay ay bumalik sa lalawigan ng Rizal. Sa kalagitnaan ng Pebrero hanggang unang bahagi ng Marso 1945, habang ang pinagsamang pwersa ng Allied ay nagsimulang magtagpo patungo sa lugar ng Maynila pahilaga. mula sa timog, ang Pasay ay nagdusa ng matinding pinsala sa loob ng isang buwang [[Labanan sa Maynila (1945)|Labanan sa Maynila]], at maraming residente ang namatay dahil sa mga Hapones o sa pakikipaglaban mula sa pinagsamang puwersang Pilipino at Amerikano. Noong Pebrero 27, 1945, inilipat ni Heneral MacArthur ang pamamahala kay Pangulong [[Sergio Osmeña]]. Isa sa mga unang ginawa ni Osmeña ay ang pagbuwag sa Lungsod ng Kalakhang Maynila. Pagkatapos ay itinalaga niya si [[Juan Salcedo Jr.]], na ipinanganak sa Pasay noong 1904, bilang Direktor ng Kalusugan ng Pilipinas, at pagkatapos ay bilang ehekutibong opisyal ng Pangasiwaan ng Rehabilitasyon ng Pilipinas na namamahala sa pambansang pagbangon mula sa pinsalang dulot ng pananakop ng mga Hapones. Itinalaga ni Osmeña si Adolfo Santos bilang bise alkalde ng Pasay bago ang digmaan, kapalit ng kasalukuyang Moises San Juan na namatay noong digmaan. Naglabas din siya ng isang utos ehekutibo na magbubuwag sa Lungsod ng Kalakhang Maynila na epektibo noong Agosto 1, 1945, kaya ibinalik ang katayuan ng Pasay bago ang digmaan bilang isang munisipalidad ng Rizal.<ref name="eo58">{{cite PH act|chamber=EO|number=58, s. 1945|title=Pagbabawas ng Teritoryo ng Lungsod ng Kalakhang Maynila|date=Hulyo 26, 1945|access-date=Agosto 24, 2022|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/|archive-date=Marso 8, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308195829/https://www.officialgazette.gov.ph/1945/07/26/executive-order-no-58-s-1945/|url-status=live}}</ref> ===Kalayaan ng Pilipinas=== ====Pagiging Lungsod==== {{main|Mga Lungsod ng Pilipinas}} Si Ignacio Santos-Diaz, isang kongresista mula sa [[Unang distrito ng kongreso ni Rizal|unang distrito ng Rizal]], ay nagtulak para sa pagbabago ng bayan bilang isang lungsod at ipangalan ito kay Rizal. Ang Batas Republika Blg. 183 ay nilagdaan bilang batas ni Pangulong [[Manuel Roxas]] noong Hunyo 21, 1947, na opisyal na nagtatag ng '''Lungsod ng Rizal''',<ref name="RA183">{{cite PH act |chamber=RA |number=183 |title=Isang Batas na Lumilikha ng Lungsod ng Rizal |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno183.html |access-date=Abril 3, 2018 |language=en |date=Hunyo 21, 1947 |archive-date=Oktubre 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014174516/http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno183.html |url-status=live }}</ref> na ipinangalan kay [[José Rizal]], kasama si Mateo Rufino bilang alkalde at isang populasyon na 88,738. Noong Hunyo 1948, ang kita ng lungsod ay {{Philippine peso|472,835|1948}}. Ngunit hindi matanggap ng mga residente ang bagong pangalan ng kanilang lungsod. Pagkatapos ng dalawang taon, walong buwan, at labindalawang araw ng pagsubok, nanaig ang nakagawian at si Eulogio Rodriguez Jr., ang kahalili ni Santos-Diaz, ay naghain ng isang panukalang batas na nagbabalik sa lungsod sa orihinal nitong pangalan. Noong Hunyo 7, 1950, nilagdaan ni Pangulong [[Elpidio Quirino]], na dating residente ng Pasay, ang Batas Republika Blg. 437, na nagpabago sa pangalan ng Lungsod ng Rizal patungong '''Lungsod ng Pasay'''.<ref name="RA437">{{cite PH act |chamber=RA |number=437 |title=Isang Batas na Nagpapabago sa Pangalan ng Lungsod ng Rizal patungong Lungsod ng Pasay |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno437.html |access-date=Abril 3, 2018 |language=en |date=Hunyo 7, 1950 |archive-date=Enero 28, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180128150033/http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno437.html |url-status=live }}</ref> Ito rin ay noong dekada 1940 nang itayo ang mga bahay ng pananampalataya sa iba't ibang bahagi ng Pasay. Kabilang sa mga ito ang Simbahan ng Mahal na Birhen ng mga Hapis, ang Libreria de San Pablo Catholic Women's League, ang Caritas, ang sentro ng nutrisyon, at ang groto ng Mahal na Birhen ng Lourdes. Noong 1951, dalawang parokya ang itinatag: ang Parokya ng San Isidro Labrador at ang Parokya ng San Rafael. Nang panahong iyon, ang lungsod ay muling naging sentro ng abyasyon ng bansa nang magbukas ang mga pinto nito noong 1948, ang tinatawag ngayong [[Ninoy Aquino International Airport]]. Noong Hunyo 14, 1955, nabawi ng Pasay ang kapangyarihan nitong pumili ng pinuno nito. Tumakbo si [[Pablo Cuneta]] laban sa dating Alkalde na si Adolfo Santos at naging unang halal na alkalde ng lungsod. Noong 1959, muli siyang nangampanya at nanalo laban sa kanyang dating bise alkalde, si Ruperto Galvez. Noong Disyembre 30, 1965, nanumpa si Ferdinand Marcos bilang Pangulo ng Pilipinas, kasama si [[Fernando Lopez]], isang residente ng Pasay, bilang bise presidente. Mula sa sandaling iyon, si [[Imelda Marcos|Imelda Romualdez Marcos]], ang noo'y Unang Ginang, ay nasangkot sa mga pambansang usapin. Sa hilagang hangganan ng Pasay, sinimulan niyang punuin ang tabing-dagat sa Manila Bay upang itayo ang [[Cultural Center of the Philippines]]. Sa mga huling dekada, nagdagdag siya ng tatlo pang arkitektural na eksibit sa mga narekober na lupa sa Pasay: ang [[Tanghalang Francisco Balagtas|Folk Arts Theater]], [[Manila Film Center]], at ang [[Philippine International Convention Center]], at kalaunan ay ang PhilCite Exhibition Hall, ang batayan ng tinatawag ngayong [[Star City (amusement park)|Star City]]. Gayunpaman, ang lungsod ay inaayos din bilang isang sentro ng telebisyon para sa bansa, dahil noong 1958, binuksan ng [[ABS-CBN]] ​​ang mga bagong-bagong studio ng telebisyon sa kung ano ngayon ang [[Roxas Boulevard]], na kalaunan ay ibinigay ito noong 1969 sa [[Radio Philippines Network]], na gumamit sa kanila hanggang sa isang sunog noong 1973 na sumira sa mga studio, dahil lumipat ang ABS-CBN pahilaga sa Quezon City kasabay ng pagbubukas ng [[ABS-CBN Broadcasting Center|kasalukuyang mga studio at opisina]]. Noong 1967, nanalo si Jovito Claudio sa halalan ng lungsod bilang punong ehekutibo laban kay Pablo Cuneta. Nang sumunod na taon, isang [[Tangkang pagpatay kay Pope Paul VI|tangkang pagpatay]] ang naganap sa Pasay nang sugurin ng isang pintor na surrealista ng Bolivia si [[Pope Paul VI]], gamit ang isang kutsilyo na tumatagos sa kanyang dibdib. Noong 1971, muling nahalal si Cuneta bilang alkalde ng lungsod ng isang lumalaking lungsod na may halos 90 libong katao. ====Panahon ng batas militar==== {{kailangan ng higit pang mga pagsipi seksyon|petsa=Hulyo 2019}} Noong Disyembre 7, 1972, halos dalawang buwan matapos ideklara ang batas militar, isang mamamatay-tao ang nagtangkang patayin si Imelda Marcos sa Pasay, sa live na telebisyon, habang si Gng. Marcos ay namamahagi ng mga premyo sa mga nanalo sa Pambansang paligsahan sa Pagpapaganda at Kalinisan. Nagtamo siya ng ilang mga sugat at bali ng mga kuko ngunit sa pangkalahatan, nakaligtas siya nang walang pinsala mula sa malapit na engkwentro. Sa ikalawang anibersaryo ng batas militar, inilabas ni Marcos ang Presidential Decree No. 557, na nagdedeklara sa bawat baryo sa bansa bilang mga barangay.<ref>{{cite PH act |chamber=PD |number=557 |title=Na nagdedeklara sa lahat ng baryo sa Pilipinas bilang mga Barangay, at para sa iba pang mga layunin |url=https://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1974/pd_557_1974.html |website=The LawPhil Project |publisher=Arellano Law Foundation |access-date=Enero 6, 2020 |date=Setyembre 21, 1974 |archive-date=Enero 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200109142404/https://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1974/pd_557_1974.html |url-status=live }}</ref> Hindi nagtagal matapos maipatupad ang atas, inatasan ng Metropolitan Manila Commission at ng Department of Local Government ang Pasay na lumikha ng sarili nitong mga barangay. Bilang tugon, iniutos ni Mayor Cuneta ang paglikha ng 487 na barangay. Sa matatag na mungkahi ni [[Kalihim ng Interyor at Lokal na Pamahalaan|Kalihim ng Lokal na Pamahalaan at Pagpapaunlad ng Komunidad]] Jose Roño, ang bilang ng mga barangay ay binawasan sa dalawang daan, na inorganisa sa ilang sona. Noong Nobyembre 7, 1975, hinirang ni Marcos ang Unang Ginang, si Imelda, bilang [[gobernador ng Metro Manila]]. Pinagsama ng pederasyon ang 13 bayan at 4 na lungsod kabilang ang Pasay, na inalis mula sa lalawigan ng Rizal, sa bisa ng Presidential Decree No. 824.<ref name="PD824">{{cite PH act|chamber=PD|number=824|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|title=Paglikha ng Metropolitan Manila at ng Metropolitan Manila Commission at para sa Iba Pang Layunin|date=Nobyembre 7, 1975 |access-date=Hulyo 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312121648/http://lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|archive-date=Marso 12, 2016|url-status=live}}</ref> Pasay ang lungsod na naging punong-abala ng [[Miss Universe 1974]], ang unang pagkakataon na ginanap ang kaganapang ito sa umaga at sa Asia Pacific, at sa gayon ay naging sentro ng atensyon sa buong mundo bago ang araw ng patimpalak.<ref>{{cite news|last1=Requintina|first1=Robert|title=Pinaplano ng PH ang MOA o Philippine Arena bilang lugar para sa Miss Universe 2016|url=http://tempo.com.ph/2016/08/02/ph-eyes-moa-or-philippine-arena-as-venue-for-miss-universe-2016/|newspaper=Tempo|access-date=Agosto 2, 2016|language=en, fil|date=Agosto 2, 2016|archive-date=Mayo 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190512165302/http://tempo.com.ph/2016/08/02/ph-eyes-moa-or-philippine-arena-as-venue-for-miss-universe-2016/|url-status=live}}</ref> Pagkalipas ng kalahating dekada, ang unang pamilya ng lungsod ay sumikat sa buong bansa sa larangan ng musika: Si [[Sharon Cuneta|Sharon]], ang noo'y batang anak na babae ng alkalde, ay sumikat bilang isang mang-aawit sa paglabas ng LP na ''DJ's Pet''. Noong Disyembre 22, 1979, kasama ang [[Maynila]], [[Lungsod ng Quezon]], [[Caloocan]], at iba pang mga lungsod sa bansa, ang Pasay ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado. Noong 1981, binuksan ng LRT Line 1 ang mga istasyon nito sa Pasay, kasama ang [[estasyon ng Baclaran|Baclaran terminal]] nito sa hangganan ng Parañaque, na nagmarka ng pagbabalik sa mabilis na riles sa lungsod. ====EDSA people power==== {{kailangan ng mas maraming sitasyon sa seksyon|petsa=Hulyo 2019}} Nagbago ang sitwasyon sa lungsod pagkatapos ng [[Rebolusyong People Power]]. Iniwan ni Cuneta ang kanyang pwesto upang palitan ng dalawang acting mayor, sina Eduardo Calixto at Norman Urbina, ngunit muling nahalal noong 1988 at naglingkod ng tatlong karagdagang termino, bago ipinasa kay [[Jovito Claudio]] noong 1998. Sa pagtatapos ng kanyang termino, siya ang pinakamahabang alkalde ng lungsod. Si Claudio, na pinalitan mismo ng noo'y bise alkalde na si [[Wenceslao Trinidad|Wenceslao "Peewee" Trinidad]] noong [[2000 halalan sa pagpapatalsik sa pagka-alkalde ng Pasay|2000]], ay nasaksihan ang pagtatayo ng katimugang dulo ng [[MRT Line 3 (Metro Manila)|MRT Line 3]] sa lungsod, na konektado sa LRT Line 1 sa kahabaan ng Taft Avenue, at ang Pasay City General Hospital at [[Ninoy Aquino International Airport Terminal 2]] ay parehong binuksan sa publiko. Ang lahat ng ito at iba pang mga proyekto ay nag-udyok ng isang bagong panahon ng paglago sa lungsod na nagpapatuloy hanggang sa araw na ito. Ang EDSA Entertainment Complex, na matatagpuan sa kanluran ng lungsod sa kahabaan ng [[EDSA]], ilang milya lamang ang layo mula sa [[Baclaran]], [[Parañaque]], sa loob ng maraming taon ay kilalang-kilala para sa mga adult entertainment, kabilang ang [[prostitusyon]].<ref>{{cite web |last1=Coorlim |first1=Leif |title=Sinusubaybayan ng mga undercover journalist ang maruming red light district ng Maynila |url=https://edition.cnn.com/2013/05/06/world/asia/freedom-fighters-undercover/index.html |website=CNN |access-date=Enero 31, 2019 |date=Mayo 16, 2013 |archive-date=Enero 16, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116201839/http://edition.cnn.com/2013/05/06/world/asia/freedom-fighters-undercover/index.html |url-status=live }}</ref><ref name="Isang Farang sa Ibang Bansa">{{cite web |title=Panimulang Gabay sa Distrito ng Red Light ng Maynila |url=https://afarangabroad.com/manila-red-light-district/ |website=Isang Farang sa Ibang Bansa |access-date=Enero 31, 2019 |archive-date=Agosto 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220826132757/https://afarangabroad.com/manila-red-light-district/ |url-status=live }}</ref> ===Kontemporaryo=== [[File:Pic mga larawang heograpiko - ph=mm=pasay=bay city skyline - kuha mula sa cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG|thumb|Tanawin mula sa himpapawid ng Pasay, 2015]] Noong 2006, binuksan ang [[SM Mall of Asia]], ang pinakamalaking shopping center sa buong bansa, at ang lugar sa paligid ng mall na ito ay nagsimulang lumago at naging business center ng lungsod sa mga sumunod na taon, na sinundan ng pagbubukas ng pinakamalaking sports venue ng lungsod, ang [[SM Mall of Asia Arena|Mall of Asia Arena]]. Pagkalipas ng dalawang taon, binuksan ang NAIA Terminal 3 noong Hulyo 2008, at sa loob ng dalawang taon, umusbong ang pag-unlad sa paligid sa pagbubukas ng isa pang residential at entertainment hub, ang [[Newport City, Metro Manila|Newport City]], na pinalakas ng pagtatayo ng NAIA Expressway noong 2016. Noong 2007, ang noo'y Acting Mayor na si Allan Panaligan ay nagpanukala ng isang plano na magtayo ng isang bagong city hall na matatagpuan sa Central Business Park-I Island A sa kahabaan ng Macapagal Avenue.<ref>{{Cite web |title=Magtatayo ang Pasay ng bagong city hall |url=https://www.philstar.com/metro/2007/03/24/391070/pasay-build-new-city-hall |access-date=2023-05-26 |website=Philstar.com |archive-date=May 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230526213359/https://www.philstar.com/metro/2007/03/24/391070/pasay-build-new-city-hall |url-status=live }}</ref> Gayunpaman, ang plano ay hindi pa natutupad hanggang ngayon.{{kailangan ng paglilinaw|petsa=Setyembre 2023}} Noong 2021, inanunsyo ni Mayor [[Imelda Calixto-Rubiano]] na nagpaplano ang pamahalaang lungsod na magtayo ng isang bagong pasilidad ng ospital sa lungsod.<ref>{{Cite web|title=Plano ng pamahalaang Pasay na magtayo ng bagong ospital ng lungsod|url=https://mb.com.ph/2021/04/15/pasay-govt-plans-to-build-new-city-hospital/|date=Abril 15, 2021|first=Jean|last=Fernando|access-date=Mayo 26, 2023|work=Manila Bulletin|language=en|archive-date=Abril 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415050253/https://mb.com.ph/2021/04/15/pasay-govt-plans-to-build-new-city-hospital/|url-status=live}}</ref> Hindi pa natutukoy ang angkop na lokasyon para sa bagong ospital dahil sa maliit na lugar ng lungsod at siksik na populasyon.<ref>{{Cite web |title=Pinaplano ng Pasay ang bagong pampublikong ospital |url=https://metronewscentral.net/pasay/metro-cities/pasay-eyes-new-public-hospital |access-date=Mayo 26, 2023 |website=metronewscentral.net |archive-date=Mayo 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230526213358/https://metronewscentral.net/pasay/metro-cities/pasay-eyes-new-public-hospital |url-status=live }}</ref> ==Mga lugar/barangay== * Apelo Cruz * Baclaran * Baltao * [[Bay City, Metro Manila|Bay City]] * Cabrera * Cartimar * Cuyegkeng * Don Carlos Village * Edang * [[:File:Namria Map (San Jose).JPG|F.B Harisson]] * Juan Sumulong * Kalayaan * Leveriza * Libertad * Malibay * [[Manila Bay|Manila Bay Reclamation]] * Marcela Marcelo * Maricaban * M. Dela Cruz * Newport City * Nichols * Padre Burgos * Pasay Rotonda * [[Philippine International Convention Center]] * Pildera I * Pildera II * Rivera Village * San Pablo * San Isidro * [[:File:Barrio San Jose of Pasay City.JPG|San Jose]] * [[:File:Barrio San Rafael of Pasay City.JPG|San Rafael]] * San Roque * Santa Clara * Santo Niño * Tramo * Tripa de Gallina * Ventanilla * [[Villamor Air Base]] ==Demograpiko== {{Senso ng Pilipinas | align= right | title= Senso ng populasyon ng {{PH wikidata|name}} | 1903 = {{Populasyon ng senso ng PH|1903}} | 1918 = {{Populasyon ng senso ng PH|1918}} | 1939 = {{Populasyon ng senso ng PH|1939}} | 1948 = {{Populasyon ng senso ng PH|1948}} | 1960 = {{Populasyon ng senso ng PH|1960}} | 1970 = {{Populasyon ng senso ng PH|1970}} | 1975 = {{Populasyon ng senso ng PH|1975}} | 1980 = {{Populasyon ng senso ng PH|1980}} | 1990 = {{Populasyon ng senso ng PH|1990}} | 1995 = {{Populasyon ng senso ng PH|1995}} | 2000 = {{Populasyon ng senso ng PH|2000}} | 2007 = {{Populasyon ng senso ng PH|2007}} | 2010 = {{Populasyon ng senso ng PH|2010}} | 2015 = {{Populasyon ng senso ng PH|2015}} | 2020 = {{Populasyon ng senso ng PH|2020}} | 2024 = {{Populasyon ng senso ng PH|2024}} | 2030 = | talababa= Pinagmulan: [[Philippine Statistics Authority]]{{PH wikidata|population_reference}}{{PH census|2015}}{{PH census|2010}}{{PH census|2007}}{{Data ng populasyon ng LWUA}} }} Sa senso noong 2020, ang Pasay ay may populasyon na 440,656. Sa kasalukuyan, ito ay nasa ika-11 pwesto sa laki ng populasyon sa loob ng [[Metro Manila]]. Mayroon din itong 127,629 na kabahayan. Ang densidad ng populasyon ay {{convert|{{sigfig|440,656/13.97|2}}|PD/km2|disp=or|sp=us}}.{{PH census|2020}} Karamihan sa mga residente ay nagsasalita ng [[Wikang Filipino|Filipino]] ([[Tagalog|Tagalog]]) at [[Philippine English|English]], na may malaking bilang ng mga nagsasalita ng iba pang [[Mga Wika ng Pilipinas|mga wika at diyalekto ng Pilipinas]]. Tulad ng maraming iba pang lugar sa bansa, ang Pasay ay pangunahing [[Simbahang Katolika sa Pilipinas|Romanong Katoliko]]. Mayroon ding malaking presensya ng [[Iglesia ni Cristo]] at iba pang mga simbahang [[Protestanismo sa Pilipinas|Protestanteng]] sa lungsod, pati na rin ang [[Islam]].<ref>{{cite web|url=https://rssoncr.psa.gov.ph/content/civil-registration-and-vital-statistics-pasay-city-2022-registered-marriages|title=Civil Registration and Vital Statistics (Lungsod ng Pasay): 2022 Registered Marriages|website=[[Philippine Statistics Authority]]|access-date=Enero 8, 2025|first=Estrella R.|last=Vargas|archive-date=Pebrero 25, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250225054514/https://rssoncr.psa.gov.ph/content/civil-registration-and-vital-statistics-pasay-city-2022-registered-marriages|url-status=dead}}</ref> ==Pamahalaan== {{isang seksyon ng pinagmulan|petsa=Disyembre 2020}} [[File:Pasay City Hall, Set 2023 (2).jpg|thumb|Pasay City Hall]] ===Pamahalaan ng lokal=== {{tingnan din|Sangguniang Panglungsod}} Ang Pasay ay pangunahing pinamumunuan ng alkalde ng lungsod, bise alkalde, at mga konsehal ng lungsod. Ang alkalde ang gumaganap bilang punong ehekutibo ng lungsod habang ang mga konsehal ng lungsod ang gumaganap bilang lehislatibong katawan nito. Ang bise alkalde, bukod sa pag-aako ng mga responsibilidad bilang alkalde kung sakaling magkaroon ng pansamantalang bakante, ay gumaganap din bilang presiding officer ng lehislatura ng lungsod. Ang lehislatibong katawan ay binubuo ng 12 regular na miyembro (6 bawat distrito) at mga kinatawan mula sa barangay at konseho ng kabataan. ===Mga halal na opisyal=== {|class=wikitable |+ Mga Opisyal ng Lungsod ng Pasay (2025–Kasalukuyan) |- !Pangalan !!colspan=2|Partido |- ! colspan=3| Kapulungan ng mga Kinatawan |- | [[Tony Calixto|Antonino G. Calixto]] | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- ! colspan=3| Mayor ng Lungsod |- | [[Imelda Calixto-Rubiano|Imelda G. Calixto-Rubiano]] | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- ! colspan=3| Bise Alkalde ng Lungsod |- | Mark Anthony A. Calixto | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- ! colspan=3| Unang Distrito |- | Miguel Antonio Cuneta | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Marlon Pesebre | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Mary Grace Santos | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Waldetrudes Del Rosario | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Abraham Albert Alvina | {{pangalan ng partido na may kulay|Lakas–CMD}} |- | Justine Jane Advincula | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- ! colspan=3| Ikalawang Distrito |- | Haring Marlon "Khen" Magat | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Graciano Noel "Yuyu" Del Rosario | {{party name with color|Tapat Kayong Pinaglilingkuran}} |- | Angelo Nicol "Allo" Arceo | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Ian Vendivel | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Allan Panaligan | {{party name with color|Partido Federal ng Pilipinas}} |- | Luigi Rubiano | {{party name with color|Tapat Kayong Pinaglilingkuran }} |- ! colspan=4| ''Ex officio'' mga miyembro ng Konseho ng Lungsod |- | '''[[Liga ng mga Barangay|ABC]] President''' | colspan=3| Enrique Calixto <!-- | {{pangalan ng partido na may kulay|Nonpartisan}} --> |- | '''[[Sangguniang Kabataan|SK]] Presidente''' | colspan=3| Benedict Angeles <!-- | {{pangalan ng partido na may kulay|Nonpartisan}} --> |} === Mga Dating Nahalal na Opisyal === {| class="wikitable" |+Mga Opisyal ng Lungsod ng Pasay (2022–2025) !Pangalan ! colspan="2" |Party |- ! colspan="3" |Kapulungan ng mga Kinatawan |- |[[Tony Calixto|Antonino G. Calixto]] | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="3" |Alkalde ng Lungsod |- |[[Imelda Calixto-Rubiano|Imelda G. Calixto-Rubiano]] | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="3" |City Vice Mayor |- |Waldetrudes Del Rosario | |[[Laban ng Demokratikong Pilipino|LDP]] |- ! colspan="3" |Unang Distrito |- |Mark Anthony Calixto | |[[Lakas–CMD|PDP]] |- |Mary Grace Santos | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Marlon Pesebre | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Ma. Antonia Cuneta | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Albert Abraham Alvina | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Ricardo Santos | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="3" |Ikalawang Distrito |- |Jose Isidro Jr. | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Editha Manguerra | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Donnabel Vendivel | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |Jennifer Panaligan | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- |King Marlon Magat | |[[Partido Federal ng Pilipinas|PFP]] |- |Angelo Nicol Arceo | |[[Partido Demokratiko Pilipino|PDP]] |- ! colspan="4" |''Ex officio'' mga miyembro ng Konseho ng Lungsod |- |'''[[Liga ng mga Barangay|ABC]] President''' | colspan="3" |Enrique Calixto |- |'''[[Sangguniang Kabataan|SK]] Presidente''' | colspan="3" |Benedict Angeles |} == Palakasan == [[File:Pasay Sports Complex, Sept 2023.jpg|thumb|Pasay Sports Complex]] Ang Pasay ay tahanan din ng mga lugar ng palakasan tulad ng [[Cuneta Astrodome]], [[SM Mall of Asia Arena]], at Pasay Sports Complex. Ang SM Mall of Asia Arena ay nagdaos din ng ilang mga laban sa [[FIBA|2023 Pandaigdigang Pederasyon ng Basketbol]]. Ang lungsod ay isa rin sa mga lugar ng [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1981|1981]], [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2005|2005]] at [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2019|2019]] [Palaro ng Timog Silangang Asya]. Ang ilang mga barangay sa Pasay ay may basketball court (kabilang ang mga gymnasium). Ang mga badminton court at billiard hall ay itinayo rin sa lungsod. Ang Pasay ay dating tahanan ng [[Manila Polo Club]] hanggang sa ito ay inilipat sa [[Forbes Park, Makati|Forbes Park]], [[Makati]] noong 1949. Ang tanging propesyonal na koponan sa palakasan ng lungsod ay ang [[Pasay Voyagers]], na nakikipagkumpitensya sa [[Maharlika Pilipinas Basketball League]] simula noong [[2018–19 MPBL Datu Cup|ikalawang season]]. ===Unity Run=== Sa [[listahan ng pinakamalaking kaganapan sa pagtakbo]] sa mundo, batay sa bilang ng mga kalahok, isang rekord na 209,000 rehistradong mahilig sa pagtakbo ang lumahok sa 2012 Kahit Isang Araw Lang: Unity Run na nagsimula at nagtapos sa SM Mall of Asia grounds. Nalampasan ng ikalawang edisyon ng karera ang Guinness World record na 116,086 na kalahok na naka-post sa Run for the Pasig River noong Oktubre 10, 2010.<ref>{{cite news|last=Calapre|first=Frank|title=Unity Run sets record participants|url=http://www.manilatimes.net/index.php/sports/top-sports-news/15628-unity-run-sets-record-participants|access-date=Hunyo 6, 2012|work=The Manila Times|date=Enero 23, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120429213620/http://www.manilatimes.net/index.php/sports/top-sports-news/15628-unity-run-sets-record-participants|archive-date=Abril 29, 2012}}</ref> ==Transportasyon== ===Paliparan=== Ang karamihan sa complex ng [[Ninoy Aquino International Airport]], na kilala rin bilang [[Nichols Field]], ay matatagpuan sa Pasay, kasama ang mga terminal ng paliparan na [[Ninoy Aquino International Airport Terminal 2|2]], [[Ninoy Aquino International Airport Terminal 3|3]], at 4, na nasa ilalim ng hurisdiksyon ng lungsod; ang [[Ninoy Aquino International Airport Terminal 1|Terminal 1]], ang internasyonal na terminal ng kargamento, at ang mga tanggapan ng mga kumpanya ng serbisyo sa lupa ng paliparan, ay nasa ilalim ng hurisdiksyon ng kalapit na [[Parañaque]]. Ang lungsod din ang tahanan ng punong-tanggapan ng Hukbong Panghimpapawid ng Pilipinas, ang [[Villamor Airbase]]. ===Mga Kalsada=== ====Mga highway at pangunahing lansangan==== [[File:Roxas Boulevard sa Pasay City 02.jpg|thumb|right|View ng Roxas Boulevard mula sa Libertad overpass]] [[File:Pasay Rotonda (EDSA cor. Taft Avenue, Pasay; 2017-01-01).jpg|thumb|right|"Pasay Rotonda", ang intersection ng EDSA at Taft Avenue]] Ang Pasay ay pinaglilingkuran ng ilang mga highway at mga pangunahing lansangan. [[EDSA|Epifanio delos Santos Avenue]] (EDSA/[[Circumferential Road 4|C-4 Road]]), [[Gil Puyat Avenue]] (Buendia Avenue) [[Roxas Boulevard]], at [[Taft Avenue]] ([[Radial Road 2|R-2 Road]]) ang pangunahing thoroughfare ng lungsod. Kabilang sa mga pangalawang daanan ang [[Abenida Andrews]], [[Abenida Arnaiz]] (dating kilala bilang Kalye Libertad), [[Kalye Tramo]], [[Bulebar Macapagal]], [[Daang Domestiko]], [[Abenida Harrison]], [[Bulebar Jose W. Diokno]], [[Abenida Ninoy Aquino]], at [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (MIA Road). ====Mga Expressway==== Apat na expressway ang nagsisilbi sa Pasay at iba pang bahagi ng Metro Manila at [[Calabarzon]]: [[Skyway (Metro Manila)|Skyway]], isang mataas na expressway na dumadaan sa hangganan ng Pasay–[[Taguig]]; Ang [[South Luzon Expressway]] (SLEX), karaniwang tinatawag na SLEX at isang bahagi ng [[Pan-Philippine Highway|Asian Highway 26]], ay sumusunod sa katulad na ruta ng Skyway, ngunit direktang tumatakbo sa ibaba nito; [[NAIA Expressway]], isang nakataas na tolled expressway na nagseserbisyo sa mga Terminal 1, 2, at 3 ng [[Ninoy Aquino International Airport]]; at ang [[CAVITEX–C-5 Link]], na nagdurugtong sa [[Circumferential Road 5]] (C-5) sa Taguig patungo sa [[Manila–Cavite Expressway]] (CAVITEX).{{citation needed|date=Enero 2017}} ===Pampublikong transportasyon=== [[File:Pasay City (Central Business District) 23.jpg|thumb|Isang bus na bumibiyahe sa [[Gil Puyat Avenue]] sa Pasay]] ====Mga Jeepney==== Ang mga [[Jeepney]] ay bumibiyahe sa mga arterial na kalsada ng lungsod, at nagseserbisyo sa mga mataong lugar ng lungsod at mga kalapit na lungsod. ====Mga Bus==== Ang mga bus ay nagbibigay ng operasyon sa lungsod (commuter) at probinsyal (intercity) sa Pasay. Ang mga terminal ng bus sa probinsya ay kadalasang matatagpuan malapit sa [[Estasyon ng Gil Puyat|Estasyon ng Gil Puyat]], at ang iba pa ay matatagpuan sa kahabaan ng [[EDSA]]. ====Riles==== Ang lungsod na ito ay pinaglilingkuran ng dalawang linya ng riles, ang [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|LRT Line 1]] at [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|MRT Line 3]]. Ang LRT Line 1 ay may apat na istasyon sa Pasay, katulad ng [[Estasyon ng Gil Puyat|Gil Puyat]], [[Estasyon ng Libertad|Libertad]], [[Estasyon ng EDSA (LRT)|EDSA]], at [[Estasyon ng Baclaran|Baclaran]], at may depot na matatagpuan sa kahabaan ng [[Abenida Andrews]]. Ang MRT Line 3 ay mayroon lamang isang istasyon, na pinangalanang [[Estasyon ng Taft Avenue|Taft Avenue]], na nagsisilbing intersection sa LRT Line 1. ====Iba pa==== Ang [[Traysikel]] at [[Rickshaw#Philippines|mga pedicab]] ay nagseserbisyo sa mga barangay. Ang mga serbisyo ng multicab ay nagdurugtong sa [[SM Mall of Asia]] sa [[Baclaran]] sa Parañaque, Gil Puyat Avenue, at Pasay Rotonda. Ang mga van, lalo na ang [[UV Express]], ay nagbibigay din ng serbisyo sa buong lungsod at sa iba pang mga destinasyon sa loob at paligid ng Metro Manila. ==Edukasyon== [[File:01337jfCity University of Pasayfvf 01.jpg|thumb|City University of Pasay]] [[File:STI_College_-_Pasay_City.jpg|thumb|STI College - Pasay]] Ang Schools Division Office (SDO) ng Pasay City ay nagpapatakbo ng 18 pampublikong elementarya at 8 hayskul. Ang mga operasyon nito ay nahahati sa apat na distrito: Pasay North, Pasay East, Pasay South, at Pasay West. Ang espesyal na edukasyon ay ibinibigay ng Philippine School for the Deaf at Philippine National School for the Blind, Pasay SPED Center, at isang Alternative Learning System (ALS) center. Maraming pribadong paaralan, kabilang ang mga Katoliko at parokyal na paaralan, ang nagpapatakbo rin sa lungsod, tulad ng [[St. Mary's Academy – Pasay|St. Mary's Academy]], na pinapatakbo ng mga madre ng [[Relihiyoso ng Birheng Maria]]. === Mga Kolehiyo at Unibersidad === {{Columns-list|colwidth=30em| * [[Pamantasan ng Lungsod ng Pasay]] ([[City University of Pasay]]) * [[Pambansang Unibersidad (Philippines)|Pambansang Unibersidad - Mall of Asia]] * [[Maynila Tytana Colleges]] * [[Asian Institute of Maritime Studies]] * Kolehiyo ng Lacson * [[Philippine Law School]] * [[Wesleyan College of Manila]] * [[Arellano University School of Law]] - Mabini Campus * [[Arellano University]] Jose Abad Santos Campus - Pasay Campus * [[Philippine State College of Aeronautics]] * [[Airlink International Aviation School|Airlink International Aviation College]] * Manila Adventist College * Southeastern College * [[STI Colleges|STI College]] Pasay-EDSA * [[San Juan de Dios Educational Foundation|San Juan de Dios College]] * International Electronics and Technical Institute Pasay }} === Mataas na paaralan === Mga hayskul sa lungsod.<ref>{{Banggitin ang web |title=Mga link ng paaralan - Sekundarya |url=https://www.depedpasay.ph/secondary/ |access-date=2023-11-12 |website=Tanggapan ng Dibisyon ng Paaralan - Lungsod ng Pasay |language=en}}</ref> * Mataas na Paaralan ng Pasay City North – Kampus ng M. Dela Cruz * Mataas na Paaralan ng Pasay City South * Mataas na Paaralan ng Pasay City East * Mataas na Paaralan ng Pasay City West * Pambansang Mataas na Paaralan ng Pasay City ("dating tinatawag na Mataas na Paaralan ng Pasay City North – Kampus ng Tramo") * Pambansang Mataas na Paaralan ng Agham ng Lungsod ng Pasay * Pambansang Mataas na Paaralan ng Kalayaan * Pambansang Mataas na Paaralan ng Pangulong Cory "Cory" C. Aquino == Mga kilalang personalidad == *[[Marcela Marcelo]], Rebolusyonaryong Heneral *[[Francisco Coching]], [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa Sining Biswal, ilustrador ng komiks at manunulat *[[Juan Salcedo, Jr.]], [[National Scientist of the Philippines]] para sa Nutrisyon at Pampublikong Kalusugan *[[Ramon Jacinto]], negosyante, musikero, at dating opisyal ng gobyerno *[[Darwin Ramos]], [[Lingkod ng Diyos]] *[[Alejandro D. Aclan]], Katoliko [[auxiliary bishop]] para sa [[Roman Catholic Archdiocese of Los Angeles|Archdiocese of Los Angeles]] *[[Eli Soriano]], Pilipinong mangangaral at [[televangelist]] *[[Maricel Soriano]], artista *[[Wilfred Steven Uytengsu]], presidente at CEO ng Alaska Milk Corporation *[[Lisa Macuja-Elizalde]], prima ballerina; noong 1984, naging unang Pilipino at unang dayuhang soloista na sumali sa [[Kirov Ballet]] *[[Anita Linda]], artista sa pelikula *[[Sharon Cuneta]], mang-aawit, artista, at host ng telebisyon *[[Pablo Cuneta]], dating [[mayor ng Pasay]] (pinakatagal na naglilingkod na alkalde), ama ni Sharon Cuneta *[[John Lloyd Cruz]], artista *[[Bernard Palanca]], artista *[[Josephine Roberto]], pop singer *[[Carl Guevara]], aktor at modelo *[[Chariz Solomon]], artista at personalidad sa telebisyon *[[Nina Girado]], pop/R&B singer, paminsan-minsang songwriter, record producer, TV at radio personality sa [[ABS-CBN]] *[[Maricel Laxa]], komedyante at aktres *[[Vhong Navarro]], komedyante, dancer, member ng Streetboys *[[Wacky Kiray]], stand-up comedian at TV host *[[Diego Llorico]], aktor *[[Junna Tsukii]], [[Mga Pilipino sa Japan|Pilipino-Hapones]] [[karateka]] *[[King Girado]], mang-aawit, musikero, modelo, at aktor *[[Michael DiGregorio]], manlalaro ng basketball *[[Mike Cortez]], assistant coach ng [[Blackwater Bossing]] *[[Rodney Brondial]], manlalaro ng basketball *[[Ryan Araña]], dating manlalaro ng basketball *[[Yousef Taha]], manlalaro ng basketball *[[Celeste Cortesi|Silvia Celeste Cortesi]], modelo ng [[Mga Pilipinong Italyano|Pilipino-Italyano]] at Miss Universe Philippines 2022 *[[Fernando Lopez]], dating ika-3 at ika-7 [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas]] *[[Jose Feria]], ika-109 [[Katuwang Mahistrado ng Korte Suprema ng Pilipinas]] *[[Johnny Monteiro]], artista *[[Gil de Leon]], aktor at ama ni Christopher de Leon *[[César Ramírez (aktor)|Cesar Ramirez]], artista == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Metro Manila}} {{Roxas Boulevard}} {{pilipinas-stub}} [[Kaurian:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Pasay]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Kalakhang Maynila]] olobyxzplvml9ncvd86vjepvcusurg9 0 9130 2214270 2213287 2026-07-03T02:00:56Z ~2026-37993-63 163599 Kinansela ang pagbabagong 2213287 ni [[Special:Contributions/Garvingarvin333|Garvingarvin333]] ([[User talk:Garvingarvin333|Usapan]]) 2214270 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine city 2 |infoboxtitle = Lungsod ng Bacolod |official_name = City of Bacolod |native_name = ''Dakbanwa sang Bacolod'' |sealfile = |locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} |caption = Mapa ng pulo ng [[Negros]] ipinakikita ang lokasyon ng Lungsod ng Bacolod. |region = {{PH wikidata|region}} |districts = Mag-isang distrito |barangays = 61 |class = Ika-1 klaseng lungsod |mayor = Albee B. Benitez |vice_mayor = El Cid M. Familiaran |cityhood = 19 Oktubre 1938 }} Ang '''Lungsod ng Bacolod''' ay ang [[kabisera]] at pinaka-maunlad na pook sa lalawigan ng [[Kanlurang Negros]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. Ang lungsod ay kilala para sa [[pista ng MassKara]] na nangyayari sa Oktubre at tinatawag rin bilang "The City of Smiles" at "Football City of the Philippines". Ang Bacolod ay bago lang nanguna sa survey ng ''MoneySense Magazine'' bilang pinaka-magandang lugar na tirahan.<ref>{{cite news | last =Ledesma | first =Jun | title =Ledesma:Best Place to Live in Davao City | pages = | publisher =Sunstar Global Davao | date =2008-04-01 | url =http://www.sunstar.com.ph/static/dav/2008/04/01/oped/jun.ledesma.sunbursts.html | accessdate =2008-05-29 | archive-date =2008-12-04 | archive-url =https://web.archive.org/web/20081204153801/http://www.sunstar.com.ph/static/dav/2008/04/01/oped/jun.ledesma.sunbursts.html | url-status =dead }}</ref> [[Wikang Hiligaynon|Hiligaynon]] (Ilonggo) ang pangunahing salita na ginagamit sa Bacolod. Ang pangunahing kalakal ng pulo ng Negros ay asukal, kung saan ang pinakamalaking kompanya ng tagagawa ng asukal, ang Victorias Milling Company ay naroroon. Ang Bacolod ang sentro ng kalakal sa pagpapaluwas ng asukal galing sa pulo patungo sa iba't ibang bahagi ng kapuluan at sa pagluwas sa ibang bansa. == Kasaysayan == Ang pangalan ng lungsod ay galing sa salitang Hiligaynon na "Bacolod" na ibig sabihin ay burol o punso. Ito ang naging tawag sa lugar dahil ito'y itinatag sa mabatong burol na ngayon ay ang distrikto ng Granada. Dahil sa mga pananakop ng mga Muslim, inilipat ang lugar sa tabing-dagat. Ang lugar ay tinawag na ''Da-an Banwa'' na ibig sabihin na "Lumang Lugar" Noong 1894 sa utos ni Gobernador General Claveria ang Bacolod ay naging kabisera ng Kanlurang Negros. Si Bernardino de los Santos ay naging unang Gobernadorcillo at si Julian Gonzaga bilang unang Pari. == Mga Barangay== Ang Bacolod ay nahahati sa 61 na mga [[barangay]]. {{div col|colwidth=16em}} * Barangay 1 (Poblacion) * Barangay 2 (Población) * Barangay 3 (Población) * Barangay 4 (Población) * Barangay 5 (Población) * Barangay 6 (Población) * Barangay 7 (Población) * Barangay 8 (Población) * Barangay 9 (Población) * Barangay 10 (Población) * Barangay 11 (Población) * Barangay 12 (Población) * Barangay 13 (Población) * Barangay 14 (Población) * Barangay 15 (Población) * Barangay 16 (Población) * Barangay 17 (Población) * Barangay 18 (Población) * Barangay 19 (Población) * Barangay 20 (Población) * Barangay 21 (Población) * Barangay 22 (Población) * Barangay 23 (Población) * Barangay 24 (Población) * Barangay 25 (Población) * Barangay 26 (Población) * Barangay 27 (Población) * Barangay 28 (Población) * Barangay 29 (Población) * Barangay 30 (Población) * Barangay 31 (Población) * Barangay 32 (Población) * Barangay 33 (Población) * Barangay 34 (Población) * Barangay 35 (Población) * Barangay 36 (Población) * Barangay 37 (Población) * Barangay 38 (Población) * Barangay 39 (Población) * Barangay 40 (Población) * Barangay 41 (Población) * Alangilan * Alijis * Banago * Bata * Cabug * Estefanía * Felisa * Granada * Handumanan * Mandalagan * Mansilingan * Montevista * Pahanocoy * Punta Taytay * Singcang-Airport * Sum-ag * Taculing * Tangub * Villamonte * Vista Alegre {{div col end}} ==Media== ===TV=== * DYWB TeleRadyo 2 * RMN DYHB TeleRadyo 6 * RPN DYKV TeleRadyo 8 * DYRL TeleRadyo 10 * GMA Negros (Channel 13) * 5 Western Visayas (Channel 32) ===Radyo=== ====AM==== * DYWB Bombo Radyo 630 * DYEZ Aksyon Radyo 684 * RMN DYHB 747 * DYRL Radyo Pilipino 1035 * DZRH 1080 * Radyo5 1125 * DYAF Radyo Totoo 1143 * DYVS FEBC 1233 * RPN DYKB Radyo Ronda 1404 ====FM==== * 90.3 FM1 * FMR 91.1 * 91.9 Love Radio * 94.3 iFM * 95.9 Star FM * 99.1 Q Radio * RJ 99.9 * 102.3 Korean Radio * 103.1 Brigada News FM * 103.9 Bandera News FM * 105.5 Easy Rock * Magic 106.3 * Barangay FM 107.1 ==Demograpiko== {{Populasyon}} == Mga kilalang personalidad == ==Libangan== *[[Vickie Rushton]] (ipinanganak 1992), artistang Filipino-British *[[Analyn Barro]] (ipinanganak 1996), artistang Pilipino *[[Ella May Saison]], Pilipinong mang-aawit at kompositor *[[Migo Adecer]] (ipinanganak 1999), Filipino-Australian na artista at mang-aawit *[[Alvin Elchico]] (ipinanganak 1974), Filipino field reporter, mamamahayag at host ng telebisyon *[[Bobby Enriquez]] (1943–1996), Filipino jazz *[[Peque Gallaga]] (1943–2020), direktor ng Filipino *[[Allan K.]] (ipinanganak 1958), Filipino entertainer *[[Ronnie Lazaro]] (ipinanganak 1957), artistang Pilipino *[[Kuh Ledesma]] (ipinanganak 1955), Pilipinong mang-aawit at artista *[[Pancho Magalona]] (1922–1998), Filipino actor *[[Francis Magalona]] (1964–2009), Filipino entertainer *[[Romy Pastrana]] (ipinanganak 1958), Pilipinong artista at komedyante *[[Aurora Pijuan]] (ipinanganak 1949), Filipino beauty pageant titleholder *[[Susan Roces]] (1941–2022), artistang Pilipino *[[Sandra Seifert]] (ipinanganak 1984), Filipino beauty pageant titleholder *[[Rosemarie Sonora]] (ipinanganak 1948), dating artistang Pilipino *[[Eduardo Sicangco]], Filipino designer at illustrator *[[Christian Vasquez]] (ipinanganak 1977), artista at modelong Pilipino *[[Maggie Wilson]] (ipinanganak 1989), Filipino entertainer *[[Joel Torre]] (ipinanganak 1961), Pilipinong aktor at prodyuser *[[Angel Locsin]] (ipinanganak 1985), artistang Pilipino at humanitarian *[[Maxene Magalona]] (ipinanganak 1986), artista at modelong Pilipino ==Panitikan== *[[Elsa Martinez Coscolluela]], makatang Pilipino, manunulat ng maikling kuwento, at manunulat ng dulang *[[Nonoy Espina]] (1962–2021), Pilipinong mamamahayag == Agham at Medisina == *[[Raul Fabella]] (ipinanganak 1949), Pilipinong akademiko at ekonomista ==Pulitika== *[[Rafael Alunan III]] (ipinanganak 1948), negosyanteng Pilipino at dating opisyal ng gobyerno *[[Enrique Magalona]] (1891–1960), abogado at politiko ng Filipino *[[Alfredo Montelibano Sr.]] (1905–1989), politiko at industriyalistang Pilipino *[[Neri Colmenares]] (ipinanganak 1959), mambabatas na Pilipino, abugado ng karapatang pantao at aktibista ==Relihiyon== *[[Rolando Ramos Dizon]] (1944–2012), Filipino De La Salle kapatid *[[Antonio Fortich]] (1913–2003), aktibistang politikal na Pilipino at dating Obispo ng Bacolod *[[Jesus Varela]] (1927–2018), Filipino prelate ng Simbahang Katoliko ==Isports == *[[Nonoy Baclao]] (ipinanganak 1987), Filipino professional basketball player *[[Jeffrei Chan]] (ipinanganak 1983), Pilipinong propesyonal na manlalaro ng basketball *[[Monsour del Rosario]] (ipinanganak 1965), Filipino martial artist at aktor *[[Boyet Fernandez]] (ipinanganak 1971), Pilipinong dating propesyonal na manlalaro ng basketball *[[Ramil Gallego]] (ipinanganak 1966), Filipino professional pool player *[[Reynel Hugnatan]] (ipinanganak 1978), Filipino professional basketball coach *[[Noli Locsin]] (ipinanganak 1971), Pilipinong retiradong propesyonal na manlalaro ng basketball *[[Donnie Nietes]] (ipinanganak 1982), Pilipinong propesyonal na boksingero *[[Christopher Remkes]] (ipinanganak 1996), Filipino Australian gymnast *[[Joan Tipon]] (ipinanganak 1982), Filipino amateur boxer *[[Ben Villaflor]] (ipinanganak noong 1952), Pilipinong dating propesyonal na boksingero *[[Genesis Servania]] (ipinanganak noong 1991), Pilipinong propesyonal na boksingero *[[LA Revilla]] (ipinanganak noong 1989), Pilipinong propesyonal na manlalaro ng basketbol *[[Jeff Manday]] (ipinanganak noong 1995), Pilipinong propesyonal na manlalaro ng basketbol *[[Johann Chua]] (ipinanganak noong 1992), Pilipinong propesyonal na manlalaro ng bilyar *[[Melissa Gohing-Nacino]] (ipinanganak noong 1991), Pilipinong propesyonal na manlalaro ng volleyball == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Mga Lungsod sa Pilipinas}} {{Negros Occidental}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Bacolod]] [[Kategorya:Kalakhang Bacolod|Bacolod]] {{pilipinas-stub}} 5e2o2i00onzm4e6dnzzqaxw0xy69juq 0 9548 2214285 2213675 2026-07-03T02:10:59Z ~2026-37993-63 163599 rv sockpuppet 2214285 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle=Lalawigan ng Bukidnon| sealfile=Ph_seal_bukidnon.png| region=[[Hilagang Mindanao]] (Rehiyon X)| capital=[[Lungsod Malaybalay]]| founded=| pop2000=1060265| pop2000rank=ika-24 pinakamalaki| popden2000=128| popden2000rank=ika-22 pinakamababa| areakm2=8293.8| arearank=ika-6 pinakamalaki| hucities=0| componentcities=2| municipalities=20| barangays=464| districts=3| languages=| governor=Jose Ma. R. Zubiri| locatormapfile=Ph_locator_map_bukidnon.png}} Ang '''Bukidnon''' ay isang pampang na [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Hilagang Mindanao]]. [[Lungsod ng Malaybalay]] ang kapital nito at napapaligiran ng [[Misamis Oriental]], [[Agusan del Sur]], [[Davao del Norte]], [[Lalawigan ng Cotabato|Cotabato]], [[Lanao del Sur]], and [[Lanao del Norte]]. ==Heograpiya== ===Pampolitika=== Ang lalawigan ng Bukidnon ay nahahati sa 20 mga [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at 2 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. ====Mga Lungsod==== *[[Lungsod ng Malaybalay]] *[[Lungsod ng Valencia, Bukidnon|Lungsod ng Valencia]] ====Mga Bayan ==== {| border="0" |----- | valign="top" | *[[Baungon, Bukidnon|Baungon]] *[[Cabanglasan, Bukidnon|Cabanglasan]] *[[Damulog, Bukidnon|Damulog]] *[[Dangcagan, Bukidnon|Dangcagan]] *[[Don Carlos, Bukidnon|Don Carlos]] *[[Impasug-Ong, Bukidnon|Impasug-Ong]] *[[Kadingilan, Bukidnon|Kadingilan]] *[[Kalilangan, Bukidnon|Kalilangan]] *[[Kibawe, Bukidnon|Kibawe]] *[[Kitaotao, Bukidnon|Kitaotao]] | valign="top" | *[[Lantapan, Bukidnon|Lantapan]] *[[Libona, Bukidnon|Libona]] *[[Malitbog, Bukidnon|Malitbog]] *[[Manolo Fortich, Bukidnon|Manolo Fortich]] *[[Maramag, Bukidnon|Maramag]] *[[Pangantucan, Bukidnon|Pangantucan]] *[[Quezon, Bukidnon|Quezon]] *[[San Fernando, Bukidnon|San Fernando]] *[[Sumilao, Bukidnon|Sumilao]] *[[Talakag, Bukidnon|Talakag]] |} ==Mga Kawing Panlabas== * [http://www.mgmmountainresort.com.ph/ MGM Mountain Resort] * [http://www.bukidnon.gov.ph/ Opisyal na Websayt ng Pamahalaang Panlalawigan ng Bukidnon] * [https://web.archive.org/web/20090729181920/http://www.geocities.com/rolex823/bukidnon.html Bukidnon Express] == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Bukidnon}} {{Hilagang Mindanao}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] puivwt3zaw460of0nqo18v4bbpha0uj 0 9552 2214257 2213260 2026-07-03T01:55:28Z ~2026-37993-63 163599 Kinansela ang pagbabagong 2213260 ni [[Special:Contributions/Garvingarvin333|Garvingarvin333]] ([[User talk:Garvingarvin333|Usapan]]) 2214257 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2 | infoboxtitle = Lalawigan ng Cotabato | sealfile = Ph_seal_cotabato.png | region = [[SOCCSKSARGEN]] (Rehiyon XII) at [[Bangsamoro]] (BARMM) | capital = [[Lungsod ng Kidapawan]] | founded = 8 Mayo 1967 | pop2000 = 958643 | pop2000rank = ika-26 pinakamalaki | popden2000 = 146 | popden2000rank= ika-26 pinakamababa | areakm2 = 6569.9 | arearank = ika-9 pinakamalaki | hucities = 0 | componentcities=1 | municipalities= 25 | barangays = 543 | districts = 2 | languages = | governor = Nancy A. Catamco | vice_governor = Emmylou Taliño-Mendoza | locatormapfile= Ph_locator_map_cotabato.png }} Ang '''Cotabato''', (o '''Hilagang Cotabato'''), ay isang walang baybayin na [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] sa [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyong]] [[SOCCSKSARGEN]] sa [[Mindanao]]. [[Lungsod ng Kidapawan]] ang kapital nito at napapaligiran ng [[Lanao del Sur]] at [[Bukidnon]] sa hilaga, [[Davao del Sur]] at [[Lungsod ng Davao]], [[Sultan Kudarat]] sa timog, at [[Maguindanao]] sa kanluran. ==Heograpiya== Ang kabuuang sukat ng Cotabato ay 143.5 kilometro parisukat. Isa rin ito sa mga pinakamaliit na populasyon sa Pilipinas. ===Pampolitika=== Nahahati ang Cotabato sa 25 [[Mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at isang [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. Ngunit walo sa mga bayan nito ay nakapaloob sa [[Bangsamoro]] bilang bahagi ng natatanging lugar na pangheograpiya nito. [[File:Map of Cotabato province.svg|thumb|upright=1.1|{{center|'''Mapang pampolitika ng Cotabato'''}}]] {{unbulleted list | {{Color box|#CCFFCC|†|border=darkgray}} {{font|Kabiserang panlalawigan at komponenteng lungsod|size=90%}} | {{Color box|#FDFDFD|border=darkgray}} {{font|Bayan|size=90%}} }} {| class="wikitable sortable" ! width="120pt" |Lungsod {{small|o}} bayan ! width="80pt" |[[Distritong pambatas ng Cotabato|Distrito]]{{PSGC detail|nscb}} ! width="80pt" |Populasyon (2020)<ref name=psa2020revised/> ! width="80pt" |Lawak (km²) ! width="80pt" |{{abbr|Blg. ng (mga) baranggay|Kabuoang bilang ng mga baranggay}} ! width="200pt" |[[Koordinato]]{{ref label|Coord|A|none}} |- |[[Alamada]] |Una |68,659 |787.50 |17 |{{coord|7.3900|N|124.5498|E|name=Alamada|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Aleosan]] |Una |36,892 |199.409 |17 |{{coord|7.1523|N|124.5813|E|name=Aleosan|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Antipas]] |Ikalawa |26,817 |552.50 |13 |{{coord|7.2450|N|125.0539|E|name=Antipas|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Arakan, Cotabato|Arakan]] |Ikalawa |50,558 |693.22 |28 |{{coord|7.3514|N|125.1262|E|name=Arakan|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Banisilan]] |Ikatlo |46,995 |577.22 |20 |{{coord|7.5058|N|124.6947|E|name=Banisilan|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Carmen, Cotabato|Carmen]] |Ikatlo |79,140 |929.81 |21 |{{coord|7.2045|N|124.7953|E|name=Carmen|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Kabacan]] |Ikatlo |77,164 |448.09 |17 |{{coord|7.1166|N|124.8166|E|name=Kabacan|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Kadayangan]] |''SGA''{{efn|name=sga}} |25,573 |41.60 |7 |{{coord|7.1230|N|124.4761|E|name=Kadayangan|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Kapalawan]] |''SGA''{{efn|name=sga}} |28,643 |180.62 |7 |{{coord|7.2605|N|124.7893|E|name=Kapalawan|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |-style="background-color:#CCFFCC;" |'''[[Kidapawan]]''' ^† |Ikalawa |160,791 |358.47 |40 |{{coord|7.0083|N|125.0916|E|name=Kidapawan|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Libungan]] |Una |56,269 |172.50 |20 |{{coord|7.2403|N|124.5198|E|name=Libungan|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Ligawasan]] |''SGA''{{efn|name=sga}} |29,784 |111.60 |7 |{{coord|6.9951|N|124.7050|E|name=Ligawasan|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Magpet]] |Ikalawa |53,800 |755.36 |32 |{{coord|7.1023|N|125.1245|E|name=Magpet|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Makilala]] |Ikalawa |87,927 |343.57 |38 |{{coord|6.9613|N|125.0858|E|name=Makilala|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Malidegao]] |''SGA''{{efn|name=sga}} |36,438 |115.45 |7 |{{coord|7.1741|N|124.6906|E|name=Malidegao|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Matalam]] |Ikatlo |81,355 |476.00 |34 |{{coord|6.9613|N|125.0858|E|name=Matalam|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Midsayap]] |Una |117,365 |186.47 |44 |{{coord|7.1891|N|124.5349|E|name=Midsayap|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[M'lang]] |Ikatlo |98,195 |312.13 |37 |{{coord|6.9463|N|124.8783|E|name=M'lang|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Nabalawag]] |''SGA''{{efn|name=sga}} |28,239 |86.05 |7 |{{coord|7.0985|N|124.4932|E|name=Nabalawag|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Old Kaabakan]] |''SGA''{{efn|name=sga}} |16,658 |117.17 |7 |{{coord|7.1642|N|124.8455|E|name=Old Kaabakan|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Pahamuddin]] |''SGA''{{efn|name=sga}} |19,627 |50.13 |12 |{{coord|7.1684|N|124.3645|E|name=Pahamuddin|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Pigcawayan]] |Una |52,744 |289.98 |28 |{{coord|7.2791|N|124.4242|E|name=Pigcawayan|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Pikit]] |Una |67,024 |277.27 |20 |{{coord|7.0537|N|124.6722|E|name=Pikit|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[President Roxas, Cotabato|President Roxas]] |Ikalawa |52,512 |618.25 |25 |{{coord|7.1543|N|125.0554|E|name=President Roxas|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Tugunan]] |''SGA''{{efn|name=sga}} |30,651 |102.60 |9 |{{coord|7.0403|N|124.6121|E|name=Tugunan|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Tulunan]] |Ikatlo |60,978 |343.08 |29 |{{coord|6.8305|N|124.8728|E|name=Tulunan|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- ! width="120pt" |Kabuoan ! width="80pt" | ! width="80pt" |1,275,185 ! width="80pt" |9,008.90 ! width="80pt" |543 ! width="200pt" | |} {{Notelist|refs= {{efn|name=sga|Nakapaloob ang mga bayan ng Kadayangan, Kapalawan, Ligawasan, Malidegao, Nabalawag, Old Kaabakan, Pahamuddin at Tugunan sa [[Bangsamoro]] bilang bahagi ng [[Special Geographic Area|natatanging pangheograpiyang lugar]] nito sa kabila ng panheograpiyang pagsasali ng mga ito sa lalawigan ng Cotabato.<ref>{{cite news |title=BARMM approves creation of 8 new towns |url=https://mb.com.ph/2023/8/18/article-865 |access-date=19 Agosto 2023 |work=Manila Bulletin |language=en}}</ref><ref name=luwaran>{{cite news |title=Bills creating 8 municipalities in SGA-BARMM approved by BTA Parliament |url=https://www.luwaran.com/news/article/2605/bills-creating-8-municipalities-in-sga-barmm-approved-by-bta-parliament- |access-date=25 Agosto 2023 |work=Luwaran |date=20 Agosto 2023}}</ref>}} }} ===Pisikal=== ==Kasaysayan== Pinakamalaking lalawigan sa Pilipinas ang dating Cotabato. Noong 1966, nahati ang lalawigan at nagkaroon ng [[Timog Cotabato]]. Noong 22 Nobyembre 1973, isang Kautusang Pampanguluhan ''(presidential)'' ang nagdeklara na mahati ang natitirang lalawigan sa Hilagang Cotabato, [[Maguindanao]], at [[Sultan Kudarat]]. Napalitan ang pangalan ng Hilagang Cotabato sa Cotabato noong 19 Disyembre 1983. [[Talaksan:Inbound4338623176865701730.jpg|thumb|Ang asik-asik falls sa Alamada North Cotabato.]] == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Cotabato}} {{Soccsksargen}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] 5il4ckwhxi9f067a8ibzzfljfcud92n 0 9593 2214246 2213254 2026-07-03T01:51:12Z ~2026-37993-63 163599 Kinansela ang pagbabagong 2213254 ni [[Special:Contributions/Garvingarvin333|Garvingarvin333]] ([[User talk:Garvingarvin333|Usapan]]) 2214246 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Silangang Samar | sealfile = Ph_seal_eastern_samar.png | region = [[Silangang Visayas]] (Rehiyon VIII) | capital = [[Borongan, Silangang Samar|Borongan]] | founded = 19 Hunyo 1965 | pop2000 = 375822 | pop2000rank = ika-20 pinakamaliit | popden2000 = 87 | popden2000rank = ika-13 pinakamababa | areakm2 = 4339.6 | arearank = ika-28 pinakamalaki | hucities = 0 | componentcities= 0 | municipalities = 23 | barangays = 597 | districts = 1 | languages = [[Wikang Waray-Waray|Waray-Waray]], [[Wikang Tagalog|Tagalog]] at [[Wikang Ingles|Ingles]] | governor = Ben Evardone | locatormapfile = Ph_locator_map_eastern_samar.png | }} Ang '''Silangang Samar''' (opisyal na pangalan: '''Eastern Samar''') ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Silangang Visayas]]. [[Borongan, Eastern Samar|Borongan]] ang kapital nito at matatagpuan sa silangang bahgai ng pulo ng [[Samar (pulo)|Samar]]. Napapaligiran ito ng [[Hilagang Samar]] at sa kanluran nito ang [[Lalawigan ng Samar]]. Nakaharap ang Silangang Samar sa [[Dagat Pilipinas]] sa silangan, at [[Golpo ng Leyte]] sa timog. == Ekonomiya == Gumagawa ang lalawigan ng [[Copra]] at nangangalakal palabas ng batang ([[Filipino]]: ''troso''). Kabilang sa lokal na [[agrikultura]] ang [[mais]], [[bigas]], [[tubo]], at iba't ibang mga gulay. == Kasaysayan == Naging lalawigan ang Silangang Samar sa bisa ng ''Republic Act No. 4221'' noong 19 Hunyo 1965. == Heograpiya == === Demograpiya === May kabuuang populasyon ang lalawigan na 461,300 ayon sa senso noong 2010. [[Wikang Waray-Waray]] ang pangunahing wika sa lalawigan. === Pisikal === May sakop na kabuuang sukat na 4,470&nbsp;km² ang lalawigan. Naghahanggan ito sa hilaga sa [[Hilagang Samar]], sa [[Dagat Pilipinas]] sa silangan, sa [[Samar]] sa kanluran, at sa timog ng [[Golpo ng Leyte]]. === Pagkakahating Administratibo === Nahahati ang Silangang Samar sa 22 [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at isang [[mga lungsod sa Pilipinas|lungsod]]. ==== Lungsod ==== * [[Borongan|Lungsod ng Borongan]] ==== Mga Bayan ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Arteche, Silangang Samar|Arteche]] * [[Balangiga, Silangang Samar|Balangiga]] * [[Balangkayan, Silangang Samar|Balangkayan]] * [[Can-avid, Silangang Samar|Can-avid]] * [[Dolores, Silangang Samar|Dolores]] * [[General MacArthur, Silangang Samar|General MacArthur]] * [[Giporlos, Silangang Samar|Giporlos]] * [[Guiuan, Silangang Samar|Guiuan]] * [[Hernani, Silangang Samar|Hernani]] * [[Jipapad, Silangang Samar|Jipapad]] * [[Lawaan, Silangang Samar|Lawaan]] </td><td valign="top"> * [[Llorente, Silangang Samar|Llorente]] * [[Maslog, Silangang Samar|Maslog]] * [[Maydolong, Silangang Samar|Maydolong]] * [[Mercedes, Silangang Samar|Mercedes]] * [[Oras, Silangang Samar|Oras]] * [[Quinapondan, Silangang Samar|Quinapondan]] * [[Salcedo, Silangang Samar|Salcedo]] * [[San Julian, Silangang Samar|San Julian]] * [[San Policarpo, Silangang Samar|San Policarpo]] * [[Sulat, Silangang Samar|Sulat]] * [[Taft, Silangang Samar|Taft]] </td></tr></table> == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Silangang Samar}} {{Silangang Kabisayaan}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] r8jf870wl4znio4r0wz4hd9miq6gma9 0 9596 2214254 2213258 2026-07-03T01:54:25Z ~2026-37993-63 163599 Kinansela ang pagbabagong 2213258 ni [[Special:Contributions/Garvingarvin333|Garvingarvin333]] ([[User talk:Garvingarvin333|Usapan]]) 2214254 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle=Lalawigan ng Iloilo| sealfile=Ph seal iloilo.png| region=[[Kanlurang Visayas]] (Rehiyon VI)| capital=[[Lungsod ng Iloilo]]| founded=—| pop2000=1925002| pop2000rank=ika-7 pinakamalaki| popden2000=408| popden2000rank=ika-11 pinakamataas| areakm2=4719.4| arearank=ika-22 pinakamalaki| hucities=1| componentcities=1| municipalities=42| barangays=1,901| districts=6 (kabilang ang distrito ng Lungsod ng Iloilo)| languages=[[Wikang Ilonggo|Ilonggo]], [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Wikang Ingles|Ingles]]| governor=Niel D. Tupas| locatormapfile=Ph locator map iloilo.png| notes='''†''' Kabilang ang distrito ng Lungsod ng Iloilo}} Ang '''Iloilo''' ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyong]] [[Kanlurang Visayas]]. [[Lungsod ng Iloilo]] ang kapital nito at matatagpuan sa timog-silangang bahagi ng [[Pulo ng Panay]], at nasa hangganan ng [[Antique]] sa kanluran at [[Capiz]] sa hilaga. Matatagpuan naman ang [[Guimaras]] sa timog-silangan ng pampang ng Iloilo at [[Negros Occidental]] naman sa ibayo ng [[Golpo ng Panay]] at [[Kipot ng Guimaras]]. ==Tao at kultura== Kilala ang mga taga-Iloilo bilang [[mga Ilonggo]] at Ilonggo din ang kanilang wika na pormal na kilala bilang [[wikang Hiligaynon|Hiligaynon]]. Nagsasalita din ng Hiligaynon o ilonggo ang mga tao mula sa Capiz. Hinggil sa kasaysayan nito bilang isang mahalagang puerto, mga ''mestizo'' ang maraming Ilonggo, o mga taong may halong [[Espanya|Kastilang]] dugo. Kilala ang distrito ng Jaro sa [[Lungsod ng Iloilo]] sa kanyang buhay na mga pista. ==Heograpiya== [[File:Ph fil iloilo.png|Mapang pampolitika ng Iloilo|thumb|350px]] ===Pampolitika=== Nahahati ang Iloilo sa 42 [[mga munisipalidad ng Pilipinas|munisipalidad]] at isang [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. Bagamat kasali ang [[Lungsod ng Iloilo]] sa probinsya ng Iloilo, hindi siya kabilang sa pamahalaang panlalawigan nito. ==== Mataas na urbanisadong lungsod ==== *[[Lungsod ng Iloilo]] ====Lungsod==== *[[Lungsod ng Passi]] ====Mga munisipalidad==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> *[[Ajuy, Iloilo|Ajuy]] *[[Alimodian, Iloilo|Alimodian]] *[[Anilao, Iloilo|Anilao]] *[[Badiangan, Iloilo|Badiangan]] *[[Bagong Lucena]] *[[Balasan, Iloilo|Balasan]] *[[Banate, Iloilo|Banate]] *[[Barotac Nuevo, Iloilo|Barotac Nuevo]] *[[Barotac Viejo, Iloilo|Barotac Viejo]] *[[Batad, Iloilo|Batad]] *[[Bingawan, Iloilo|Bingawan]] *[[Cabatuan, Iloilo|Cabatuan]] *[[Calinog, Iloilo|Calinog]] *[[Carles, Iloilo|Carles]] *[[Concepcion, Iloilo|Concepcion]] *[[Dingle, Iloilo|Dingle]] *[[Dueñas, Iloilo|Dueñas]] *[[Dumangas, Iloilo|Dumangas]] *[[Estancia, Iloilo|Estancia]] *[[Guimbal, Iloilo|Guimbal]] *[[Igbaras, Iloilo|Igbaras]] *[[Iloilo, Iloilo|Iloilo]] </td><td valign="top"> *[[Janiuay, Iloilo|Janiuay]] *[[Lambunao, Iloilo|Lambunao]] *[[Leganes, Iloilo|Leganes]] *[[Lemery, Iloilo|Lemery]] *[[Leon, Iloilo|Leon]] *[[Maasin, Iloilo|Maasin]] *[[Miagao, Iloilo|Miagao]] *[[Mina, Iloilo|Mina]] *[[Oton, Iloilo|Oton]] *[[Passi, Iloilo|Passi]] *[[Pavia, Iloilo|Pavia]] *[[Pototan, Iloilo|Pototan]] *[[San Dionisio, Iloilo|San Dionisio]] *[[San Enrique, Iloilo|San Enrique]] *[[San Joaquin, Iloilo|San Joaquin]] *[[San Miguel, Iloilo|San Miguel]] *[[San Rafael, Iloilo|San Rafael]] *[[Santa Barbara, Iloilo|Santa Barbara]] *[[Sara, Iloilo|Sara]] *[[Tigbauan, Iloilo|Tigbauan]] *[[Tubungan, Iloilo|Tubungan]] *[[Zarraga, Iloilo|Zarraga]] </td></tr></table> == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Iloilo}} {{Kanlurang Kabisayaan}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Iloilo| ]] p6aeyqug9mtm9d1resmwo173ihajo4x 0 9599 2214274 2213677 2026-07-03T02:03:44Z ~2026-37993-63 163599 rv sockpuppet 2214274 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Laguna | sealfile = Ph seal laguna.png | region = [[CALABARZON]] (Rehiyon IV-A) | capital = [[Santa Cruz, Laguna|Santa Cruz]] | largest_city = [[Calamba City]] | founded = 10 Marso 1917 | pop2000 = 1965872 | pop2000rank = ika-6 pinakamalaki | popden2000 = 1117 | popden2000rank= ika-3 pinakamataas | areakm2 = 1759.7 | arearank = ika-17 pinakamaliit | hucities = 0 | componentcities= 6 | municipalities= 24 | barangays = 674 | districts = 6 | languages = [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Wikang Ingles|Ingles]] | governor = [[Sol Aragines]] | vice_governor = JM Carait | locatormapfile= Ph locator map laguna.png }} :''Para sa ibang paggamit, tingnan ang [[Laguna (paglilinaw)]].'' Ang '''Laguna''' ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa bahaging [[Calabarzon]] sa [[Luzon]]. [[Santa Cruz, Laguna|Santa Cruz]] ang luklukan ng pamahalaan nito at matatagpuan sa timog-silangan ng [[Kalakhang Maynila]], timog ng lalawigan ng [[Rizal]], kanluran ng [[Quezon]], hilaga ng [[Batangas]] at silangan ng [[Cavite]]. Halos pinapaligiran ng Laguna ang [[Laguna de Bay]], ang pinakamalaking lawa sa bansa. Nakuha ng lalawigan ang pangalan nito mula sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] salita na ''lago'', na nangangahulugang ''lawa''. Kilala ang Laguna bilang pook ng kapanganakan ni [[José Rizal]], ang pambansang bayani ng Pilipinas. Kilala din sa mga [[turismo|dayuhang namamasyal]] ang [[Talon ng Pagsanjan]], Liwasang Bayan ng [[Pila, Laguna]], ang mga inukit na kahoy na nilikha na mga tao sa [[Paete, Laguna|Paete]] at [[Pakil, Laguna|Pakil]], ang mga maiinit na bukal sa [[Los Baños, Laguna|Los Baños]] sa gulod ng [[Bundok Makiling]] at ang ''Hidden Valley Springs'' sa [[Calauan, Laguna|Calauan]]. <nowiki>*</nowiki>Isa pang tradisyon ng Laguna ang ANILAG Festival. Ito ay isang linggong pagdiriwang na nangyayari sa buwan ng Marso. Ang ANILAG Festival ay ginaganap sa pamamagitan ng pasasalamat sa mga taong nagbasbas noong mga nakaraang taon. ANILAG Festival ay ginaganap sa pamamagitan ng beauty pageants, pagsayaw, pagbubunyag ng pagkain, at woodcarving competitions. Isa pa sa pagiging tradisyon, Ang ANILAG Festival ay isa rin sa pagbibigay daan sa gobyerno ng Laguna upang i-iskaparate ang kahanga-hangang senaryo, ang masasaganang lokal na kay sarap na pagkain, at alangan, ang mga talento ng mga lokal nito. Habang nangyayari ang festival, isang daang Pilipinong turista sa iba’t ibang panig ng mundo pati narin ang mga dayuhang nais din magtipon para saksihan ang engrandeng taunang selebrasyon. == Heograpiya == {{Main|Kalakhang Laguna}} === Pampolitika === Nahahati ang Laguna sa 24 [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at 6 [[Mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. ==== Mga lungsod ==== * [[Biñan]] * [[Cabuyao]] * [[Calamba City]] * [[San Pedro, Laguna|San Pedro]] * [[San Pablo, Laguna|San Pablo]] * [[Santa Rosa, Laguna|Santa Rosa]] {{Multiple image |direction = vertical |align = right |header = '''''Mga lungsod sa Laguna'''|image= | image2 =Southwoods Mall.jpg |image3 =9628Barangays Santa Rosa Laguna Landmarks 27.jpg |image4=CabuyaoHalljf7205 26.JPG |image5=Old National Hwy. (Calamba, Laguna)(2018-04-07).jpg |image6=Lagunajf5172 13.JPG |caption1 =San Pedro City, Laguna |caption2 = Biñan City, Laguna |caption3=Santa Rosa City, Laguna |caption4=Cabuyao City, Laguna |caption5= Calamba City |caption6= San Pablo City, Laguna }} ==== Mga bayan ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Alaminos, Laguna|Alaminos]] * [[Bay, Laguna|Bay]] * [[Calauan]] * [[Cavinti]] * [[Famy]] * [[Kalayaan, Laguna|Kalayaan]] * [[Liliw]] * [[Los Baños]] </td><td valign="top"> * [[Luisiana]] * [[Lumban]] * [[Mabitac]] * [[Magdalena, Laguna|Magdalena]] * [[Majayjay]] * [[Nagcarlan]] * [[Paete]] * [[Pagsanjan]] </td><td valign="top"> * [[Pakil]] * [[Pangil, Laguna|Pangil]] * [[Pila, Laguna|Pila]] * [[Rizal, Laguna|Rizal]] * [[Santa Cruz, Laguna|Santa Cruz]] (''kapital'') * [[Santa Maria, Laguna|Santa Maria]] * [[Siniloan]] * [[Victoria, Laguna|Victoria]] </td></tr></table> == Klima == Ang lalawigan ay tuyot mula Nobyembre hanggang Abril at basa sa nalalabing bahagi ng taon sa maliit na bahagi malapit sa katimugang hangganan. Ang ibang bahagi, sa kanluran ng bayan ng Santa Cruz, ay nakakaranas ng tuyong panahon mula Nobyembre hanggang Abril at tag-ulan sa nalalabing bahagi ng taon. Ang silangan at katimugang bahagi ay hindi katulad ang panahon, na mas madalas ang tag-ulan sa kabuuan ng taon. == Kasaysayan == Ang pangalan ng lalawigan ng Laguna ay isinunod sa [[Laguna de Bay]], isang bahagi ng katubigan na bumubuo sa hilagang hangganan ng lalawigan. Ang Laguna de Bay naman, ay isinunod sa pangalan ng bayan ng [[Bay, Laguna|Bay]] (Ang salitang ''Laguna de Bay'' ay hango sa salitang Kastila na nangangahulugang "Lawa ng Bay"), ang pinakaunang punong bayan ng lalawigan. Si Kapitan [[Juan de Salcedo]] kasama ng pulutong ng isang daang sundalong Kastilang-Mehikano at ilang bilang ng mga kakamping mga Bisaya ay sinakop ang lalawigan at ang mga nakapalibot na bahagi para sa [[Espanya]] noong 1571. Pitong taon makalipas, dalawang [[Franciscano|Fransiskanong]] mga pari ang nagsimulang binyagan ang mga tao doon. {{Largest cities | province = Laguna | stat_ref = Source: 2020 PH Census Bureau Estimate | list_by_pop = Pilipinas | div_name = Timog Luzon | div_link = Probinsya{{!}}Probinsya | city_1 = Calamba, Laguna{{!}}Calamba City | div_1 = Calabarzon{{!}}Laguna Lone | pop_1 = 539,671 | img_1 = Calamba City Skyline 2018.jpg | city_2 = Santa Rosa, Laguna{{!}}Santa Rosa | div_2 = Calabarzon{{!}}Laguna Lone | pop_2 = 414,812 | img_2 = SantaRosa,Lagunajf9604 12.JPG | city_3 = Biñan{{!}}Biñan | div_3 = Calabarzon{{!}}Laguna Lone | pop_3 = 407,437 | img_3 = 384Biñan City Roads Laguna Roads Landmarks 40.jpg | city_4 = Cabuyao{{!}}Cabuyao | div_4 = Calabarzon{{!}}Laguna 1st | pop_4 = 355,330 | img_4 = 4528Santa Rosa Cabuyao City Barangays Landmarks Roads 45.jpg | city_5 = San Pedro, Laguna{{!}}San Pedro | div_5 = Calabarzon{{!}}Laguna 1st | pop_5 = 326,001 | city_6 = San Pablo, Laguna{{!}}San Pablo | div_6 = Calabarzon{{!}}Laguna 3rd | pop_6 = 285,348 | city_7 = Santa Cruz, Laguna{{!}}Santa Cruz | div_7 = Calabarzon{{!}}Laguna 4th | pop_7 = 123,574 | city_8 = Los Baños{{!}}Los Baños | div_8 = Calabarzon{{!}}Laguna 2nd | pop_8 = 115,353 | city_9 = Calauan{{!}}Calauan | div_9 = Calabarzon{{!}}Laguna 3rd | pop_9 = 87,693 | city_10 = Nagcarlan{{!}}Nagcarlan | div_10 = Calabarzon{{!}}Laguna 3rd | pop_10 = 64,866 }} ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Laguna}} {{Calabarzon}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] 0bluvsrid4r8v7lrnri7m0wvaitkwau 0 9606 2214247 2213255 2026-07-03T01:51:30Z ~2026-37993-63 163599 Kinansela ang pagbabagong 2213255 ni [[Special:Contributions/Garvingarvin333|Garvingarvin333]] ([[User talk:Garvingarvin333|Usapan]]) 2214247 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2 |infoboxtitle = Lalawigan ng Leyte |sealfile = Leyte Logo.png |region = [[Silangang Visayas]] (Rehiyon VIII) |capital = [[Tacloban|Lungsod Tacloban]] |founded = 1543 at 10 Marso 1917 |pop2000 = 1592336 |pop2000rank = ika-14 pinakamalaki |popden2000 = 279 |popden2000rank= ika-24 pinakamataas |areakm2 = 5712.8 |arearank = ika-12 pinakamalaki |hucities = 2 |componentcities= 1 |municipalities= 40 |barangays = 1,641 |districts = 5 |languages = [[Wikang Waray|Waray]], [[Wikang Cebuano|Cebuano]], [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Wikang Ingles|Ingles]] |governor = [[Jericho Petilla]] |locatormapfile= Ph locator map leyte.png }} :''Para sa ibang paggamit, tingnan ang [[Leyte (paglilinaw)]].'' Ang '''Leyte''' (o '''Hilagang Leyte''') ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] sa [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Silangang Visayas]]. [[Lungsod ng Tacloban]] ang kapital nito at sinasakop ang 75 bahagdan ng hilagang bahagi ng [[Leyte (pulo)|pulo ng Leyte]]. Matatagpuan ang Leyte sa kanluran ng [[lalawigan ng Samar|Samar]], sa hilaga ng [[Katimogang Leyte]] at sa timog ng [[Biliran]]. Sa kanluran ng Leyte sa ibayo ng [[Dagat Camotes]], naroon ang lalawigan ng [[Lalawigan ng Cebu|Cebu]]. ==Kasaysayan== Ang manlalakbay na si [[Ruy López de Villalobos]] ay unang dumating sa pulo noong 1543 at ipinangalan ang lugar bilang Las Islas Felipinas. ===Labanan sa Golpo ng Leyte=== [[File:Douglas MacArthur lands Leyte1.jpg|thumb|left|200px|Nang nalusob ng mga Amerikano ang baybayin ng Leyte, natupad nito ang pangako ni Hen. Douglas MacArthur na babalik ito pagkatapos niya itong sabihin noong bumagsak ang laban ng Pilipinas sa mga Hapon noong 1942.]] {{main|Labanan sa Golpo ng Leyte}} Ang [[Labanan sa Golpo ng Leyte]] ay naganap sa mga karagatang nakapalibot sa pulo simula noong 23 Oktubre hanggang 26 Oktubre 1944. Iyon ang pinakamalaking labanang pandagat sa modernong kasaysayan, kung saan tinatayang 212 mga barko ng Amerika ang nakipaglaban sa mga 60 barko ng [[Imperyo ng Hapon]], kasama na ang mga barking pandigma nitong ''Yamato''' at ang ''Musashi''. Naganap ang unang labanan sa Leyte noong 20 Oktubre 1944. Isang matagumpay na pagsakop ng mga Alyadong bansa sa pulo ang naganap at naging isang mahalagang bahagi ng tuluyang pagkapanalo ng hukbong Pilipino at Amerikano sa Pilipinas. == Tao at kultura == {{Philippine Census |align=none | title = Sensus ng populasyon ng lalawigan ng Leyte | 1990 = 1230925 | 1995 = 1343941 | 2000 = 1413697 | 2007 = 1506096 | 2010 = 1567984 | 2015 = 1724679 | footnote = Hindi kabilang ang Lungsod ng Tacloban<br>Source: Philippine Statistics Authority{{PH census|2015|08}}{{PH census|2010|08}}{{PH census|2010}} }} [[File:Busay Falls.jpg|thumb|Talon ng Busay na matatagpuan sa Brgy. Camono-an Dagami, Leyte]] Nahahati sa wika ang Leyte sa dalawang pangunahing pangkat. Sa kanluran at timog ang mga nagsasalita ng [[Wikang Cebuano|Cebuano]], habang sa hilaga at silangan ang mga nagsasalita ng [[Waray-waray]]. May mga pag-uugnay ang mga Cebuano sa Cebu, ang pinakamataong lalawigan sa Visayas; mas may mga pag-uugnay ang [[mga Waray]] sa Leyte at Samar. == Ekonomiya == Umaasa ang [[ekonomiya]] ng Leyte sa [[agrikultura]]. Itinatanim ang [[palay]] sa mga mababang patag na lugar, partikular sa may Tacloban, habang pagtatanim ng [[buko]], para sa langis nito, ang pangunahing pinagkukunan ng kabuhayan sa mga bulubunduking lugar. Isang pangunahing pinagkukunan ng kabuhayan ng mga residente ang pangingisda. == Heograpiya == === Pampolitika === [[Talaksan:Ph fil leyte.png|thumb|300px|Mapang politikal ng Leyte]] Nahahati ang Leyte sa 40 [[Mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at 2 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. Isang malayang lungsod ang [[Lungsod ng Ormoc]] sa Leyte. Pinamamahalaan ito na malaya sa lalawigan at hindi naghahalal ang mga residente ng mga opisyal ng lalawigan, na nakasaad sa kasulatan ng lungsod. Ang [[Lungsod ng Tacloban]] ay ang kabisera pero hindi siya kabilang sa pamahalaang panlalawigan ng probinsya ng Leyte. ==== Mataas na urbanisadong lungsod ==== * [[Lungsod ng Tacloban]] ==== Mga lungsod ==== * [[Lungsod ng Ormoc]] * [[Lungsod ng Baybay]] ==== Mga bayan ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Abuyog, Leyte|Abuyog]] * [[Alangalang, Leyte|Alangalang]] * [[Albuera, Leyte|Albuera]] * [[Babatngon, Leyte|Babatngon]] * [[Barugo, Leyte|Barugo]] * [[Bato, Leyte|Bato]] * [[Burauen, Leyte|Burauen]] * [[Calubian, Leyte|Calubian]] * [[Capoocan, Leyte|Capoocan]] * [[Carigara, Leyte|Carigara]] * [[Dagami, Leyte|Dagami]] * [[Dulag, Leyte|Dulag]] * [[Hilongos, Leyte|Hilongos]] * [[Hindang, Leyte|Hindang]] * [[Inopacan, Leyte|Inopacan]] * [[Isabel, Leyte|Isabel]] * [[Jaro, Leyte|Jaro]] * [[Javier, Leyte|Javier]] (Bugho) * [[Julita, Leyte|Julita]] * [[Kananga, Leyte|Kananga]] </td><td valign="top"> * [[La Paz, Leyte|La Paz]] * [[Leyte, Leyte|Leyte]] * [[MacArthur, Leyte|MacArthur]] * [[Mahaplag, Leyte|Mahaplag]] * [[Matag-ob, Leyte|Matag-ob]] * [[Matalom, Leyte|Matalom]] * [[Mayorga, Leyte|Mayorga]] * [[Merida, Leyte|Merida]] * [[Palo, Leyte|Palo]] * [[Palompon, Leyte|Palompon]] * [[Pastrana, Leyte|Pastrana]] * [[San Isidro, Leyte|San Isidro]] * [[San Miguel, Leyte|San Miguel]] * [[Santa Fe, Leyte|Santa Fe]] * [[Tabango, Leyte|Tabango]] * [[Tabontabon, Leyte|Tabontabon]] * [[Tanauan, Leyte|Tanauan]] * [[Tolosa, Leyte|Tolosa]] * [[Tunga, Leyte|Tunga]] * [[Villaba, Leyte|Villaba]] </td></tr></table> == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Leyte}} {{Silangang Kabisayaan}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] 8lhokhzb2g6ijpeops8an57x45hs5lj 0 10217 2214244 2213289 2026-07-03T01:50:05Z ~2026-37993-63 163599 Kinansela ang pagbabagong 2213289 ni [[Special:Contributions/Garvingarvin333|Garvingarvin333]] ([[User talk:Garvingarvin333|Usapan]]) 2214244 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Palawan | sealfile = Ph seal palawan.png | region = [[MIMAROPA]] (Rehiyong IV-B ) | capital = [[Lungsod ng Puerto Princesa]] | founded = 10 Marso 1917 | pop2000 = 755412 | pop2000rank = ika-31 pinakamalaki | popden2000 = 51 | popden2000rank= ika-3 pinakamababa | areakm2 = 14896.3 | arearank = pinakamalaki | hucities = 0 | componentcities= 1 | municipalities= 23 | barangays = 432 | districts = 2 | languages = [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Ilonggo]], [[Tausug]] | governor = Mario Joel T. Reyes | locatormapfile= Ph locator map palawan.png | }} Ang '''Palawan''' ay isang [[pulo]]ng [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[MIMAROPA]]. Ang [[Lungsod ng Puerto Princesa]] ay kabisera nito at ang pinakamalaking lalawigan sang-ayon sa laki ng lupain. Bumabagtas ang mga pulo ng Palawan mula sa [[Mindoro]] hanggang [[Borneo]] patungong timog-kanluran. Matatagpuan ito sa pagitan ng [[Dagat Timog Tsina]] sa hilagang-kanluran at [[Dagat Sulu]] sa timog-silangan. Pinangalan ang lalawigan sa pinakamalaking pulo ang [[Pulo ng Palawan]]. == Kasaysayan == === Kamakailang kasaysayan === Noong 2001, bumoto ang mga residente ng Palawan sa isang [[plebisito]] upang tanggihan ang pagsali ng lalawigan sa isang pinalawak na [[Awtonomong Rehiyon sa Muslim Mindanao]] (ARMM).<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/1492695.stm | title = Philippines 'rejects' Muslim self-rule | date = 15 Agosto 2001 | publisher = BBC News | accessdate =15 Agosto 2008}}</ref> Noong 17 Mayo 2002, hinati ng ''Kautusang Tagapagpaganap Blg. 103'' ang ''[[Timog Katagalugan|Rehiyong IV]]'' sa ''Rehiyong IV-A'' ([[Calabarzon]]) at ''Rehiyong IV-B'' ([[Mimaropa]]), na nagpalagay ng lalawigan ng Palawan sa Mimaropa.<ref name=EO103>{{cite web | url = http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/articles/intro_EO103.asp | title = Executive Order No. 103 | author = President of the Philippines | date = 17 Mayo 2002 | publisher = ncsb.gov.ph | accessdate = 15 Mayo 2008 | archive-date = 18 Mayo 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160518123918/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/articles/intro_EO103.asp | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160518123918/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/articles/intro_EO103.asp |date=18 Mayo 2016 }}</ref> Noong 23 Mayo 2005, inatas ng ''Kautusang Tagapagpaganap Blg. 429'' na ilipat ang Palawan mula ''Rehiyong IV-B'' papuntang [[Kanlurang Kabisayaan|Rehiyong VI]].<ref name=EO429>{{cite web | url = http://www.gov.ph/2005/05/23/executive-order-no-429-s-2005/ | title = Executive Order No. 429 s. 2005 | date = 23 Mayo 2005 | author = President of the Philippines | work = Official Gazette | publisher = Philippine Government | access-date = 28 Agosto 2017 | archive-date = 8 Enero 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170108194139/http://www.gov.ph/2005/05/23/executive-order-no-429-s-2005/ | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170108194139/http://www.gov.ph/2005/05/23/executive-order-no-429-s-2005/ |date=8 Enero 2017 }}</ref> Ngunit binatikos ito ng mga Palaweño na nagbanggit ng kawalan ng pagsangguni. Karamihan sa mga residente sa Puerto Princesa at lahat ng mga bayan maliban sa isa ay nais na manatili sa Rehiyong IV-B. Bunsod nito, inilabas ang ''Kautusang Pampangasiwaan Blg. 129'' noong 19 Agosto 2005 na ipaliban muna ang pagpapatupad ng ''EO 429'' habang hinihintay ang pagpapahintulot ng Pangulo sa Panukala ng pagpapatupad nito.<ref name=AO129>{{cite web | url = http://www.gov.ph/2005/08/19/administrative-order-no-129-s-2005/ | title = Administrative Order No. 129 s. 2005 | date = 19 Agosto 2005 | author = President of the Philippines | work = Official Gazette | publisher = Philippine Government | access-date = 28 Agosto 2017 | archive-date = 13 Oktubre 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161013084549/http://www.gov.ph/2005/08/19/administrative-order-no-129-s-2005/ | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013084549/http://www.gov.ph/2005/08/19/administrative-order-no-129-s-2005/ |date=13 Oktubre 2016 }}</ref> Inulat ng [[Komisyon sa Halalan (Pilipinas)|Komisyon sa Halalan]] (COMELEC) ang mga resulta ng [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 2010|pangkalahatang halalan sa Pilipinas ng 2010]] sa Palawan bilang isang bahagi ng Rehiyong IV-B.<ref>{{cite web |url=http://electionresults.ibanangayon.ph/res_reg9708000.html |title=Philippine 2010 Election Results: Region IV-B |publisher=[[Komisyon sa Halalan (Pilipinas)|Philippine Commission on Elections]] |access-date=2017-08-28 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528072504/http://electionresults.ibanangayon.ph/res_reg9708000.html |url-status=dead }}</ref> {{As of|2011|6|30}}, umiiral pa rin ang pagpapaliban, at nananatiling bahagi ng Mimaropa ang Palawan.<ref name=nscblist/> Noong ika-21 ng Hulyo 2007, naging nagsasariling lungsod (bilang mataas na urbanisadong lungsod) ang kabisera nitong Puerto Princesa. Noong Abril 2019, ipinasa bilang batas ang panukalang ihati ang lalawigan sa tatlo: Palawan del Norte, Palawan del Sur, at Palawan Oriental.<ref name="PIAGovPH-DividesPalawan">{{cite news |last1=Mendoza |first1=Victoria |title=PRRD signs law that divides Palawan |url=https://pia.gov.ph/news/articles/1020938 |access-date=Mayo 12, 2019 |work=Philippine Information Agency |date=Abril 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512072102/https://pia.gov.ph/news/articles/1020938 |archive-date=Mayo 12, 2019 |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|url=https://newsinfo.inquirer.net/1106550/plebiscite-on-splitting-palawan-into-3-provinces-set-for-2020|title=Plebiscite on splitting Palawan into 3 provinces set for 2020|last=Salaverria|first=Leila B.|newspaper=Philippine Daily Inquirer|language=en|date=Abril 14, 2019|access-date=Abril 16, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190416100432/https://newsinfo.inquirer.net/1106550/plebiscite-on-splitting-palawan-into-3-provinces-set-for-2020|archive-date=Abril 16, 2019}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/bansa/2019/04/14/1909884/paghahati-ng-palawan-sa-3-probinsiya-batas-na|title=Paghahati ng Palawan sa 3 probinsiya batas na |work=Pilipino Star Ngayon|access-date=Abril 16, 2019}}</ref> Binatikos ng ilang mga pangkat ng lipunang sibil at ng mga residente ng Puerto Princesa ang panukalang paghahati, dahil wala umanong ginanap na malawakang pagsangguni sa publiko.<ref name="MB-MoveAssailed">{{cite news |last1=Rosario |first1=Ben |title=Move to divide Palawan into 3 provinces assailed |url=https://news.mb.com.ph/2018/10/24/move-to-divide-palawan-into-3-provinces-assailed/ |access-date=Mayo 12, 2019 |work=Manila Bulletin News |date=Oktubre 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025053458/https://news.mb.com.ph/2018/10/24/move-to-divide-palawan-into-3-provinces-assailed/ |archive-date=Oktubre 25, 2018}}</ref><ref name="ABSCBNNews-DividingPalawan">{{cite news |title=Dividing Palawan: Residents look to challenge Palawan split into 3 provinces |url=https://www.abs-cbn.com/news/04/15/19/dividing-palawan-residents-look-to-challenge-palawan-split-into-3-provinces |access-date=Mayo 12, 2019 |work=ABS-CBN News |date=Abril 15, 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190415050031/https://news.abs-cbn.com/news/04/15/19/dividing-palawan-residents-look-to-challenge-palawan-split-into-3-provinces |archive-date=Abril 15, 2019}}</ref><ref>{{cite news |last1=Colcol |first1=Erwin |title=Splitting Palawan into 3 won't solve poverty in the province—group |url=https://www.gmanetwork.com/news/news/regions/691424/splitting-palawan-into-3-won-t-solve-poverty-in-the-province-group/story/ |access-date=Mayo 12, 2019 |work=GMA News Online |date=Abril 16, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418110751/https://www.gmanetwork.com/news/news/regions/691424/splitting-palawan-into-3-won-t-solve-poverty-in-the-province-group/story/ |archive-date=Abril 18, 2019}}</ref><ref name="GMANews-SplittingPalawan">{{cite news |title=Palawan congressmen want province split into 3|url=https://newsinfo.inquirer.net/979501/palawan-congressmen-want-province-split-into-3|access-date=Oktubre 19, 2020|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=Abril 2, 2018}}</ref> Inihayag ng Komisyon sa Halalan noong ika-16 ng Marso 2021 na tinutulan ng karamihan sa mga residente ng lalawigan ang paghahati sa ginanap na [[Plebisito sa paghahati ng Palawan (2021)|plebisito noong ika-13 ng Marso 2021]].<ref name="cnnphilippines.com">{{Cite web|url=https://cnnphilippines.com/regional/2021/3/16/Palawan-plebiscite-results.html|title=Palawan residents vote 'No' to division of province into three|access-date=Marso 16, 2021|archive-date=Marso 16, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210316113925/https://cnnphilippines.com/regional/2021/3/16/Palawan-plebiscite-results.html|url-status=dead}}</ref><ref name="rappler.com">{{Cite web|url=https://www.rappler.com/nation/no-votes-win-palawan-plebiscite|title = 'No' votes win in Palawan plebiscite| date=Marso 16, 2021 }}</ref> Noong ika-6 ng Enero 2026, tinutulan ng pampook na mga opisyal ng Palawan ang pagsasali ng lalawigan sa [[Mindanao]], bilang tugon sa isang kapasiyahan na inihain ng ilang personalidad sa [[Cagayan de Oro]] na may tinutukoy na unyong "Minsupala" (o pinagsamang Mindanao, Sulu, at Palawan) kung sakaling [[Separatismo sa Pilipinas|kumalas ang pulo sa nalalabing bahagi ng bansa]]. Tinuligsa nila ang pagsasali ng lalawigan sa isang mapa na ipinaplano ng mga nasabing personalidad na isumite sa [[Natatanging Lupon sa Dekolonisasyon]] ng [[mga Nagkakaisang Bansa]]. Iginiit ni Ryan Maminta, kasapi ng lupon ng pamahalaang panlalawigan, na kailanman ay hindi naging entidad pampolitika at legal ang "Minsupala" at isa lamang itong terminong antropolohiko na "inilalarawan ang mga ugnayan at daanan ng mga kalakal noong sinaunang panahon".<ref>{{cite news |url=https://newsinfo.inquirer.net/2163780/palawan-legislators-oppose-inclusion-were-not-part-of-mindanao |title=Palawan legislators oppose inclusion: 'We're not part of Mindanao' |last=Ticke |first=Geraldford |website=Inquirer.net |date=Enero 6, 2026 |access-date=Pebrero 2, 2026}}</ref> == Heograpiya == === Politikal === [[Talaksan:Ph fil palawan.png|thumb|upright=1.10]] {{See|Plebisito sa paghati ng Palawan, 2021}} Nahahati ang Palawan sa 23 [[Munisipalidad ng Pilipinas|mga munisipalidad]]. Inaangkin ng pamahalaan ng Pilipinas ang karamihan sa [[Mga Pulo ng Spratly]], lokal na tinatawag bilang [[Kapuluan ng Kalayaan]], sa Mga Pulo ng Dagat Timog Tsina na naging sa ilalim ng hurisdiksyon ng Palawan. Bagamat kasali ang [[Lungsod ng Puerto Princesa]] sa probinsya ng Palawan, hindi siya kabilang sa pamahalaang panlalawigan nito. ==== Mataas na urbanisadong lungsod ==== * [[Lungsod ng Puerto Princesa]] ==== Mga munisipalidad ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Aborlan, Palawan|Aborlan]] * [[Agutaya, Palawan|Agutaya]] * [[Araceli, Palawan|Araceli]] * [[Balabac, Palawan|Balabac]] * [[Bataraza, Palawan|Bataraza]] * [[Brooke's Point, Palawan|Brooke's Point]] * [[Busuanga, Palawan|Busuanga]] * [[Cagayancillo, Palawan|Cagayancillo]] * [[Coron, Palawan|Coron]] * [[Culion, Palawan|Culion]] * [[Cuyo, Palawan|Cuyo]] * [[Dumaran, Palawan|Dumaran]] </td><td valign="top"> * [[El Nido, Palawan|El Nido]] (Bacuit) * [[Kalayaan, Palawan|Kalayaan]] * [[Linapacan, Palawan|Linapacan]] * [[Magsaysay, Palawan|Magsaysay]] * [[Narra, Palawan|Narra]] * [[Quezon, Palawan|Quezon]] * [[Rizal, Palawan|Rizal]] (Marcos) * [[Roxas, Palawan|Roxas]] * [[San Vicente, Palawan|San Vicente]] * [[Sofronio Española, Palawan|Sofronio Española]] * [[Taytay, Palawan|Taytay]] </td></tr></table> == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Palawan}} {{Mimaropa}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Palawan]] [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] pohv2hmre3rdtzc49tsghcb8pd17e00 0 10218 2214280 2213603 2026-07-03T02:08:16Z ~2026-37993-63 163599 Kinansela ang pagbabagong 2213603 ni [[Special:Contributions/Jeo555|Jeo555]] ([[User talk:Jeo555|Usapan]]) 2214280 wikitext text/x-wiki {{Multiple issues| {{unsourced}} {{update}} }} :''Para sa ilog, tingnan ang [[Ilog Pampanga]]''. {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Pampanga | sealfile = Ph seal pampanga.png | region = [[Gitnang Luzon]] (Rehiyon III) | capital = [[Lungsod ng San Fernando, Pampanga|Lungsod ng San Fernando]] | founded = 11 Disyembre 1571 | pop2000 = 1882730| pop2000rank = ika-10 pinakamalaki | popden2000 = 863 | popden2000rank= ika-4 na pinakamataas| areakm2 = 2180.7 | arearank = ika-23 pinakamaliit | componentcities= 1 | hucities = 1 | municipalities= 20 | barangays = 537 | districts = 4 | languages = [[Wikang Kapampangan|Kapampangan]], [[Wikang Tagalog|Tagalog]] | governor = Lilia Pineda | locatormapfile= Ph locator map pampanga.png | }} Ang '''Pampanga''' ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyong]] [[Gitnang Luzon]]. Ang [[Lungsod ng San Fernando, Pampanga|Lungsod ng San Fernando]] ang kabisera nito. Naghahanggan ang lalawigan ng Pampanga sa mga lalawigan ng [[Bataan]] at [[Zambales]] sa kanluran, [[Tarlac]] at [[Nueva Ecija]] sa hilaga, at sa [[Bulacan]] sa timog silangan. Matatagpuan din ang ilang bahagi ng lalawigan ng Pampanga sa hilagang baybayin ng [[Look ng Maynila]]. "La Pampanga" ang ipinangalan ng mga Kastila sa mga katutubong kanilang natuklasang naninirahan sa dalampasigan. Nagsilbi rin itong kabisera ng kapuluan nang dalawang taon mula 1762–1764 nang sinakop ng mga Ingles ang [[Maynila]]. Ang salitang ''pampang'', kung saan nagmula ang pangalan ng lalawigan, ay nangangahulugang "dalampasigan". Ang pagtatatag nito noong 1571 ang naging dahilan upang maging kauna-unahang lalawigang Kastila sa Pilipinas. ==Kasaysayan== === Panahon ng kolonyal na Espanyol === {{kailangan pang mga pagsipi seksyon|petsa=Abril 2019}} {{Tingnan din|Pampanga sa Rebolusyong Pilipino}} [[File:Lalawigan ng Pampanga NHI historical marker.jpg|thumb|left|Historical marker na nilikha ng [[National Historical Commission of the Philippines|National Historical Institute]] noong 1982 upang gunitain ang lalawigan at inilagay sa kapitolyo ng probinsiya|221x221px]] [[File:San Fernando, Pampanga, Philippines 1945.jpg|left|thumb|255x255px|Old street San Fernando, Pampanga, Philippines.]] Kasama sa teritoryo ng lumang Pampanga ang mga bahagi ng modernong lalawigan ng [[Tarlac]], [[Bataan]], [[Zambales]], [[Nueva Ecija]], [[Bulacan]] at [[Aurora (probinsya)|Aurora]]; ibig sabihin, halos sakop ang buong Gitnang Luzon.<ref name="Tantingco: Ang Kapampangan sa Amin">{{Banggitin ang web |url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/tantingco-the-kapampangan-in-us |title=Tantingco: Ang Kapampangan sa Amin |website=[[SunStar]] |date=Mayo 2, 2013 |access-date=2024-01-23 |archive-date=2024-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240123034705/https://www.sunstar.com.ph/more-articles/tantingco-the-kapampangan-in-us |url-status=live }}</ref><ref>[http://marcnepo.blogspot.com/2013/06/what-is-kapampangan-region.html?m=1 Ano ang Rehiyon ng Kapampangan?]</ref><ref>[https://www.language-and-society.org/wp-content/uploads/2022/12/Ariel-49-61.pdf Ang Pagbabago ng Wika mula sa mga Pamilyang Gitna at Mataas na Gitnang-Uri sa Rehiyon ng Pagsasalita ng Kapampangan]</ref><ref name="mega-Pampanga">[https://www.facebook.com/share/1BGhCnJdPK/?mibextid=WC7FNe Ang Pampanga ay dating isang mega-lalawigan na naghahati-hati ang baybayin: Ano ang nangyari?] sa [[Facebook]]</ref> Nang dumating ang mga Espanyol sa Luzon, natuklasan nilang ang Pampanga ay siksikan sa populasyon na may ilang bayan at mayroong 3 kastilyo o kuta na nagpoprotekta sa Pampanga.<ref>{{Banggitin ang web |url=https://www.gutenberg.org/files/13616/13616-h/13616-h.htm?fbclid=IwAR2lIR5UMiTQey6T8ML2QTZWeuWpvgyjTv2lfhn57ioJAG5u_l4pP0kApZg#d0e19 |title=Ang mga Kapuluang Pilipino, 1493–1803, Tomo III, (1569–1576) Pahina 137 |access-date=Oktubre 23, 2023 |archive-date=Nobyembre 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103130845/https://www.gutenberg.org/files/13616/13616-h/13616-h.htm#d0e19 |url-status=live }}</ref> Ang Pampanga ay muling inayos bilang isang lalawigan ng mga Kastila noong Disyembre 11, 1571. Kasama sa La Provincia de La Pampanga ang mga lugar na binanggit sa itaas maliban sa Tondo, kasama ang mga modernong lalawigan ng Aurora at ilang bahagi ng [[Quezon]] (kabilang ang [[Polillo Islands]]) at [[]Rizal (province)| [[Metro Manila]], na kung saan ay [[Novaliches]] at [[valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]] upang maging eksakto, na dating kilala bilang Polo, noon ay mga bayan sa Bulacan).<ref name="Tantingco: The Kapampangan in Us"/><ref name="mega-Pampanga"/> Para sa mas mabuting pangangasiwa at layunin ng pagbubuwis, hinati pa ng mga awtoridad ng Espanya sa '''''. sa mga distrito (''[[barangay|barrios]]'') at sa ilang kaso sa royal at pribadong estate (''[[encomienda]]s''). Dahil sa labis na mga pang-aabusong ginawa ng ilang ''encomendero'', ipinagbawal ni Haring [[Philip II ng Espanya]] noong 1574 ang karagdagang paggawad ng mga pribadong ari-arian, ngunit ang kautusang ito ay hindi ganap na ipinatupad hanggang 1620. Sa isang ulat ng [[Philippine]] encomiendas noong Hunyo 20,[1591] Philippines|Governor-General]] [[Gómez Pérez Dasmariñas]] ay nag-ulat sa Korona na ang mga encomienda ng La Pampanga ay Bataan, Betis y Lubao, Macabebe, Candaba, Apalit, Calumpit, Malolos, Binto, Guiguinto, Caluya, Bulacan at [[Meycabayan]uayan]. Ang mga encomienda ng La Pampanga noong panahong iyon ay mayroong labingwalong libo anim na raan at walumpung buong pagpupugay. Ang Pampanga, na may lawak na humigit-kumulang {{convert|850|sqmi|km2|sp=us}} at tinitirhan ng mahigit 1.5 milyong tao, ay iginuhit ang kasalukuyang mga hangganan nito noong 1873. Noong panahon ng rehimeng Espanyol, ito ay isa sa pinakamayamang lalawigan ng Pilipinas. Ang [[Maynila]] at ang mga nakapalibot na rehiyon nito ay pangunahing umaasa noon sa mga produktong agrikultural, pangingisda, at panggugubat ng Kapampangan pati na rin sa suplay ng mga bihasang manggagawa. Habang nalilikha ang ibang mga lalawigan sa Luzon dahil sa pagtaas ng populasyon, ang ilang matatag na bayan sa Pampanga ay nawala sa mga bagong umuusbong na lalawigan sa Gitnang Luzon. Noong ika-17 siglo, ang [[Dutch East Indies|Dutch]] ay nangolekta ng mga kalalakihan mula sa Pampanga bilang mga mersenaryo na naglingkod sa [[Royal Netherlands East Indies Army]], na kilala bilang [[Papanggo|Papangers]]<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=DSmqaNFttVkC|title=East of Bali: From Lombok to Timor|first=Kal|last=Müller|date=Enero 1, 1997|publisher=Tuttle Publishing|access-date=Setyembre 7, 2016|via=Google Books|isbn=9789625931784|archive-date=Mayo 6, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506034026/https://books.google.com/books?id=DSmqaNFttVkC|url-status=live}}</ref> bahagi ng mas malaking komunidad ng [[Mga taong Mardijker|Mga Mardijker]]. Ang kanilang pamana ay matatagpuan sa [[North Jakarta]],<ref>{{cite web|url=http://oase.kompas.com/read/2011/04/16/03480617/Opera.Istana.Citerep |title=Opera Istana Citerep - KOMPAS.com |access-date=Hulyo 6, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006155045/http://oase.kompas.com/read/2011/04/16/03480617/Opera.Istana.Citerep |archive-date=Oktubre 6, 2011 }}</ref> gayunpaman, kakaunti ang bakas ng kanilang mga inapo, maliban sa isang maliit na komunidad sa [[Koja, Jakarta#Kampung Tugu|Kampung Tugu]]. Ang makasaysayang lalawigan ng Bataan na itinatag noong 1754 sa ilalim ng pangangasiwa ng Kastila [[Gobernador-Heneral ng Pilipinas|Gobernador-Heneral]] [[Pedro Manuel de Arandía Santisteban|Pedro Manuel Arandia]], ay hinigop mula sa lalawigan ng Pampanga ang mga munisipalidad ng Abucay, Balanga (ngayon ay isang lungsod, Olar, Pilar, Herlupimos, at Dina). Samal. Sa panahon ng [[pagsakop ng Britanya sa Maynila]] (1762–1764), ang [[Bacolor]] ay naging pansamantalang kapital ng kolonyal na Espanyol at base militar. Sa pagtatapos ng 1700s, ang Pampanga ay nagkaroon ng 16,604 katutubong pamilya at 2,641 [[Spanish Filipinos|Spanish Filipino family]],<ref name="Estadismo1">{{Cite web |url=http://www.xeniaeditrice.it/zu%C3%B1igaIocrpdf.pdf |title=ISADILASSMO DEPINAS Joaquín Martínez de Zúñiga (Orihinal na Espanyol) |access-date=Pebrero 23, 2024 |archive-date=Marso 9, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309030040/http://www.xenia%Coric.it.pdf |url-status=live }}</ref>{{rp|539}}<ref name="Estadismo2">[https://archive.org/details/bub_gb_ElhFAAAAAYAAJ_2 ESTADISMO DE LAS ISLAS FILIPINAS TOMO SEGUNDO Ni Joaquín Martínez de Zúñiga (Orihinal na Espanyol)]</ref>{{rp|31,54,187} Filipino | pamilya.<ref name="Estadismo1" />{{rp|460}} Sa aklat ni Rafael Bernal: ''Mexico En Filipinas'', ang Pampanga ay nakalista sa iba pang mga lugar na kinabibilangan ng Cavite at Masbate, bilang mga lugar kung saan mayroong malaking konsentrasyon ng mga Mexican na imigrante sa Pilipinas.<ref>[https://archive.org/details/mexicoenfili5s/Mexicoenfili5s) Ni Rafael Bernal](Page 117)(Quote: "Sabemos que muchos grupos mexicanos obtuvieron tierras en Lu/ón, en Masbate y otros sitios de Pampa nga, lo mismo que en Cavile. Esta gente, como era lógico, al poco tiempo se perdía entre el pueblo filipino, casaba con mujer filipina, aprendía un nuevo idioma, lina nueva vida y unas costumbres nuevas, peto enseñaba también parte de bis suyas.")</ref> ang mga lumang bayan ng Pampanga ng Aliaga, Cabiao, Gapan, San Antonio at San Isidro ay ibinigay sa lalawigan ng Nueva Ecija noong 1848 sa panahon ng termino ng Espanyol na Gobernador-Heneral [[Narciso Claveria y Zaldua]]. Ang munisipalidad ng ''San Miguel de Mayumo'' ng Pampanga ay naibigay sa lalawigan ng Bulacan sa parehong pagsasaayos ng hangganan ng probinsiya noong 1848. Noong 1860, ang hilagang bayan ng Bamban, Capas, Concepcion, Victoria, Tarlac, Mabalacat, Magalang, Porac at Floridablanca ay nahiwalay sa Pampanga at inilagay sa ilalim ng hurisdiksyon ng isang command militar na tinatawag na ''Comandancia Militar de Tarlac''. Gayunpaman, noong 1873, ang apat na huling bayan ay ibinalik sa Pampanga at ang iba pang lima ay naging mga munisipalidad ng bagong likhang Lalawigan ng Tarlac. === Pagsalakay ng mga Hapones === ==== Pag-atake sa Clark Field ==== {{main|Pag-atake sa Clark Field}} Noong Disyembre 8, 1941, binomba ng mga eroplanong Hapones ang [[Clark Air Base|Clark Field]] sa tinatawag na [[Pag-atake sa Clark Field]], na siyang simula ng pagsalakay sa Pampanga. Alinsunod sa [[War Plan Orange|War Plan Orange-3]], iniutos ni Douglas McArthur ang paglikas sa [[Fort Stotsenburg]] noong Disyembre 24, 1941 at ang mga hindi mailikas mula sa mga imbakan ng mataas na oktanong gasolina, pagkain, at damit sa kuta ay sinira. Sa pagitan ng 1941 at 1942, nagsimulang pumasok ang mga sumakop na puwersang Hapones sa Pampanga. ==== Ang Pananakop ng mga Hapones ==== Ang pagtatatag ng pangkalahatang punong-himpilan ng militar at mga base ng kampo ng militar ng [[Hukbong Komonwelt ng Pilipinas]] ay aktibo mula 1935 hanggang 1946. Ang [[Konstabularyo ng Pilipinas]] ay aktibo mula 1935 hanggang 1942 at 1944 hanggang 1946 sa lalawigan ng Pampanga. Sa panahon ng mga pakikipaglaban sa militar ng mga operasyong militar laban sa Imperyong Hapones sa gitnang Luzon mula 1942 hanggang 1945 sa lalawigan ng Bataan, Bulacan, Hilagang Tayabas (ngayon ay Aurora), Nueva Ecija, Pampanga, Tarlac, at Zambales, ang mga lokal na mandirigmang gerilya at mga gerilyang Komunista ng Hukbalahap, ay tumulong sa mga puwersang militar ng Estados Unidos na labanan ang [[sandatahang lakas ng Imperyong Hapones.]] ==== Ang Pagpapalaya ng Pampanga ==== Noong pagpapalaya ng Pampanga noong 1945, sinuportahan ng mga mandirigmang gerilya ng Kapampangan at ng mga gerilyang Komunista ng Hukbalahap ang mga puwersang panlaban mula sa mga tropang Pilipino at Amerikano sa pag-atake sa mga puwersang Imperyal ng Hapon noong Labanan sa Pampanga hanggang sa pagtatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Nabawi at pinalaya ng mga lokal na sundalo at opisyal ng Philippine Commonwealth Army 2nd, 26th, 3rd, 32nd, 33rd, 35th, 36th at 37th Infantry Division at ng Philippine Constabulary 3rd Constabulary Regiment ang lalawigan ng Pampanga at lumaban sa mga puwersang Imperyal ng Hapon noong Labanan sa Pampanga. === Panahon Pagkatapos ng Digmaan === [[File:Pampanga old seal.svg|thumb|left|Lumang selyo ng lalawigan simula noong 1950.]] [[File:Flag_seal_of_Pampanga1.jpg|150px|thumbnail|right|[[Mga Watawat ng mga lalawigan ng Pilipinas|Watawat ng Pampanga]]]] Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang mga operasyon sa pangunahing lalawigan ng Pampanga ay sumira sa mga paghihimagsik at tunggalian sa pagitan ng mga puwersa ng Pamahalaan ng Pilipinas at ng mga rebeldeng Komunista ng Hukbalahap noong 1946 hanggang 1954 noong panahon ng [[Rebelyong Hukbalahap]]. Sa ilalim ng Kasunduan sa mga Base Militar noong 1947,<ref>{{cite web|url=https://www.loc.gov/law/help/us-treaties/bevans/b-ph-ust000011-0055.pdf|title=Kasunduan sa pagitan ng Estados Unidos ng Amerika at ng Republika ng Pilipinas Tungkol sa mga Base Militar|date=Marso 14, 1947|publisher=United States Library of Congress|access-date=Disyembre 16, 2017|archive-date=Pebrero 12, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170212010914/https://www.loc.gov/law/help/us-treaties/bevans/b-ph-ust000011-0055.pdf|url-status=live}}</ref> ipinagkaloob ng Pilipinas sa Estados Unidos ang 99-taong pag-upa sa ilang mga base ng U.S., kabilang ang [[Clark Himpilang Panghimpapawid]].<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Philippines/The-early-republic#ref387410|title=Philippines : Ang Maagang Republika|publisher=britannica.com|access-date=Disyembre 16, 2017|archive-date=Disyembre 16, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171216144620/https://www.britannica.com/place/Philippines/The-early-republic#ref387410|url-status=live}}</ref> Isang susog noong 1966 ang nagbawas sa orihinal na 99-taong termino ng kasunduan sa 25 taon.<ref name=NYTimes1991-09-16>{{cite balita|url=https://www.nytimes.com/1991/09/16/world/philippine-senate-votes-to-reject-us-base-renewal.html|title=BUMOTO ANG SENADO NG PILIPINAS UPANG TANGGIHAN ANG PAG-RENEWAL NG BASE NG U.S.|date=Setyembre 16, 1991|newspaper=The New York Times|access-date=Enero 29, 2018|archive-date=Marso 19, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180319152855/https://www.nytimes.com/1991/09/16/world/philippine-senate-votes-to-reject-us-base-renewal.html|url-status=live}}</ref> Isang pag-renew ng kasunduan noong 1979<ref>{{cite aklat|huling=Rodriguez|una=Dylan|pamagat=Nasuspinde na Apocalypse: Supremasiya ng mga Puti, Pagpatay ng mga Tao, at ang Kondisyong Pilipino|url=https://books.google.com/books?id=ERde5HJQo0cC|taon=2010|publisher=U of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5349-2|page=[https://books.google.com/books?id=I0un2XY17VkC&dq=bases+agreement+renew&pg=PA892 892]|access-date=Disyembre 17, 2017|archive-date=Abril 19, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200419120655/https://books.google.com/books?id=ERde5HJQo0cC|url-status=live}}</ref> pinayagan ang U.S. na ipagpatuloy ang pagpapatakbo ng Clark Air Base hanggang Nobyembre 1991,<ref>{{cite news|last=Drogin|first=Bob|title=Pagkatapos ng 89 na Taon, Ibinaba ng U.S. ang Watawat sa Clark Air Base|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-11-27-mn-209-story.html|access-date=Marso 12, 2011|newspaper=[[Los Angeles Times]]|date=Nobyembre 27, 1991|archive-date=Disyembre 25, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111225214542/http://articles.latimes.com/1991-11-27/news/mn-209_1_clark-air-base|url-status=live}}</ref> nang tanggihan ng Senado ng Pilipinas ang isang panukalang batas para sa pagpapanibago ng mga base militar ng Estados Unidos sa Pilipinas.<ref name=NYTimes1991-09-16/> === Noong panahon ng diktadurang Marcos === {{main|Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|Mga detenidong pulitikal sa ilalim ng diktadurang Marcos|Mga pang-aabuso sa karapatang pantao ng diktadurang Marcos}} {{tingnan din|Mga Base ng US sa Pilipinas}} ==== Mga Kontrobersiya sa Clark Air Base ==== Dahil sa kalapitan nito sa kabisera at sa presensya ng Clark Air Base, ang Pampanga ay naging isa sa mga lugar na pinag-uusapan ang mga kaguluhan sa lipunan noong unang bahagi ng dekada 1970, at ang sumunod na [[Batas Militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurya]] ni [[Ferdinand Marcos]].<ref>{{Cite web |last=Villareal |first=Wilfredo |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/122094/pampanga-activists-remember-martial-law/story/ |title=Mga aktibista sa Pampanga naalala ang Batas Militar |date=Setyembre 22, 2008 |access-date=Marso 29, 2024 |archive-date=Marso 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329051736/https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/122094/pampanga-activists-remember-martial-law/story/ |url-status=live }}</ref><ref name="Kasaysayan{101}{101} librong Filipino | 9: Isang Bansang Isinilang na Muli. |publisher=Asia Publishing Company Limited |year=1998 |editor-last=Magno |editor-first=Alexander R. |location=Hong Kong |chapter=Isang Sapot ng Korapsyon}}</ref> Kahit noong mga unang demonstrasyon ng [[First Quarter Storm]] noong 1970, si Clark at ang iba pang [[Mga Base ng US sa Pilipinas]] ay isang malaking isyu para sa mga nagpoprotesta, na nakita ang mga ito bilang pagpapatuloy ng kolonyal na hegemonya ng US, at isang paraan ng paghila sa Pilipinas sa malamig na digmaan, dahil ang Clark ay naging isang punto ng pagsisimula ng lalong hindi popular na [[Digmaan sa Vietnam]].<ref>{{Banggitin ang balita |date=Oktubre 2021 |title=Timeline ng First Quarter Storm |url=https://upd.edu.ph/wp-content/uploads/2021/10/UPDate-Vol4-Num1-12-First-Quarter-Storm-Timeline.pdf |work=UPDate |publisher=University of the Philippines |access-date=March 29, 2024 |archive-date=Marso 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329051737/https://upd.edu.ph/wp-content/uploads/2021/10/UPDate-Vol4-Num1-12-First-Quarter-Storm-Timeline.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="Kasaysayan9ch2"/><ref>Bonner, R. (1987) Pagwawaltzing Kasama ang Isang Diktador. {{ISBN|9780333457641}}</ref> Nasaksihan noong 1970 ang isang malaking insidenteng diplomatiko sa Clark Air Base sa tinawag ni US Presidential Assistant for National Security Affairs [[Henry Kissinger]] na "Kaso ng Williams."<ref>{{Banggitin ang web |title=Mga Dokumentong Pangkasaysayan - Tanggapan ng Mananalaysay |url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v20/d211 |url-status=live |archive-url=http://web.archive.org/web/20250929033406/https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v20/d211 |archive-date=2025-09-29 |access-date=2025-12-08 |website=history.state.gov}}</ref> Noong Hunyo 1970, ang Hukuman ng Unang Dulugan ng Lungsod ng Angeles Iniutos ni Ceferino Gaddi ang pag-aresto kay Base Commander Colonel Averill Holman at Base Chief of International Law Lt. Col. Raymond Hodges, na binabanggit bilang contempt sa pagpayag sa paglipat ni US Air Force Staff Sergeant Bernard Willams sa US noong Nobyembre 1969 sa kabila ng katotohanang siya ay isinampa sa Angeles Court noong Agosto 1969 sa mga kasong kriminal ng pagdukot at tangkang panggagahasa.<ref>{{Cite web |title=Bernard Williams, Appellant, v. William P. Rogers, Secretary of State, et al., Appellees, 449 F.2d 513 (8th Cir. 1971) |url=https://law.justia.com/cases/federal/appellate-courts/F2/449/513/241283/ Template |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150921180228/https://law.justia.com/cases/federal/appellate-courts/F2/449/513/241283/ |archive-date=2015-09-21}}</ref> Kalaunan ay naibalik si Williams sa Pilipinas, <ref>https://www.nytimes.com/1970/03/20/archives/us-to-return-air-force-man-to-the-philippines-to-face-trial.html</ref> bagama't tumanggi ang administrasyong Marcos na ipatupad ang iniutos ng korte na pag-aresto kina Holman at Hodges.<ref name="BantayogProfileGaddi">https://bantayanogngmgabayani.org/bayani/judge-ceferino-gaddi/{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ang insidente ay nakatulong sa pagsusulong ng muling negosasyon ng mga Base ng US-Philippines Kasunduan noong 1979, sa pagsisikap na linawin ang isyu ng soberanya at hurisdiksyon ng Pilipinas sa mga base.<ref name="BantayogProfileGaddi"/> Noong 1971, ang hindi patas na mga gawi sa paggawa ay humantong sa mga sibilyang manggagawa sa base na magsagawa ng tatlong-araw na welga na nagsimula noong Marso 3, na sinundan ng kalahating-buwang welga na nagsimula noong Hulyo 25.<ref name="Clarklab history">{{Cite web |last=Vasquez |first=Tim |date=2001 |title=Clark Air Base: Kasaysayan at Mahahalagang Pangyayari |url=http://www.clarkab.org/history/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20251004170437/http://www.clarkab.org/history/ |archive-date=2025-10-04 |access-date=Disyembre 8, 2025 |website=clarklab.org}}</ref> Ang Federation of Filipino Civilian Employees Associations ay nag-organisa ng karagdagang malalaking welga noong 1979, 1983, at noong Marso 1986.<ref name="Clarklab kasaysayan"/><ref>{{Banggitin ang balita |last=Haberman |first=Clyde |title=Picket ng mga Pilipinong Striker sa mga Base ng US |url=https://www.nytimes.com/1986/03/23/world/filipino-strikers-picket-us-bases.html |url-status=live |archive-url=http://web.archive.org/web/20230508174200/https://www.nytimes.com/1986/03/23/world/filipino-strikers-picket-us-bases.html |archive-date=2023-05-08 |access-date=Disyembre 8, 2025 |work=New York Times}}</ref> ==== Pagpapatupad ng Batas Militar ==== Sa pagdedeklara ng Batas Militar noong Setyembre 1972, ang [[Camp Olivas]] sa Lungsod ng San Fernando ay itinalaga bilang isa sa apat na kampo ng probinsya na magiging isang Regional Command for Detainees (RECAD). Ito ay itinalagang RECAD I at ito ay nagtira ng mga detenido mula sa Hilaga at Gitnang Luzon.<ref name="asa350191977en">{{cite web |title=Ulat ng Misyon ng Amnesty International sa Republika ng Pilipinas: 22 Nobyembre–5 Disyembre 1975 |url=https://www.amnesty.org/en/wp-content/uploads/2021/06/asa350191977en.pdf |website=[[Amnesty International]] |publisher=Amnesty International Publications |archive-url=https://web.archive.org/web/20211007083419/https://www.amnesty.org/en/wp-content/uploads/2021/06/asa350191977en.pdf |archive-date=Oktubre 7, 2021 |location=London, England |date=1976}}</ref> Mga kilalang detenido ang nabilanggo kasama rito si Edicio de la Torre,<ref>{{Banggitin ang balita |petsa=Disyembre 27, 1974 |title=Nagsimula ang Nakakulong na Pari ng Hunger Strike sa Pilipinas |work=New York Times |url=https://www.nytimes.com/1974/12/27/archives/imprisoned-priest-begins-hunger-strike-in-philippines.html |access-date=Marso 29, 2024 |archive-date=Disyembre 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219070004/https://www.nytimes.com/1974/12/27/archives/imprisoned-priest-begins-hunger-strike-in-philippines.html |url-status=live }}</ref> [[Judy Taguiwalo]],<ref>{{Banggitin balita |huling=Dela Peña |una=Kurt |petsa=Setyembre 20, 2022 |title=Pag-alala sa batas militar: Pag-asa, pagkatapos ay kawalan ng pag-asa |language=en |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://newsinfo.inquirer.net/1667701/remembering-martial-law-hope-then-despair |access-date=Disyembre 19, 2023 |archive-date=Disyembre 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219051847/https://newsinfo.inquirer.net/1667701/remembering-martial-law-hope-then-despair |url-status=live }}</ref> Tina Pargas,<ref>{{Banggitin ang balita |title=Mga aral mula 50 taon na ang nakalilipas |url=https://philstarlife.com/news-and-views/593860-martial-law-life-lessons-from-50-years-ago? |access-date=Disyembre 19, 2023 |archive-date=Disyembre 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219051848/https://philstarlife.com/news-and-views/593860-martial-law-life-lessons-from-50-years-ago |url-status=live }}</ref> Marie Hilao-Enriquez,<ref>{{Banggitin ang balita |last=Castañeda |first=Dabet |date=Disyembre 7–13, 2003 |title=Marie Hilao-Enriquez: Isang Simbolo ng Aktibismo sa Karapatang Pantao sa Pilipinas |url=https://www.bulatlat.com/news/3-44/3-44-marie.html |access-date=Disyembre 19, 2023 |archive-date=Disyembre 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219051847/https://www.bulatlat.com/news/3-44/3-44-marie.html |url-status=live }}</ref> at Bernard-Adan Ebuen.<ref>{{Banggitin ang balita |last=Empeño |first=Henry |date=Oktubre 3, 2021 |title='Hangin ng pagbabago' |language=en-US |work=Business Mirror |url=https://businessmirror.com.ph/2021/10/03/wind-of-change/ |access-date=Disyembre 19, 2023 |archive-date=Disyembre 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219051848/https://businessmirror.com.ph/2021/10/03/wind-of-change/ |url-status=live }}</ref> Kasama sa mga bilanggo na naidokumento na pinahirapan ang magkapatid na babae [|[Joanna Cariño],<[Joanna] at Joseanna Cariño. name="nordisjoannacarino">{{Cite news |title= Joanna Cariño, isang Ibaloi activist |work=Northern Dispatch |url=https://nordis.net/2017/12/31/topic/people/joanna-carino-an-ibaloi-activist/}}</ref> ang magkapatid na sina Palabayulo at [[Arref] name="asa350191977en"/> at Mariano Giner Jr ng Abra.<ref name="asa350191977en" /> Tungkol sa 50 pinuno ng [[mga taga-Kalinga|Kalinga]] at [[mga taga-Bontoc|Bontoc]], kabilang ang pinuno ng tribong Butbut na si [[Macli-ing Dulag]], ay dinala rin sa Camp Olivas mula sa kanilang detention center sa Tabuk, Kalinga, at inaresto dahil sa kanilang pagtutol sa [[Proyekto ng Dam ng Ilog Chico]].<ref name="Cariño1980">{{cite conference | book-title= Papel na Iniharap sa Ikatlong Taunang Kumperensya ng Samahang Antropolohiko ng Pilipinas | location= Maynila | last= Cariño | first= Joanna K. | date= Abril 22–27, 1980 | title= Ang Proyekto sa Pagpapaunlad ng Basin ng Ilog Chico: Isang Pag-aaral ng Kaso ng Pambansang Patakaran sa Pagpapaunlad | url= http://116.50.242.171/PSSC/index.php/agt01/article/download/1601/1536 | archive-url= https://web.archive.org/web/20180414233857/http://116.50.242.171/PSSC/index.php/agt01/article/download/1601/1536 | petsa ng archive= Abril 14, 2018 | url-status= dead }}</ref> Ang seminaristang si Teresito Sison ay nangampanya para sa mga karapatan ng mga guro, magsasaka, at mga manggagawa sa Clark Air Base, ngunit ang tortyur sa dalawang bahagi ng mga detention center ni Marcos ay nagdulot ng pagbaba ng kanyang kalusugan na humantong sa kanyang kamatayan noong 1980.<ref name="BantayogProfileSitoSison">={{Cite web |15daters">{{Cite web |15rst | Bayani: Sison, Teresito "Sito" De Guzman |url=https://bantayogngmgabayani.org/bayani/teresito-sison/ |website=Bantayog ng mga Bayani}}</ref> Ang iba ay pinatay nang hindi naaresto, tulad ng malalapit na kaibigang sina Pepito Deheran, Rolando Castro at Lito Cabrera na natutulog sa ari-arian ni Cabrera sa Sapang Bato, Angeles nang sila ay salakayin, dakpin, at pahirapan ng mga puwersa ng milisya ng Civilian Home Defense Force ni Marcos matapos silang lumahok sa kilusang protesta na nagmula sa [[pagpatay kay Ninoy Aquino|pagpatay]] sa pinuno ng oposisyon na si [[Ninoy Aquino]]. Nagtagumpay si Deheran na makatakas nang buhay sa pagsubok at dinala sa ospital, ngunit sinaksak ng hindi kilalang salarin sa kanyang sariling kama sa ospital.<ref>{{Cite web |title=Martyrs & Heroes: Deheran, Pepito |url=https://bantayogngmgabayani.org/bayani/pepito-deheran/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329051738/https://bantayogngmgabayani.org/bayani/pepito-deheran/ |archive-date=March 29, 2024 |access-date=March 29, 2024 |website=Bantayo2>Website=8|date ng mga Bayani2 Jennifer Cariño, ang magkakapatid na Palabay, Macli-ing Dulag, Castro, Cabrera, at Deheran ay pararangalan sa paglaon sa pagkakaroon ng kanilang mga pangalang nakasulat sa dingding ng alaala ng Pilipinas' [[Bantayog ng mga Bayani]], na nagpaparangal sa mga martir at bayaning naglakas-loob na lumaban sa diktadura.<ref>{{Cite book |last1=Malay |first1=Carolina S. |title=Ang mamatay nang dahil sa 'yo: Heroes and martyrs of the dictatorship in the.-98 volume 2 |last2=Rodriguez |first2=Ma Cristina V. |date=2016 |publisher=National Historical Commission of the Philippines |isbn=978-971-538-304-2 |location=Ermita, Manila, Philippines}}</ref> ==== 1980 Assassination of Congressman Lingad ==== [[Jose B. Lingad]], Congressman for [[Pampanga's 1st congressional district]], had been one of the first to be detained upon the declaration of Martial Law, but was released after three months.<ref name="BantayogProfileLingad">{{Cite web |date=2023-06-12 |title=Martyrs & Heroes: Jose Lingad |url=https://bantayogngmgabayani.org/bayani/jose-lingad/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250306214205/https://bantayogngmgabayani.org/bayani/jose-lingad/ |archive-date=March 6, 2025 |access-date=2025-06-07 |website=Bantayog ng mga Bayani |language=en-US}}</ref> He retired to his farm after that, but was later convinced by Benigno Aquino Jr. to run for the governorship of Pampanga in the [[1980 Philippine local elections|January 1980 Philippine local elections]].<ref name="BantayogProfileLingad"/> Lingad lost the election to the Marcos administration's candidate, but filed a protest, which was still ongoing when Lingad was assassinated in December 1980 at a gasoline station in barangay San Agustin, [[San Fernando, Pampanga]].<ref>{{cite web |title=An Opposition Filipino Politician Shot to Death at Gasoline Station |url=https://www.nytimes.com/1980/12/17/archives/an-opposition-filipino-politician-shot-to-death-at-gasoline-station.html |date=17 December 1980 |website=The New York Times |access-date=30 October 2022}}</ref> His assassin, a former sargeant in the [[Philippine Constabulary]], was himself killed in a mysterious car accident before he could reveal who had ordered the killing.<ref name=hhenares>{{cite news|last=Henares|first=Hilarion|title=Joe Lingad, the planting of a seed|newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=December 26, 1988|url =https://philippinefolio.com/list-of-books/book-24-salvation-and-damnation/7/|archive-url =https://web.archive.org/web/20190207210036/http://philippinefolio.com/list-of-books/book-24-salvation-and-damnation/7/|url-status =usurped|archive-date =February 7, 2019|access-date=October 30, 2007}}</ref> === Noong panahon ng Rebolusyong People Power === {{main|Rebolusyong People Power}} ==== Ang barikada ng Bamban ==== Ang Gitnang Luzon ay gumanap ng mahalagang papel noong panahon ng Rebolusyong People Power dahil sa kalapitan nito sa Kabisera at sa pagiging tahanan nito ng iba't ibang Base ng Sandatahang Lakas ng Pilipinas at Estados Unidos. Sa isang kapansin-pansing insidente sa Pampanga, hinarangan ng 20,000 katao ang Tulay ng Bamban noong Pebrero 25 upang pigilan ang mga puwersang loyalista mula sa 5th Infantry Division ng Hukbong Katihan sa Tarlac na makadaan patungong Maynila, sa isang pangyayaring nakilala bilang "barrier ng Bamban."<ref name="Lacorte2022">{{Cite web|url=https://newsinfo.inquirer.net/1559655/people-power-did-not-just-happen-at-edsa|title=Hindi basta-basta nangyari ang People Power sa Edsa|first=Germelina|last=Lacorte|date=Pebrero 25, 2022|website=INQUIRER.net}}</ref> ==== Ang pagtakas ng mga Marcos ==== Ang [[Clark Air Base]] ay gumanap din ng mahalagang papel sa pagpapatalsik sa mga Marcos, dahil sila ay inilipad patungong Clark pagkatapos tumakas mula sa Malacañang at doon sila sumakay sa eroplanong ibinigay ng U.S. na naghatid sa kanila sa Hawaii.<ref name="Bonner1987"/><ref name="AmBoy1999">{{Banggitin ang aklat |last=Hamilton-Paterson |first=James |title=America's boy: a century of colonialism in the Philippines |date=1999 |publisher=H. Holt |isbn=978-0-8050-6118-5 |edition=1st American |location=New York}}</ref> === Pagputok ng Bundok Pinatubo at pagsasara ng Clark Air Base === {{main|Pagputok ng Bundok Pinatubo noong 1991|Clark Air Base}} Kabilang sa mga pangunahing pangyayaring naganap sa Pampanga pagkatapos ng [[Rebolusyong People Power]] ang pagsabog ng Bundok Pinatubo at ang pagtatapos ng Bases Treaty ng Pilipinas sa Estados Unidos, na nagresulta sa pagsasara ng Clark Air Base at kalaunan ay paglikha ng [[Clark Freeport at Special Economic Zone]]. Ang pagsabog ng [[Bundok Pinatubo]] noong Hunyo 15, 1991 ay nagdulot ng malaking pagkawala ng tirahan ng mga tao dahil sa paglubog ng mga bayan at nayon dahil sa malawakang pagbaha [[lahar]]. Ito ay humantong sa malawakang pagsulong sa paghahanda para sa sakuna sa gobyerno. Pinabilis din nito ang pagsasara ng Clark Air Base, na magsasara bilang resulta ng desisyon ng Senado ng Pilipinas noong Nobyembre 1991 na huwag i-renew ang Bases Treaty ng Pilipinas sa Estados Unidos.<ref name=NYTimes1991-09-16/> === Paglikha ng Clark Freeport at Special Economic Zone === {{main|Clark Freeport at Special Economic Zone}} Nasaksihan noong 1992 ang paglagda sa Bases Conversion and Development Act (Republic Act 7227 ser. 1992), na nagbigay-daan sa Pangulo na maglabas ng isang atas na nagko-convert sa reserbasyon ng militar sa lugar ng Clark na sumasaklaw sa [[Lungsod ng Angeles]], [[Mabalacat]], at [[Porac]], Pampanga at [[Capas]], [[Tarlac]] tungo sa isang special economic zone. Nilikha rin ng batas ang [[Bases Conversion and Development Authority]] (BCDA) upang mapadali ang proseso ng conversion.<ref>{{cite web|title=Republic Act 7227: Bases Conversion and Development Act of 1992|url=http://www.chanrobles.com/republicactno7227.html#.WwZbA-6FPIU|publisher=Congress of the Philippines|access-date=24 Mayo 2018|date=13 Marso 1992}}</ref> Inilabas ni Pangulong [[Fidel Ramos]] ang Proclamation No. 163 noong Abril 3, 1993, na lumilikha ng Clark Special Economic Zone (CSEZ) at inilipat ang pangangasiwa ng lugar sa BCDA. Kasama sa proklamasyon ang [[Clark Air Base]] at mga bahagi ng mga ibinalik na baseland ng Clark na hindi nakalaan para sa paggamit ng militar sa CSEZ.<ref name="proc1035">{{cite web|title=Proclamation No. 1035, s. 2006|url=http://www.officialgazette.gov.ph/2006/03/10/proclamation-no-1035-s-2006/|publisher=Opisyal na Pahayagan ng Republika ng Pilipinas|access-date=24 Mayo 2018|date=10 Marso 2006|archive-date=Abril 19, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230419193332/http://www.officialgazette.gov.ph/2006/03/10/proclamation-no-1035-s-2006/|url-status=live}}</ref> Noong Hunyo 14, 1996, pinalawak ang CSEZ sa pamamagitan ng pagdaragdag ng lugar ng Sacobia, na kinabibilangan ng mga lupain mula sa [[Mabalacat]], Pampanga at [[Bamban, Tarlac]], sa pamamagitan ng Proklamasyon ni Ramos. Blg. 805.<ref name="proc1035"/> Ang lugar ng Clark Air Base ay kalaunan ay idineklara bilang isang Freeport Zone at inihiwalay mula sa special economic zone sa pamamagitan ng Republic Act 9400 ng 2007<ref name="repa9400">{{cite web|title=Republic Act 9400|url=https://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra2007/ra_9400_2007.html|publisher=Kongreso ng Pilipinas|access-date=24 Mayo 2018|date=20 Marso 2007|archive-date=Abril 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415224709/https://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra2007/ra_9400_2007.html|url-status=dead}}</ref> Simula noon, ang Freeport Zone at ang Clark Special Economic Zone ay itinuring na magkahiwalay na lugar ngunit sama-sama silang tinutukoy bilang "Clark Freeport at Special Economic Zone". === Kontemporaryo === Noong 2010, isang Kapampangan, si [[Benigno Aquino III]], anak ng dating Pangulong [[Corazon Aquino]], ang nahalal bilang pangulo.{{citation needed|date=Marso 2024}} Noong Abril 22, 2019, ang probinsya ay nagtamo ng matinding pinsala dahil sa [[2019 Luzon earthquake|6.1 magnitude na lindol]] na nagmula sa [[Zambales]] at ang pinakanaapektuhan ng lindol dahil sa ang probinsya ay nasa malambot na sediment at [[alluvial]] na lupa.<ref name=quake005>{{cite news|title=Bakit mas naapektuhan ng lindol ang Pampanga kaysa sa epicenter ng Zambales?|url=https://www.abs-cbn.com/news/04/23/19/why-was-pampanga-worse-hit-by-quake-than-zambales-epicenter|access-date=Abril 23, 2019|work=ABS-CBN Balita|archive-date=Abril 23, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423063514/https://news.abs-cbn.com/news/04/23/19/why-was-pampanga-worse-hit-by-quake-than-zambales-epicenter|url-status=live}}</ref> Ilang istruktura sa probinsya ang napinsala ng lindol, kabilang ang isang 4-palapag na supermarket sa Porac, ang arko sa hangganan ng [[Bataan]]-Pampanga at ang pangunahing terminal ng [[Clark International Airport]], pati na rin ang mga lumang simbahan sa [[Lubao, Pampanga|Lubao]] at [[Porac, Pampanga|Porac]], kung saan gumuho ang toreng bato ng [[Santa Catalina de Alejandria Church (Porac)|Santa Catalina de Alejandria Church]] noong ika-19 na siglo.<ref>{{cite balita|url=https://www.abs-cbn.com/news/04/22/19/look-quake-damages-church-other-structures-in-pampanga|title=TINGNAN: Pinsala ng lindol ang simbahan at iba pang istruktura sa Pampanga|publisher=[[ABS-CBN News]]|date=Abril 22, 2019|access-date=Abril 24, 2019|archive-date=Abril 22, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422114929/https://news.abs-cbn.com/news/04/22/19/look-quake-damages-church-other-structures-in-pampanga|url-status=live}}</ref> == Heograpiya == === Pampolitika === [[File:Ph fil pampanga.png|thumb|Mapang pampolitika ng Pampanga|280px]] Nahahati ang Pampanga sa 19 [[Munisipalidad ng Pilipinas|mga munisipalidad]] at 2 [[Mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. Bagamat kasali ang [[Lungsod ng Angeles]] sa probinsya ng Pampanga, hindi siya kabilang sa pamahalaang panlalawigan nito. ==== Mataas na urbanisadong lungsod ==== * [[Lungsod ng Angeles]] ==== Mga lungsod ==== * [[Lungsod ng San Fernando, Pampanga|Lungsod ng San Fernando]] * [[Lungsod ng Mabalacat]] ==== Mga bayan ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Apalit, Pampanga|Apalit]] * [[Arayat, Pampanga|Arayat]] * [[Bacolor, Pampanga|Bacolor]] * [[Candaba, Pampanga|Candaba]] * [[Floridablanca, Pampanga|Floridablanca]] * [[Guagua, Pampanga|Guagua]] * [[Lubao, Pampanga|Lubao]] * [[Macabebe, Pampanga|Macabebe]] * [[Magalang, Pampanga|Magalang]] * [[Masantol, Pampanga|Masantol]] </td><td valign="top"> * [[Mexico, Pampanga|Mexico]] * [[Minalin, Pampanga|Minalin]] * [[Porac, Pampanga|Porac]] * [[San Luis, Pampanga|San Luis]] * [[San Simon, Pampanga|San Simon]] * [[Santa Ana, Pampanga|Santa Ana]] * [[Santa Rita, Pampanga|Santa Rita]] * [[Santo Tomas, Pampanga|Santo Tomas]] * [[Sasmuan, Pampanga|Sasmuan]] </td></tr></table> ===Pisikal=== ====Lupain==== May kabuuang 2,180.68 kilometro kwadradong sakop na lupa ang lalawigan. Pangkahalatang patag ang buong lalawigan na may natatanging bundok, ang [[Bundok Arayat]], at ang tanyag na [[Ilog Pampanga]]. Sa mga bayan nito, ang bayan ng Porac ang may pinakamalaking sakop na lupa na may 343.12&nbsp;km kwadrado; Pangalawa ang Candaba at ikatlo ang bayan ng Lubao. Mabibilang na ngayon ang candaba bilang isang tanyag na bayan ng pampanga dahil marami na ang nakakakilala dito sa ngayon ====Klima==== May dalawang natatanging klima ang lalawigan ng Pampanga, tag-ulan at tag-araw. Kadalasang tag-ulan pagsimula ng Mayo hanggang Oktubre, samantalang tag-araw sa mga nalalabing buwan. Ang pinakamainit na panahon ay tuwing Marso at Abril, samantalang pinakamalamig naman mula Disyembre hanggang Pebrero. ==Ekonomiya== Pagsasaka at pangingisda ang dalawang pangunahing industriya sa lalawigan. Bigas, mais, tubo, at tilapya ang mga pangunahing produkto ng lalawigan. Karagdagan sa pagsasaka at pangingisda, ang lalawigan ay mayroon din lumalaking industriya sa paglililok, paggawa ng mga kasangkapan, gitara at iba pang bagay na yari sa kamay. Tuwing panahon ng kapaskuhan, ang lalawigan ng Pampanga ay nagiging sentro ng pagawaan ng "parol". Tanyag ang lalawigan sa pagluluto. Kilala ang [[mga Kapampangan]] sa kanilang husay sa paggawa ng mga bagong uri ng pagkain, mula sa pinakapayak na ulam hanggang sa kakaiba. Ang ''Pampanga's Best'' at ''Mekeni Food'' ay ilan lamang sa mga kompanyang Kapampangan na gumagawa ng mga tocino, tapa at longganisa. == Mga kilalang tao == ===Sa loob ng hurisdiksyon ng lalawigan=== ==== Mga pambansang bayani at makasaysayang personalidad ==== {{Div col|colwidth=30em}} * [[José Alejandrino]] - ipinanganak sa [[Arayat, Pampanga|Arayat]], Philippine Revolutionary General at dating senador. * [[Mamerto Natividad]] - ipinanganak sa [[Bacolor]], Philippine Revolutionary General. * [[Servillano Aquino]] - Philippine Revolutionary General at miyembro ng [[Malolos Congress]] para sa [[Samar's at-large congressional district|Samar]] * [[Nicolasa Dayrit Panlilio]] - Filipina [[non-combatant]] sa [[Philippine–American War]] na kilala sa pagtulong sa paglilingkod sa mga maysakit at sugatang Pilipinong mandirigma. * [[Práxedes Fajardo]] – [[Filipinos|Filipina]] rebolusyonaryo at pinuno ng Pampangan section ng [[Philippine Red Cross]] noong antikolonyal na armadong pakikibaka laban sa [[Philippine Revolution|Spain]] at sa [[Philippine–American War|Estados Unidos]]. * [[José Abad Santos]] – ipinanganak sa [[San Fernando, Pampanga]], ang ika-5 punong mahistrado ng [[Korte Suprema ng Pilipinas]]. * [[Pedro Abad Santos]] – isang dating assemblyman at tagapagtatag ng [[Socialist Party of the Philippines|Aguman ding Talapagobra ning Pilipinas]]. * [[Luis Taruc]] – pinuno ng grupong [[Hukbalahap]] (mula sa ''Hukbong Bayan Laban sa Hapon'') sa pagitan ng 1942 at 1950.<ref name=Taruc>Taruc, L., 1967, ''He Who Rides the Tiger'', London: Geoffrey Chapman Ltd.|</ref>}{} * [[Casto Alejandrino]] – pinunong magsasaka at kumander ng [[Hukbalahap]]. * [[Vivencio Cuyugan]] – dating alkalde ng [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]], at isa sa mga nagtatag ng grupong gerilya [[Hukbalahap]] * [[Kumander Liwayway|Remedios Gomez-Paraiso]] – kilala bilang ''Kumander Liwayway'', isang kilalang kumander ng [[Hukbalahap]]. {{div col end}} ====Pulitika at pamahalaan==== {{Div col|colwidth=30em}} * [[Diosdado Pangan Macapagal]] – ika-9 na pangulo ng Republika ng Pilipinas at tubong [[Lubao, Pampanga]]. * [[Gloria Macapagal Arroyo]] – ika-14 na pangulo ng Republika ng Pilipinas. Siya ay anak ng ika-9 na pangulo ng Republika [[Diosdado Macapagal]]. * [[Rogelio dela Rosa]] – dating [[senador ng Pilipinas]] at artista, tubong [[Lubao, Pampanga]]. * [[Pablo Ángeles y David]] – dating [[senador ng Pilipinas]] at dating [[Gobernador ng Pampanga]] * [[Sotero Baluyut]] – dating [[senador ng Pilipinas]] at dating [[Gobernador ng Pampanga]] *[[Antonio Villa-Real]] – Ika-25 [[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines]] *[[Vicente Abad Santos]] – Ika-96 [[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines]], ika-39 [[Secretary of Justice (Philippines)|Secretary of the Department of Justice]] * [[Amando Tetangco Jr.]] – ipinanganak sa [[Apalit]], Pampanga ay isang Pilipinong bangkero, na nagsilbing ikatlong Gobernador ng [[Bangko Sentral ng Pilipinas]] (BSP). Siya ang unang gobernador ng BSP na nagsilbi ng dalawang termino. * [[Jose B. Lingad]] – dating [[Governor ng Pampanga]] at ika-15 [[Secretary of Labor and Employment (Philippines)|Secretary of the Department of the Labor and Employment]], tubong [[Lubao, Pampanga]]. * [[Francisco Tongio Liongson]] - medikal na doktor at politiko. * [[Pedro Tongio Liongson]] – abogado, hukom, at politiko; ipinanganak noong Enero 31, 1865, sa Villa de Bacolor, Pampanga. * [[Eddie Panlilio]] – ipinanganak sa [[Minalin, Pampanga]], ang unang paring Pilipino na nahalal na gobernador sa kasaysayan ng Pilipinas. * [[Satur Ocampo]] - politiko, aktibista, mamamahayag, at manunulat. Dating Kagawad ng [[Philippine House of Representatives]] para sa [[Bayan Muna]] Partylist * [[Oscar Albayalde]] – Isang pulis, dating hepe ng Philippine National Police at dating direktor ng National Capital Police Office, ipinanganak sa San Fernando. *[[Mercedes Arrastia-Tuason]] – [[Philippine]] [[diplomat]] at dating [[embahador]] sa [[Holy See]] * [[Oscar Samson Rodriguez]] - politiko at abogado. Naglingkod siya bilang alkalde ng San Fernando, Pampanga sa Pilipinas mula 2004 hanggang sa kanyang ikatlong termino noong 2013. * [[Rey Aquino]] - politiko at surgeon na siyang huling municipal Mayor ng San Fernando at ang unang Alkalde nito noong ito ay naging lungsod. * [[Edwin Santiago]] - politiko at propesyonal na inhinyero ng makina na nagsilbing alkalde ng Lungsod ng San Fernando, Pampanga mula 2013 hanggang 2022. * [[Lito Lapid]] - aktor, politiko at senador (2004–2016; 2019–kasalukuyan) * [[Yeng Guiao]] - head coach ng basketball, politiko, komentarista at komisyoner ng palakasan. Siya rin ang Bise Gobernador ng Lalawigan ng Pampanga mula 2004 hanggang 2013 at kongresista, na kumakatawan sa Unang Distrito ng Pampanga mula 2013 hanggang 2016. {{div col end}} ====Culinary Arts==== {{Div col|colwidth=30em}} *[[Lucia Cunanan]] – [[restaurant|restaurateur]] na kilala sa pag-imbento o kahit man lang muling pag-imbento ng [[sisig]], isang tanyag na [[Kapampangan people|Kapampangan]] na pagkain sa Pilipinas at [[Filipino diaspora|Filipino diasporas sa buong mundo]].<ref>{{cite news|title='Sisig Queen' pinatay|url=http://www.gmanetwork.com/news/news/regions/89798/update-sisig-queen-murdered/story/|accessdate=March 31, 2018|agency=Sun.Star Pampanga|publisher=GMA News|date=April 17, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180331081210/http://www.gmanetwork.com/news/news/regions/89798/update-sisig-queen-murdered/story/|archivedate=Marso 31, 2018}}</ref><ref name=pdi>{{cite news |author=Tonette Orejas |title=Babaeng lumikha ng katutubong ulam, pinatay sa Pampanga |url=http://newsinfo.inquirer.net/topstories/topstories/view/20080416-130715/Babaeng-lumikha-ng-katutubong-ulam-pinatay-sa-Pampanga-home |publisher=Philippine Daily Inquirer |date=Abril 16, 2008 |accessdate=Abril 16, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831015519/http://newsinfo.inquirer.net/topstories/topstories/view/20080416-130715/Woman-who-created-native-dish-slay-in-Pampanga-home |archive-date=Agosto 31, 2013 |url-status=dead }}</ref><ref name=gma>{{cite news |title=Reyna ng Sisig ni RP, natagpuang patay sa bahay sa Pampanga |url=http://www.gmanews.tv/story/89628/RPs-sisig-queen-found-dead-in-Pampanga-home |publisher=GMANews.TV |date=Abril 16, 2008 |accessdate=Abril 16, 2008 |archive-date=Agosto 23, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110823101807/http://www.gmanews.tv/story/89628/RPs-sisig-queen-found-dead-in-Pampanga-home |url-status=live }}</ref><ref name=sunstar>{{cite news |title='Reyna ng Sisig' pinaslang |url=http://www.sunstar.com.ph/static/pam/2008/04/17/news/.sisig.queen.murdered.html |publisher=Sun Star Pampanga |date=Abril 17, 2008 |accessdate=Abril 18, 2008 |archive-date=Abril 21, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080421180301/http://www.sunstar.com.ph/static/pam/2008/04/17/news/.sisig.queen.murdered.html |url-status=live }}</ref> *[[Larry Cruz]] – restaurateur na nagtatag ng LJC Restaurant Group, na nagpapatakbo ng ilang restawran sa Pilipinas.<ref>{{Banggitin web|date=Marso 12, 2008|title=The Manila Times Internet Edition {{!}} OPINYON > Isang mapaminsalang pang-abala|website=[[The Manila Times]] |url=http://www.manilatimes.net/national/2008/feb/06/yehey/opinion/20080206opi1.html|access-date=Oktubre 31, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20080312003736/http://www.manilatimes.net/national/2008/feb/06/yehey/opinion/20080206opi1.html|archive-date=Marso 12, 2008}}</ref> Kabilang sa mga restawran sa nasabing grupo ang ''Café Adriatico'', ''Cafe Havana'', ''Bistro Remedios'', at ''Abe'', na ipinangalan sa kanyang ama, ang manunulat na si E. Aguilar Cruz.<ref name=mt2>{{cite news|author=Larry Cruz |title=Ang Aking Ina na si Fely J |url=http://www.manilatimes.net/national/2007/may/13/yehey/weekend/20070513week2.html |publisher=Manila Times |date=May 13, 2007 |accessdate=Abril 16, 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081005233036/http://www.manilatimes.net/national/2007/may/13/yehey/weekend/20070513week2.html |archivedate=Oktubre 5, 2008 }}</ref> {{div col end}} ====Journalism and Media==== {{Div col|colwidth=30em}} *[[Amando G. Dayrit]] – pre-war columnist and journalist * [[Orly Punzalan]] – a veteran radio-TV broadcaster and former president of [[Intercontinental Broadcasting Corporation]] (IBC-13), born and raised in [[Apalit]]. *[[Kristine Johnson]] – Filipino-American co-anchor at [[WCBS-TV]], born in Clark Air Base.<ref>{{cite web |url=http://www.carouselpinoy.com/hoy.html |title=Hoy! Pinoy Ako! |website=Carouselpinoy.com |access-date=September 10, 2016 |archive-date=June 29, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090629231916/http://www.carouselpinoy.com/hoy.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://wcbstv.com/bios/WCBS.WCBS.TV.9.8557.html |title=WCBSTV.com - Kristine Johnson |access-date=July 14, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615164838/http://wcbstv.com/bios/WCBS.WCBS.TV.9.8557.html |archive-date=June 15, 2008 }}</ref> *[[Ivan Mayrina]] – broadcaster, journalist, reporter and news anchor. * [[Jay Sonza]] - blogger and a former newscaster and talk show host. * [[Kara David]] - journalist, host, professor, and educational administrator. * [[Randy David]] – sociologist, public intellectual, and board of directors of the [[Mass media in the Philippines|Philippine]] [[media conglomerate]] [[ABS-CBN Corporation]]. {{div col end}} ====Panitikan at sining==== {{Div col|colwidth=30em}} * [[Aurelio Tolentino]] – orihinal na miyembro ng Katipunan at nasyonalistang mandudula, ipinanganak sa Guagua. * Julian Manansala – tagapagtatag at direktor ng studio ng pelikula. Tinaguriang "Ama ng mga Pelikulang Nasyonalista ng Pilipinas". * [[Vicente Manansala]] – [[Pambansang Artista ng Pilipinas]] para sa Sining Biswal – Pagpipinta, katutubo ng [[Macabebe]]. * [[Angela Manalang-Gloria]] - pioneer na makata ng Pilipinas na sumulat sa Ingles, ipinanganak sa [[Guagua]]. * [[Zoilo Galang]] - kinikilala bilang isa sa mga nangungunang manunulat na Pilipino na gumamit ng wikang Ingles.<ref name="likhaan">{{cite web |title=Galang, Zoilo |url=https://panitikan.ph/2014/06/06/zoilo-galang/ |website=Panitikan Philippine Literature Portal |publisher=UP Institute of Creative Writing |access-date=Abril 20, 2019 |date=Hunyo 6, 2014 |language=fil |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420042411/https://panitikan.ph/2014/06/06/zoilo-galang/ |url-status=live }}</ref> Siya ang [[may-akda]] ng unang [[Philippines|Philippine]] [[nobela]] na isinulat sa wikang Ingles, ''[[A Child of Sorrow]]'', na inilathala noong 1921. * [[Zoilo Hilario]] - makata, mandudula, abogado, politiko at lingguwista. * [[Galo Ocampo]] – modernistang pintor * [[Francisco Alonso Liongson]] – mandudula. Ipinanganak noong Hulyo 1, 1896, sa Villa de Bacolor, Pampanga. *[[Norma Belleza]] – pintor * [[Danton Remoto]] – manunulat * [[Fernando Ocampo]] - arkitekto at inhinyero sibil {{div col end}} ====Agham==== * Alfredo C. Santos – [[National Scientist of the Philippines]] para sa Physical Chemistry, mula sa [[Santo Tomas, Pampanga]] * [[Norman King (Aeta)|Norman King]] – kauna-unahang Aeta na nagtapos ng [[University of the Philippines Manila]], na nakakuha ng Bachelor Science of Behavioral Science;<ref name=":02">{{Cite web |last=Orejas |first=Tonette |date=2017-07-02 |title=Unang tribes na Aetaserve sa Aeta |url=https://newsinfo.inquirer.net/910248/first-aeta-up-grad-vows-to-serve-pinatubo-tribes |access-date=2026-01-16 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> siya ay taga Pampanga ====Mga pinuno ng relihiyon==== {{Div col|colwidth=30em}} * Si Francisco Baluyot – ipinanganak sa [[Guagua, Pampanga]] ay nakabasag ng mga hadlang sa pamamagitan ng pagiging unang kilalang indio priest, na, sa ordinasyon noong 1698, ay itinalaga sa archdiocese ng Cebu. * [[Rufino Jiao Santos]] – ipinanganak sa [[Guagua, Pampanga]], [[Arsobispo ng Maynila]] mula 1953 hanggang 1973. Ang unang Filipino Cardinal. * [[Pablo Virgilio David]] – ipinanganak sa Betis, [[Guagua, Pampanga]], Obispo ng [[Roman Catholic Diocese of Kalookan]], Ikasampung Filipino Cardinal. * [[Pedro Paulo Santos]] – isinilang sa [[Porac, Pampanga]], Unang Kura Paroko ng [[Calulut]], itinalaga bilang Kura Paroko ng [[Angeles City]], hinirang bilang obispo ng [[Nueva Caceres]] noong 1938 noon bilang unang arsobispo nito noong 1951. * [[Florentino Lavarias]] – ipinanganak sa [[Mabalacat, Pampanga]], Arsobispo ng [[Roman Catholic Archdiocese of San Fernando]] at dating ika-apat na Obispo ng Diyosesis ng Iba, Zambales * [[Honesto Ongtioco]] – ipinanganak sa [[San Fernando, Pampanga]], pangalawang obispo ng [[Roman Catholic Diocese of Balanga|Balanga]] mula Abril 8, 1998 hanggang Agosto 28, 2003, at unang Obispo ng [[Roman Catholic Diocese of Cubao|Cubao]] mula Agosto 20,038, Disyembre 2038, 2024 * [[Paciano Aniceto]] – ipinanganak sa [[Santa Ana, Pampanga]], Archbishop Emeritus [[Roman Catholic Archdiocese of San Fernando]] at dating pangalawang Obispo ng Diyosesis ng Iba, Zambales * [[Roberto Mallari]] – ipinanganak sa [[Macabebe, Pampanga]], Obispo ng [[Roman Catholic Diocese of San Jose sa Nueva Ecija]] * [[Victor Ocampo]] – ipinanganak sa [[Angeles, Pampanga]], Obispo ng [[Roman Catholic Diocese of Gumaca]] * [[Crisostomo Yalung]] – ipinanganak sa [[Angeles, Pampanga]], Bishop Emeritus ng [[Roman Catholic Diocese of Antipolo]], Retired noong 2002 * [[Martha de San Bernardo]] – ika-17 siglo [[Colettine Poor Clares|Colettine Poor Clare]] na unang [[Filipino] mga tao|Pilipino]] na babae upang maging isang Romano Katoliko [[madre]]; naglingkod siya sa Macao.<ref name=Pascual>[http://www.abs-cbnnews.com/storypage.aspx?StoryId=77778 Pascual Jr., Federico D. Religious Firsts, Postscript, ABS-CBN Interactive, ABS-CBNNews.com, Marso 06, 2007], kinuha noong: Hunyo 23, 2007 {{webarchive|url=https://archive.today/20070709212017/http://www.abs-cbnnews.com/storypage.aspx?StoryId=77778 |date=Hulyo 9, 2007 }}</ref> * [[Eliseo Soriano]] – televangelist ng [[Ang Dating Daan]] at ang Pangkalahatang Lingkod ng [[Members Church of God International]] na ang pangunahing punong-tanggapan nito ay matatagpuan sa [[Apalit, Pampanga]]. * [[Apollo Quiboloy|Apollo C. Quiboloy]] – ipinanganak sa [[Lungsod ng Davao]] sa mga magulang na Kapampangan mula sa [[Lubao]], Pampanga. Tagapagtatag ng isang Kristiyanong grupong relihiyoso na tinatawag na [[Kaharian ni Hesukristo (simbahan)|Kaharian ni Hesukristo]] noong 1985. Ipinahayag ang kanyang sarili bilang "Hinirang na Anak ng Diyos", ginugol niya ang kanyang pagkabata sa probinsya ng kanyang mga magulang bago bumalik sa Davao. {{div col end}} ====Libangan==== {{Div col|colwidth=30em}} * [[Jaime dela Rosa]] – isang matinee idol noong 1950s ng [[Lubao, Pampanga]]. * [[Brillante Mendoza]] – direktor ng pelikulang Pilipino mula sa [[San Fernando, Pampanga]]. * [[Carlo J. Caparas]] {{ndash}} direktor ng pelikulang Pilipino * [[Jason Paul Laxamana]] – direktor at manunulat ng pelikulang Pilipino * [[Petersen Vargas]] – direktor at manunulat ng pelikulang Pilipino * [[Lea Salonga]] – mang-aawit at aktres, gumugol ng unang anim na taon ng kanyang pagkabata sa Angeles bago lumipat sa Maynila. * [[Pepe Smith]] – mang-aawit at miyembro ng [[Juan de la Cruz Band]] * [[Sheena Halili]] – modelo at aktres mula sa San Fernando. * [[Vanessa Minnillo]] – Amerikanong personalidad sa telebisyon na ipinanganak sa Clark Air Base, Angeles, at lumaki sa US. * Allan Pineda Lindo, kilala rin bilang [[apl.de.ap]] – founding member ng [[The Black Eyed Peas]], ipinanganak sa [[Sapang Bato]], Angeles. * [[Donita Rose]] – Pilipino-Amerikanong aktres, nanirahan sa [[Angeles City]] nang ilang taon. * [[Kelsey Merritt]] – Pilipino-Amerikanong modelo na kilala bilang unang babaeng may lahing Pilipino na lumabas sa Victoria's Secret Fashion Show at lumabas sa mga pahina ng Sports Illustrated Swimsuit Issue. * [[Ritz Azul]] - dramatic actress. * [[Baron Geisler]] - aktor. * [[Hermes Bautista]] - aktor. * [[Joey Marquez]] - dating politiko, komedyanteng aktor. * [[Mika Salamanca]] - aktres, mang-aawit, at influencer sa social media na naging Big Winner (kasama ang kanyang duo na si [[Brent Manalo]]) sa [[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition]]. {{div col end}} ====Paglalaban==== {{Div col|colwidth=30em}} * [[Melanie Marquez]] – kinoronahan bilang [[Miss International 1979]]. * [[Binibining Pilipinas 2003|Carla Balingit]] - kinoronahan bilang Binibining Pilipinas - Universe 2003. * [[Laura Marie Dunlap]] - kinoronahan bilang [[Miss Philippines Earth]] 2003. * [[Angela Fernando]] - kinoronahan bilang Miss Eco Tourism Philippines 2010 * [[Ann Colis]] – kinoronahan bilang [[Miss Globe]] 2015. * [[Emma Tiglao]] – kinoronahan bilang [[Miss Grand International 2025]]. * [[Michelle Dee]] – kinoronahan bilang [[Miss World Philippines 2019]]. * [[Francesca Taruc]] - kinoronahan bilang [[Pilipinas sa mga patimpalak ng kagandahan|Miss Tourism World Intercontinental 2019]] {{div col end}} * [[Cyrille Payumo]] - [[Miss Charm 2025]] Top 20, at kinoronahan bilang Miss Tourism International 2019. * [[Jasmin Bungay]] - Binibining Pilipinas, Globe 2024. ====Palakasan==== {{Div col|colwidth=30em}} * [[Efren "Bata" Reyes]] – manlalaro ng bilyar mula sa Angeles. * [[Ato Agustin]] – Filipino professional basketball player and coach, from Lubao, Pampanga. * [[Jayson Castro]] – Filipino professional basketball player mula sa Guagua, Pampanga. * [[Japeth Aguilar]] – Filipino professional basketball player from Sasmuan, Pampanga. * [[Arwind Santos]] – Filipino professional basketball player from Lubao, Pampanga. * [[Calvin Abueva]] – Filipino professional basketball player mula sa Angeles. * [[Justine Baltazar]] – Filipino professional basketball player from Mabalacat, Pampanga. * [[Ian Sangalang]] - Filipino professional basketball player from Lubao, Pampanga * [[Michael Miranda]] - Filipino professional basketball player mula sa Santa, Ana, Pampanga. * [[Russel Escoto]] - Filipino professional basketball player mula sa Angeles. * [[Norman Gonzales]] - Filipino professional basketball player from Magalang. * [[JC Intal]] - Filipino professional basketball player mula sa Minalin, Pampanga. * [[Mark Macapagal]] - Filipino professional basketball player mula sa Macabebe, Pampanga. * [[Victonara Galang]] – Filipino volleyball athlete from Angeles. * [[Diana Mae Carlos]] – Filipino volleyball athlete from Lubao, Pampanga. * [[Donald Geisler]] - atleta ng taekwondo. == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Pampanga}} {{Gitnang Luzon}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] [[Kategorya:Pampanga|*]] i1hbvfu4ezxl7oz51luzjlkgwnshimd 0 11197 2214249 2213256 2026-07-03T01:52:22Z ~2026-37993-63 163599 Kinansela ang pagbabagong 2213256 ni [[Special:Contributions/Garvingarvin333|Garvingarvin333]] ([[User talk:Garvingarvin333|Usapan]]) 2214249 wikitext text/x-wiki {{Refimprove|date=Enero 2019}} {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Dakbayan sa Sugbo | sealfile = Ph seal cebucity.gif | image = Cebu Business Park and IT Park skyline, Kamputhaw (Cebu City; 09-07-2022).jpg | imagesize = | image_caption = Ang Lungsod ng Cebu ng Business Park ika Setyembre 2022 | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | caption = Mapa ng [[Lalawigan ng Cebu|Cebu]] na ipinapakita ang lokasyon ng Lungsod ng Cebu | province = [[Lalawigan ng Cebu|Cebu]] (kapital) | districts = Una at ikalawang distrito ng Lungsod ng Cebu | founded = [[1565]] | barangays = 80 | class = Unang klaseng lungsod; mataas sa pagiging urbanisado | mayor = | cityhood = [[Pebrero 24]], [[1937]] | areakm2 = 280.2 | population_as_of = 2000 | population_total = 718821 | latd = 10| latm =17 | lats = | latNS = N | longd = 123| longm = 54| longs = | longEW = E | website = [http://www.cebucity.gov.ph www.cebucity.gov.ph] }} Ang '''Lungsod ng Cebu''' (Cebuano/Bisaya: Dakbayan sa Sugbo, Ingles:Cebu city, Español:Ciudad de Cebú) ay ang pinakamalaking siyudad at kabisera ng lalawigan ng [[Lalawigan ng Cebu|Cebu]] sa [[Pilipinas]] at ang ikalawang pinakamahalagang [[Kalakhang Cebu|sentrong urbano]] ng bansa. Matatagpuan ang [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]] sa [[Cebu (pulo)|pulo ng Cebu]] at ang pinakamatandang paninirahang Kastila sa bansa, mas matanda pa sa kapital ng bansa, ang [[Maynila]]. Isa itong pangunahing daungan at tahanan ng mahigit sa 80% ng ''interisland'' na kompanyang pangdagat. Pangunahing daungan din ang Cebu, sa labas ng kapital, ng internasyunal na lipad sa bansa at ang pinakamahalagang sentro ng komersyo, pangangalakal, at industriya sa [[Kabisayaan]] at [[Mindanaw]], ang mga katimogang bahagi ng bansa. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. == Kasaysayan == Cebu, o maaaring tawaging Sugbo, ay isang maunlad na panirahan bago pa dumating ang mga [[Kastila]]. May mga negosyante na nakikipagkalakal nagaling sa Tsina at iba pang bansa sa ng [[timog-silangang Asya]]. Noong ika 7&nbsp;ng Abril, 1521, isang Portuges na si [[Ferdinand Magellan]] at mga kasamang Kastila ay dumating sa Cebu. Sinalubong ito ni [[Rajah Humabon]]. Ang rajah at kanyang asawa at kasama ang mga 800 katutubo, ay bininyagan ng mga Kastila noong ika 14&nbsp;ng Abril, 1521. Sila ay maituturing pangunahing [[Katoliko]] na Pilipino. Binago ni Magellan ang relihiyon ng mga katutubo ngunit nabigo siya sakupin ang bansa dahil sa resistensiya ng mga katutubo ng Mactan sa pamumuno ni [[Lapu-Lapu]] noong ika 27&nbsp;ng Abril, 1521. Noong ika 27&nbsp;ng Abril, 1565, Si [[Miguel López de Legazpi]] kasama si Augustinong Prayle Andrés de Urdaneta, ay dumating sa Cebu. Binago ni Legazpi ang dating pangalan ng lungsod, '''San Miguel''' ng '''Villa del Santissimo Nombre de Jesus''' noong ika 1&nbsp;ng Enero, 1571,. Ang lungsod ay ginawang kabisera ng bagong koloniya ng Espanya sa loob ng anim na taon. ==Mga Barangay== Ang {{PH wikidata|name}} ay nahahati sa 80 mga [[barangay]]. {{div col|colwidth=25em}} * Adlaon * Agsungot * Apas * Babag * Basak Pardo * Bacayan * Banilad * Basak San Nicolas * Binaliw * Bonbon * Budla-an (Pob.) * Buhisan * Bulacao * Buot-Taup Pardo * Busay (Pob.) * Calamba * Cambinocot * Capitol Site (Pob.) * Carreta * Central (Pob.) * Cogon Ramos (Pob.) * Cogon Pardo * Day-as * Duljo (Pob.) * Ermita (Pob.) * Guadalupe * Guba * Hippodromo * Inayawan * Kalubihan (Pob.) * Kalunasan * Kamagayan (Pob.) * Camputhaw (Pob.) * Kasambagan * Kinasang-an Pardo * Labangon * Lahug (Pob.) * Lorega (Lorega San Miguel) * Lusaran * Luz * Mabini * Mabolo * Malubog * Mambaling * Pahina Central (Pob.) * Pahina San Nicolas * Pamutan * Pardo (Pob.) * Pari-an * Paril * Pasil * Pit-os * Pulangbato * Pung-ol-Sibugay * Punta Princesa * Quiot Pardo * Sambag I (Pob.) * Sambag II (Pob.) * San Antonio (Pob.) * San Jose * San Nicolas Central * San Roque (Ciudad) * Santa Cruz (Pob.) * Sawang Calero (Pob.) * Sinsin * Sirao * Suba Pob. (Suba San Nicolas) * Sudlon I * Sapangdaku * T. Padilla * Tabunan * Tagbao * Talamban * Taptap * Tejero (Villa Gonzalo) * Tinago * Tisa * To-ong Pardo * Zapatera * Sudlon II {{div col end}} ==Media== ===TV=== * ABS-CBN Central Visayas (Channel 3) * RMN DYHP TeleRadyo 6 * GMA Central Eastern Visayas (Channel 7) * RPN DYKC TeleRadyo (Channel 9) * PTV Central Visayas (Channel 11) * IBC DYLA TeleRadyo (Channel 13) * 5 Central Eastern Visayas (Channel 21) * DYRB TeleRadyo 25 * DYMF TeleRadyo 33 ===Radyo=== ====AM==== * DYRB Radyo Pilipino 540 * DYMR Radyo Pilipinas 576 * RMN DYHP 612 * DYRC Aksyon Radyo 648 * RPN DYKC Radyo Ronda 675 * DYAR Radyo5 765 * DYCM 864 (VBC) * IBC DYLA Radyo Budyong 909 * DYMF Bombo Radyo 963 * DYSS Super Radyo 999 * DYAQ Sonshine Radio 1152 * DYRF Radyo Totoo 1215 * UMBN 1260 DYDD * DYFX Radyo Agila 1305 * DZRH 1395 * DYAB Radyo Patrol 1512 ====FM==== * 88.3 FM1 * 89.1 Spirit FM * 89.9 One FM * 90.7 Q Radio * 91.5 Yes The Best * Magic 92.3 * Brigada News FM 93.1 * 93.9 iFM * 94.7 Armed Forces Radio * 95.5 Star FM * 96.3 Wild FM * MOR 97.1 * 97.9 Love Radio * 98.7 FEBC * Barangay RT 99.5 * RJ 100.3 * Y101 101.1 * Korean Radio 101.9 * 102.7 Easy Rock * Retro 103.5 * AFN Cebu 104.3 * 105.1 Halo-Halo * Monster BT 105.9 * 106.7 Love Radio * 107.5 Win Radio ==Demograpiko== {{Populasyon}} ==Mga Kilalang Tao== * [[Pedro Yap]] (1918–2003) - Ika-17 [[Punong Mahistrado ng Pilipinas]] (1988), Ika-110 [[Katuwang Mahistrado ng Korte Suprema ng Pilipinas]] (1986-1988), at Miyembro ng [[Komisyon ng Pangulo para sa Mabuting Pamahalaan]] (1986); ipinanganak sa [[San Isidro, Leyte]], ngunit nagtapos ng sekundaryang edukasyon sa [[Pambansang Paaralan ng Abellana]]. * [[Napoleon Abueva]] (1930–2018) - iskultor, kilala siya bilang ''"Ama ng Makabagong Eskultura ng Pilipinas". Ipinroklama siya bilang [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa iskultura noong 1976. (Ang kanyang ina na si Purificación Veloso ay taga-[[Tuburan, Cebu]]) * [[Jose Mari Chan]] (ipinanganak noong 1945) - isang Pilipinong mang-aawit at manunulat ng kanta. Siya ay kilala bilang "Hari ng mga Awiting Pamasko ng Pilipinas". (Ang kanyang lola sa ina ay si Remedios Alfon Lim, na taga-Bogo City, Cebu) * [[Terry Alderete]] (1945–2013) - isang negosyanteng Pilipino-Amerikano na kinilala dahil sa kanyang pamumuno sa komunidad ng mga Latino sa California; isinama sa [[Alameda County, California|Alameda County]] Women’s Hall of Fame at nakatanggap ng maraming parangal sa pagnenegosyo at komunidad. (Ang kanyang ama ay taga-Cebu, Pilipinas) * [[Val Sotto]] (ipinanganak noong 1945) - isang aktor, mang-aawit, kompositor, komedyante at politiko. Isa siya sa mga pangunahing bokalista ng bandang Pilipino na [[VST & Company]]. (Ang kanyang ama ay taga-Cebu) * [[Rodrigo Duterte]] (ipinanganak noong 1945) - Ika-16 na Pangulo ng Pilipinas (Ang kanyang ama ay taga-Danao City, Cebu) * [[Eddie Peregrina]] (1945–1977) - isang mang-aawit at idolo sa matinee noong dekada 1970. Tinaguriang "Ang Orihinal na Hari ng Jukebox". (Ang kanyang ina ay taga-Cebu) * [[Tito Sotto]] (ipinanganak noong 1948) - politiko, aktor, tagapag-aliw at atleta na nagsilbi bilang ika-23 [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas|Pangulo ng Senado]] mula 2018 hanggang 2022. (Ang kanyang ama ay taga-Cebu) * [[Vic Sotto]] (ipinanganak noong 1954) - isang aktor, komedyante at personalidad sa telebisyon. Kilala siya sa pagganap ng mga komedya sa mga sitcom at pelikula sa telebisyon. Isa rin siya sa tatlong pioneer host ng [[Eat Bulaga!]] kasama sina Tito Sotto at Joey De Leon. (Ang kanyang ama ay taga-Cebu) * [[Mat Ranillo III]] (ipinanganak noong 1956) - isang Amerikanong aktor na ipinanganak sa Pilipinas. (Ang kanyang ina na si [[Gloria Sevilla]] ay taga-Cebu) * [[Kirk Hammett]] (ipinanganak noong 1962) - Amerikanong musikero na naging lead guitarist ng heavy metal band na [[Metallica]] simula noong 1983 (ang kanyang ina na si Teofila Oyao ay may pinagmulang Cebu). * [[Francis Magalona]] (1964–2009) - Aktor at musikero, na kilala bilang "Pilipino King of Rap" (Ang kanyang ina ay taga-Cebu City) * [[Tia Carrere]] (ipinanganak noong 1967) - Isang Amerikanong aktres at mang-aawit na nagkaroon ng unang malaking pagkakataon bilang regular sa daytime soap opera na ''[[General Hospital]]''. (Ang kanyang ama ay ipinanganak at lumaki sa Cebu). * [[Mable Elmore]] (ipinanganak noong 1969) - Pilipino-Canadian na politiko at miyembro ng [[British Columbia New Democratic Party]], siya ay nahalal bilang [[Miyembro ng Lehislatibong Asamblea]] sa [[2009 British Columbia general election]], kasalukuyang nagsisilbi bilang Parliamentary Secretary for Anti-Racism Initiatives. (Ang kanyang ina ay taga-Tuburan, Cebu) * [[Mitoy Yonting]] (ipinanganak noong 1970) - Mang-aawit, komedyante at aktor. Siya ang nagwagi sa unang season ng [[The Voice of the Philippines]] noong 2013. (ang kanyang ina ay taga-Ginatilan, Cebu) * [[Pamilya Gutierrez|Ramon Christopher Gutierrez]] (ipinanganak noong 1971) - Pilipinong aktor, siya ay miyembro ng sikat na angkan ng mga aktor ng [[Pamilya Gutierrez|Gutierrez]] sa Pilipinas. (Ang kanyang ina na si [[Pilita Corrales]] ay taga-Cebu City) * [[Tany Yao]] (ipinanganak noong 1971) - isang politikong Canadian na nahalal sa pangkalahatang halalan sa Alberta noong 2015 at 2019 upang kumatawan sa distrito ng eleksyon ng Fort McMurray-Wood Buffalo sa ika-29 na Lehislatura ng Alberta at ika-29 na Lehislatura ng Alberta. (Ang kanyang ama, si Joseph Yao, ay taga-Cebu) * [[Victor Cui]] (ipinanganak noong 1971) - Filipino-Canadian sports executive. Siya ang co-founder at dating CEO ng [[ONE Championship]] (ONE), isang mixed martial arts organization na nakabase sa Singapore at ang [[Edmonton Elks]] ay isang propesyonal na koponan ng football sa Canada na nakabase sa Edmonton, Alberta. Inilarawan si Cui bilang "Ang pinakamakapangyarihang tao sa Asian MMA" dahil sa tagumpay ng ONE at sa kanyang pakikipag-ugnayan sa ibang tao sa industriya. (Ang kanyang pamilya ay nagmula sa Cebu) * [[Wendy Woo]] (ipinanganak noong 1971) - isang mang-aawit/manunulat ng kanta sa Colorado. Kilala rin siya sa kanyang pagtugtog ng gitara, lalo na sa paggamit ng kanyang acoustic guitar bilang instrumentong perkusyon. Nanalo siya ng limang beses sa Westword Music Awards. (Ang kanyang ama ay ipinanganak sa Cebu City at lumipat sa New York City noong 1964). * [[Tina Paner]] (ipinanganak 1971) - Aktres at mang-aawit (ang kanyang ama na si [[Manny Paner]] ay taga-Cebu) * [[Ruffa Gutierrez]] (ipinanganak 1974) - Aktres at reyna ng kagandahan, ay [[Miss World]] 1993 2nd Runner Up (ang kanyang ina na si [[Anabelle Rama]] ay taga-Cebu) * [[Ian Veneracion]] (ipinanganak 1975) - Aktor, atleta, piloto, mang-aawit (ang kanyang ina ay taga-Lilo-an, Cebu) * [[Sara Duterte]] (ipinanganak noong 1978) - abogado at politiko na siyang ika-15 at kasalukuyang bise presidente ng Pilipinas. (Ang kanyang mga magulang na sina [[Rodrigo Duterte]] at [[Elizabeth Zimmerman]] ay nagmula sa [[Danao City, Cebu|Danao City]] at [[Tuburan, Cebu|Tuburan]], Cebu) * [[Manny Pacquiao]] (ipinanganak noong 1978) - Senador at Kampeon sa World Boxing ng Eight Division (Ang kanyang ama ay taga-Pinamungahan, Cebu) * [[Alan Frei]] (ipinanganak noong 1982) - isang curler, negosyante at ekonomista. (Ang kanyang ina ay Cebuana) * [[Rafael Rosell]] (ipinanganak noong 1982) - Aktor (Ang kanyang ama ay isang Cebuanong heologo) * [[Richard Gutierrez]] (ipinanganak noong 1984) - Aktor (ang kanyang ina [[Anabelle Rama]] ay taga-Cebu) * [[Raymond Gutierrez]] (ipinanganak noong 1984) - Isang host, editor, kolumnista, endorser, negosyante, at paminsan-minsang aktor (ang kanyang ina [[Anabelle Rama]] ay taga-Cebu) * [[Krista Ranillo]] (ipinanganak noong 1984) - Pilipinong aktres (Ang kanyang lola [[Gloria Sevilla]] ay taga-Cebu) * [[Bruno Mars]] (ipinanganak noong 1985) - Amerikanong mang-aawit, manunulat ng kanta, musikero, at prodyuser ng rekording. (Ang kanyang ina, si Bernadette San Pedro Bayot, ay ipinanganak sa Cebu, ngunit ang kanyang pamilya ay lumipat sa Hawaii noong siya ay isang batang babae) * [[Darren Criss]] (ipinanganak noong 1987) - Amerikanong aktor, mang-aawit, at manunulat ng kanta (Ang kanyang ina ay taga-Cebu) * [[Danita Paner]] (ipinanganak noong 1989) - Aktres at pop-rock singer (ang kanyang ama na si [[Manny Paner]] ay taga-Cebu) * [[Janine Gutierrez]] (ipinanganak noong 1989) - Aktres (ang kanyang lola, si [[Pilita Corrales]] ay taga-Cebu) * [[Serena Dalrymple]] (ipinanganak noong 1990) - isang sikat na child star at isang aktres na opisyal nang nagretiro sa show business simula noong 2005. Sa kanyang karera, gumanap siya ng mga papel sa ilang pelikula at serye sa telebisyon, karamihan ay sa ABS-CBN. (Ang kanyang mga ninuno sa ina ay mula sa Cebu) * [[John Pearce (mang-aawit)|John Pearce]] (ipinanganak noong 1991) - Australyano-Pilipino na mang-aawit, mananayaw at tagapag-aliw ng mga bata na kilala bilang miyembro ng [[Justice Crew]], at miyembro rin ng bandang pambata na [[The Wiggles]]. (Ang kanyang ina ay mula sa Cebu) * [[Terrence Romeo]] (ipinanganak noong 1992) - Propesyonal na manlalaro ng basketball. (Ang kanyang ama ay mula sa Boljoon, Cebu) * [[Jovit Baldivino]] (1993–2022)- Mang-aawit at aktor. Siya ang unang nanalo sa [[Pilipinas Got Talent]] noong 2010. (Ang kanyang ama ay mula sa Dalaguete, Cebu) * [[Shawn Wasabi]] (ipinanganak noong 1994) - Amerikanong mang-aawit at prodyuser ng rekord mula sa [[Salinas, California]]. Siya ay kinikilala bilang isa sa mga imbentor ng Midi Fighter 64, isang custom musical software controller. (Ang kanyang ina ay taga-Cebu) * [[Diego Gutierrez (Pilipino na tagapag-aliw)|Diego Gutierrez]] (ipinanganak noong 1996) - aktor, mang-aawit, manunulat ng kanta at manlalaro ng basketball. (Ang kanyang lola [[Pilita Corrales]] ay taga-Cebu City). * [[Renee Co]] (ipinanganak noong 1997) - politiko at abogado na kinatawan para sa [[Kabataan|Kabataan Partylist]] matapos mahalal noong 2025. (Ang kanyang mga magulang ay taga-Cebu) * [[Angela Beard]] (ipinanganak noong 1997) - isang propesyonal na manlalaro ng football na naglalaro bilang tagapagtanggol para sa [[Damallsvenskan]] club na AIK at sa pambansang koponan ng Pilipinas. (Ang kanyang ina ay taga-Cebu) * [[Maris Racal]] (ipinanganak noong 1997) - aktres at mang-aawit ng [[Star Magic]]. Siya ang pangalawang puwesto sa Pinoy Big Brother: All In. (Ang kanyang pamilya ay taga-Lapu-lapu City, Cebu). * [[Felip (musikero)|Felip Suson]] (ipinanganak noong 1997) - mang-aawit, manunulat ng kanta, rapper at mananayaw. Siya ang pangunahing miyembro ng mananayaw ng [[Pinoy pop|P-pop]] boy band na [[SB19]]. (Ang kanyang pamilya ay nagmula sa Cebu) * [[Kriesha Chu]] (ipinanganak noong 1998) - Pilipino-Amerikanong mang-aawit at aktres na nakabase sa South Korea. Nag-debut siya bilang isang solo [[K-pop]] artist sa ilalim ng [[Urban Works Media]] entertainment sa kanyang single na ''"Trouble"'' noong 2017. (Ang kanyang mga magulang ay mula sa Cebu) * [[Malia Pyles]] (ipinanganak noong 2000) - isang Amerikanong aktres. Kilala siya sa kanyang pagganap bilang Sarah Baskets sa seryeng [[FX (TV channel)|FX]] na [[Baskets (TV series)|Baskets]] at kay Minnie "Mouse" Honrada sa seryeng horror na slasher na [[HBO Max|Max]] na [[Pretty Little Liars (2022 TV series)|Pretty Little Liars]]. (Ang kanyang ina ay taga-Cebu) * [[JJ (mang-aawit)|JJ]] (ipinanganak noong 2001) - isang mang-aawit na Austrian. Nanalo siya sa [[Eurovision Song Contest 2025]] para sa [[Austria]] gamit ang kantang "[[Wasted Love]]". (Ang kanyang ina ay taga-Cebu) * [[Eryn Cayetano]] (ipinanganak noong 2001) - isang Amerikanong propesyonal na manlalaro ng [[tennis]]. Siya ay may pinakamataas na ranggo sa kanyang karera na nasa ika-396 na pwesto sa singles, na nakamit noong Agosto 11, 2025, at ika-312 sa doubles, na nakamit noong Agosto 11, 2025. Naglaro siya ng collegiate tennis sa [[University of Southern California]]. (Ang kanyang ama, si Ed, ay ipinanganak at lumaki sa Cebu) * [[Jake Jarman]] (ipinanganak noong 2001) - isang British-filipino [[artistic gymnast]] na nakikipagkumpitensya sa internasyonal para sa [[Great Britain]], at para sa [[England]] sa [[Commonwealth Games]]. Noong 2022 [[Commonwealth Games]], nanalo siya ng gintong medalya sa team all-around, individual all-around, floor exercise at vault. (Ang kanyang ina ay taga-Cebu). == Tingnan din == * [[Kalakhang Cebu]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}} {{Philippine Provincial Capitals}} {{Philippine cities}} [[Kategorya:Lungsod ng Cebu| ]] {{pilipinas-stub}} rixkvdvfkudd1t1qxq53q2k459cz5j9 2214251 2214249 2026-07-03T01:53:21Z ~2026-37993-63 163599 per [[WP:MOS]] 2214251 wikitext text/x-wiki {{Refimprove|date=Enero 2019}} {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Dakbayan sa Sugbo | sealfile = Ph seal cebucity.gif | image = Cebu Business Park and IT Park skyline, Kamputhaw (Cebu City; 09-07-2022).jpg | imagesize = | image_caption = Ang Lungsod ng Cebu ng Business Park ika Setyembre 2022 | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | caption = Mapa ng [[Lalawigan ng Cebu|Cebu]] na ipinapakita ang lokasyon ng Lungsod ng Cebu | province = [[Lalawigan ng Cebu|Cebu]] (kapital) | districts = Una at ikalawang distrito ng Lungsod ng Cebu | founded = [[1565]] | barangays = 80 | class = Unang klaseng lungsod; mataas sa pagiging urbanisado | mayor = | cityhood = [[Pebrero 24]], [[1937]] | areakm2 = 280.2 | population_as_of = 2000 | population_total = 718821 | latd = 10| latm =17 | lats = | latNS = N | longd = 123| longm = 54| longs = | longEW = E | website = [http://www.cebucity.gov.ph www.cebucity.gov.ph] }} Ang '''Lungsod ng Cebu''' (Cebuano/Bisaya: Dakbayan sa Sugbo, Ingles:Cebu City, Español:Ciudad de Cebú) ay ang pinakamalaking siyudad at kabisera ng lalawigan ng [[Lalawigan ng Cebu|Cebu]] sa [[Pilipinas]] at ang ikalawang pinakamahalagang [[Kalakhang Cebu|sentrong urbano]] ng bansa. Matatagpuan ang [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]] sa [[Cebu (pulo)|pulo ng Cebu]] at ang pinakamatandang paninirahang Kastila sa bansa, mas matanda pa sa kapital ng bansa, ang [[Maynila]]. Isa itong pangunahing daungan at tahanan ng mahigit sa 80% ng ''interisland'' na kompanyang pangdagat. Pangunahing daungan din ang Cebu, sa labas ng kapital, ng internasyunal na lipad sa bansa at ang pinakamahalagang sentro ng komersyo, pangangalakal, at industriya sa [[Kabisayaan]] at [[Mindanaw]], ang mga katimogang bahagi ng bansa. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. == Kasaysayan == Cebu, o maaaring tawaging Sugbo, ay isang maunlad na panirahan bago pa dumating ang mga [[Kastila]]. May mga negosyante na nakikipagkalakal nagaling sa Tsina at iba pang bansa sa ng [[timog-silangang Asya]]. Noong ika 7&nbsp;ng Abril, 1521, isang Portuges na si [[Ferdinand Magellan]] at mga kasamang Kastila ay dumating sa Cebu. Sinalubong ito ni [[Rajah Humabon]]. Ang rajah at kanyang asawa at kasama ang mga 800 katutubo, ay bininyagan ng mga Kastila noong ika 14&nbsp;ng Abril, 1521. Sila ay maituturing pangunahing [[Katoliko]] na Pilipino. Binago ni Magellan ang relihiyon ng mga katutubo ngunit nabigo siya sakupin ang bansa dahil sa resistensiya ng mga katutubo ng Mactan sa pamumuno ni [[Lapu-Lapu]] noong ika 27&nbsp;ng Abril, 1521. Noong ika 27&nbsp;ng Abril, 1565, Si [[Miguel López de Legazpi]] kasama si Augustinong Prayle Andrés de Urdaneta, ay dumating sa Cebu. Binago ni Legazpi ang dating pangalan ng lungsod, '''San Miguel''' ng '''Villa del Santissimo Nombre de Jesus''' noong ika 1&nbsp;ng Enero, 1571,. Ang lungsod ay ginawang kabisera ng bagong koloniya ng Espanya sa loob ng anim na taon. ==Mga Barangay== Ang {{PH wikidata|name}} ay nahahati sa 80 mga [[barangay]]. {{div col|colwidth=25em}} * Adlaon * Agsungot * Apas * Babag * Basak Pardo * Bacayan * Banilad * Basak San Nicolas * Binaliw * Bonbon * Budla-an (Pob.) * Buhisan * Bulacao * Buot-Taup Pardo * Busay (Pob.) * Calamba * Cambinocot * Capitol Site (Pob.) * Carreta * Central (Pob.) * Cogon Ramos (Pob.) * Cogon Pardo * Day-as * Duljo (Pob.) * Ermita (Pob.) * Guadalupe * Guba * Hippodromo * Inayawan * Kalubihan (Pob.) * Kalunasan * Kamagayan (Pob.) * Camputhaw (Pob.) * Kasambagan * Kinasang-an Pardo * Labangon * Lahug (Pob.) * Lorega (Lorega San Miguel) * Lusaran * Luz * Mabini * Mabolo * Malubog * Mambaling * Pahina Central (Pob.) * Pahina San Nicolas * Pamutan * Pardo (Pob.) * Pari-an * Paril * Pasil * Pit-os * Pulangbato * Pung-ol-Sibugay * Punta Princesa * Quiot Pardo * Sambag I (Pob.) * Sambag II (Pob.) * San Antonio (Pob.) * San Jose * San Nicolas Central * San Roque (Ciudad) * Santa Cruz (Pob.) * Sawang Calero (Pob.) * Sinsin * Sirao * Suba Pob. (Suba San Nicolas) * Sudlon I * Sapangdaku * T. Padilla * Tabunan * Tagbao * Talamban * Taptap * Tejero (Villa Gonzalo) * Tinago * Tisa * To-ong Pardo * Zapatera * Sudlon II {{div col end}} ==Media== ===TV=== * ABS-CBN Central Visayas (Channel 3) * RMN DYHP TeleRadyo 6 * GMA Central Eastern Visayas (Channel 7) * RPN DYKC TeleRadyo (Channel 9) * PTV Central Visayas (Channel 11) * IBC DYLA TeleRadyo (Channel 13) * 5 Central Eastern Visayas (Channel 21) * DYRB TeleRadyo 25 * DYMF TeleRadyo 33 ===Radyo=== ====AM==== * DYRB Radyo Pilipino 540 * DYMR Radyo Pilipinas 576 * RMN DYHP 612 * DYRC Aksyon Radyo 648 * RPN DYKC Radyo Ronda 675 * DYAR Radyo5 765 * DYCM 864 (VBC) * IBC DYLA Radyo Budyong 909 * DYMF Bombo Radyo 963 * DYSS Super Radyo 999 * DYAQ Sonshine Radio 1152 * DYRF Radyo Totoo 1215 * UMBN 1260 DYDD * DYFX Radyo Agila 1305 * DZRH 1395 * DYAB Radyo Patrol 1512 ====FM==== * 88.3 FM1 * 89.1 Spirit FM * 89.9 One FM * 90.7 Q Radio * 91.5 Yes The Best * Magic 92.3 * Brigada News FM 93.1 * 93.9 iFM * 94.7 Armed Forces Radio * 95.5 Star FM * 96.3 Wild FM * MOR 97.1 * 97.9 Love Radio * 98.7 FEBC * Barangay RT 99.5 * RJ 100.3 * Y101 101.1 * Korean Radio 101.9 * 102.7 Easy Rock * Retro 103.5 * AFN Cebu 104.3 * 105.1 Halo-Halo * Monster BT 105.9 * 106.7 Love Radio * 107.5 Win Radio ==Demograpiko== {{Populasyon}} ==Mga Kilalang Tao== * [[Pedro Yap]] (1918–2003) - Ika-17 [[Punong Mahistrado ng Pilipinas]] (1988), Ika-110 [[Katuwang Mahistrado ng Korte Suprema ng Pilipinas]] (1986-1988), at Miyembro ng [[Komisyon ng Pangulo para sa Mabuting Pamahalaan]] (1986); ipinanganak sa [[San Isidro, Leyte]], ngunit nagtapos ng sekundaryang edukasyon sa [[Pambansang Paaralan ng Abellana]]. * [[Napoleon Abueva]] (1930–2018) - iskultor, kilala siya bilang ''"Ama ng Makabagong Eskultura ng Pilipinas". Ipinroklama siya bilang [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa iskultura noong 1976. (Ang kanyang ina na si Purificación Veloso ay taga-[[Tuburan, Cebu]]) * [[Jose Mari Chan]] (ipinanganak noong 1945) - isang Pilipinong mang-aawit at manunulat ng kanta. Siya ay kilala bilang "Hari ng mga Awiting Pamasko ng Pilipinas". (Ang kanyang lola sa ina ay si Remedios Alfon Lim, na taga-Bogo City, Cebu) * [[Terry Alderete]] (1945–2013) - isang negosyanteng Pilipino-Amerikano na kinilala dahil sa kanyang pamumuno sa komunidad ng mga Latino sa California; isinama sa [[Alameda County, California|Alameda County]] Women’s Hall of Fame at nakatanggap ng maraming parangal sa pagnenegosyo at komunidad. (Ang kanyang ama ay taga-Cebu, Pilipinas) * [[Val Sotto]] (ipinanganak noong 1945) - isang aktor, mang-aawit, kompositor, komedyante at politiko. Isa siya sa mga pangunahing bokalista ng bandang Pilipino na [[VST & Company]]. (Ang kanyang ama ay taga-Cebu) * [[Rodrigo Duterte]] (ipinanganak noong 1945) - Ika-16 na Pangulo ng Pilipinas (Ang kanyang ama ay taga-Danao City, Cebu) * [[Eddie Peregrina]] (1945–1977) - isang mang-aawit at idolo sa matinee noong dekada 1970. Tinaguriang "Ang Orihinal na Hari ng Jukebox". (Ang kanyang ina ay taga-Cebu) * [[Tito Sotto]] (ipinanganak noong 1948) - politiko, aktor, tagapag-aliw at atleta na nagsilbi bilang ika-23 [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas|Pangulo ng Senado]] mula 2018 hanggang 2022. (Ang kanyang ama ay taga-Cebu) * [[Vic Sotto]] (ipinanganak noong 1954) - isang aktor, komedyante at personalidad sa telebisyon. Kilala siya sa pagganap ng mga komedya sa mga sitcom at pelikula sa telebisyon. Isa rin siya sa tatlong pioneer host ng [[Eat Bulaga!]] kasama sina Tito Sotto at Joey De Leon. (Ang kanyang ama ay taga-Cebu) * [[Mat Ranillo III]] (ipinanganak noong 1956) - isang Amerikanong aktor na ipinanganak sa Pilipinas. (Ang kanyang ina na si [[Gloria Sevilla]] ay taga-Cebu) * [[Kirk Hammett]] (ipinanganak noong 1962) - Amerikanong musikero na naging lead guitarist ng heavy metal band na [[Metallica]] simula noong 1983 (ang kanyang ina na si Teofila Oyao ay may pinagmulang Cebu). * [[Francis Magalona]] (1964–2009) - Aktor at musikero, na kilala bilang "Pilipino King of Rap" (Ang kanyang ina ay taga-Cebu City) * [[Tia Carrere]] (ipinanganak noong 1967) - Isang Amerikanong aktres at mang-aawit na nagkaroon ng unang malaking pagkakataon bilang regular sa daytime soap opera na ''[[General Hospital]]''. (Ang kanyang ama ay ipinanganak at lumaki sa Cebu). * [[Mable Elmore]] (ipinanganak noong 1969) - Pilipino-Canadian na politiko at miyembro ng [[British Columbia New Democratic Party]], siya ay nahalal bilang [[Miyembro ng Lehislatibong Asamblea]] sa [[2009 British Columbia general election]], kasalukuyang nagsisilbi bilang Parliamentary Secretary for Anti-Racism Initiatives. (Ang kanyang ina ay taga-Tuburan, Cebu) * [[Mitoy Yonting]] (ipinanganak noong 1970) - Mang-aawit, komedyante at aktor. Siya ang nagwagi sa unang season ng [[The Voice of the Philippines]] noong 2013. (ang kanyang ina ay taga-Ginatilan, Cebu) * [[Pamilya Gutierrez|Ramon Christopher Gutierrez]] (ipinanganak noong 1971) - Pilipinong aktor, siya ay miyembro ng sikat na angkan ng mga aktor ng [[Pamilya Gutierrez|Gutierrez]] sa Pilipinas. (Ang kanyang ina na si [[Pilita Corrales]] ay taga-Cebu City) * [[Tany Yao]] (ipinanganak noong 1971) - isang politikong Canadian na nahalal sa pangkalahatang halalan sa Alberta noong 2015 at 2019 upang kumatawan sa distrito ng eleksyon ng Fort McMurray-Wood Buffalo sa ika-29 na Lehislatura ng Alberta at ika-29 na Lehislatura ng Alberta. (Ang kanyang ama, si Joseph Yao, ay taga-Cebu) * [[Victor Cui]] (ipinanganak noong 1971) - Filipino-Canadian sports executive. Siya ang co-founder at dating CEO ng [[ONE Championship]] (ONE), isang mixed martial arts organization na nakabase sa Singapore at ang [[Edmonton Elks]] ay isang propesyonal na koponan ng football sa Canada na nakabase sa Edmonton, Alberta. Inilarawan si Cui bilang "Ang pinakamakapangyarihang tao sa Asian MMA" dahil sa tagumpay ng ONE at sa kanyang pakikipag-ugnayan sa ibang tao sa industriya. (Ang kanyang pamilya ay nagmula sa Cebu) * [[Wendy Woo]] (ipinanganak noong 1971) - isang mang-aawit/manunulat ng kanta sa Colorado. Kilala rin siya sa kanyang pagtugtog ng gitara, lalo na sa paggamit ng kanyang acoustic guitar bilang instrumentong perkusyon. Nanalo siya ng limang beses sa Westword Music Awards. (Ang kanyang ama ay ipinanganak sa Cebu City at lumipat sa New York City noong 1964). * [[Tina Paner]] (ipinanganak 1971) - Aktres at mang-aawit (ang kanyang ama na si [[Manny Paner]] ay taga-Cebu) * [[Ruffa Gutierrez]] (ipinanganak 1974) - Aktres at reyna ng kagandahan, ay [[Miss World]] 1993 2nd Runner Up (ang kanyang ina na si [[Anabelle Rama]] ay taga-Cebu) * [[Ian Veneracion]] (ipinanganak 1975) - Aktor, atleta, piloto, mang-aawit (ang kanyang ina ay taga-Lilo-an, Cebu) * [[Sara Duterte]] (ipinanganak noong 1978) - abogado at politiko na siyang ika-15 at kasalukuyang bise presidente ng Pilipinas. (Ang kanyang mga magulang na sina [[Rodrigo Duterte]] at [[Elizabeth Zimmerman]] ay nagmula sa [[Danao City, Cebu|Danao City]] at [[Tuburan, Cebu|Tuburan]], Cebu) * [[Manny Pacquiao]] (ipinanganak noong 1978) - Senador at Kampeon sa World Boxing ng Eight Division (Ang kanyang ama ay taga-Pinamungahan, Cebu) * [[Alan Frei]] (ipinanganak noong 1982) - isang curler, negosyante at ekonomista. (Ang kanyang ina ay Cebuana) * [[Rafael Rosell]] (ipinanganak noong 1982) - Aktor (Ang kanyang ama ay isang Cebuanong heologo) * [[Richard Gutierrez]] (ipinanganak noong 1984) - Aktor (ang kanyang ina [[Anabelle Rama]] ay taga-Cebu) * [[Raymond Gutierrez]] (ipinanganak noong 1984) - Isang host, editor, kolumnista, endorser, negosyante, at paminsan-minsang aktor (ang kanyang ina [[Anabelle Rama]] ay taga-Cebu) * [[Krista Ranillo]] (ipinanganak noong 1984) - Pilipinong aktres (Ang kanyang lola [[Gloria Sevilla]] ay taga-Cebu) * [[Bruno Mars]] (ipinanganak noong 1985) - Amerikanong mang-aawit, manunulat ng kanta, musikero, at prodyuser ng rekording. (Ang kanyang ina, si Bernadette San Pedro Bayot, ay ipinanganak sa Cebu, ngunit ang kanyang pamilya ay lumipat sa Hawaii noong siya ay isang batang babae) * [[Darren Criss]] (ipinanganak noong 1987) - Amerikanong aktor, mang-aawit, at manunulat ng kanta (Ang kanyang ina ay taga-Cebu) * [[Danita Paner]] (ipinanganak noong 1989) - Aktres at pop-rock singer (ang kanyang ama na si [[Manny Paner]] ay taga-Cebu) * [[Janine Gutierrez]] (ipinanganak noong 1989) - Aktres (ang kanyang lola, si [[Pilita Corrales]] ay taga-Cebu) * [[Serena Dalrymple]] (ipinanganak noong 1990) - isang sikat na child star at isang aktres na opisyal nang nagretiro sa show business simula noong 2005. Sa kanyang karera, gumanap siya ng mga papel sa ilang pelikula at serye sa telebisyon, karamihan ay sa ABS-CBN. (Ang kanyang mga ninuno sa ina ay mula sa Cebu) * [[John Pearce (mang-aawit)|John Pearce]] (ipinanganak noong 1991) - Australyano-Pilipino na mang-aawit, mananayaw at tagapag-aliw ng mga bata na kilala bilang miyembro ng [[Justice Crew]], at miyembro rin ng bandang pambata na [[The Wiggles]]. (Ang kanyang ina ay mula sa Cebu) * [[Terrence Romeo]] (ipinanganak noong 1992) - Propesyonal na manlalaro ng basketball. (Ang kanyang ama ay mula sa Boljoon, Cebu) * [[Jovit Baldivino]] (1993–2022)- Mang-aawit at aktor. Siya ang unang nanalo sa [[Pilipinas Got Talent]] noong 2010. (Ang kanyang ama ay mula sa Dalaguete, Cebu) * [[Shawn Wasabi]] (ipinanganak noong 1994) - Amerikanong mang-aawit at prodyuser ng rekord mula sa [[Salinas, California]]. Siya ay kinikilala bilang isa sa mga imbentor ng Midi Fighter 64, isang custom musical software controller. (Ang kanyang ina ay taga-Cebu) * [[Diego Gutierrez (Pilipino na tagapag-aliw)|Diego Gutierrez]] (ipinanganak noong 1996) - aktor, mang-aawit, manunulat ng kanta at manlalaro ng basketball. (Ang kanyang lola [[Pilita Corrales]] ay taga-Cebu City). * [[Renee Co]] (ipinanganak noong 1997) - politiko at abogado na kinatawan para sa [[Kabataan|Kabataan Partylist]] matapos mahalal noong 2025. (Ang kanyang mga magulang ay taga-Cebu) * [[Angela Beard]] (ipinanganak noong 1997) - isang propesyonal na manlalaro ng football na naglalaro bilang tagapagtanggol para sa [[Damallsvenskan]] club na AIK at sa pambansang koponan ng Pilipinas. (Ang kanyang ina ay taga-Cebu) * [[Maris Racal]] (ipinanganak noong 1997) - aktres at mang-aawit ng [[Star Magic]]. Siya ang pangalawang puwesto sa Pinoy Big Brother: All In. (Ang kanyang pamilya ay taga-Lapu-lapu City, Cebu). * [[Felip (musikero)|Felip Suson]] (ipinanganak noong 1997) - mang-aawit, manunulat ng kanta, rapper at mananayaw. Siya ang pangunahing miyembro ng mananayaw ng [[Pinoy pop|P-pop]] boy band na [[SB19]]. (Ang kanyang pamilya ay nagmula sa Cebu) * [[Kriesha Chu]] (ipinanganak noong 1998) - Pilipino-Amerikanong mang-aawit at aktres na nakabase sa South Korea. Nag-debut siya bilang isang solo [[K-pop]] artist sa ilalim ng [[Urban Works Media]] entertainment sa kanyang single na ''"Trouble"'' noong 2017. (Ang kanyang mga magulang ay mula sa Cebu) * [[Malia Pyles]] (ipinanganak noong 2000) - isang Amerikanong aktres. Kilala siya sa kanyang pagganap bilang Sarah Baskets sa seryeng [[FX (TV channel)|FX]] na [[Baskets (TV series)|Baskets]] at kay Minnie "Mouse" Honrada sa seryeng horror na slasher na [[HBO Max|Max]] na [[Pretty Little Liars (2022 TV series)|Pretty Little Liars]]. (Ang kanyang ina ay taga-Cebu) * [[JJ (mang-aawit)|JJ]] (ipinanganak noong 2001) - isang mang-aawit na Austrian. Nanalo siya sa [[Eurovision Song Contest 2025]] para sa [[Austria]] gamit ang kantang "[[Wasted Love]]". (Ang kanyang ina ay taga-Cebu) * [[Eryn Cayetano]] (ipinanganak noong 2001) - isang Amerikanong propesyonal na manlalaro ng [[tennis]]. Siya ay may pinakamataas na ranggo sa kanyang karera na nasa ika-396 na pwesto sa singles, na nakamit noong Agosto 11, 2025, at ika-312 sa doubles, na nakamit noong Agosto 11, 2025. Naglaro siya ng collegiate tennis sa [[University of Southern California]]. (Ang kanyang ama, si Ed, ay ipinanganak at lumaki sa Cebu) * [[Jake Jarman]] (ipinanganak noong 2001) - isang British-filipino [[artistic gymnast]] na nakikipagkumpitensya sa internasyonal para sa [[Great Britain]], at para sa [[England]] sa [[Commonwealth Games]]. Noong 2022 [[Commonwealth Games]], nanalo siya ng gintong medalya sa team all-around, individual all-around, floor exercise at vault. (Ang kanyang ina ay taga-Cebu). == Tingnan din == * [[Kalakhang Cebu]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}} {{Philippine Provincial Capitals}} {{Philippine cities}} [[Kategorya:Lungsod ng Cebu| ]] {{pilipinas-stub}} 4z6mmr1mq21l6rhls7exrefbv5hrnjt 0 12754 2214529 2196736 2026-07-03T09:44:15Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214529 wikitext text/x-wiki {{Infobox dance|name=Sileleddaang|native_name=Sileleddaang|native_name_lang=ilo|etymology=|image=|alt=|caption=|genre=[[Sayawing pambayan]]|signature=|instruments=|inventor=Mga Ilokano|year=|origin=[[Ilocos Norte]], [[Pilipinas]]}}Ang '''sileleddaang''' ([[Wikang Iloko|Ilokano]]: ''sileleddaang'', na nangangahulugang "puno ng pighati" o "nabibigatan sa lungkot"<ref name=":2">{{Cite book |last=Aquino |first=Francisca Reyes |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Philippine_Folk_Dances/W6uCnH1lF5IC |title=Philippine Folk Dances |date=1953 |publisher=Kayumanggi Press |language=en}}</ref>) ay isang tradisyunal na [[sayawing pambayan]] na nagmula sa lalawigan ng [[Ilocos Norte|'''I'''locos Norte]] sa [[Pilipinas]].<ref name=":0">{{Cite book |last=Cadiz |first=Ernesto Ma |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Ilocos_Norte_Gem_of_the_Northern_Plains/_lceAAAAMAAJ |title=Ilocos Norte, Gem of the Northern Plains |date=1988 |publisher=Iloko Research and Information Center, Mariano Marcos State University |language=en}}</ref> Bilang isang panrehiyong sayaw ng [[mga Ilokano]], ito ay kinikilala sa mga mapagpahayag na galaw na nagpapakita ng malalim na melankolya at bigat ng damdamin, na sumasalamin sa isang natatanging aspeto ng kulturang Ilokano.<ref name=":1">{{Cite book |last=Philippines |first=Cultural Center of the |url=https://www.google.com.ph/books/edition/CCP_Encyclopedia_of_Philippine_Art_Phili/7mSNM8XdPgQC |title=CCP Encyclopedia of Philippine Art: Philippine dance |date=1994 |publisher=Cultural Center of the Philippines |isbn=978-971-8546-28-4 |language=en}}</ref> == Etimolohiya at kahulugan == Ang pangalan ng sayaw ay hango sa salitang-ugat na Ilokano na ''ledaang'', na isinasalin bilang "pighati," "dalamhati," o "[[kalungkutan]]." Ang panlaping ''si-'' at ang pag-uulit (reduplikasyon) sa loob ng salita ay nagbibigay-diin sa isang kalagayan ng pagiging puspos o labis na nadaig ng [[Erosyon|emosyong]] ito. Hindi tulad ng maraming sayawing pambayan sa Pilipinas na nagdiriwang ng ani, panliligaw, o tagumpay ng komunidad, ang ''sileleddaang'' ay kabilang sa isang mas maliit na uri ng mga sayaw na tumatalakay sa malungkot at introspektibong bahagi ng buhay. Bagaman, isa itong sayaw pa rin na ipinapakita ang [[panliligaw]],<ref name=":0" /><ref name=":1" /> sa anyo ng pagsubok at paghihirap.<ref>{{Cite web |title=The Ilocano People of the Philippines: History, Culture, Customs and Tradition [Ilocos Region] |url=https://www.yodisphere.com/2022/09/Ilocano-People-History-Culture.html |access-date=2026-02-22 |website=yodisphere.com |archive-date=2026-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260212032521/https://www.yodisphere.com/2022/09/Ilocano-People-History-Culture.html |url-status=dead }}</ref> == Pagtatanghal at istilo == Ang sileleddaang ay kinikilala bilang isang sayaw ng panliligaw o pakikipag-ugnayan na may kasamang malalim na emosyon. Isang mahalagang katangian ng sayaw na ito ay ang interaksyon sa pagitan ng mga mananayaw. Sa kabila ng mabagal at tila malungkot na ritmo, ang mga galaw ng mga mananayaw ay nagpapakita ng kanilang pagkagusto at pagmamahal sa isa't isa.<ref name=":2" /> Bilang isang [[Pook na rural|rural]] o pambukid na sayaw, ang mga mananayaw ay gumagamit ng payak na kasuotan na karaniwang suot ng mga [[magsasaka]] at [[manggagawa]] sa [[lalawigan]].<ref name=":2" /> Isang natatanging aspeto ng sileleddaang ay ang pagkakaroon ng pigura o bahagi na tinatawag na "patay". Sa bahaging ito ng sayaw, ang musika ay karaniwang bumabagal o nagiging mas madamdamin upang bigyang-daan ang isang eksenang dramatiko. Sa pigurang ito, ang isang mananayaw ay nagpapakita ng matinding [[kawalan ng pag-asa]] o desperasyon, habang ang kanyang kapareha naman ay gumagawa ng mga galaw ng pag-aliw o pag-alo.<ref name=":1" /> == Musika == Isa sa mga tutog ng sayaw na ito ay tinugtog ni Juan Silos, Jr. at kanyang rondalla noong dekada 1960 sa ilalim ng [[album]] na ''Philippine Folk Dances Vol. IX'' ng Villar Records.<ref>{{Cite web |title=Spotify – Web Player |url=https://open.spotify.com/track/3B8WlzuWV3fzakCk6mQist |access-date=2026-02-22 |website=Spotify |language=en}}</ref><ref>{{Citation |title=Philippine Folk Dance, Vol. 9 by Juan Silos Jr. & Rondalla on Apple Music |date=2009-01-26 |url=https://music.apple.com/ph/album/philippine-folk-dance-vol-9/304350150 |language=en-GB |access-date=2026-02-22}}</ref> Naroon din sa album na iyon ang ibang mga tradisyunal na sayawing pambayan tulad ng [[pabirik]] na mula sa [[Paracale]], [[Camarines Norte]]. [[Category:Sayaw sa Pilipinas]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} s5a5kj2jtqb09vc28yf7wwa0h6oe3g8 0 13133 2214271 2213288 2026-07-03T02:01:33Z ~2026-37993-63 163599 Kinansela ang pagbabagong 2213288 ni [[Special:Contributions/Garvingarvin333|Garvingarvin333]] ([[User talk:Garvingarvin333|Usapan]]) 2214271 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain range |name=Sierra Madre (Pilipinas) |photo=View south of the northern Sierra Madre from peak of Mt. Cagua - ZooKeys-266-001-g007.jpg |photo_caption=Tanawin sa timog ng hilagang Sierra Madre mula sa taluktok ng [[Bundok Cagua]] sa [[Cagayan]] |country = [[Pilipinas]] |region_type = [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] |region = {{unbulleted list | [[Lambak ng Cagayan]] | [[CALABARZON]] | {{nowrap|[[Gitnang Luzon]]}} | {{nowrap|[[Kalakhang Maynila]]}} }} |state = {{hlist | [[Aurora (lalawigan)|Aurora]] | [[Bulacan]] | [[Cagayan]] | [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] | [[Laguna]] | [[Nueva Ecija]] | [[Nueva Vizcaya]] | [[Quezon]] | [[Quirino]] | [[Rizal]] }} |state_type = [[Mga lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]] |border = [[Karagatang Pasipiko]] |border1= |highest = [[Bundok Guiwan]] |elevation_m = 1915 |prominence_m = |isolation_m = <!-- Range --> |coordinates = |length_km = 680 |width_km = |area_km2 = |length_orientation = Hilaga hanggang timog |width_orientation = |length_note = |width_note = |area_note = |parent = <!-- Overall coordinates for the range; usually the center of the range --> |range_coordinates = {{coord|16|3|N|121|35|E|type:mountain|format=dms|display=inline,title}}<ref>(''Tinatayang gitna ng bulubundukin'')</ref> <!-- Geology --> |formed_by = |geology= |period= |orogeny= |map= Philippines |map_caption=Location of the center of the range in the Philippines }} Ang '''Sierra Madre''' ang pinakamahabang [[bulubundukin]] sa [[Pilipinas]]. Bumabagtas ito mula sa lalawigan ng [[Cagayan]] sa hilaga at [[Quezon]] sa timog, binubuo ng mga bundok ang silangang haligi ng Pulo ng [[Luzon]], ang pinakamalaking pulo ng [[kapuluan]]. Kahangga nito ang [[Karagatang Pasipiko]] sa silangan. Ang baybaying Pasipiko ng Luzon sa may Sierra Madre ay di gaanong maunlad dahil binubuo ng mga matayog at tuloy-tuloy na kabundukan ng baybayin na makapal at mahirap dalawin, na nakalantad sa buong lakas ng hilaga-silangang balaklaot at mga alon ng Karagatang Pasipiko.<ref>U.S. Coast and Geodetic Survey (1919). [https://books.google.com/books?ei=22MQVKiLG4XGggTnvYGgAg&jtp=44&id=0clBAAAAIAAJ#v=onepage&q=sierra%20Madre&f=false "United States Coast Pilot Philippine Islands Part 1"], pg. 44. Government Printing Office, Washington.</ref> Napakalayo ng mga iilang pamayanan sa silangan ng bulubundukin at sa may babayin na madadalaw lamang sa pamamagitan ng eroplano o barko. Ang pinakamalaking sinanggahang liwasan ng bansa, ang [[Northern Sierra Madre Natural Park|Likas na Liwasan ng Hilagang Sierra Madre]], ay matatagpuan sa hilagang bahagi ng bulubundukin sa lalawigan ng [[Isabela (province)|Isabela]]. Ang liwasan ay nasa pansamantalang talaan ng [[UNESCO]] upang itatak sa [[World Heritage List|Talaan ng Pandaigdigang Pamana]]. Hinihimok ng mga makakalikasan, iskolar, at dalub-agham ang gobyerno na isama pa ang mga ibang liwasan na bahagi ng bulubunduking Sierra Madre para sa pook ng [[UNESCO]] na sumasaklaw ng buong bulbunduking Sierra Madre mula sa lalawigan ng [[Cagayan]] hanggang sa [[Quezon]].<ref>{{cite book|last=Coursey|first=Oscar William|title=History and Geography of the Philippine Islands|date=1903|publisher=Educator School Supply Company}}</ref> ==Pagkalatag== Ang Sierra Madre ang pinakamahabang bulubundukin sa Pilipinas. Sa hilaga, nagsisimula ang saklaw sa lalawigan ng [[Cagayan]] at nagtatapos sa timog sa lalawigan ng [[Quezon]]. Sa lalawigan ng [[Nueva Vizcaya]], nakakabit ang [[mga bundok ng Caraballo]] sa saklaw ng Sierra Madre Mountain kasama ang [[Kabundukan ng Cordillera]]. Ang bulubundukin ay nagsisilbing pangharang sa mga bagyo sa pamamagitan ng pagbawas ng mga talab ng mga bagyong mula sa [[Karagatang Pasipiko]] bago marating ang gitnang kalupaan.<ref name=Inquirer>{{cite news|last1=Bordadora|first1=Norman|title=Sierra Madre blocks ‘Queenie’ punch|url=http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/regions/view/20061112-32009/Sierra_Madre_blocks_%91Queenie%92_punch|archive-url=https://archive.today/20141225190100/http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/regions/view/20061112-32009/Sierra_Madre_blocks_%91Queenie%92_punch|url-status=dead|archive-date=25 December 2014|accessdate=25 December 2014|publisher=[[Philippine Daily Inquirer ]]|date=12 November 2006}}</ref> === Mga malalayong pamayanan === Ang ilang mga pamayanan sa baybayin sa silangan ng mga bundok ng Sierra Madre, lalo na mula sa [[Palanan, Isabela]] na patungo sa hilaga hanggang sa pinakamalawak na dulo ng kalupaan ng Cagayan, ay napakalayo at nakahiwalay na walang mga kalsada na nagkokonekta sa mga bayan sa kanluran ng bulubundukin. Ang mga bayan tulad ng Palanan, Divilacan at [[Maconacon, Isabela]] ay maaabot lamang ng eroplano mula sa [[Cauayan]] o pagsakay sa bangka mula sa lalawigan ng [[Aurora (lalawigan)|Aurora]], timog ng Isabela o mula sa Santa Ana, Cagayan, hilaga ng lalawigan. Ang kalsadang Ilagan City - Divilacan na babagtas sa bundok ng Sierra Madre malapit nang makumpleto.<ref name=off>Christian (2011-06-13). [http://offtrackphilippine.blogspot.com/2011/06/palanan-and-maconacon-june-2011.html "Palanan and Maconacon"]. Off the Beaten Track in the Philippines. Retrieved on 2014-09-28.</ref> === Pinakatuktok === Ang pinakamataas na punto ng bulubundukin ay hindi maliwanag, at maraming mga taluktok ay puwedeng sabihing pinakamataas. Ang Bundok Anacuao sa lalawigan ng Aurora ay may taas na 6,069 talampakan (1,850 m), habang ang Bundok Cetaceo sa Cagayan ay halos magkatulad ang taas. Gayunpaman, nasukat ng isang ekspedisyon noong Setyembre at Oktubre 2012 ang Bundok Guiwan (Nueva Vizcaya) na may taas na 6,283 talampakan (1,915 m) sa rurok. === Mga pambansang parke === * [[Pambansang Bantayog at Parke ng Aurora]] * [[Pambansang Parkeng Biak-na-Bato]] * [[Pambansang Parke ng mga Bukal ng Fuyot]] === Ibang mga sinanggahang lugar === * [[Protektadong Tanawin ng Ilog Amro]] * [[Angat Watershed Forest Reserve]] * [[Protektadong Tanawin ng Casecnan]] * [[Protektadong Tanawin ng Ilog Dinadiawan]] * [[Reserbasyon ng Tubigang La Mesa]] * [[Protektadong Tanawin ng Magapit]] * [[Northern Sierra Madre Natural Park]][[Parkeng Likas ng Hilagang Sierra Madre]] * [[Pantabangan–Carranglan Watershed Forest Reserve]] * [[Protektadong Tanawing-lupa at Tanawing-dagat ng Peñablanca]] * [[Protektadong Tanawin ng Quezon]] * [[Protektadong Tanawin ng Quirino]] * [[Protektadong Tanawin ng Simbahan-Talagas]] * [[Protektadong Tanawin ng Talaytay]] * [[Upper Marikina River Basin Protected Landscape]] === Mga masiglang bulkan === *[[Bulkang Cagua]] isang aktibong bulkan sa lalawigan ng Cagayan na huling sumabog noong 1907 == Mga katutubong espesye == Sa kagubatan noong Abril 2010, ang mga endemikong ''Northern Sierra Madre Forest monitor lizard'', o ''Varanus bitatawa'' (karaniwang pangalan: ''Butikaw'') ay nailarawan sa agham, ngunit matagal nang kilala at ginagamit ng mga katutubong Aeta at Ilongot ito bilang isang mapagkukunan ng pagkain. === Paggalaw ng tao === Ang nasasakupan ng bundok ng kagubatan ng Sierra Madre ay nababanta ng mga paggalaw ng tao. Ang mga naninirahan sa ibabang bahagi ng mga libis sa pangkalahatan ay tinataguyod ng trabaho sa pagputol ng puno at paggawa ng uling. Ang ilang mga bahagi ng takip ng kagubatan ay naging mga [[pangalawang kagubatan]]. == Tingnan din == *[[Heograpiya ng Pilipinas]] *[[Mga ecoregion sa Pilipinas]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga bundok sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga bundok sa Luzon]] dnsuf0n4acfwkddahx84gznyv91318a 0 13569 2214175 2214112 2026-07-02T15:42:38Z Henri Aja 120258 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/93neomiwon|93neomiwon]] ([[User talk:93neomiwon|talk]]) (TwinkleGlobal) 2214175 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Patricia Javier-Walcher | image = Patricia Javier at 14th AF-AFC.JPG | caption = Si Patricia Javier | birth_name = Patricia Javier | birth_date = | birth_place = [[Antipolo]], [[Rizal]], [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | occupation = [[Aktres]], Modelo | years_active = 1999-kasalukuyan | agent = [[GMA Artist Center]] | known_for = [[Haplos|Minda]] | spouse = Dr. Robert Walcher | website = }} '''Patricia Javier-Walcher''' ay isang Pilipinang aktres na sumikat dahil sa [[pelikula]]ng ''[[Ang Kabit ni Mrs. Montero]]''. Madalas siyang mapunta sa mga seksing [[pelikula]]. Isa rin siyang mahusay na [[mang-aawit]], kilala siya sa [[Haplos]] bilang si Minda Luciano-Alonzo. ==Mga pelikula== *''[[Ang Kabit ni Mrs. Montero]]'' *''[[Basta Ikaw, Nanginginig Pa]]'' ==Telebisyon== *''[[Haplos]]'' bilang Minda Luciano Alonzo ==Albums== *Reinuented *Songs from my Heart, *G Walcher Productors {{IMDb name|1107230}} {{Commonscat}} {{user:maskbot/cleanup}} {{DEFAULTSORT:Javier, Patricia}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1979]] {{Pilipinas-artista-stub}} 00e43bux88y7jgeq2qrhchg5r6wpvat 0 13993 2214358 1839039 2026-07-03T04:28:01Z Julius Santos III 139725 2214358 wikitext text/x-wiki {{BLP sources|date=Mayo 2019}} {{Philippine name|Barrios|Manzano}} {{Infobox officeholder | name = Edu Manzano | image = {{#property:P18}} | imagesize = | alt = | caption = | office = Bise Alkalde ng [[Makati]] | term_start = 30 Hunyo 1998 | term_end = 30 Hunyo 2001 | predecessor = Arturo Yabut | successor = Ernesto Mercado | office2 = Tagapangulo ng [[Optical Media Board]] | term_start2 = 2004 | term_end2 = 2009 | president2 = [[Gloria Macapagal-Arroyo]] | predecessor2 = [[Bong Revilla]] | successor2 = [[Ronnie Ricketts]] | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1955|9|14}} | birth_place = [[San Francisco, California]], U.S. | death_date = | death_place = | birth_name = Eduardo Barrios Manzano | citizenship = [[Pilipinas|Pilipino]] | nationality = [[Pilipinas|Pilipino]] | otherparty = [[Lakas-Kampi-CMD]] (2010) | party = [[Independent (politician)|Independent]] (1998-2009; 2011–kasalukuyan) <br> [[Pwersa ng Masang Pilipino]] (2018–kasalukuyan) | spouse = {{marriage|[[Vilma Santos]]|1980|1982|end={{abbr|div.|divorced}}}} <br> {{marriage|[[Maricel Soriano]]|1989|1991|end={{abbr|div.|divorced}}}} | partner = | relations = | children = [[Luis Manzano]] <br />Addie Manzano <br />Enzo Manzano | residence = San Juan, Kalakhang Maynila | alma_mater = [[St. Paul University Manila]] <br> [[De La Salle University]] | occupation = [[Aktor]]; [[komedyante]]; pulitiko | cabinet = | committees = | portfolio = | allegiance = {{flag|Estados Unidos}} | branch = {{air force|Estados Unidos}} | serviceyears = 4 (1973–1977) | commands = Missile Engineering Group, Strategic Air Command<ref name=malaya>{{Cite web |url=http://www.malaya.com.ph/11192009/edducky.html |title=Getting to Know Edu Manzano |author=Horacio "Ducky" Paredes |date=2009-11-19 |work=Malaya |accessdate=2010-01-24 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100220015335/http://www.malaya.com.ph/11192009/edducky.html |archivedate=February 20, 2010 |df=mdy }}</ref> | battles = [[Vietnam War]] }} Si '''Eduardo Barrios Manzano''' (ipinanganak 14 Setyembre 1955) ay isa sa mga popular na aktor at personalidad na pantelebisyon sa [[Pilipinas]]. Naging dating bise-alkalde siya ng [[Lungsod ng Makati]] at punong-tagapagpalabas sa palabas-palaro katulad ng ''[[GKNB?]]'' at ''1 vs 100''. == Talambuhay == Isinalang siya noong 14 Setyembre 1955 sa [[San Francisco]], [[California]]. == Edukasyon == Nagtapos siya ng elementarya sa De La Salle College Grade School sa Taft Avenue, Maynila, noong 1969. == Pamilya == Naging asawa niya sina [[Vilma Santos]] at [[Maricel Soriano]]. Si [[Lucky Manzano]] ang naging anak niya kay Vilma Santos. == Pilmograpiya == ===Pelikula=== * ''Walang Kapalit'' (2007) * ''Sigaw'' (2004) * ''[[Ang Tanging Ina]]'' (2003) * ''[[The Cory Quirino Kidnap: NBI Files]]''/''The Cory Quirino Kidnap Story'' (2003) * ''[[Tatarin]]'' (2001) * ''[[Kaaway Hanggang Hukay]]''/''Kalaban Hanggang Hukay'' (2001) * ''[[Tanging Yaman]]''/''A Change of Hear'' (2000) * ''[[Abandonada]]''/''The Abandoned'' (2000) * ''[[Minsan Ko Lang Sasabihin]]'' (2000) * ''[[Minsan, Minahal Kita]]'' (2000) * ''[[Huwag Mo Akong Subukan]]'' (2000) * ''[[Emilio Aguinaldo (pelikula)|Emilio Aguinaldo]]'' (2000) * ''[[Soltera]]'' (1999) * ''[[Markado]]'' (1999) * ''[[Ang Kabit ni Mrs. Montero]]'' (1999) * ''[[Gangland]]'' (1998) * ''[[Jesus Salonga, alyas Boy Indian]]'' (1998) * ''[[Anting-anting]]'' (1998) * ''[[Hanggang Dito Na Lang]]'' (1997) * ''[[Simaron, Barya Lang ang Halaga ng Ulo Mo]]'' (1997) * ''[[Kung Marunong Kang Magdasal, Umpisahan Mo Na]]'' (1997) * ''[[Bagsik ng Kamao]]'' (1997) * ''[[Minsan Lamang Magmahal]]''/''Only Love Once'' (1997) * ''[[Totoy Hitman]]'' (1997) * ''[[I Do, I Die (Diyos ko Day)]]'' (1997) * ''[[Batang PX]]''/''Phil-American Boy'' (1997) * ''[[Mortal Kong Kaaway Kaibigan Kong Tunay]]'' (1997) * ''[[Sa Kamay ng Batas]]'' (1996) * ''[[Romano Sagrado: Talim sa Dilim]]'' (1996) * ''[[Ama, Ina, Anak]]'' (1996) * ''[[Baby Love]]'' (1995) * ''[[Batas Ko ang Katapat Mo]] (1995) * ''[[Tubusin Mo ng Bala ang Puso Ko]]'' (1995) * ''[[Gao Ya Xian]]''/''Asian Cop: High Voltage'' (sa [[Hongkong]])/''Go Aat Sin'' ([[wikang Cantonese|Kantones]])/''High Tension''/''Kapwa Kumakasa'' (1995) * ''[[Wanted: Perfect Father]]'' (1994) * ''[[Separada]]'' (1994) * ''[[Zaccharias]]''/Zacarias (1994) * ''[[Darna: Ang pagbabalik]]''/''Darna: The Return'' (1994) * ''[[Costales]]'' (1994) * ''[[Hong Tian Mi Ling]]''/''Deadly Target''/''Fatal Target'' (1994) * ''[[Ika-11 Utos: Mahalin Mo, Asawa Mo]]''/''Ikalabing Isang Utos ng Diyos'' (1994) * ''[[Di Na Natuto]]''/''Sorry Na Pwede Ba?'' (1993) * ''[[Galvez: Hanggang sa Dulo ng Mundo Hahanapin Kita]]''/Galvez (1993) * ''[[Dugo ng Panday]]''/''The Blacksmith's Legacy'' (1993) * ''[[Lethal Panther 2]]''/''Magkasangga sa Batas'' (1993) * ''[[Kailangan Kita]]'' (1993) * ''[[Shake, Rattle & Roll IV]]'' (1992) * ''[[Pangako Sa 'yo]]'' (1992) * ''[[Alyas Boy Kano]]'' (1992) * ''[[Darna (1991)|Darna]]'' (1991) * ''[[Sagad Hanggang Buto]]'' (1991) * ''[[Kumukulong Dugo]]'' (1991) * ''[[Maging Sino Ka Man]]'' (1991) * ''[[Contreras Gang]]'' (1991) * ''[[Boyong Mañalac: Hoodlum Terminator]]'' (1991) * ''[[Joe Pring 2: (Kidlat ng Maynila)]]'' (1990) ... Bilang Garim * ''[[Alyas Pogi: Birador ng Nueva Ecija]]'' (1990) ... Bilang Agapito Rodrigo * ''[[Hanggang Kailan Ka Papatay]]'' (1990) ... Bilang Joel * ''[[Kaaway ng Batas]]'' (1990) ... Bilang Ryan * ''[[Kapitan: Jaylo (Batas Sa Batas)]]'' (1989) ... Bilang Tinyente Orly Mendoza * ''[[Hindi Palulupig]]'' (1989) ... Bilang Basil * ''[[Isang Araw Walang Diyos]]'' (1989) * ''[[Eagle Squad]]'' (1989) * ''[[Babaeng Hampaslupa]]'' (1988) * ''[[Hati Tayo sa Magdamag]]'' (1988) * ''[[Misis mo, Misis ko]]''/''Your Wife, My Wife'' (1988) * ''[[Alabok sa Ulap]]/''Alabok sa Lupa'' (1987) * ''[[Working Girls 2]]'' (1987) * ''[[Jack and Jill]]'' (1987) * ''[[Huwag Mong Itanong Kung Bakit?]]'' (1987) * ''[[Captain Barbel]]''/''Mars Ravelo's Captain Barbel'' (1986) * ''[[Kailan Tama ang Mali]]''/''Four Women'' (1986) * ''[[Nakagapos na Puso]]'' (1986) * ''[[Ano ang Kulay ng Mukha ng Diyos]]'' (1985) * ''[[Till We Meet Again]]'' (1985) * ''[[Hindi Nahahati ang Langit]]'' (1985) * ''[[Pati Ba Pintig ng Puso]]'' (1985) * ''[[Palimos ng pag-ibig]]'' (1985) * ''[[Working Girls]]''/''Working Girls I'' (1984) * ''[[Schoolgirls]]'' (1982) * ''[[Mahinhin vs. Mahinhin]]'' (1981) * ''[[Alaga]]'' (1980) * ''[[Romansa]]'' (1979) * ''[[Kapag Puso'y Sinugatan]]'' * ''[[Noel Juico, Batang Kriminal]]''/''Noel Juico'' ===Telebisyon=== * [[Sigabo]] (2026) * [[Lavender Fields]] (2024-2025) * [[Alyas Robin Hood]] (2017) * [[Ang Probinsyano]] (2015) * [[Game N Go]] (2012) * [[1 vs. 100]] (2009) * [[Pilipinas, Game KNB?]] (2008) * ''OK Fine Whatever''/''OK Fine! Oh Yes!''/''OK Fine! To ang Gusto Nyo!'' (2003) * [[Kay Tagal Kang Hinintay]] (2002) * [[Magandang Umaga, Bayan]] (2002) * [[The Weakest Link]] (2001) * [[Sa Puso Ko, Iingatan Ka]] (2001) ==Sanggunian== {{reflist}} {{BD|1955|LIVING|Manzano, Edu}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] apvgst665e59e7cc8m34luh3ba2hwmy 0 15680 2214262 2213275 2026-07-03T01:57:57Z ~2026-37993-63 163599 Kinansela ang pagbabagong 2213275 ni [[Special:Contributions/Garvingarvin333|Garvingarvin333]] ([[User talk:Garvingarvin333|Usapan]]) 2214262 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Legazpi | sealfile = Ph seal legazpicity.png | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | caption = | region = V ([[Bicol]]) | province = [[Albay]] | districts = Ikalawang distrito ng Albay | barangays = 70 | class = ika-2 klaseng lungsod; bahaging urban | mayor = Noel E. Rosal | vice_mayor = Oscar Robert H. Cristobal | cityhood = 12 Hunyo 1959 | areakm2 = 153.70 | population_as_of = 2007 | population_total = 179481 | latd = 13| latm = 8| lats = | latNS = N | longd = 123| longm = 44| longs = | longEW = E }} Ang '''Lungsod ng Legazpi''' [http://lawphil.net/statutes/repacts/ra1959/ra_2234_1959.html (R.A. 02234)] ay isang lungsod na matatagpuan sa Lalawigan ng [[Albay]] sa Rehiyon ng [[Bicol]], [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. ==Mga Barangay== Nahahati ang Lungsod ng Legazpi sa 70 [[barangay]]. <table border=0><tr> <td valign=top> * Arimbay * Bagacay * Bagong Abre * Banquerohan * EM's Barrio * Maoyod Pob. * Tula-tula * Ilawod West * Ilawod * Ilawod East * Kawit-East Washington Drive * Rizal Sreet., Ilawod * Cabagñan * EM's Barrio South * Cabagñan West * Binanuahan West * Binanuahan East * Imperial Court Subd </td><td valign=top> * Cabagñan East * Lapu-lapu * Dinagaan * Victory Village South * Victory Village North * Sabang * EM's Barrio East * Kapantawan * Pigcale * Centro-Baybay * PNR-Peñaranda St.-Iraya * Oro Site-Magallanes St. * Tinago * Bitano * Bonot * Sagpon Pob. * Sagmin Pob. * Bañadero Pob. </td><td valign=top> * Baño * Bagumbayan * Pinaric * Bariis * Bigaa * Bogtong * Bogña * Buenavista * Buyuan * Cagbacong * Cruzada * Dap-dap * Dita * Estanza * Gogon * Homapon * Imalnod </td><td valign=top> * Mabinit * Mariawa * Maslog * Padang * Pawa * Puro * Rawis * San Francisco * San Joaquin * San Roque * Tamaoyan * Taysan * Matanag * Cabugao * Rizal Street * Buraguis * Lamba </td></tr></table> ==Demograpiko== {{Populasyon}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Albay}} {{Philippine Provincial Capitals}} [[Kategorya:Mga bayan ng Albay]] {{pilipinas-stub}} s3mjcjx32bcgkytz1pbh0ici0ralc3r 0 15683 2214265 2213278 2026-07-03T01:59:26Z ~2026-37993-63 163599 Kinansela ang pagbabagong 2213278 ni [[Special:Contributions/Garvingarvin333|Garvingarvin333]] ([[User talk:Garvingarvin333|Usapan]]) 2214265 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Syudad san Masbate | sealfile = | caption = Mapa ng [[Masbate]] na nagpapakita sa lokasyon ng Lungsod ng Masbate | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = {{PH wikidata|province}} | districts = Ikalawang Distrito ng Masbate | barangays = 34 | class = Ika-2 Klase; bahagyang urban | mayor = | cityhood = [[2000]] | areakm2 = 249.10 | pop2000 = 71441 | popden2000 = 286.80 | coordinates = | }} Ang '''Lungsod ng Masbate''' ay isang ika-4 klaseng [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Masbate]], [[Pilipinas]]. Ito rin ang nagsisilbing kabisera ng lalawigan. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. == Mga Barangay == Ang lungsod ng Masbate ay nahahati sa 30 mga [[barangay]]. <table border=0><tr> <td valign=top> * Anas * Asid * B. Titong * Bagumbayan * Bantigue * Bapor (Pob.) * Batuhan * Bayombon * Biyong * Bolo * Cagay * Cawayan Exterior * Cawayan Interior * Centro (Pob.) * Espinosa </td><td valign=top> * F. Magallanes * Ibingay * Igang * Kalipay (Pob.) * Kinamaligan * Malinta * Mapiña * Mayngaran * Nursery * Pating (Pob.) * Pawa * Sinalongan * Tugbo * Ubongan Dacu * Usab </td></tr></table> == Mga Institusyong Pang-Edukasyon == * Academy of Computer Experts * Capitolina O. Legazpi Memorial High School * Jose Zurbito Sr. Elementary School * Liceo de Masbate * Masbate National Comprehensive High School * MNCHS Brgy. Bolo - Annex * Masbate Colleges * Osmeña Colleges * Ovilla Technical College * Sacro Costato School * Saint Anthony Seminary * Southern Bicol College * CTI Technical Institute * Andres Soriano Junior Memorial School * Wise Choice Computer Tutorial, Learning & Research Center *Usab High School ==Demograpiko== {{Populasyon}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga Kawing Panlabas == * [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/municipality.asp?muncode=054111000&regcode=05&provcode=41 Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111114104520/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/municipality.asp?muncode=054111000&regcode=05&provcode=41 |date=2011-11-14 }} * [http://www.masbateonline.com Masbate Related Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181222234736/http://masbateonline.com/ |date=2018-12-22 }} {{Philippine Provincial Capitals}} {{Philippine cities}} [[Kaurian:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Masbate, Lungsod ng]] j15v9y1upx86qp667jbk02w6flrte5q 0 16881 2214281 2213604 2026-07-03T02:08:52Z ~2026-37993-63 163599 rv sockpuppet 2214281 wikitext text/x-wiki {{about|the Philippine city|lalawigan|Tarlac|ilog|Ilog Tarlac}} {{Infobox settlement | name = Lungsod ng Tarlac | official_name = City of Tarlac | settlement_type = [[Mga lungsod ng Pilipinas|Lungsod]] | image_skyline = {{PH wikidata|image_skyline}} | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | motto = ''Magkaisa: Bawat Oras, Sama-Sama'' | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = Lokasyon sa lalawigan ng Tarlac | pushpin_map = Philippines | pushpin_map_caption = Lokasyon sa Pilipinas | coordinates = {{PH wikidata|coordinates}} | subdivision_type = [[Talaan ng mga bansa|Bansa]] | subdivision_name = {{PH wikidata|country}} | subdivision_type1 = [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | subdivision_name1 = {{PH wikidata|region}} | subdivision_type2 = [[Mga lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]] | subdivision_name2 = {{PH wikidata|province}} | subdivision_type3 = [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas#Representasyong pang-distrito|Distrito]] | subdivision_name3 = [[Mga distritong lehislatibo ng Tarlac#Ikalawang Distrito|Ikalawang Distrito]] | established_title = Itinatag | established_date = 1788 | established_title1 = Pagiging lungsod | established_date1 = Abril 18, 1998 | parts_type = Mga [[barangay]] | parts_style = para | p1 = 76 | government_footnotes = <ref>{{cite web |url=http://www.comelec.gov.ph/?r=Elections/2013natloc/Results/citymuni2013 |title=Official City/Municipal 2013 Election Results |publisher=Commission on Elections (COMELEC) |location=Intramuros, Manila, Philippines |date=1 Hulyo 2013 |accessdate=13 Setyembre 2013}}</ref> | leader_party = | leader_title = Punong-bayan | leader_name = Cristy Angeles ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) | leader_title1 = Pangalawang punong-bayan | leader_name1 = Genaro M. Mendoza | area_footnotes = {{PSGC detail|area}} | area_total_km2 = {{PH wikidata|area}} | elevation_m = | population_footnotes = {{PH census|current}} | population_total = {{PH wikidata|population_total}} | population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}} | population_density_km2 = auto | population_demonym = {{Plainlist| * Tarlaqueño (Lalake) * Tarlaqueña (Babae) }} | timezone = [[Philippine Standard Time|PHT]] | utc_offset = +8 | postal_code_type = [[Talaan ng mga kodigong postal sa Pilipinas|Kodigo Postal]] | postal_code = {{PH wikidata|postal_code}} | area_code_type = {{areacodestyle}} | area_code = {{PH wikidata|area_code}} | blank_name_sec1 = [[Mga lungsod ng Pilipinas#Klasipikasyon ng kita|Kaurian ng kita]] | blank_info_sec1 = {{PH wikidata|income_class}} | website = {{PH wikidata|Website}} }} Ang '''Lungsod ng Tarlac''' ay ang pinakamalaking lungsod sa lalawigan ng [[Tarlac]]. Ito ay may 76 [[barangay]]. Ang [[Gerona, Tarlac|Gerona]] ang nasa hilaga nito, [[Capas, Tarlac|Capas]] sa timog, [[San Jose, Tarlac|San Jose]] sa kanluran at [[Victoria, Tarlac|Victoria]], [[Concepcion, Tarlac|Concepcion]] sa silangan. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. ==Mga Barangay== Ang Lungsod ng ay nahahati sa 76 na mga [[barangay]]. <table border=0><tr> <td valign=top> * Aguso * Alvindia Segundo * Amucao * Armenia * Asturias * Atioc * Balanti * Balete * Balibago I * Balibago II * Balingcanaway * Banaba * Bantog * Baras-baras * Batang-batang * Binauganan * Bora * Buenavista * Buhilit (Bubulit) * Burot * Calingcuan * Camiling * Capehan * Carangian * Care * Central * Culipat </td><td valign=top> * Cut-cut I * Cut-cut II * Dalayap * Dela Paz * Dolores * Laoang * Ligtasan * Lourdes * Mabini * Maligaya * Maliwalo * Mapalacsiao * Mapalad * Matatalaib * Paraiso * Poblacion * Salapungan * San Carlos * San Francisco * San Isidro * San Jose * San Jose de Urquico * San Juan Bautista ( formerly Matadero) * San Juan de Mata * San Luis </td><td valign=top> * San Manuel * San Miguel * San Nicolas * San Pablo * San Pascual * San Rafael * San Roque * San Sebastian * San Vicente * Santa Cruz (Alvindia Primero) * Santa Maria * Santo Cristo * Santo Domingo * Santo Niño * Sapang Maragul * Sapang Tagalog * Sepung Calzada * Sinait * Suizo * Tariji * Tibag * Tibagan * Trinidad (Trinidad Primero) * Ungot * Villa Bacolor </td></tr></table> ==Demograpiko== {{Populasyon}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{commonscat-inline|Tarlac City}} {{Tarlac}} {{Philippine Provincial Capitals}} {{Mga Lungsod sa Pilipinas}} {{pilipinas-stub}} [[Kaurian:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Tarlac]] ew9huc9iwf8yggg8ogvv67u0rn529wa 0 18633 2214200 2207502 2026-07-02T21:34:29Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214200 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = Mga Waray<br>Mga Waray-Waray |image = 6th Waray Wikipedia Edit-a-thon 30.jpg |caption = Mga mag-aaral na Waray sa isang ''edit-a-thon'' ng [[Wikipedia]] sa [[Unibersidad ng Pilipinas]] sa Bisaya - Kolehiyo ng Tacloban (2016) |population = '''4,106,539''' (2020)<ref name="pop2020">{{cite web|url=https://psa.gov.ph/content/ethnicity-philippines-2020-census-population-and-housing|title=Ethnicity in the Philippines (2020 Census of Population and Housing)|publisher=Philippine Statistics Authority|access-date=Hulyo 4, 2023|language=en}}</ref><br/><small>(3.8% ng [[Demograpiya ng Pilipinas|populasyon ng Pilipinas]])</small> |religions = Nakakarami ang mga [[Kristiyano]] ([[Simbahang Katolika sa Pilipinas|Katoliko]]) |regions = {{flagcountry|Philippines}}<br/>{{smaller|([[Silangang Bisaya]], silangang bahagi ng [[Masbate]], [[Caraga]], [[Sorsogon]], at [[Kalakhang Maynila]])}}<hr/> |languages = [[wikang Waray|Waray]], [[wikang Sebuwano|Sebuwano]], [[wikang Tagalog|Tagalog]], [[wikang Ingles|Ingles]] |related = Ibang [[mga Bisaya]] at [[mga pangkat etniko sa Pilipinas]] }} Ang '''mga Waray''' (o ang '''mga Waray-Waray''') ay isang subgrupo ng mas malaking [[Mga pangkat etniko sa Pilipinas|pangkat etnolinggwistiko]] na [[mga Bisaya]], na ang ikaapat na pinamalakaing pangkat etnolinggwistiko sa Pilipinas.<ref name=":0" /> Ang [[wikang Waray]] (tinatawag din na Lineyte-Samarnon o Binisaya) ay ang pangunahing wika nila. Ito rin ay isang [[mga wikang Austronesyo|wikang Austronesyo]] na katutubo sa kapuluan ng [[Samar]], [[Leyte]] at [[Biliran]], na kapag pinagsama-sama ay tinatawag na [[Silangang Kabisayaan|Rehiyon ng Silangang Bisaya]] ng [[Pilipinas]]. Nakatira ang mga Waray sa karamihan ng Samar kung saan tinatawag silang '''mga Samareño'''/'''mga Samarnon''', ang hilagang bahagi ng pulo ng Leyte kung saan tinatawag silang '''mga Leyteño''', at ang pulo ng Biliran. Sa pulo ng Leyte, nahihiwalay ang mga nagsasalita ng Waray sa mga nagsasalita ng [[wikang Sebuwano|Sebuwano]] sa pamamagitan ng mga bulubundukin ng pulo sa gitna. Sa pulong-lalawigan ng Biliran, nakatira ang mga nagsasalita ng Waray sa silangang bahagi na nakaharap sa mga pulo ng Samar, at [[Maripipi]]; tinatawag karaniwan ang diyalekto nila ng Waray bilang ''Biliranon''.<ref>{{Cite web |title=Waray {{!}} Ethnic Groups of the Philippines |url=http://www.ethnicgroupsphilippines.com/ethnic-groups-in-the-philippines/waray/ |access-date=2023-05-17 |website=www.ethnicgroupsphilippines.com |language=en |archive-date=2023-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517080037/http://www.ethnicgroupsphilippines.com/ethnic-groups-in-the-philippines/waray/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0" /> Sa pulo ng Ticao, kabilang sa lalawigan ng [[Masbate]], sa [[Bicol|Rehiyong Bikol]], nakatira ang mga nagsasalita ng Waray sa karamihan ng pulo, at tinatawag silang bilang mga Ticaonon.<ref name=":1">{{Cite web |title=Language Prayer Profile: Waray |url=https://globalrecordings.net/en/profile-waray |access-date=2023-05-17 |website=globalrecordings.net |language=en}}</ref> Bagaman, kinikilala ng mga Ticaonon ang kanilang sarili bilang kasama ng mga nagsasalita ng [[Wikang Masbatenyo|Masbateño]] ng Masbate, dahil kaprobinsya nila sila.<ref name=":1" /> Ang [[wikang Bikol]] ay mas marami pang bokabularyo sa wikang Waray kaysa sa iba pang mga wikang Bisaya (tulad ng [[wikang Sebuwano|Sebuwano]] o [[wikang Ilonggo|Ilonggo]]).<ref name=":1" /> ==Demograpiya== Ang mga Waray ang bumubuo ng mayorya ng populasyon ng mga lalawigan ng [[Silangang Samar]], [[Hilagang Samar]], at [[Samar]] habang binubuo nila ang makabuluhang populasyon sa [[Leyte (lalawigan)|Leyte]], [[Katimugang Leyte]], [[Biliran]], at [[Sorsogon]]. Ayon sa senso ng 2010, nasa 3,660,645 ang populasyon ng Waray.<ref name=pop>{{cite web|url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/PHIILIPPINES_FINAL%20PDF.pdf|title=2010 Census of Population and Housing, Report No. 2A: Demographic and Housing Characteristics (Non-Sample Variables) - Philippines|publisher=Philippine Statistics Authority|access-date=Mayo 19, 2020|language=en}}</ref> Tinataya ng [[Encyclopædia Britannica|Encyclopedia Britannica]] na aabot ang populasyon ng Waray sa 4.2 milyon sa unang bahagi ng [[ika-21 siglo]].<ref>{{Cite web |title=Waray-Waray {{!}} people {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Waray-Waray |access-date=2023-05-17 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Bagaman, nahayag sa isang binagong senso ng Pilipinas noong 2020 na binubuo ang mga Waray ng mga 4.1 milyon lamang,<ref name="pop2020"/> na kulang ng mga 100,000 sa taya ng Encyclopedia Britannica. Katoliko ang karamihan sa mga Waray, na may minoryang Protestante, [[Muslim]], mga paniniwalang tradisyong Waray, o walang relihiyon. Tinatayang nasa 99% ng mga Waray ang Kristiyano, na 4.69% dito ay mga Ebanheliko.<ref name=":2" /> ==Kasaysayan== Sang-ayon sa mananalaysay at [[Araling Pilipino|Pilipinolohista]] na si William Henry Scott, matatagpuan ang mga unang mga tao sa rehiyon ng Silangang Bisaya sa mga yungib ng Sohoton sa [[Basey]], [[Samar (lalawigan)|Samar]], noong mga 8,550 BC.<ref>{{Cite book |last=Scott |first=William Henry |url=https://books.google.com/books?id=e08KAQAAIAAJ&newbks=0 |title=Prehispanic Source Materials for the Study of Philippine History |date=1984 |publisher=New Day Publishers |isbn=978-971-10-0227-5 |pages=10 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Denslow |first=Julie Sloan |url=https://books.google.com/books?id=1O2BqNuv-UsC&newbks=0 |title=People of the Tropical Rain Forest |last2=Padoch |first2=Christine |date=1988-01-01 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-06351-8 |pages=67 |language=en}}</ref><ref name=":0" /> Natagpuan ang mga kagamitang pira-piraso na yari sa bato sa may Ilog Basey bilang patunay na mayroon ngang mga tao noong panahon na iyon.<ref name=":0" /> Ginagamit ang mga kagamitan na ito ng mga mangangaso-nagtitipon hanggang sa [[ika-13 dantaon]].<ref name=":0" /> Nagmula ang mga Waray sa mga mandaragat na [[mga Austronesyo]] na nanirahan sa kapuluang Pilipinas simula noong [[Panahon ng Bakal]].<ref name=":3">{{Cite web |last=Clark |first=Jordan |date=2016-02-06 |title=Visayan Deities in Philippine Mythology • THE ASWANG PROJECT |url=https://www.aswangproject.com/visayan-deities-in-philippine-mythology/ |access-date=2023-07-13 |website=THE ASWANG PROJECT |language=en-US}}</ref> Bago [[Kasaysayan ng Pilipinas (1565–1898)|dumating ang mga Kastila sa rehiyon]], mayroon na ang mga Waray ng kumplikadong sistemang [[kalinangan|pangkalinangan]] at sosyo-politikal, at nakikipagkalakalan sa mga Tsino, [[Borneo|taga-Borneo]] at [[mga Malay|Malay]].<ref name=":0" /> Noong 1521, ang mga Waray sa silangang Baybayin ng [[Samar]], na tinatawag ang sarili bilang ''Ibabaonon'',<ref>{{Cite web |last=QUIRANTE |first=MEDORA NB |date=2012-03-14 |title=NPA camp seized by government troops in Northern Samar |url=https://samarnews.com/news_clips19/news395.htm |access-date=2023-07-06 |website=samarnews.com|language=en}}</ref> ay ang unang mga tao sa kapuluang Pilipinas na nakita ng mga [[Europa|Europeo]] sa ekspedisyon na pinamunuan ng manggagalugad na Portuges na si [[Ferdinand Magellan]].<ref name=":3" /> Ayon sa tagadokumento ni Magellan na si [[Antonio Pigafetta]], unang nilang nakita ang mga katutubo sa dagat malapit sa Pulo ng Suluan.<ref name=":0" /> Ang mga Waray ay ang unang mga katutubo mula sa kapuluang Pilipinas na naging mga Kristiyano. Sa kabalintunaan, sila rin ang mga huling [[pangkat-etniko]]ng Pilipino na pinatili ang mga katutubong kasanayan kaagapay ng Romano Katolisismo. ==Kalinangan at tradisyon== ===Wika=== {{main|Wikang Waray}} Nagsasalita ang mga Waray ng [[wikang Waray]], isang pangunahing wikang Bisaya. Nagsasalita din ang karamihan sa kanila ng [[wikang Ingles|Ingles]], [[wikang Tagalog|Tagalog]], at/o [[wikang Sebuwano|Sebuwano]] bilang pangalawang mga wika. Ilang mga may lahing Waray ay nakakapagsalita ng Waray bilang kanilang ikalawa o ikatlong wika, lalo na yaong mga lumipat sa [[Kalakhang Maynila]], ibang bahagi ng Pilipinas, at kahit saan mang panig ng mundo. Tumutukoy ang "Waray" sa parehong tao at wika ng [[Samar]] at [[Leyte]],<ref>{{Cite web |title=Waray People of Samar and Leyte: History, Culture and Arts, Customs and Traditions [Indigenous Tribes {{!}} Philippines Ethnic Group] |url=https://www.yodisphere.com/2022/09/Waray-Tribe-Culture-Traditions.html |access-date=2023-05-16 |website=yodisphere.com |language=en |archive-date=2023-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516093402/https://www.yodisphere.com/2022/09/Waray-Tribe-Culture-Traditions.html |url-status=dead }}</ref> at nangangahulugan ito bilang "wala" sa wikang Waray. Hindi malinaw kung papaano naging pangalan ito ng wika.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Alegre |first=Joycie |title=The Waray Culture of the Philippines |url=https://www.academia.edu/8631312/The_Waray_Culture_of_the_Philippines |journal=Academia.edu|language=en}}</ref> Sang-ayon sa Sanghiran sang Binisaya (Lupon para sa mga Wikang Bisaya), ang pormal na pangalan ng wika ay Lineyte-Samarnon o [[mga wikang Bisaya|Binisaya]].<ref name=":2">{{Cite web |title=Waray-Waray, Binisaya in Philippines |url=https://joshuaproject.net/people_groups/15864/RP |access-date=2023-05-16 |website=joshuaproject.net |language=en}}</ref><ref name=":0" /> Bagaman, ang kolokyal na katawagang "Waray" ang naging opisyal na katawagan sa kalaunan.<ref name=":0" /> Nakakarami ang nagsasalita ng Waray sa Pulo ng Samar na may nagsasalita ng Sebuwano sa ilang lugar ng pulo.<ref name=":0" /> Bawat lalawigan sa Samar ay may isang naiibang baryante ng Waray na maaring ipagkaiba sa pamamagitan ng mga barayasyon sa bokabularyo, tono, at punto.<ref name=":0" /> May sariling pangalan ang bawat baryante; tumutukoy ang ''estehanon'' sa Waray ng [[Silangang Samar]], ang ''nortehanon'' sa Waray ng [[Hilagang Samar]], at ''westehanon'' (tinatawag din na ''Kinalbayog''/''Calbayognon'') sa Waray ng (Kanlurang) [[Samar (lalawigan)|Samar]].<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Alunan |first=Merlie |date=2018-09-26 |title=A Brief On The State of Creative Writing in Eastern Visayas |url=https://www.scribd.com/document/432912658/A-Brief-on-the-State-of-Creative-Writing-in-Eastern-Visayas |access-date=2023-05-17 |website=Scribd |language=en}}</ref> Ang mga Waray na nakatira sa mga lalawigan na ito ay maari din na kilalanin ang sarili sa mga pangalang ito.<ref name=":0" /> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga pangkat-etniko sa Pilipinas|Waray]] ansma32kkjk2ib6gp8byij93neluft9 0 19067 2214294 2213666 2026-07-03T02:30:08Z Stephan1000000 98632 115 2214294 wikitext text/x-wiki {{cleanup|date=Agosto 2011}} {{Infobox animanga/Header | title = One Piece | image = | caption = | ja_kanji = ONE PIECE（ワンピース） | ja_romaji = Wan Pīsu | genre = <!--Discuss in talk page before adding or removing genres, however, keep in mind [[WP:MOS-AM#Content]]. Thank you.-->[[Action (genre)|Action]], [[Adventure (genre)|Adventure]], [[Comedy-drama]]<!--Discuss in talk page before adding or removing genres, however, keep in mind [[WP:MOS-AM#Content]]. Thank you.--> }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Eiichiro Oda]] | publisher = [[Shueisha]] | publisher_en = [[Viz Media]] ({{abbr|USA|United States}}, {{abbr|CAN|Canada}}, {{abbr|GBR|United Kingdom}})<br />[[Gollancz Manga]] ({{abbr|GBR|United Kingdom}})<br />[[Madman Entertainment]] ({{abbr|AUS|Australia}}, {{abbr|NZL|New Zealand}}) | demographic = ''[[Shōnen manga|Shōnen]]'' | magazine = [[Weekly Shōnen Jump]] | magazine_en = [[Shonen Jump (magazine)|Shonen Jump]] ({{abbr|USA|United States}}, {{abbr|CAN|Canada}}) | first = 4 July 1997 | last = | volumes = 115 | volume_list = List of One Piece manga volumes }} {{Infobox animanga/Video | type = Serye | director = [[Kōnosuke Uda]] (1999–2006)<br/>Munehisa Sakai (2006–2008)<br />Hiroaki Miyamoto (2008–present) | producer = Yoshihiro Suzuki | writer = Hirohiko Uesaka<br/>Tatsuya Hamazaki | music = | studio = [[Toei Animation]] | licensor = [[Madman Entertainment]] ({{abbr|AUS|Australia}}, {{abbr|NZL|New Zealand}})<br />[[4Kids Entertainment]] ({{abbr|USA|United States}} , {{abbr|CAN|Canada}})(2004–2007)<br />[[Funimation Entertainment]] ({{abbr|USA|United States}}, {{abbr|CAN|Canada}})(2007–present) | network = [[Animax]], [[Fuji TV]] | network_en = [[Toonami (UK)|Toonami]] ({{abbr|GBR|United Kingdom}})<br/>[[CN Too]] ({{abbr|GBR|United Kingdom}})<br/>[[YTV (TV channel)|YTV]] ({{abbr|CAN|Canada}})<br/>[[Cartoon Network (United States)|Cartoon Network]] ({{abbr|USA|United States}}, 2005–2007)<br/>[[Toonami]] ({{abbr|USA|United States}}, 2005–2008)<br/>[[Fox Broadcasting Company]] ({{abbr|USA|United States}}, 2003–2005)<br/>[[Cartoon Network (Australia)|Cartoon Network]] ({{abbr|AUS|Australia}}, {{abbr|NZL|New Zealand}})<br />[[Network Ten]] ({{abbr|AUS|Australia}}, {{abbr|NZL|New Zealand}}) | first = 20 Oktubre 1999 | last = | episodes = 1168 | episode_list = List of One Piece episodes }} {{Infobox animanga/Other | title = Related works | content = * [[List of One Piece films|''One Piece'' films]] * [[List of One Piece video games|''One Piece'' video games]] }} {{Infobox animanga/Footer}} Ang '''One Piece''' ay isang seryeng '''Japanese Shonen Manga''' at '''Anime''' na nilikha ng Hapon na si '''Eichiro Oda''' na naging seryal na sa '''Weekly Shonen Jump''' mula pa noong 4 July 1997. Ang bawat kabanata ay inilalathala sa '''takobon''' volumes ni '''Shueisha''', sa una nitong release noong 24 Disyembre 1997, at ang ika-60 bolyum ay noong Nobyembre 2010. Pagdaan ng 2010, inanunsiyo ng '''Shueisha''' na naipagbili na nila ang mahigit sa 200 milyong bolyum ng '''One Piece''' sa ngayon; ang ika-60 na volume ay nakapagtala ng bagong record para sa pinakamataas na initial print run sa lahat ng aklat sa Japan sa kasaysayan na may 3.4 milyong kopya. Ito rin ang unang aklat na naibenta ng mahigit 2 milyong kopya sa Opening Week ng '''Oricon Book Ranking''' ng Japan. Hango ang One Piece sa paglalakbay ni '''Monkey D. Luffy''', isang 17 taong gulang na lalaki na nakakain ng sinumpaang prutas (Hapon: 悪魔の実, ''Akuma no Mi'', [[Wikang Ingles|Ingles]]: ''Devil Fruit'') na tinatawag na '''Gomu Gomu no Mi''' (Sa Pilipinas: Sinumpaang Prutas ng Goma Goma) na naging daan upang ang katawan niya ay humaba at ma-deform na parang Goma, at ang kanyang itinatag na grupo, ang '''Straw Hat Pirates'''. Nilakbay ni Luffy ang karagatan upang mahanap ang pinakatago-tagong at ang pinakamalaking kayamanan na tinawag na '''One Piece''' at upang hirangin siya bilang ang susunod na '''Hari ng mga Pirata'''. Sinimulan ang pagpapalabas ng One Piece sa Pilipinas noong 2003&nbsp;ng '''GMA Network 7'''. Nakailan na rin itong pag-uulit ng mga episodes dahil sa pagbaba ng ratings nito sa kalabang Network na '''ABS-CBN'''. Ang kasalukuyang episode nito sa Pilipinas ay sa pakikipagsapalaran sa '''Enies Lobby''' at sa '''CP9'''. At sa kabila ng maraming udlot sa telebisyon, unti-unting tumataas ang ratings ito sa 17% kumpara sa kabilang estasyon na 12-15%. == Buod == Ang kuwento ay hango sa 17 taong gulang na si [[:en:Monkey D. Luffy|Monkey D. Luffy]] na pinukaw ng kanyang idolo noong bata pa sya na si [[:en:List of One Piece characters#Shanks|Red Haired Shanks]] na naglalakbay upang hanapin ang '''One Piece'''. Sa paglalakbay ni Luffy, bumuo siya ng isang samahang pirata na tinawag niyang '''Straw Hat Pirates'''. Ang grupo ay binubuo nila: *Pirate Hunter [[:en:List of One Piece characters#Roronoa Zoro|Roronoa Zoro]] *Cat Thief [[:en:List of One Piece characters#Nami|Nami]] (Ang Tagapaglayag) *Sharpshooter Sogeking [[:en:List of One Piece characters#Usopp|Usopp]] (Ang Sniper) *Black Leg [[:en:List of One Piece characters#Sanji|Sanji]] (Ang Tagapagluto) *Cotton Candy Lover [[:en:List of One Piece characters#Tony Tony Chopper|Chopper]] (Ang Manggagamot) *[[:en:List of One Piece characters#Nico Robin|Nico Robin]] (Ang Arkeyolohista) *Cyborg [[:en:List of One Piece characters#Franky|Franky]] (Ang Shipwright) *Humming [[:en:List of One Piece characters#Brook|Brook]] (Ang Musikero). *Jinbei (Ang Helmsman) Humarap din sila sa maraming pagsubok sa lahat ng sulok ng mundo. Ang pinakamalaki nilang kalaban ay ang mga [[:en:List of One Piece characters#Marines|Marino]] na hawak ng [[:en:List of One Piece characters#World Government|Pamahalaang Pandaigdig]] na naghahanap ng hustisya upang tuldukan ang [[:en:Golden Age of Piracy|Ginintuang Yugto ng mga Pirata]]. Marami ring ibang istorya ang hango sa paglalaban ng Gobyerno ,Pitong Warlord at ng Apat na Emperador, ang apat na pinakamalakas na pirata sa buong mundo. Matapos ang pagkamatay nila [[:en:List of One Piece characters#Portgas D. Ace|Portgas D. Ace]] (Ang kapatid ni Luffy na hindi niya kadugo) at ni [[:en:List of One Piece characters#Whitebeard|Whitebeard]], ang bawat miyembro ng Strawhats ay sumailalim sa matinding pagsasanay. Matapos ang dalawang taon, nabuo ulit sila sa '''Sabaody Archipelago''' at tinuloy ang paglalakbay sa Bagong Daigdig ('''New World'''). [[Kategorya:Shōnen manga]] 6753o42l72potgzxlhfrl5rulbozpst 0 21076 2214263 2213276 2026-07-03T01:58:33Z ~2026-37993-63 163599 Kinansela ang pagbabagong 2213276 ni [[Special:Contributions/Garvingarvin333|Garvingarvin333]] ([[User talk:Garvingarvin333|Usapan]]) 2214263 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine municipality 2 | infoboxtitle = Bayan ng Guinobatan | sealfile = | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | caption = Mapa ng [[Albay]] na nagpapakita sa lokasyon ng Guinobatan. | region = [[Kabikulan]] (Rehiyong V) | province = [[Albay]] | districts = | barangays = 44 | class = Unang Klase | mayor = | areakm2 = 244.43 | population_as_of = 2007 | population_total = 74386 | population_density_km2 = }} Ang '''Bayan ng Guinobatan''' ay isang ika-1 klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Albay]], [[Pilipinas]]. Ito ang pook kapanganakan ni Hen. [[Simon Arboleda Ola]], ang huling Pilipinong Heneral na sumuko sa mga Amerikano pagkatapos ng [[Digmaang Pilipino-Amerikano]].{{Fact|date=Hulyo 2008}} Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. ==Mga Barangay== Ang bayan ng Guinobatan ay nahahati sa 44 na mga [[barangay]]. <table border=0><tr> <td valign=top> * Agpay * Balite * Banao * Batbat * Binogsacan Lower * Bololo * Bubulusan * Marcial O. Rañola (Cabaloaon) * Calzada * Catomag * Doña Mercedes (Naologan) * Doña Tomasa (Magatol) * Ilawod * Inamnan Pequeño * Inamnan Grande * Inascan * Iraya * Lomacao * Maguiron (Libas) * Maipon * Malabnig * Malipo * Malobago * Maninila * Mapaco * Masarawag * Matanglad * Mauraro * Minto * Morera * Muladbucad Pequeño * Muladbucad Grande * Ongo * Palanas * Poblacion * Pood * Quitago * Quibongbongan * Salvacion * San Francisco * San Jose (Ogsong) * San Rafael * Sinungtan * Tandarora * Travesia * Binogsacan Upper </td></tr></table> ==Demograpiko== {{Populasyon}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Albay}} [[Kategorya:Mga bayan ng Albay]] oxwqry7o7fkohdjpk6mxzr80c90fhrn 0 22382 2214241 2213242 2026-07-03T01:46:47Z ~2026-37993-63 163599 Kinansela ang pagbabagong 2213242 ni [[Special:Contributions/Garvingarvin333|Garvingarvin333]] ([[User talk:Garvingarvin333|Usapan]]) 2214241 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{copyedit|date=Oktubre 2020}} {{cleanup|date=Oktubre 2020}} {{better translation|date=Oktubre 2020}} }} {{Infobox Philippine municipality 2 | infoboxtitle = Bayan ng Nagcarlan | sealfile = | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | caption = Mapa ng [[Laguna]] na nagpapakita ng lokasyon ng Nagcarlan. | region = [[CALABARZON]] (Rehiyong IV-A) | province = [[Laguna]] | districts = Ikatlong Distrito ng Laguna | barangays = 52 | class = Ika-2 Klase | mayor = Lourdes Arcasetas | areakm2 = | population_as_of = 2000 | population_total = 48727 | population_density_km2 = }} Ang '''Bayan ng Nagcarlan''' ay isang ika-2 na klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng Laguna, [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. Ito ay 16 na kilometrong (9.9&nbsp;mi) hilagang-silangan ng Lungsod ng San Pablo, o 103 kilometro (64&nbsp;mi) timog ng Maynila. Ang bayan ay tahanan ng Nagcarlan Underground Cemetery, isa sa pinakamahalagang sementeryo sa Pilipinas na idineklarang isang National Historical Landmark sa bisa ng Presidential Decree blg. 260, na may petsang 1 Agosto 1973 na may mga pag-amyenda ng Administrasyong Utos 1505, na may petsang 11 Hunyo 1978. Mula nang idineklara, wala nang pinahihintulutang libing sa sementeryo. Sumailalim ito sa pagsasaayos bago ito muling buksan sa publiko sa panahon ng paglabas ng marker noong 24 Oktubre 1981. Ang pinakalumang libingan ay may petsang 1886 habang ang huling interment ay noong 1982 nang pormal itong idineklara bilang isang National Historical Landmark. ==Mga distansya== Batay sa distansya ng malaking bilog (ang pinakamaikling distansya sa pagitan ng dalawang puntos sa ibabaw ng Daigdig), ang mga lungsod na pinakamalapit sa Nagcarlan ay ang San Pablo, Tayabas, Calamba, Tanauan, Lucena, at Lipa. Ang pinakamalapit na mga munisipalidad ay ang Liliw, Rizal, Majayjay, Magdalena, Calauan, at Luisiana. Ang distansya nito mula sa pambansang kapital ay 68.58 kilometro (42.62 milya). Ang sumusunod na listahan ay naglalarawan ng mga nasabing sukat sa distansya. ===Pinakamalapit na bayan=== Liliw, Laguna, 2.65 kilometro (1.65 milya) hanggang sa Silangan ‑ Timog Silangan (S76 ° E) Rizal, Laguna, 3.25 kilometro (2.02 milya) hanggang sa Timog Kanluran (S40 ° W) Majayjay, Laguna, 6.53 kilometro (4.06 milya) sa Silangan (N81 ° E) Magdalena, Laguna, 7.21 kilometro (4.48 milya) hanggang sa Hilagang ‑ Hilagang Silangan (N14 ° E) Calauan, Laguna, 10.55 kilometro (6.55 milya) hanggang sa Kanluran (N83 ° W) Luisiana, Laguna, 11.74 na kilometro (7.29 milya) sa Silangan ‑ Hilagang-Silangan (N63 ° E) ===Pinakamalapit na lungsod=== San Pablo, Laguna, 11.95 kilometro (7.43 milya) hanggang sa Timog-Kanluran (S52 ° W) Tayabas, Quezon, 22.86 kilometro (14.21 milya) hanggang sa Silangan ‑ Timog-Silangan (S58 ° E) Calamba, Laguna, 28.09 kilometro (17.46 milya) hanggang ang Kanluran ‑ Hilagang Kanluran (N73 ° W) Tanauan, Batangas, 28.63 kilometro (17.79 milya) hanggang sa Kanluran ‑ Timog Kanluran (S79 ° W) Lucena, 31.02 kilometro (19.28 milya) sa Timog-Silangan (S44 ° E) Lipa, Batangas, 34.44 kilometro (21.40 milya) hanggang sa Timog-Kanluran (S51 ° W) Distansya mula sa Maynila: 68.58 kilometro (42.62 milya) hanggang sa Hilagang-Kanluran (N43 ° W). ==Etimolohiya== Ayon sa pinagmulan, ang pangalang Nagcarlan ay nagmula sa pangalan ng isang tanyag na mayaman at mapagbigay na babae ni Ana Kalang o Ana Panalangin ay isang katutubong babae na kilala sa kanyang ginintuang salakot at baston na palaging dala niya kapag naglalakad sa bayan. Siya ay iginagalang ng bayan ng bayan hindi lamang para sa kanyang kayamanan ngunit para din sa tulong na ibinibigay niya sa mga nangangailangan. Isang araw, isang Espanyol ang dumating sa kanyang bahay at nang tumingin sa bintana, nakita niya ang mga sanga na umuuyog at tumatama , at sa gayon ay tinanong niya kung ano ang nangyayari. Sumagot si Ana Kalang at sinabing “nagkakalang sila”. Ang salitang paulit-ulit na maling pagsasalita ng mga Espanyol hanggang sa naging Nagcarlan, na ngayon ay ang pangalan ng bayan. Nasabi din na nakita ni Ana Kalang ang Birheng Sta. Si Ana na kumuha ng lason sa mga prutas na lanzones upang makain ito. Mayroong isang tanyag na alamat tungkol sa kung paano nakuha ang pangalan ng bayan. ==Ang Alamat ng Nakatagong Tunnel ng Nagcarlan== Ang Nagcarlan ay unang kolonya noong 1571 ni Juan de Salcedo, apo ni Miguel López de Legazpi. Itinatag ito ng mga paring Franciscan na sina Juan de Plasencia at Diego Oropesa noong 1578. Ang simbahan ng Nagcarlan ay unang itinayo mula sa mga light material tulad ng nipa at kahoy noong 1583 sa ilalim ng chaplaincy ng kauna-unahang pari na ito, si Father Tomas de Miranda na nagpasimula rin sa paglilinang ng trigo sa bansa at nakatuon kay Saint Bartholomew.Fr. Pinangasiwaan ni Vicente Velloc ang pagtatatag ng isang sementeryo sa Nagcarlan noong 1845 sa ibaba ng Mt. San Cristobal. Hindi tulad ng mga tradisyunal na sementeryo ng Espanya sa oras na iyon, Fr. Napagpasyahan ni Velloc na itayo ito mula sa sentro ng bayan. Plano ang sementeryo na maglingkod bilang isang pampublikong pahingahan para sa mga tao ng bayan habang ang silid sa ilalim ng lupa sa ibaba ng kapilya ng sementeryo ay makikita lamang ang mga labi ng mga prayle ng Espanya at mga kilalang tao. Ito ay binuo kasama ang pagtatayo ng pinalawak na St. Bartholomew Parish Church at rektoryo. Ang sementeryo ay itinayo na may isang kapilya kung saan gaganapin ang mga libing at direkta sa ibaba nito ay isang crypt sa ilalim ng lupa. Ang mga Pilgrim ay dumarami sa Nagcarlan Church upang manalangin sa harap ng mga imahen ng St. Bartholomew at San Diego de Alcala na kilala sa kanilang himalang pagaling. Gayunpaman, mayroon ding isang kagiliw-giliw na paniniwala sa mga lokal tungkol sa isang nakatagong lagusan na tinukoy bilang "ang Jewel ng Nagcarlan" ang mga kwento tungkol sa pagkakaroon ng isang "nakatagong lagusan ng Nagcarlan Underground Cemetery" na nagpalipat-lipat at hindi tumitigil na umalis mula sa isip ng mga naniniwala. Ang alamat na ito ay naipasa mula sa mga henerasyon pagkatapos ng mga henerasyon ng Nagcarleños tungkol sa nakatagong lagusan sa kung saan sa gitna ng Nagcarlan Underground Cemetery na pinaniniwalaang konektado sa likod ng Altar ng simbahan. Kuwentong walang humpay na nag-ulat na ang Franciscan Father na si Vicente Belloc na diumano’y nagkaroon ng unang kaalaman sa lihim na lagusan, ay protektadong dinala ang lihim ng ilalim ng lupa na lagusan sa kanyang libingan. Hanggang sa araw na ito, marami sa Nagcarlan ay naniniwala pa rin at sumunod sa "mga naririnig" na kung mahahanap ng isang tao ang "Jewel of Nagcarlan", "ang Nakatagong Tunnel ng Nagcarlan Underground Cemetery na kumokonekta sa ibaba ng Altar ng Nagcarlan Catholic Church, maaari din niyang subaybayan ang kanyang daan hanggang sa tuktok ng Legendary Mount Banahaw. ==Kasaysayan== Isang daan at isang (101) kilometro sa timog ng Maynila, duyan sa paanan ng Mt. Banahaw at Mt. Cristobal, at napapaligiran ng mga bundok, ibig sabihin, Mt. Atimla, Mt. Mabilog, Mt. Nagcarlan, Mt. Mauban, Mt. Lansay, at Mt. Ang Bayaquitos, ay nakasalalay sa makasaysayang bayan ng Nagcarlan, na itinuturing na pinakamalaki sa mga pataas na bayan ng Laguna. Bagaman kilala na ang bayan bilang Nagcanlang bago pa man dumating ang mga Kastila (na pinatutunayan sa salaysay noong 1572 ni [[Juan Masulong]], Unang Kristiyano ng Liliw, Laguna), si Padre Torres ang opisyal at pormal na nagpangalan dito bilang Nagcarlan noong panahong iyon, bilang pagpupugay at pagkilala sa mga ambag ng isang maimpluwensiya at iginagalang na babaeng pinuno ng tribu na si Ana Kalang (na bininyagan bilang Ana Panalangin). Ang ilang mga ilog at talon ay kumakalat sa loob ng lugar, sikat sa mga ito ay ang Talahibing River, Lake Yambo at Bunga Falls. Ang bayan ay mayroong humigit-kumulang 12,000, hectares ng lupain na may populasyon na humigit-kumulang na 43,500. Ang panahon ay cool at medyo mas mataas lamang kaysa sa Baguio City. Punong mapagkukunan ng ekonomiya ay mga produktong pang-agrikultura, gulay at prutas tulad ng lanzones, coconut, sweets, bottled water, resort at iba pang mga kalakal. Bago ang pananakop ng Espanya sa lugar, pinamunuan ito ni Gat Lakilaw. Ang Kristiyanismo ay naipalaganap sa lugar noong 1578 sa pamamagitan ni Fr. Juan de Plasencia at Fr. Diego Oropesa, kapwa mga misyonero ng Franciscan Order. Ang lugar ay naging pormal na bayan noong 1583 sa ilalim ni Fr. Si Tomas de Miranda, na nagdala sa Nagcarlan ng mga unang binhi ng trigo na nasa lupa ng ating bansa. Ang kauna-unahang Gobernadorcillo ay si Gaspar Cahupa, isang Nagcarleno na naglingkod hanggang 1687. Ang unang simbahan ay itinayo noong 1752 ni Fr. Cristobal Torres. Noong 1851, si Fr. Si Vicente Velloc, isang Franciscan Missionary ang nagtayo ng Underground Cemetery, ang una sa mga uri nito sa Pilipinas. Ayon sa Panitikan, dito naplano ang makasaysayang kasunduan sa Biac-Na-Bato nina Pedro Paterno at Heneral Severino Taino noong 1897. Nasa Nagcarlan din ito, kung saan ang Utak ng Katipunan na si Heneral Emilio Jacinto, na nagmula sa Majayjay at nasugatan, ay nahuli Ayon sa pinagmulan, ang pangalang Nagcarlan ay nagmula sa pangalan ng isang tanyag na mayaman at mapagbigay na babae sa pangalang Nanang Clara na kalaunan ay naging Ana Kalang. "Pestibal ni Ana Kalang" Nagsimula ito, noong 1987 at nagtatampok ng iba't ibang mga agro trade fair booth at Giant Statues (karaniwang 10&nbsp;ft ang taas) na karaniwang tinatawag sa Nagcarlan bilang "kalang kalangs", nakikipagkumpitensya para sa isang malaking gantimpala na ibinigay ng pamahalaang munisipal. Si Ana Kalang ay kilala sa kanyang pagkabukas-palad at kabaitan, at siya ay minahal ng mabuti hindi lamang ng mga lokal kundi ng mga Espanyol din. ==Mga Barangay== Ang bayan ng Nagcarlan ay nahahati sa 52 mga [[barangay]]. {| border="0" |----- | valign="top" | * Abo * Alibungbungan * Alumbrado * Balayong * Balimbing * Balinacon * Bambang * Banago * Banca-banca * Bangcuro * Banilad * Bayaquitos * Buboy * Buenavista * Buhanginan * Bukal * Bunga * Cabuyew | valign="top" | * Calumpang * Kanluran Kabubuhayan * Silangan Kabubuhayan * Labangan * Lawaguin * Kanluran Lazaan * Silangan Lazaan * Lagulo * Labangan * Maiit * Malaya * Malinao * Manaol * Maravilla * Nagcalbang * Poblacion I (Pob.) * Poblacion II (Pob.) * Poblacion III (Pob.) | valign="top" | * Oples * Palayan * Palina * Sabang * San Francisco * Sibulan * Silangan Napapatid * Silangan Ilaya * Sinipian * Santa Lucia * Sulsuguin * Talahib * Talangan * Taytay * Tipacan * Wakat * Yukos |} ==Sa popular na midya== Sa bayang ito kinuhaan ang pelikula at ang seryeng pantelebisyong ''[[Kampanerang Kuba]]''. ==Demograpiko== {{Populasyon}}Sa senso noong 2015, ang populasyon ng Nagcarlan, Laguna, ay 63,057 katao, [4] na may density na 810 mga naninirahan kada kilometro kwadrado o 2,100 na mga naninirahan sa bawat square mile. ==Imprastraktura== ===Transportasyon=== Ang mga tricycle at jeepney ay patok na mga mode ng transportasyon sa Nagcarlan, Laguna,. Public Transit: 1. Maynila hanggang San Pablo Laguna Way: - Mula sa Gil Puyat Station Bus Terminal (Pasay) / Jac / Jam / HM Bus Terminal (Cubao), sumakay ng bus na pupunta sa Lucena City upang maabot ang San Pablo City, Laguna pagkatapos ay hilingin sa konduktor ng bus na ibaba ka sa SPC Medical Hospital. at mula roon, sumakay ng traysikel / dyip sa city proper (landmark - Simbahang Katoliko malapit sa 7/11 & LBC) sumakay ng dyip papunta sa Liliw / Nagcarlan pagkatapos ay sabihin sa drayber na ihulog ka sa Plaridel Elementary School na matatagpuan sa Brgy. Banago, Nagcarlan, Laguna. Mula doon sumakay ng traysikol papunta sa Brgy. Silangan Napapatid, Nagcarlan, Laguna at sabihin sa drayber na ihulog ka sa Nagcarlan Forest Resort. 2. Maynila hanggang StaCruz, Laguna Way: - Mula sa Gil Puyat Station Bus Terminal (Pasay) / Jac / Jam / HM Bus Terminal (Cubao), sumakay sa bus papunta sa Sta Cruz Laguna at hilingin sa konduktor ng bus na ihulog ka sa Brgy Bubukal, Sta Cruz, Laguna. Mula roon, sumakay ng dyip papunta sa bayan ng Nagcarlan, Laguna. Mula doon sumakay ng dyip papunta sa San Pablo City pagkatapos ay sabihin sa drayber na ihulog ka sa Plaridel Elementary School na matatagpuan sa Brgy. Banago, Nagcarlan, Laguna. Mula doon sumakay ng traysikol papunta sa Brgy. Silangan Napapatid, Nagcarlan, Laguna at sabihin sa drayber na ihulog ka sa Nagcarlan Forest Resort. Pribadong Sasakyan (Short-cut Way - 90mins. Sumakay mula sa SLEX. - Mula sa Metro Manila, sumakay papunta sa South Luzon Expressway (SLEX). Pagkatapos kumuha ng Calamba Exit. Mula sa Calamba City, Laguna drive kasama ang National Highway patungo sa Brgy. Masapang Victoria, Laguna (landmark, Duck Monument). Lumiko sa kanan papunta sa Brgy. Dayap, Calauan, Laguna pagkatapos mula doon hanggang sa Brgy. Ang Sto Tomas Calauan, Laguna, mula sa Sto. Tomas Brgy. Hall, kumaliwa sa pagpunta sa tamang bayan ng Nagcarlan, Laguna (landmark, Nagcarlan Municipal Hall). Lumiko pakanan sa Nagcarlan Municipal Hall hanggang sa maabot mo ang Plaridel Elementary School. At mula doon lumiko sa kaliwa papunta sa Nagcarlan Forest Resort. ==Turismo== Ang Nagcarlan ay may malinis na dumadaloy na ilog, bumubulusok na talon ng tubig, kalmadong mga lawa at luntiang mga burol at bundok. Makasaysayang mga kolonyal na lugar ng Espanya, mga restawran na may mapagkumpitensya at abot-kayang pinggan, resort at bahay bakasyunan at isang kalabisan ng mga tumatanggap na tao. Ang kakulangan ng promosyon ay sanhi upang mapansin ang bayang ito ng mga turista at iyon ang dahilan kung bakit gumawa ang mga lokal ng kanilang sariling mga paraan upang maitaguyod ang bayang ito sa pamamagitan ng mga website sa pag-blog at pagsasagawa ng mga aktibidad na nakatuon sa likas na katangian tulad ng paglalakad at pagtakbo. Sa kahabaan ng Rizal Avenue, mula sa palengke hanggang sa municipio ay nakatayo pa rin sa maraming mga lumang gusali ng Art Deco na itinayo noong 1920s hanggang 1930s. Ang pagkakaroon ng maraming makitid na tatlong palapag na mga gusali kung saan ang mga ground floor ay inuupahan sa mga komersyal na establisyemento sa Nagcarlan ay isang pahiwatig na ang bayan ay maaaring gampanan ang gitnang sentro ng kalakalan sa unang bahagi ng nakaraang siglo. Marami ring mga likas na atraksyon sa loob ng Nagcarlan. Ang maliit na kilalang Bunga Falls ay isang paboritong bakasyon sa mga lokal, habang ang nakatagong Yambo Lake ay maaaring ma-access sa likod ng mga kalsadang pabalik sa Calauan. Ang mga bundok na "sanggol" ay maaaring umakyat sa isang araw, ang tulong ng isang lokal na gabay ay karaniwang kinakailangan, dahil ang mga daanan ay karaniwang natatakpan ng mga halaman. Ang isa pang nakawiwiling atraksyon ay ang San Bartolome Apostol Church. Matatagpuan sa isang matataas na lupa na tinatanaw ang natitirang bayan, ang simbahan ng ika-18 siglo na itinayo ng mga Franciscans ay may isang matikas na bato at pulang luwad na harapan na may isang kahanga-hangang kampanaryo sa kanan at isang kaakit-akit na lugar sa kaliwa. Pinapayagan pa rin ng mga opisyal ng parokya ang mga bisita na umakyat sa tuktok ng kampanaryo upang makita kung saan kinunan ni Anne Curtis ang karamihan sa kanyang mga eksena sa sikat na serye sa TV na "Kampanerang Kuba." [Kailangan ng pagsipi] Ang kilalang atraksyon ng Nagcarlan ay ang Nagcarlan Underground Cemetery. Ang isa sa mga uri nitong sementeryo sa Pilipinas, kung saan mayroong 240 mga niches na inilalagay sa itaas ng lupa at 36 na mga niches sa ilalim ng lupa. Ang mga miyembro ng mga piling tao ng bayan ay inilibing sa ilalim ng lupa sa ilalim ng punerarya. Sinasabing ang sementeryo sa ilalim ng lupa ay ginamit ng mga Katipunero upang magsagawa ng kanilang lihim na pagpupulong. ==Mga kilalang tao mula sa Nagcarlan== * Si Esteban Baldivia - (2 Setyembre 1928 - 10 Oktubre 1997), na mas kilala sa tawag na Dencio Padilla o Tata Dens, ay isang beteranong aktor at komedyante ng Pilipino. Siya ay isang tanyag na artista mula sa Nagcarlan, Laguna, Pilipinas. Lumabas siya sa mga pelikula bilang paboritong sidekick ng King of Filipino films na Fernando Poe, Jr. Kilala para sa kanyang accent sa Batangueño noong nagsasalita, naglaro rin si Padilla ng mga sumusuporta sa iba pang mga pelikulang pelikulang Pilipino, tulad nina Ace Vergel, Rudy Fernandez, Phillip Salvador, Vilma Santos , Nora Aunor, Sharon Cuneta, Maricel Soriano at iba pang malalaking bituin. Siya ay ikinasal kay Catalina Baldivia, isang maybahay at mayroon silang 8 anak; Si Dennis, Samuel, Glenn, Jennifer, Gene, Richard, Ched, at Rot. Nabuhay sila sa buong buhay nila sa sulok ng P.Jacinto Street, Biglang Awa at EDSA, lungsod ng Caloocan. Si Dennis ay isang artista rin at isang pulitiko; Si Samuel ay isang OFW Seaman; Si Glenn ay OFW sa mga lugar sa Gitnang Silangan tulad ng Kuwait, Jeddah, Riyadh, Dubai, at kasalukuyang nasa USA; Si Jennifer ay OFW sa Dubai; Si Gene Padilla din ay isang komedyante at artista; Namatay si Richard noong 1999; Ang Ched ay OFW sa Singapore; at ang bunso na si Rot ay nasa Baldivia. Ang 5 lalaki ay produkto ng Notre Dame ng Maynila, at ang 3 batang babae ng Our Lady of Grace Academy, kapwa sa lungsod ng Caloocan, isang maigsing distansya mula sa kanilang tahanan. Lahat ng 8 ay nag-aral sa kolehiyo sa UST / San Sebastián / Centro Escolar / UE. Lahat ng 8 ay lumitaw sa mga pelikula at patalastas sa kanilang pagkabata. Isinugod sa ospital si Padilla noong 30 Setyembre 1997 matapos magreklamo ng sakit sa dibdib. Malapit na magpa-check out mula sa ospital, namatay si Padilla dahil sa atake sa puso noong 10 Oktubre 1997 sa Quezon City, Philippines. Bukod sa kanyang anak na si Dennis Padilla na sumunod sa kanyang mga yapak upang maging isang komedyante, may iba pang mga anak si Dencio Padilla. * Si Jak Roberto - Si Jan Rommel "Jak" Osuna Roberto (ipinanganak noong 2 Disyembre 1993) ay isang artista, modelo at mang-aawit ng Filipino. Siya ay myembro ng trio boy band na 3LOGY kasama sina Siser Gonzales at Abel Estanislao. Si Roberto ay kasalukuyang nagtatrabaho bilang isang eksklusibong artist ng GMA Network, at kilala sa kanyang papel bilang Andres "Andoy" dela Cruz sa 2017 television series na Meant to Be. Si Roberto ay kapatid ng kapwa artista ng GMA na si Sanya Lopez. Si Jak Roberto ay ipinanganak bilang Jan Rommel Osuna Roberto noong 2 Disyembre 1993 sa Nagcarlan, Laguna, Pilipinas ng mga magulang na sina Ramil Roberto at Marlyn Osuna. Siya ay mayroong isang nakababatang kapatid na babae na nagngangalang Shaira Lenn Osuna Roberto, na kilalang kilala sa ilalim ng pangalang entablado na Sanya Lopez. Si Roberto ay kasalukuyang naninirahan sa Tandang Sora, Quezon City kasama ang kapatid na si Sanya. * Sanya Lopez - Si Shaira Lenn Osuna Roberto (ipinanganak noong 9 Agosto 1996 sa Nagcarlan, Laguna), na kilala bilang propesyonal na Sanya Lopez, ay isang Pilipinong artista na kilala sa paglalarawan sa seryeng hapon, The Half Sisters, bilang Lorna. Noong 2016, nakakuha ng atensyon ng media si Lopez at sumikat matapos itong ma-announce bilang bagong Hara Danaya ng 2016 television remake ng Encantadia ng GMA Network. Ipinanganak si Sanya Lopez na si Shaira Lenn Osuna Roberto noong 9 Agosto 1996, at lumaki sa Malolos, Bulacan. Anak siya nina Marlyn Roberto at Ramil Roberto, na namatay noong si Lopez ay dalawang taong gulang. Siya ang nakababatang kapatid na babae ng aktor na si Jak Roberto. Sa edad na 14, nakilala ni Lopez si German Moreno at nakita siya bilang isang tatay; inialay niya ang kanyang pagganap kapwa kay Moreno at sa kanyang ama. Binigyan siya ng pangalang Sanya, ng pinagmulan ng India, ng kanyang manager. Si Lopez ay kasalukuyang naninirahan sa Lungsod ng Quezon kasama ang kanyang kapatid na si Jak. == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} *[http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html 2010 Philippine Census Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625153211/http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html |date=2012-06-25 }} {{Laguna}} [[Kategorya:Mga bayan ng Laguna]] en4mk40s64fsq00mkiqu21iult3ub0s 0 22750 2214231 2213856 2026-07-03T01:34:09Z ~2026-37993-63 163599 Kinansela ang pagbabagong 2213856 ni [[Special:Contributions/~2026-37242-70|~2026-37242-70]] ([[User talk:~2026-37242-70|Usapan]]) rv hoax 2214231 wikitext text/x-wiki {{Other uses|Obando (paglilinaw)}} {{Infobox Philippine municipality 2 | infoboxtitle = Bayan ng Obando | sealfile = Ph seal bulacan obando.png | caption = Mapa ng [[Bulacan]] na nagpapakita sa lokasyon ng Obando. | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = {{PH wikidata|province}} | districts = Ika-apat na Distrito ng Bulacan | barangays = 11 | class = Ika-2 Klase;urbano | mayor = Edwin C. Santos | areakm2 = 15.91 | founded = 14 Mayo 1753 }} Ang '''Obando'''<ref name=Obando/> (<small>pagbigkas:</small> o•bán•do) ay isang ika-2 klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Bulacan]], [[Pilipinas]]. 16 kilometro ang layo nito mula sa [[Maynila]], ang kabisera ng Pilipinas. Napapagitnaan ang Obando ng dalawang lungsod mula sa [[Kalakhang Maynila]]: ang [[Lungsod ng Valenzuela]] sa silangan, [[Navotas]] at [[Lungsod ng Malabon]] sa timog, [[Bulakan, Bulacan|Bulacan]] sa hilaga, at ang mga katubigan ng [[Look ng Maynila]] sa kanluran. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. == Binuong area == Sa patuloy na paglawak ng Kalakhang Maynila, kabilang na ngayon ang lungsod sa binuong area ng Maynila na umaabot sa San Ildefonso sa pinakahilagang bahagi nito.<ref name=Obando/> ==Demograpiko== {{Populasyon}} Mula noong 2002, may tinatayang [[populasyong]] 58,245 ang Obando, kung saan 49% ang kalalakihan at 51% ang kababaihan. Sa kasalukuyang populasyon, may 14% ang namumuhay sa mga rural na barangay habang ang kabilang ang natitira sa populasyong urbano. Mayroon itong mga 12,349 kabahayan. P9,000.00 ang karaniwang buwanang sahod ng isang kabahayan, bahagyang mas mababa kaysa sa minimum na P9,540.00 para sa isang mag-anak na may 6 na abot-kayang-tiisin o abot-saklaw (''threshold'') na itinakda ng Kagawaran ng Kabutihang Panlipunan at Kaunlaran (''Department of Social Welfare and Development'').<ref name=Obando/> == Mga suliranin == Kabilang sa mga suliran ng bayan ng Obando ang [[dagsaang pagbaha tuwing panahon ng tag-ulan]] at ang [[polusyon ng ilog dahil sa pook tapunan sa Tanza, Navotas.]] Noong 2002, nagpasa ang Sangguniang Bayan ng Obando, Bulacan ng isang kontrobersiyal na resolusyong nagpapahintulot sa mga ''barge'' ng Phileco (''Philippine Ecology Systems Corporation'') na dumaan sa mga kailugan ng Obando upang magtapon ng nilalaman nitong mga basura sa dating-ilog na kontralodong tapunan ng basura ngayon sa Tanza, Navotas, 1 kilometro lamang ang layo mula sa Obando. Maraming mga pagkilos ng masa ng mamamayan ang tumuligsa rito ngunit nabigo ang mga lokal na opisyales para pigilin ang pagtatapon magpahanggang sa ngayon. May mga pag-aaral na nagpapakitang nakapagpapadumi ng ilog ang operasyon ng tapunan at nakapagdulot ng ilang mga karamdaman sa mga naninirahan, karamihan na ang mga may edad, kababaihan at mga kabataan.<ref name=Obando/> == Kabuhayan (Ekonomiya) == * Trabaho sa lungsod - marami sa mga Obandenyo (o ''Obandeño'') ang may mga "puting-kolyar" na trabaho at naghahanapbuhay sa Kalakhang Maynila. Marami sa kanila ang naging matagumpay at may ilang mga malalaking pangalan sa likod ng mga kompanyang kanilang pinagtatrabahuhan. * Trabaho sa pabrika - mayroon ding mga naninirahang naghahanapbuay sa mga pabrika sa Obando at kanugnog-bayan. * [[OFW]] - may mga Obandenyo ring sumubok magtrabaho sa ibang bansa kung saan marami ang nagsipagtagumpay. * [[Pangingisda]], isang dating pangunahing pinagkukunan ng kabuhayan ng mga mamamayan ng Obando, marami pa ring aktibong mga mangingisda. * Ibang pinagkukunan ng kabuhayan ang pagpoproseso ng mga pagkain, pagaalaga ng mga bibe, poltri, baboy at pagpapalaki ng mga maaalagaang mga hayop. * [[Pangangalakal]] - kabilang ang pagtitinda ng mga barbekyu at samalamig, mga teleponong selular, [[tindahang sari-sari]], tiangge, potograpiya, at iba pang mga serbisyo. * [[Pedicab]] o ''[[Trike]]'', isa rin itong pangkaraniwang tanawin sa Obando, Bulacan. Ginagamitan ng lakas ng tao ang isang traysikel na may isa o dalawang upuang pantao para dalhin ang mga pasahero, kabilang ang drayber. Maraming mga Obandenyo ang gumamit ng ganitong sasakyang pampubliko, at mas ibig ng mga sumasakay na mga mamamayan sapagkat mas mura ang pamasahe kapag inihambing sa dyipni o traysikel na may motor. Mas gamitin ito tuwing may pagbaha. * [[Pananahi]] at paggawa ng mga [[alahas]] - tanyag ang mga ito ngunit humina ang negosyo noong 2002. == Heograpiya == [[Talaksan:Sunset in a fish pen in Obando, Bulacan.jpg|thumb|264x264px|Isang palaisdaan sa Obando]] Isa sa mga katangian ng Obando ang pagkakaroon ng mga patag at mabababang mga baybaying sabana o kapatagan. Dating isang estuwaryo (wawa o bunganga ng ilog) ang area ngunit nabuo mula sa gilid o hangganan dahil sa mga buhangin at naging pangkasalukuyang anyong binubuo ng mga distritong pangkalakalan ''(commercial)'', bahaging industriyal na disitrito, pamahayan (residential) at palaisdaan. Sa loob ng munisipalidad, mayroong dalawang kailugan at tatlong maliliit na ilog o ilug-ilugan, ang Ilog ng Meycauayan sa hilaga, ang Ilog ng Pinagkabalian sa timog at ang Ilog Paco, Ilog Hulo at Ilog Pag-asa na tumatagos sa bayan kahanay ng daang panlalawigan.<ref name=Obando/> Mayroon 15.91&nbsp;km² areang lupain ang Obando. Mayroon itong urbanong areang 1.85&nbsp;km² na binubuo ng 2 mga barangay, binubuo ng 14.06&nbsp;km² areang rural ang iba pang 9 na mga barangay, 82.50% ang mga palaisdaan. Pampolitika na nahahati pa sa 11 [[barangay]] (8 urbano, 3 rural) ang Obando. Nakalagak sa kahabaan ng Ilog ng Paliwas ang mga barangay ng Binuangan at Salambao, at maaari lamang marating sa pamamagitan ng pagsakay sa mga bangkang may motor.<ref name=Obando/> Tulad ng ibang mga bayan sa Bulacan, mayroong dalawang natatanging panahon ang Obando: ang tag-init at tag-ulan. Nagaganap ang tag-ulan mula Mayo hanggang Oktubre, habang ang tag-araw naman tuwing Nobyembre hanggang Abril. Tumatanggap ng 80% pagbagsak ng ulan sa taunang pag-ulan tuwing panahon ng tag-ulan ang Obando, dahil sa habagat ng kanluran at mga bagyo.<ref name=Obando/> === Mga Barangay === [[Talaksan:Obando.jpg|thumb|right|Ang [[Simbahan ng Obando]].]] {{pangunahin|Mga Barangay ng Obando, Bulacan}} Ang bayan ng Obando ay nahahati sa 11 mga [[barangay]].<ref name=Obando/> * Binuangan * Catanghalan * Hulo * Lawa * Salambao * Paco * Pag-asa (Pob.) * Paliwas * Panghulo * San Pascual * Tawiran == Kasaysayan == [[Talaksan:Ang Bayan ng Obando NHC marker.jpg|thumb|right|Panandang pangkasaysayan na ginawa ng Pambansang Komisyong Pangkasaysayan noong 1973]] Noong ika-18 daantaon, binubuo lamang ng isang bayan - ang Munisipalidad ng Meycauayan - ang mga munisipalidad na kilala ngayon bilang [[Meycauayan, Bulacan|Meycauayan]], Polo at Obando. Lumikha ang bayan ng Polo at Obando ng isang baryong tinawag na Catangalan. Noong taong 1623, binuo ang munisipalidad ng Polo, na kilala ngayon bilang Lungsod ng Valenzuela, na kinabubukluran ng pangkasalukuyang mga teritoryo ng Bayan ng Obando. Sa pamamagitan ng isang kautusang ipinatupad noong ng Gobernador at Kapitan Heneral ng Kapuluang si Don Francisco de Obando y Solís Márquez ng Obando, nilikha ang bayan at inihiwalay mula sa inang bayan nitong Polo noong 14 Mayo 1753. Dahil sa wala sa panahong pagkamatay ng gobernador sa kamay ng mga [[Britaniko]] noong panahon ng Pitong Taong Digmaan, isinagawa ang paglikha at pagtatatag ng bayan ng alkalde mayor ng lalawigang si Don Francisco Morales y Mozabe, ng Ministrong Panlalawigan, S. Gregorio, Reb. Pr. Alejandro Ferrer, kasama ang maraming mga debotong mga relihiyoso. Si Reb. Fr. Manuel De Olivendia ang ministrong napili para pangasiwaan ang bayan. Noong taong 1907, naging isang nagsasariling bayan ng Bulacan ang Obando. Pagkaraan, dahil sa walang kapagurang pagpupunyagi ng mga opisyal ng munisipyo, muling nilikom ang isang bahagi ng Gasak, [[Navotas]], upang maging bahagi ng Obando. Pinilit nila itong kinuha sapagkat naniniwala ang mga opisyal ng Obando na dating bahagi ng Munisipalidad ang Gasak na inampon lamang ng Navotas sa paglipas ng panahon. Nagtagumpay ang mga opisyal noong 30 Enero 1975 dahil sa Kautusan ng Pangulo Bilang 646 (''Presidential Decree No. 646''). Isang bahagi ng Gasak, Navotas na tinatayang may 1.78 kuwadrado kilometro ang nabalik sa Obando. Karamihan sa mga ito ang mga palaisdaan at mabuhanging baybayin at pinaniniwalaang magsisilbing mainam na panghikayat na pangturismo kapag napaunlad. Sa pamamagitan ng resolusyon ng Konsehong Munisipal ng 1975, naging isang barangay ang area at pinangalanang [[Nuestra Señora de Salambao]] bilang pagbibigay papuri sa isang [[patron ng Obando]].<ref name=Obando/> === Mga alkalde ng Obando, Bulacan === LEONARDO DING VALEDA TAONG KASALUKUYAN [[Edwin C. Santos]] (2013 - 2022)<br /> Orencio E. Gabriel (2007 - 2013)<br /> Zoilito Santiago (2004 - 2007)<br /> Onesimo Joaquin (2001 - 2004)<br /> Conrado Lumabas Jr. (1992 - 2001)<br /> Bienvenido Evangelista (1988 - 1992)<br /> Antonio Joaquin (''OIC'' 1986 - 1988) === Mga bise-alkalde ng Obando, Bulacan === Zoilito A. Santiago (2013 - kasalukuyan)<br /> Danilo R. de Ocampo (2010 - 2013)<br /> Leonardo S. Pantanilla (2007 - 2010)<br /> Jose S.D. Correa (2004 - 2007)<br /> Zoilito A. Santiago (2001 - 2004)<br /> Onesimo Joaquin (1998 - 2001)<br /> Romerico Santos (1995 - 1998)<br /> Gaudioso Espinosa (1992 - 1995)<br /> Romegio Dela Cruz (1988 - 1992) === Mga Makasaysayang Lugar/Pook === Simbahan<br /> San Pascual Baylon Parish<br /> Binuangan United Methodist Church (1905)<br /> Obando Central United Methodist Church (1916)<br /> Nuestra Senora de Salambao === Himno ng Obando === May himno ang Obando, Bulacan, na pinamagatang: ''Obando, Bayang Pinagpala''. Narito ang mga panitik:<ref name=Obando>Obando, Bayang Pinagpala!, Pamahalaang Bayan ng Obando, 2006/2007</ref> ''Dito ako isinilang sa bayang puno ng kasaysayan''<br /> ''Dito ko rin natutunan kulturang minana’t kinagisnan''<br /> ''Yamang dagat may biyayang taglay''<br /> ''Mga patron ang gaming gabay''<br /> ''Taong baya’t pinuno sama-sama sa pagsulong ng aming'' ''Bayang pinagpala, nakamit ang tunay na biyaya''<br /> ''Bayang ipagmamalaki sa puso at diwa.'' ''Saan man ako mapadayo, ipagmamalaking bayan ko’y Obando''<br /> ''Dayuhan ka man sa aking bayan, ituturing kang tunay na kaibigan''<br /> ''Pagtulong sa ‘min ay nakalaan,''<br /> ''Problema mo’y tiyak kang dadamayan''<br /> ''Taong baya’t pinuno sama-sama sa pag-unlad ng aming'' ''Bayang pinagpala, nakamit ang tunay na biyaya''<br /> ''Bayang ipagmamalaki sa puso at diwa.'' ''Bayang pinagpala, nakamit ang tunay na biyaya''<br /> ''Bayang ipagmamalaki sa puso at diwa.'' == Tingnan din == * [[Simbahan ng Obando]] * [[Sayaw sa Obando]] * [[Colegio de San Pascual Baylon]] * [[Binuangan United Methodist Church]] * [[Obando Central United Methodist Church]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== * [http://www.obando.bulacan.ph/ Obando Bulacan] * [http://obandenyo.com OBANDENYO.COM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100815060517/http://obandenyo.com/ |date=2010-08-15 }} * http://elgu2.ncc.gov.ph/obando/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050225175529/http://elgu2.ncc.gov.ph/obando/ |date=2005-02-25 }} * [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Bulacan}} [[Kategorya:Mga bayan ng Bulacan]] [[Kategorya:Obando]] jfkpp6e64ytfjyobvrae1p4qn4zejlp 0 22929 2214242 2213442 2026-07-03T01:47:26Z ~2026-37993-63 163599 rv sockpuppet 2214242 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{copyedit|date=Oktubre 2020}} {{cleanup|date=Oktubre 2020}} {{better translation|date=Oktubre 2020}} }} {{Infobox Philippine municipality 2 | infoboxtitle = Bayan ng Santa Cruz | native_name = ᜐᜈ̟ᜆ ᜃ̟ᜇ̵̱ᜐ | sealfile = SantaCruz_Large.thumbnail.jpg | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | caption = Mapa ng Laguna na nagpapakita ng lokasyon ng Santa Cruz. | region = [[CALABARZON]] (Region IV-A) | province = [[Laguna]] | districts = | barangays = 26 | class = Unang Klase | mayor = Hon. Edgar S. San Luis. | founded = 1602 | areakm2 = 526234 | population_as_of = 2000 | population_total = 92694 | population_density_km2 = |vice_mayor=Laarni A. Malibiran}} Ang '''Bayan ng Santa Cruz''' ay isang unang klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at kabisera ng [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng Laguna, [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. ==Kasaysayan== Sa huling dekada ng ika-16 na siglo, ang Santa Cruz ay dating mahusay na baryo ng kasalukuyang munisipalidad ng Lumban, pati na rin ang iba pang mga napapanahong bayan tulad ng Pagsanjan, Cavinti, Paete at Pangil. Noong 6 Setyembre 1602, naghiwalay si Santa Cruz mula sa Lumban at naging isang pueblo kasama ang simbahan at pamahalaang lokal. Mula nang maitatag ito noong 1602, ang bayan ay nawasak ng mapanganib na puwersa tulad ng sunog, bagyo, baha at paninira sa tao noong Rebolusyong Pilipino ng 1896–1899, ang giyera ng Kalayaan ng Pilipinas (1899–1902), Labanan ng Santa Cruz, ang pag-atake ng mga Tulisanes (bandido) sa panahon ng Espanya. Ang mga tropang Pilipino ng pre-war 4th at 42nd Infantry Division ng Philippine Commonwealth Army at kinikilalang mga gerilya ay nagmula rin sa bayan at nasangkot sa Second Battle ng Santa Cruz noong 26 Enero 1945. Nailalarawan sa pamamagitan ng mga mayabong na lupaing patag na matatagpuan sa baybayin ng Laguna de Bay, ang batayang pang-ekonomiya ng bayan ay tradisyunal na nakaangkla sa dalawang pangunahing industriya, lalo na ang agrikultura at pangingisda na nananatili pa rin hanggang sa kasalukuyan. Dahil sa madiskarteng kinalalagyan ng Santa Cruz na may kaugnayan sa iba pang mga pamayanan sa baybayin tungkol sa lawa, ang mga aktibidad sa pangangalakal ay nagsimula rin sa bayan noong mga unang araw ng pag-areglo. Ang bayan na maayos na palaging naging pokus ng mga aktibidad na magagamit upang ma-access sa iba pang mga lugar na may baybayin dahil sa nababagtas na Santa Cruz River bukod sa mismong Laguna de Bay. Mula noong mga unang araw na iyon, ang tubig ang pangunahing mode ng transportasyon. Ngayon, ang Santa Cruz ay nagsisilbing kabisera ng Laguna at itinuturing na sentro ng negosyo at komersyo sa silangang bahagi ng lalawigan. ==Heograpiya== Pagtingin sa himpapawiran kasama si Santa Cruz sa gitna at ang Pila sa harapan Nakatayo sa gitnang bahagi ng lalawigan ng Laguna sa timog-silangang baybayin ng Laguna de Bay, ang Santa Cruz ay namamalagi ng 87 kilometro (54&nbsp;mi) timog-silangan ng Metro Manila sa pamamagitan ng Calamba at makikita ang heograpiya sa humigit-kumulang na 14 degree 17 'latitude at 121 degrees 25' longitude. Ang munisipalidad ay hangganan sa hilaga at hilaga-kanluran ng Laguna de Bay, sa hilagang-silangan ng Lumban, sa silangan ng Pagsanjan, sa timog-silangan ng Magdalena, sa timog ng Liliw, at sa timog-kanluran ng Pila . Mayroon itong 26 na mga barangay at sumasaklaw sa tinatayang lugar ng 3860 hectares na binubuo ng halos 2% ng kabuuang lupa sa Lalawigan ng Laguna. Lawak ng Lupa: 3,860 hectares Tirahan: 381.97 Komersyal: 35.96 Institusyon: 92.17 Functional Open Space: 31.27 Mga Kalsada: 157.73 Kabuuang Built-up: 696.10 Pang-agrikultura: 3,048.57 Espesyal na Paggamit: 115.33 ==Geology== Ang dalawang uri ng mga bato na matatagpuan sa Santa Cruz ay alluvium at clastic rock. Ang mga clastic rock ay matatagpuan sa silangang bahagi ng munisipalidad partikular sa Barangay Alipit, San Jose, Oogong, Jasaan, San Juan, Palasan, at mga bahagi ng Barangays Pagsawitan, Patimbao, Bubukal, Labuin at Malinao. Ang mga batong ito ay binubuo ng inter-bedded shale at sandstone na may paminsan-minsang mga manipis na lente ng limestone, tuff, at reworked sandy tuffs, calcareous sandstone at partly tuffaceous shale. ==Klima== Tulad ng karamihan sa mga lugar sa lalawigan ng Laguna, ang klima ng Santa Cruz ay nailalarawan sa pamamagitan ng dalawang binibigkas na panahon: tuyo mula Enero hanggang Abril at basa sa natitirang taon. Ang munisipalidad ay may taunang temperatura na 27.2 degree Celsius at taunang pag-ulan ng 1962.7mm. Ang hanging amihanang-silangan na may average na bilis ng hangin na 9 na buhol ay nananaig sa munisipyo. {| class="wikitable mw-collapsible" ! colspan="14" |Data ng klima para sa Santa Cruz, Laguna |- !Month !Jan !Feb !Mar !Apr !May !Jun !Jul !Aug !Sep !Oct !Nov !Dec !Year |- !Average high °C (°F) |26 (79) |27 (81) |29 (84) |31 (88) |31 (88) |30 (86) |29 (84) |29 (84) |29 (84) |29 (84) |28 (82) |26 (79) |29 (84) |- !Average low °C (°F) |22 (72) |22 (72) |22 (72) |23 (73) |24 (75) |25 (77) |24 (75) |24 (75) |24 (75) |24 (75) |24 (75) |23 (73) |23 (74) |- !Average [[precipitation]] mm (inches) |58 (2.3) |41 (1.6) |32 (1.3) |29 (1.1) |91 (3.6) |143 (5.6) |181 (7.1) |162 (6.4) |172 (6.8) |164 (6.5) |113 (4.4) |121 (4.8) |1,307 (51.5) |- !Average rainy days |13.4 |9.3 |9.1 |9.8 |19.1 |22.9 |26.6 |24.9 |25.0 |21.4 |16.5 |16.5 |214.5 |- | colspan="14" |Source: Meteoblue |} ==Mga Barangay== Ang bayan ng Santa Cruz ay nahahati sa 26 [[barangay]]. [[File:Santa Cruz Laguna.jpg|thumb|right|Pamilihang Bayan ng Santa Cruz malapit sa Mababang Paaralan ng Santisima]] <table border=0><tr> <td valign=top> * Alipit * Bagumbayan * Bubukal * Calios * Duhat * Gatid * Jasaan * Labuin * Malinao * Oogong * Pagsawitan * Palasan * Patimbao </td><td valign=top> * Barangay I (Pob.) * Barangay II (Pob.) * Barangay III (Pob.) * Barangay IV (Pob.) * Barangay V (Pob.) * San Jose * San Juan * San Pablo Norte * San Pablo Sur * Santisima Cruz * Santo Angel Central * Santo Angel Norte * Santo Angel Sur </td></tr></table> [[Talaksan:Pila & Sta Cruz Laguna.JPG|thumb|250px|none]] ==Demograpiko== {{Populasyon}}Sa senso noong 2015, ang populasyon ng Santa Cruz, Laguna, ay 117,605 katao, [3] na may density na 3,000 mga naninirahan kada square square o 7,800 na mga residente bawat square mile. ==Economy== Taunang koleksyon ng buwis sa lokal na pamahalaan: 2008 - ₱ 160,196,679.38 2007 - ₱ 135,792,097.46 2006 - ₱ 128,812,429.41 2005 - ₱ 117,351,293.14 ==Commerce== Ang kabisera ng lalawigan ng Laguna, Santa Cruz ay nagsisilbing sentro ng serbisyo ng lalawigan partikular para sa mga munisipalidad sa hilagang-silangang bahagi nito. Ang kalakalan at komersyo ay mananatiling maging isa sa pangunahing mga gawaing pang-ekonomiya sa lokalidad. Ang pagkakaroon ng mga serbisyong dyip na tumatakbo sa Lumban, Paete, Siniloan, San Pablo, Pila, Victoria, Cavinti-Caliraya, Luisiana, Majayjay, Calumpang, Nagcarlan, Liliw, Magdalena, Pagsanjan, Lucban, Lucena at Calamba ay lalong nagpahusay sa papel ng munisipyo bilang isang commerce at sentro ng kalakalan. Ang sentro ng mga aktibidad sa negosyo ay nasa poblacion partikular sa Barangay V kung saan nakalagay ang apat (4) na mga gusali ng Public Market. Maraming pagtatatag ang Santa Cruz na nagbibigay ng kontribusyon sa kaunlaran nito. Ang pag-unlad sa paligid na ito ay naging isang uri ng komersyal na quasi-tirahan tulad ng ipinamalas ng paglaganap ng mga istraktura na ginagamit pareho para sa mga layuning pang-negosyo at tirahan ng mga nagmamay-ari / may-ari. Mayroon ding konsentrasyon ng mga negosyo sa seksyon ng pambansang haywey / expressway lalo na ang Barangay Gatid kung saan matatagpuan ang isang Mall, at ang inabandunang PNR Railway (kalsada) habang kapansin-pansin ang isang pattern ng pag-unlad na komersyal sa kahabaan ng Quezon Avenue at sa tabi ng old highway at Pedro Guevarra Avenue. Sa kahabaan ng P Guevarra Avenue, maraming mga establisyemento ang matatagpuan din tulad ng Mga Ospital, tanggapan ng Meralco, tanggapan ng PLDT, Red Cross, maraming Mga Instituto sa Pagbabangko, at Executive Emcent Lending Company. Mayroon ding SL Agritech Corporation, sa Barangay Oogong, Santa Cruz, Laguna, ==Mga punto ng interes== Ang Santa Cruz ay maaaring walang likas na mga lugar ng turista at walang malawak na lugar upang mapaunlad ngunit isang bagay na ipinagmamalaki ng mga tao ng Santa Cruz ay ang mga lokal na pagkain na magagamit sa bayan. Ipinagmamalaki ni Santa Cruz ang sikat na puting keso o kesong puti, na sariwang gawa sa gatas ng carabao. * Aglipayan Cathedral kasama ang aming Lady of maulawin shrine. * Emilio Jacinto Shrine Burial Site * Villa Valenzuela * Santa Cruz Town Plaza * Immaculate Concepcion Parish Church * Kesong puti Festival - Abril 4–11 * Anilag Festival - Marso 8-17 * Camp Allen Training & Development Center ==Mga Kaganapan== Nag-host si Santa Cruz ng Palarong Pambansa mula Mayo 4–10, 2014. [9] ==Edukasyon== ===Mga paaralang kindergarten=== Pampubliko: 35 Pribado: 10 ===Elementary=== Pampubliko: 16 Pribado: 11 ===Mataas na paaralan=== Pampubliko: 2 Pribado: 6 ===Mga Kolehiyo=== Pampubliko: 2 Pribado: 8 Bokasyonal: Pampubliko: 1 Pribado: 2 Bilang ng mga mag-aaral: Elementarya: 15,291 High school: 8,155 Tertiary: 10,914 ==Bahagyang listahan ng mga paaralan== * Santa Cruz Central Elementary School (The Central School of Santa Cruz) * Bagumbayan Elementary School * Bubukal Elementary School * Elementary School ng Calios * Duhat Elementary School * Gatid Elementary School * Oogong Elementary School * Pagsawitan Elementary School * Palasan Elementary School * Patimbao Elementary School * Paaralang Elementarya ng San Jose * Santisima Cruz Elementary School * Santo Angel Central Elementary School * Santo Angel Norte Elementary School * Santo Angel Sur Elementary School * Silangan Elementary School * Pedro Guevara Memorial National High School * Pangunahing Christian International School at Special Education Center, Inc. * ACTS Computer College * AMA Computer University * AMA Computer Learning Center * Capitol View Christian School * Immaculate Conception Catholic College (dating Don Bosco High School) * Laguna Santiago Educational Foundation Inc. * Laguna Senior High School * Laguna State Polytechnic University * Laguna University * Little Javannah Montessori School * Our Lady of Maulawin Educational Foundation, Inc. * Unibersidad ng Kababaihan ng Pilipinas * Maranatha Christian Academy * SHARPMINDS Tutorial Center * STI College * St. Therese Martin ng Lisieux School at Business High School * United Evangelical Church School * Union College ng Laguna * Southbay Montessori School * GOAL-DEN Learners Center * iExcel Learning Hub * Mind Builders Academy * Rabi Mahusay na Paaralang Kristiyano ==Mga Ospital== # Pribadong Ospital: 4 Mga Yunit sa Pangkalusugan sa Bukid: 2 Pamahalaang Ospital: 1 Mga Sentro sa Kalusugan: 26 # Laguna Medical Center # Santa Cruz Laguna Polymedic, Inc. # Laguna Doctors Hospital # Laguna Holy Family Hospital # Jesus the Savior Hospital == Mga Kilalang Sikat sa Santa Cruz == * [[Eduardo Quisumbing]] - Biologist * [[Ariel Magcalas]] - Dating Alkalde mula 2007-2010 *Pedro Guevara - sundalo,mambabatas,manunulat at abogado *[[Agueda Kahabagan]] - Bayani at Unang Babaeng Heneral ng Unang Republika ng Pilipinas *Felicismo T. San Luis - Gobernador ng Laguna mula 1960-1992 ==Mga sanggunian== {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} *[http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html 2010 Philippine Census Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625153211/http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html |date=2012-06-25 }} {{Laguna}} {{Philippine Provincial Capitals}} [[Kategorya:Mga bayan ng Laguna]] huzqb4pmj0e08abbxdq6g4uo3j3kcwy 0 23120 2214284 2213485 2026-07-03T02:10:04Z ~2026-37993-63 163599 rv sockpuppet 2214284 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine municipality 2 | infoboxtitle = Bayan ng Aparri | larawan = Aparri Beach.jpg | sealfile = | caption = Mapa ng [[Cagayan]] na nagpapakita sa lokasyon ng Aparri. | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = {{PH wikidata|province}} | districts = | barangays = 42 | class = Ika-2 Klase | mayor = Ismael V. Tumaru, M.D. | areakm2 = | website = | founded = }} Ang '''Bayan ng Aparri''' ay isang unang klase [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Cagayan]], [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. == Mga Barangay == Ang bayan ng Aparri ay nahahati sa 42 mga [[barangay]]. {| border="0" |----- | valign="top" | * Backiling * Bangag * Binalan * Bisagu * Centro 1 (Pob.) * Centro 2 (Pob.) * Centro 3 (Pob.) * Centro 4 (Pob.) * Centro 5 (Pob.) * Centro 6 (Pob.) * Centro 7 (Pob.) * Centro 8 (Pob.) * Centro 9 (Pob.) * Centro 10 (Pob.) | valign="top" | * Centro 11 (Pob.) * Centro 12 (Pob.) * Centro 13 (Pob.) * Centro 14 (Pob.) * Bukig * Bulala Norte * Bulala Sur * Caagaman * Centro 15 (Pob.) * Dodan * [[Pulo ng Fuga|Fuga Island]] * Gaddang * Linao * Mabanguc | valign="top" | * Macanaya (Pescaria) * Maura * Minanga * Navagan * Paddaya * Paruddun Norte * Paruddun Sur * Plaza * Punta * San Antonio * Tallungan * Toran * Sanja * Zinarag |} ==Demograpiko== {{Populasyon}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== * [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Cagayan}} [[Kategorya:Mga bayan ng Cagayan]] qf691xq36fos6mp0sc50fem1gyhgm0a 0 23352 2214234 2213473 2026-07-03T01:40:20Z ~2026-37993-63 163599 rv sockpuppet 2214234 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine municipality 2 | infoboxtitle = Bayan ng Oas | sealfile = | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | caption = Mapa ng [[Albay]] na nagpapakita sa lokasyon ng Oas. | region = [[Kabikulan]] (Rehiyong V) | province = [[Albay]] | districts = | barangays = 53 | class = Unang Klase | mayor = | areakm2 = 263.61 | population_as_of = 2007 | population_total = 63888 | population_density_km2 = }} [[File:Oas Church.jpg|thumb|270px|Simbahan Katoliko ng Oas]] Ang '''Bayan ng Oas''' ay isang ika-3 klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Albay]], [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. ==Ekonomiya== Pangkalahatang nabatay sa [[agrikultura]] ang ekonomiya ng bayan. Pangunahing mga produkto nito ay ang bigas, mga bungang kahoy tulad ng kamote, at gabi, niyog, at iba pang mga prutas at gulay. Inaani rin ang mga isda at iba pang mga pagkaing dagat sa mga baybaying bahagi ng bayan ngunit hindi gaano nakakadagdag sa kita ng bayan dahil na rin sa hirap ng pagbibiyahe ng mga kalakal dito. ==Mga Barangay== Ang bayan ng Oas ay nahahati sa 53 mga [[barangay]]. {| border="0" |----- | valign="top" | * Badbad * Badian * Bagsa * Bagumbayan * Balogo * Banao * Bangiawon * Bongoran * Bogtong * Busac * Cadawag * Cagmanaba * Calaguimit * Calpi * Calzada * Camagong * Casinagan * Centro Poblacion | valign="top" | * Coliat * Del Rosario * Gumabao * Ilaor Norte * Ilaor Sur * Iraya Norte * Iraya Sur * Manga * Maporong * Maramba * Moroponros * Matambo * Mayag * Mayao * Nagas * San Pascual (Nale) * Obaliw-Rinas * Petoria * Pistola | valign="top" | * Ramay * Rizal * Saban * San Agustin * San Antonio * San Isidro * San Jose * San Juan * San Miguel * San Ramon * San Vicente (Suca) * Talisay * Talongog * Tapel * Tobgon * Tobog * Tablon |} ==Demograpiko== {{Populasyon}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://elgu2.ncc.gov.ph/oas/ Municipality of Oas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311073610/http://elgu2.ncc.gov.ph/oas/ |date=2007-03-11 }} *[http://sb-oas.com Sangguniang Bayan Ng Oas]{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} *[http://www.oasnon.com Oasnon Forum] {{Albay}} [[Kategorya:Mga bayan ng Albay]] q9r5uvlwnx13grhtrh59m844g96ni1l 10 23805 2214300 1494521 2026-07-03T02:45:03Z KyutKoTalaga 152379 2214300 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Republikang Bayan ng Tsina | shortname alias = Tsina | flag alias = Flag of the People's Republic of China.svg | alt attribute = Flag of the People's Republic of China | flag alias-army = People's Liberation Army Flag of the People's Republic of China.svg | flag alias-naval = Naval Ensign of the People's Republic of China.svg | link alias-naval = Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan<!--People's Liberation Army Navy--> | flag alias-air force = Air Force Flag of the People's Republic of China.svg | link alias-air force = Hukbong Himpapawid ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan<!--People's Liberation Army Air Force--> | link alias-ice hockey = China national {{{mw|men's}}} ice hockey team | name alias-football = China PR | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | templatename = China | var1 = army | redir1 = CHN | redir2 = Republikang Bayan ng Tsina | redir3 = Tsina, Republikang Bayan ng | redir4 = Tsina (Republikang Bayan ng) | redir5 = PRC | related1 = Qing Dynasty | related2 = Republika ng tsina </noinclude> }} j3vchbt0vqodszo2i07y9074sq4zodi 0 24411 2214199 2197453 2026-07-02T21:18:26Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214199 wikitext text/x-wiki Ang '''mga Bikolano''' ([[mga wikang Bikol|Bikol]]: ''Mga Bikolnon'') ay ang ikaapat na pinakamalaking [[pangkat etniko sa Pilipinas|pangkat etnolinggwistiko sa Pilipinas]].<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/philippines/ |title=Archived copy |access-date=Enero 27, 2014 |archive-date=Agosto 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210820022910/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/philippines/ |url-status=dead }}</ref> Kadalasang tinutukoy ang mga kalalakihan bilang Bikolano at ang mga kababaihan bilang Bikolana. Karaniwang tinutukoy ang kanilang katutubong rehiyon bilang [[Bicolandia]], na binubuo ng buong [[Tangway ng Bikol]] at mga katabing maliliit na mga pulo, na lahat ay matatagpuan sa timog-silangang bahagi ng [[Luzon]]. Nasa 6,299,283 ang populasyon ng rehiyon sang-ayon sa senso noong 2010.<ref>{{cite web|url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/PHIILIPPINES_FINAL%20PDF.pdf|title=2010 Census of Population and Housing, Report No. 2A: Demographic and Housing Characteristics (Non-Sample Variables) - Philippines|publisher=Philippine Statistics Authority|access-date=19 Mayo 2020|language=en}}</ref> Sila ay karamihang mga taong agrikultural at kanayunan, na nagtatanim ng [[bigas]], [[niyog]], [[abaka]] at mayaman sa mga tanim na pampalasa o pampang-anghang. Halos [[Kristiyano]] ang lahat sa kanila, na [[Romano Katoliko]] ang karamihan, subalit may ilang mga [[Protestante]]ng minorya. Patunay na ipinagdiriwang nila ang mga [[santo]], at ibang patriyota. Nahahati ang kanilang wika batay sa kanilang lungsod na sa katunayan ay isang koleksyon ng malapit na kaugnay na baryedad, at malapit sa ibang wika sa gitnang [[Pilipinas]], na lahat ay kabilang sa mga [[Mga wikang Austronesyo|Austronesyo]] (partikular ang [[Mga wikang Malayo-Polinesyo|Malayo-Polinesyo]]) na superpamilya ng mga wika.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Bicol-people|title=Bicol - people|website=Britannica.com|access-date=13 Agosto 2018|language=en}}</ref> ==Kasaysayan== [[File:Albay wagons, 1899.jpg|thumb|Mga Bikolano kasama ang kanilang kariton, mula sa [[Albay]], mga 1899.]] Sang-ayon sa isang pambayang epiko na pinamagatang Ibalong, ang mga tao ng rehiyon ay dating tinatawag bilang [[Ibalon]]g or Ibalnong, isang pangalan na pinaniniwalaan na hinango mula kay Gat Ibal na namuno sa Sawangan (ang lungsod ng [[Legazpi, Albay|Legazpi]] ngayon) noong sinaunang panahon. Dating nangangahulugan ang Ibalong bilang "mga tao ng Ibal"; sa kalaunan, pinaikli ito sa Ibalon. Ang salitang Bikol, na pinalitan ang Ibalon, ay {{transl|bik|bikod}} (nangangahulugang "lumibut-libot") sa orihinal, na parang sinasalarawan ang prisipal na ilog sa lugar na iyon. Hinayag ng mga hukay pang-[[arkeolohiya]], na pinetsahan sa kasing aga ng Neolitiko, at mga hindi sinasadyang hanap dulot ng industriya ng [[pagmimina]], paggawa ng lansangan at mga proyektong [[Biyaheng daambakal|daang-riles]], ang isang mayamang tinggalan ng seramikong artepakto sa kalupaang Bikol. Tinuturo din ng mga nahanap sa [[yungib]] na pang-libing ang kasanayan ng paggamit ng mga banga sa paglilibing bago dumating ang mga [[Panahon ng Kastila (Pilipinas)|Kastila sa Pilipinas]]. Pangunahing nagresulta ang impluwensya ng mga Kastila sa Bikol mula sa mga pagsisikap ng mga misyonaryong Agustino at Franciscano. Sa pamamagitan ng mga [[Franciscano]], nagsimula ang taunang pista ng [[Ina ng Peñafrancia|Birhen ng Peñafrancia]], ang Patrona ng Bicolandia. Hiniling ni Padre Miguel Robles ang isang lokal na alagad ng sining na iukit ang replika ng bantayog ng Birhen sa Salamanca; ngayon, ipinagdiriwang ang bantayog sa taunang paradang plubyal sa [[Lungsod ng Naga]]. [[File:Flag of the Katipuneros of Bicol.svg|thumb|right|Ang watawat ng mga kasapi ng [[Katipunan]] sa Bikol.]] Aktibong nakilahok ang mga Bikolano sa pambansang paglaban sa Kastila, Amerikano, at Hapong pagsakop sa pamamagitan ng mga pinuno na bumangon upang makipagdigma: sina [[Simeón Ola]] at Gobernador [[Wenceslao Vinzons|Wenceslao Q. Vinzons]].<ref name="ncca.gov.ph">{{cite web|url=http://ncca.gov.ph/subcommissions/subcommission-on-cultural-communities-and-traditional-arts-sccta/central-cultural-communities/the-bicolanos/|title=The Bicolanos - National Commission for Culture and the Arts|website=Ncca.gov.ph|access-date=13 Agosto 2018|language=en|archive-date=30 Hulyo 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180730105045/http://ncca.gov.ph/subcommissions/subcommission-on-cultural-communities-and-traditional-arts-sccta/central-cultural-communities/the-bicolanos/|url-status=dead}}</ref> Sa kasaysayan, ang mga Bikolano ay naging isa sa mga pinakamapaghimagsik laban sa banyagang pag-okupa, bilang isang resulta ng rehiyon na napakahirap kontrolin hanggang sa katupasan ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref name="ncca.gov.ph"/> ==Lupain== Ang mga Bikolano ay naninirahan sa [[Bicol Region]], na matatagpuan sa timog-silangang bahagi ng [[Luzon]]. Binubuo ito ng mga lalawigan ng [[Albay]], [[Camarines Norte]], [[Camarines Sur]], [[Catanduanes]], [[Sorsogon]], at [[Masbate]] (bagaman ang karamihan sa mga taga-Masbate ay kabilang sa pangkat-etniko ng mga Bisaya). Marami ring Bikolano ang nakatira sa mga bayan sa timog-silangan ng [[Calabarzon]] sa lalawigan ng [[Quezon]] at sa [[Metro Manila]]. May mga Bikolano rin sa labas ng Luzon, partikular sa [[Northern Samar]] sa [[Visayas]] (dahil sa kalapitan nito sa [[Bicol Region|Bikolandia]]) at sa [[Davao Region]], [[Misamis Oriental]], [[Caraga]], at [[Soccsksargen]] sa [[Mindanao]]. ==Demograpiya== Umabot sa 6,082,165 ang populasyon ng mga Bikolano noong 2020.<ref>[http://rsso05.psa.gov.ph/article/highlights-bicol-region-population-density-based-2020-census-population-and-housing-2020-cph# 2020 Census of Population and Housing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205182045/http://rsso05.psa.gov.ph/article/highlights-bicol-region-population-density-based-2020-census-population-and-housing-2020-cph |date=2022-12-05 }}, Agosto 4, 2021, Philippine Statistics Authority: Region 5, Bikol Region. Nakuha noong 27 Disyembre 2021.</ref> Sila ay inapo ng mga [[Austronesian peoples]] na galing Taiwan noong [[Iron Age]]. Marami ring Bikolano ang may halong dugo ng [[Han Chinese]], [[Arab]], at [[Spaniards|Espanyol]]; ang karamihan sa mga taga-bayan ay may kaunting bahagi ng bawat pinagmulan. Mataas ang porsyento ng dugong Espanyol sa mga Bikolano; isang pag-aaral ng pamahalaan ang nagsasabing 20% ng populasyon ay may lahing Hispanic. Sila ang ikalawang pangkat-etniko na may pinakamaraming bahid ng dugong Espanyol/Hispanic pagkatapos ng mga [[Chavacano]].<ref name="MaximilianLarena">{{cite journal | last1=Larena | first1=Maximilian | ... }}</ref> Gaya ng iba pang pangkat-etniko sa Luzon, malawak ding nakakalat ang mga Bikolano sa labas ng kanilang rehiyon. Noong 2000, sila ang pinakamalaking pangkat na hindi Tagalog sa ilang lungsod ng [[Metro Manila]]: sa [[Caloocan|Caloocan City]], 59,276 o 5.05% ng populasyon; sa [[Pasig|Pasig City]], 24,678 o 4.9%; at sa [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela City]], 21,896 o 4.55%. Sa [[Quezon City]], sila ang ikalawa sa pinakamalaking bilang pagkatapos ng mga [[Visayans]], na may 108,293 o 5%. Sa [[Manila]] naman, 39,295 o 2.5% sila, pangatlo pagkatapos ng [[Ilocano people|Ilocano]] at [[Cebuano people|Cebuano]]. Sila rin ang pinakamalaking pangkat na hindi [[Tagalog people|Tagalog]] sa mga lalawigan ng [[Rizal (province)|Rizal]], 73,253 o 4.30%; [[Laguna (province)|Laguna]], 57,282 o 3%; at [[Batangas]], 11,661 o 0.42%. Pangalawa naman sila pagkatapos ng mga Bisaya sa [[Cavite]], 52,031 o 2.54%; [[Bulacan]], 43,605 o 1.95%; at [[Quezon]], 36,339 o 2.45%. Makikita rin sila sa Aurora, 7,079; [[Pampanga]], 6,685; [[Oriental Mindoro]], 2,930; 247 sa [[Marinduque]]; at 1,534 sa [[Cebu]] (0.06% ng populasyon). Sa kabuuan, umaabot sa 545,544 ang mga Bikolano na naninirahan sa labas ng kanilang rehiyon. Samantala, ang ibang pangkat-etnolinggwistiko sa Bicol bukod sa mga Tagalog ay ang mga Bisaya, lalo na ang Cebuano at [[Hiligaynon people|Ilonggo]], at ang [[Kankanaey people|Kankanaey]] mula sa hilagang Luzon.<ref>{{Cite web |title=The Bicolano People or the Bikolanos (Bikol: Mga Bikolnon) History, Culture and Traditions [Bicol Region Philippines] |url=https://www.yodisphere.com/2022/07/Bikolano-Bicol-history-culture-traditions.html |access-date=2023-09-14 |website=yodisphere.com |archive-date=2023-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922224637/https://www.yodisphere.com/2022/07/Bikolano-Bicol-history-culture-traditions.html |url-status=dead }}</ref> Mayroon ding mga Bikolano sa [[Mindanao]], lalo na sa [[Davao Region]].<ref>{{Cite web |title=Davao Region (Philippine Literature) |url=https://www.slideshare.net/JesperSilva78/davao-region-philippine-literature |access-date=2023-09-15 |website=www.slideshare.net |date=31 October 2015 |language=en}}</ref> ==Kultura at mga Katangian== ===Pagkain=== [[File:Sigarilyasjf1338.JPG|thumb|[[Ginataan|''Ginataang sigarilyas'']], isang tanyag na putahe ng Bikolano na mula sa [[winged bean]] (''sigarilyas'') na niluto sa gata (''coconut milk'') kasama ang baboy at [[Anchovies as food|dilis]].]] Kilala ang mga Bikolano sa kanilang hilig at mataas na tolerance sa pagkain na maanghang. Ang lutuing Bikolano ay tanyag dahil sa paggamit ng [[siling labuyo]] at ''gata'' (gata ng niyog). Isang klasikong halimbawa nito ang ''gulay na lada'' na mas kilala sa labas ng rehiyon bilang [[Bicol express]], isang kilalang ulam na may halong siling labuyo at gata. Karaniwang sagana sa carbohydrates ang kanilang pagkain, at halos lahat ng gulay ay niluluto sa gata. Ang mga ulam na may karne ay kinabibilangan ng [[pochero]], [[Philippine adobo|adobo]], [[Tapa (Filipino cuisine)|tapa]] at [[dinuguan]]. Madalas kainin ang mga isdang tulad ng mackerel at dilis; sa [[Lake Buhi]], makikita ang [[sinarapan]] o ''tabyos'' na itinuturing na pinakamaliit na isda sa mundo. ===Kabuhayan=== Ang paggawa ng [[copra]] at pagbabalat ng [[abacá]] ay karaniwang ginagawa nang mano-mano. Mahalaga rin ang pangingisda at karaniwang sagana ang suplay ng isda mula Mayo hanggang Setyembre. Sa organisadong komersyal na pangingisda, gumagamit ng malalaking lambat at bangkang may motor at ilaw na tinatawag na ''palakaya'' o ''basnigan''. Ang mga indibidwal na mangingisda naman ay gumagamit ng dalawang uri ng lambat – ang ''basnig'' at ''pangki,'' gayundin ang {{Transliteration|bik|chinchoro}}, {{Transliteration|bik|buliche}}, at {{Transliteration|bik|sarap}}. Sa Lake Buhi, ginagamit ang {{Transliteration|bik|sarap}} at {{Transliteration|bik|sumbiling}}; dito rin nahuhuli ang sinarapan. Karaniwan din ang paggamit ng {{Transliteration|bik|bunuan}} (baklad) ng uri ng {{Transliteration|bik|inangcla}}, {{Transliteration|bik|sakag}}, {{Transliteration|bik|sibid-sibid}} at {{Transliteration|bik|sakag}}. Gumagamit din ng {{Transliteration|bik|banwit}}, kabilang dito ang {{Transliteration|bik|og-og}} at {{Transliteration|bik|kitang}}. Mahalaga rin ang pagmimina at paggawa ng iba’t ibang produkto mula sa abaca. Nagsimula ito nang matuklasan ng mga Espanyol ang minahan sa Paracale sa [[Camarines Norte]]. Ang niyog at abacá ay mga produktong pang-eksport na karaniwang itinatanim sa lambak, gilid ng burol, o dalisdis ng mga bulkan. Ang kapatagan ng [[Bicol River]] ay nagsisilbing pangunahing taniman ng palay, mais, at mga root crops na siyang pagkain ng mga magsasaka, pati na rin dagdag na kita kung makakaiwas sa madalas na bagyo. Sa paghahanda ng lupa, gumagamit ng [[kalabaw]] na may hila-hilang [[plough|araro]] at [[harrow (tool)|suyod]]. Ginagamit ang karit para magputol ng palay, habang ang pagbayo o pagtutuhod ng palay ang paraan ng paghihiwalay ng butil. Sa paglilinis, ginagamit ang ''nigo'' ([[winnowing|bilao]]). ===Mga Halaga sa Kultura=== Tulad ng mga karatig-rehiyon, inaasahan pa rin na ang kababaihang Bikolana, bago at matapos mag-asawa, ang siyang gagawa ng karamihan sa gawaing-bahay, habang ang kalalakihan naman ang pangunahing pinagmumulan ng kita para sa pamilya. Mahalaga rin ang malapit na ugnayan ng pamilya at pagiging relihiyoso bilang pananggalang sa madalas na bagyo sa rehiyon. Ilan sa mga nakaugaliang tradisyon na nananatili ay ang {{Transliteration|bik|pamalaye}}, {{Transliteration|bik|pantomina}}, at {{Transliteration|bik|tigsikan}}. Malakas din ang paniniwala sa Diyos, sa kaluluwa, at sa buhay pagkatapos ng kamatayan. Kaugnay nito, taun-taong isinasagawa ang mga ritwal tulad ng ''pabasa'', ''tanggal'', mga [[Festival|pista]], at ''[[flores de mayo]]''. Kasabay nito, naniniwala rin sila sa mga nilalang na espirituwal tulad ng ''tawong [[Apsara|lipod]]'', ''[[Duende (mythology)|duwende]]'', {{Transliteration|bik|onglo}}, {{Transliteration|bik|tambaluslos}}, {{Transliteration|bik|kalag}}, {{Transliteration|bik|katambay}}, {{Transliteration|bik|[[aswang]]}}, at {{Transliteration|bik|[[Kulam|mangkukulam]]}}. Sa pangkalahatan, ang sistema ng pagpapahalaga ng mga Bikolano ay nagpapakita ng impluwensiya ng doktrinang panrelihiyon ng mga Espanyol at materyalismong Amerikano na nahalo sa tradisyonal na paniniwalang animismo. Dahil dito, naging multikultural ang kanilang sistema na umangkop sa pabago-bagong klima at heograpiya. Makikita ito sa maraming alamat at kantang-bayan, kabilang na ang pinakatanyag na [[:bcl:Sarung Banggi|Sarung Banggi]]. Ang mga kuwentong-bayani ay naglalarawan ng kabaitan, tapang, pagiging malikhain, at tibay ng loob. Ang mga kantang-bayan naman ay nasa anyo ng {{Transliteration|bik|awit}}, {{Transliteration|bik|sinamlampati}}, {{Transliteration|bik|panayokyok}}, {{Transliteration|bik|panambitan}}, {{Transliteration|bik|hatol}}, {{Transliteration|bik|pag-omaw}}, {{Transliteration|bik|rawit-dawit}}, pati na rin mga awit at laro ng mga bata. Upang umangkop sa tropikal na klima, gumagamit ang mga Bikolano ng magaang materyales para sa kanilang bahay; mayroon ding iba na nagpatayo ng bungalow para makayanan ang malalakas na bagyo. Karamihan ay nagsusuot ng magaang kasuotang kanluranin, gaya ng ibang Pilipino sa mga siyudad. Bihira nang gumamit ng {{Transliteration|bik|sinamay}} o [[piña]] para sa pananamit, taliwas sa nakaraan; ginagamit na ito ngayon para sa mga unan, kulambo, lambat, bag, at iba pang palamuti.<ref name="ncca.gov.ph"/> [[File:Magayon Festival.jpg|thumb|right|Pagdiriwang ng mga Bikolano sa [[:bcl:Magayon Festival|Magayon Festival]] sa Albay, kung saan matatagpuan ang [[Mayon|Bulkang Mayon]], tuwing buwan ng Mayo.]] Ipinagdiriwang ng mga Bikolano ang taunang kapistahan bilang parangal sa [[Our Lady of Peñafrancia]] tuwing ikatlong Linggo ng Setyembre. Nagiging masigla ang [[Naga, Camarines Sur|Lungsod ng Naga]]. Sa selebrasyon, libo-libong kalalakihang deboto ang nagbubuhat ng imahe ng Birhen patungo sa [[Naga Cathedral|Naga Metropolitan Cathedral]] habang sumisigaw ng ''Viva La Virgen!''. Sa loob ng siyam na araw, dumadagsa ang mga deboto upang magsindi ng kandila at humalik sa imahe ng Birhen. Para sa mga Bikolano, ito ay parehong panrelihiyon at kultural. Tuwing gabi, may mga pagtatanghal sa plaza, malalaking sabong, karera ng bisikleta, at paligsahan sa bangka bago ang prusisyong pandagat. Sa huling Sabado, ang imahe ay dinadala sa tabing-ilog kung saan isinasagawa ang engrandeng prusisyong pandagat sa [[Bicol River|Ilog Naga]] upang ibalik ito sa [[Peñafrancia Basilica|Minor Basilica of the Our Lady of Peñafrancia]]. Ang kapistahang ito ay isa sa pinakamalaking Marian devotion sa buong Asya.<ref>{{cite web|url=http://www.livinginthephilippines.com/culture-and-people/philippine-culture/culture-and-traditions/1285-bicolanos-customs-and-traditions|archive-url=https://web.archive.org/web/20140722100708/http://livinginthephilippines.com/culture-and-people/philippine-culture/culture-and-traditions/1285-bicolanos-customs-and-traditions|url-status=usurped|archive-date=July 22, 2014|title=Bicolanos Culture, Customs And Traditions - Culture And Tradition|first=Don|last=Herrington|website=Livinginthephilippines.com|access-date=13 August 2018}}</ref> ==Mga Pamahiin at Lokal na Alamat at Paniniwala== Bago ang kolonisasyon, ang rehiyon ay may masalimuot na sistemang panrelihiyon na binubuo ng iba’t ibang diyos at diyosa. Kabilang dito si Gugurang, ang pinakamakapangyarihang diyos na naninirahan sa [[Mount Mayon|Bulkang Mayon]] kung saan niya binabantayan ang sagradong apoy na laging gustong nakawin ng kanyang kapatid na si Asuang. Kapag hindi sumusunod ang mga tao o gumagawa ng kasalanan, pinapaputok niya ang Bulkang Mayon bilang babala. May ritwal para sa kanya na tinatawag na ''Atang.'';<ref name="ourownvoice.com">{{cite web |url=http://www.ourownvoice.com/tales/tales2004a-2.shtml |title=Asuang Steals Fire from Gugurang by Damiana L. Eugenio |access-date=April 3, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090526125514/http://www.ourownvoice.com/tales/tales2004a-2.shtml |archive-date=May 26, 2009 }}</ref><ref name="youtube.com">Clark, Jordan (2011) ''The Aswang Phenomenon'' Animation https://www.youtube.com/watch?v=goLgDpSStmc</ref> Si Asuang naman ay masamang diyos na nakatira sa Bulkang Malinao at laging nagdudulot ng kapahamakan at tukso sa tao upang magkasala.<ref name="ourownvoice.com"/><ref name="youtube.com"/> Siya rin ang kaaway ni Gugurang at kaibigan ni Bulan, ang diyos ng Buwan. Si Haliya naman ay diyosang nakamaskara ng sinag ng buwan at pinakamalaking kaaway ni [[Bakunawa]]. Siya ang tagapagtanggol ni Bulan at may kultong binubuo karamihan ng kababaihan. May sayaw-ritwal na nakaugnay sa kanya bilang panlaban kay Bakunawa.<ref>{{cite web |url=http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/nation/view/20090907-223978/Bicol-artists-protest-Natl-Artist-awardees |title=Inquirer NewsInfo: Bicol Artist protest Natl. Artist awardees |access-date=April 3, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090911045425/http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/nation/view/20090907-223978/Bicol-artists-protest-Natl-Artist-awardees |archive-date=September 11, 2009 }}</ref> Si ''Bulan'' ay diyos ng puting buwan, madalas inilalarawan bilang isang binatilyong maamo ang mukha maganda ang anyo na kaya ring pasunurin ang mababangis na hayop at mga sirena (Magindara). May malalim na pagmamahal siya kay Magindang, diyos ng dagat, ngunit palaging umiiwas. Tuwing mahuhuli siya ni Magindang, laging dumarating si Haliya upang palayain siya. Si ''Magindang'' ay diyos ng dagat at lahat ng nilalang dito. Dahil sa kanyang walang sawang paghahabol kay Bulan, ipinapaliwanag ng mga alamat na kaya’t ang alon ay tila umaabot sa buwan. Si ''Okot'' ay diyos ng gubat at pangangaso; samantalang si ''[[Bakunawa]]'' ay higanteng ahas-dagat na sanhi ng mga eklipse, nilalamon ang araw o buwan, at pangunahing kaaway ni Haliya dahil nais niyang lamunin si Bulan.<ref>{{cite web|url=http://www.gmanews.tv/story/181693/eclipse-bakunawa-eats-the-sun-behind-a-curtain-of-clouds|title=GMANews: Eclipse; Bakunawa eats the sun behind a curtain of clouds|date=January 15, 2010 |access-date=April 3, 2010}}</ref> ==Pre-kolonyal na Katutubong Relihiyon== Bago dumating ang mga Espanyol, may sariling relihiyon at paniniwala ang mga Bikolano. Isang uri ng Animistang paniniwala na naimpluwensyahan ng Buddismo at Hindduismo kasama ng [[Mga katutubong relihiyon sa Pilipinas|katutubong relihiyon]].Katulad ng ibang bahagi ng bansa, naniniwala sila sa iba’t ibang mga diyos, diyosa, at mga nilalang na espirituwal na nakaugnay sa kalikasan, buwan, araw, at mga bulkan. ===Mga Diyos at Diyosa (Mga Immortal)=== * '''Gugurang''' – Ang pinakapinuno ng lahat ng diyos. Siya ang nagbabantay ng sagradong apoy sa Bulkang Mayon. Kapag nagkakasala ang tao, pinapaputok niya ang bulkan bilang babala. * '''Asuang''' – Ang kapatid at kaaway ni Gugurang. Siya ay masamang diyos na naninirahan sa Bulkang Malinao. Lagi niyang gustong nakawin ang sagradong apoy at tinutukso ang tao para magkasala. * '''Haliya''' – Diyosa ng buwan na laging nakamaskara. Siya ang pangunahing kaaway ng higanteng ahas-dagat na si Bakunawa. May kulto siya na karamihan ay kababaihan at may kasamang ritwal na sayaw laban kay Bakunawa. * '''Bulan''' – Diyos ng buwan na inilalarawan bilang magandang binatilyo. May kapangyarihan siyang paamuhin ang mga mabangis na hayop at sirena (Magindara). Siya ay minamahal ni Magindang, diyos ng dagat. * '''Magindang''' – Diyos ng dagat at lahat ng nilalang dito. Lagi niyang hinahabol si Bulan, at sinasabing dahil dito kaya tila umaabot ang mga alon sa buwan. * '''Okot''' – Diyos ng gubat at pangangaso. * '''Bakunawa''' – Higanteng ahas-dagat na kumakain ng araw at buwan. Siya ang sanhi ng eklipse at pangunahing kaaway ni Haliya. ===Mga Mortal at Bayani=== * '''Oryol''' – Isang maganda ngunit tusong nilalang na kadalasang inilalarawan bilang kalahating babae at kalahating ahas. Kilala siya sa kanyang talino at kakayahang dayain ang kanyang mga kaaway. * '''Handyong''' – Isang bayaning mandirigma na lumaban kay Oryol at sa iba pang halimaw sa rehiyon. Siya ay kilala bilang tagapagtatag ng sibilisasyon sa Bicol ayon sa alamat. * '''Bantong''' – Isa pang bayaning mandirigma, kasama ni Handyong sa mga labanan laban sa halimaw. ===Mga Ritwal=== May iba’t ibang ritwal ang mga sinaunang Bikolano upang parangalan ang kanilang mga diyos at espiritu. Kabilang dito ang: * '''Atang''' – Alay ng pagkain para sa mga diyos, ninuno, at espiritu bilang pasasalamat o paghingi ng tulong. * '''Pagtawag sa kaluluwa''' – Ginagawa kapag may nawawalang tao o may nagkakasakit, paniniwala nilang tinatawag pabalik ang kaluluwa ng taong iyon. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga pangkat-etniko sa Pilipinas]] [[Kaurian:Mga Bikolano|*]] 0tmh2typ5cm58knxeajmuwum3wotui4 0 24477 2214240 2213476 2026-07-03T01:46:00Z ~2026-37993-63 163599 rv sockpuppet 2214240 wikitext text/x-wiki {{Infobox Ethnic group |group = Mga Ivatan | native_name =Ibatan |image = Ivatan Child.jpg |caption = Isang batang Ibatan. |population = 37,657<ref>{{cite web|url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/PHIILIPPINES_FINAL%20PDF.pdf|title=2010 Census of Population and Housing, Report No. 2A: Demographic and Housing Characteristics (Non-Sample Variables) - Philippines|publisher=Philippine Statistics Authority|access-date=19 May 2020}}</ref> |regions = {{Flagcountry|Philippines}}<br/>{{Smaller|([[Batanes]])}} |languages = [[Ivatan language|Ivatan]], [[Ilocano language|Ilocano]], [[Tagalog language|Tagalog]], [[Philippine English|English]] |religions = [[Christianity in the Philippines|Christianity]] (predominantly [[Roman Catholicism in the Philippines|Roman Catholicism]]),<br/> minority also, [[ancestral worship]] |related = [[Taiwanese aborigines]], [[Ilocano people|Ilocanos]], other [[Austronesian peoples]] }} Ang mga '''Ivatan''' o '''Ibatan''' ay isang pangkat-etniko sa Pilipinas. Matatagpuan lamang sila sa tatlo sa sampung islang bumubuo sa [[Batanes]]-ang Itbayat, Batan, at Sabtang. Pagsasaka at pangingisda ang pangunahin nilang ikinabubuhay. Ang mga produkto nila ay mga halamang-ugat tulad ng patatas, gabi, kamote, ube, at bawang. Nagluluwas din naman sila ng baka at bawang. Naniniwala ang mga Ivatan sa ilang [[pamahiin]]. Ayon sa kanila, ang kaluluwa ng mayayaman ay napupunta sa langit at nagiging bituin, samantalang ang mahihirap ay gumagala sa mundo bilang mga espiritu. Naniniwala rin sila sa kabilang buhay kaya pinababaunan nila ang kanilang mga patay ng ilang kagamitan. Ang mga Ivatan ay naninirahan sa mga bahay bato, kung saan protektado sila mula sa ulan, init, hangin at iba pang maaring panganib na dala ng dalawang panahon sa Pilipinas. ==Sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Mga pangkat-etniko sa Pilipinas]] {{stub}} s9yx8j6sj536z8psmzwsxzqekmg39c5 0 26767 2214177 2214123 2026-07-02T16:00:31Z Badak Jawa 130191 Reverted all edits by [[Special:Contributions/93neomiwon|93neomiwon]]: Vandalism. Why you add delete template? (via [[m:User:Rubah Hitam Vukova/MassRollbackGlobal|MassRollbackGlobal.js]]) 2214177 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Talaan ng mga artista sa Pilipinas]] pwggwzbwy52rsqvr7xu8v9mojjzs7jt 0 26870 2214394 2200377 2026-07-03T06:19:07Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214394 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Rachelle Ann Go | image = rachelle-ann-go.jpg | alt = | caption = Si Rachelle Ann Go<ref>http://pinoysgottalent.com/files/2010/04/rachelle-ann-go-moves-to-gma-7.jpg{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | birth_name = Rachelle Ann Go | birth_date = {{birth date and age|1986|08|31}} | birth_place = [[Maynila]], [[Pilipinas]] | death_date = | death_place = | nationality = Pilipino | other_names = | known_for = | occupation = Mang-aawit, Artista at Modelo | years_active = | spouse = | partner = | website = }} Si '''Rachelle Ann Go''' ay isang Pilipinang mang-aawit, modelo at artista sa Pilipinas. ==Talambuhay== Ipinanganak noong Agosto 31, 1986 sa [[Maynila]]. Maraming patimpalak ang kanyang sinalihan at ang kanyang pinaka-unang palabas sa telebisyon ay sa Eat Bulaga! sa edad na labing-isa. Si Go ay nagtapos sa Paaralan ng La Immaculada Concepcion sa [[Pasig]]. At nagtapos ng BS-Business Administration sa [[Kolehiyo]] ng San Beda. Nahirang din siyang bilang Binibing San Beda noong 2004. Napabilang siya sa isa sa mga bida sa Party Pilipinas noong 2010. ==Mga nagawa== ===Album na gawa sa Studyo === <ref>{{cite web |url=http://www.viva.com.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=787:rachelle-ann-go&catid=46:viva-artists&Itemid=43 |title=Rachelle Ann Go |publisher=Viva.com.ph |date= |accessdate=2010-02-06 |archive-date=2010-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203014607/http://viva.com.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=787%3Arachelle-ann-go&catid=46%3Aviva-artists&Itemid=43 |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Taon ! Pamagat ! Pagpapatunay ! Benta |- |2004 | ''Rachelle Ann Go'' * Taon ng Paglabas: July 27, 2004 * Etiketa: [[VIVA Records|VIVA]] | <center>Platinum(Dalawang Ulit) | <center>60,000+ |- | 2006 | ''[[I Care]]'' * Taon ng Paglabas: January 10, 2006 * Etiketa: VIVA | <center>Ginto | <center>15,000+ |- | 2007 | ''[[Obsession (Rachelle Ann Go album)|Obsession]]'' * Taon ng Paglabas: January 24, 2007 * Etiketa: VIVA | <center> | <center>12,500+ |- | 2009 | ''[[Falling in Love (Rachelle Ann Go album)|Falling in Love]]'' * Taon ng Paglabas: January 12, 2009 * Etiketa: VIVA | <center>Ginto | <center>12,500+ |- | 2011 | ''[[Unbreakable (Rachelle Ann Go album)|Unbreakable]]'' * Taon ng Paglabas: July 14, 2011 * Etiketa: VIVA | <center> | <center> |} ===Album na Buhay=== {| class="wikitable" |- ! Taon ! Pamagat ! Pagpapatunay ! Benta |- | 2008 | ''[[Rachelle Ann Rocks Live!]]'' * Taon ng Paglabas: April 20, 2008 * Etiketa: VIVA | <center>Ginto | <center>15,000+ |} ===Compilation albums=== {| class="wikitable" |- ! Taon ! Pamagat ! Pagpapatunay ! Benta |- | 2004 | ''Night of the Champions'' | Pinatunayan - Platinum | 30,000 |- | 2004 | ''Search for a Star'' | Pinatunayan - Platinum | 30,000 |- | 2006 | ''Sing Along with Rachelle Ann'' | | |- | 2007 | ''ASAP Hotsilog'' | Pinatunayan - Platinum (Dalawang Ulit) | 60,000 |- | 2008 | ''GV Live at 25'' | Pinatunayan - Ginto | 15,000 |} ==Mga nagawang Bidyo== ===Konsyerto sa DVD=== {| class="wikitable" |- ! Taon ! Pamagat ! Istado ! Benta |- | 2008 | ''[[Rachelle Ann Rocks Live!]]'' | Certified Gold | 15,000 |} ==Telebisyon== {| class="wikitable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" | '''Taon''' || '''Pamagat''' || '''Himpilan''' || '''Ginanapan''' |- |2004|| [[Search for a Star]] || [[GMA Network]] || Sarili |- | 2004 || [[SOP (Philippine TV series)|SOP Rules]]|| [[GMA Network]] ||Sarili |- |2004–10|| [[ASAP Mania|ASAP]] || [[ABS-CBN]] || Sarili |- |2005|| Nginig || [[ABS-CBN]] || Sarili |- |2005|| Wansapanataym || [[ABS-CBN]] || Shin |- |2005|| [[Search for the Star in a Million#Star in a Million|Star In A Million]] || [[ABS-CBN]] || Sarili (Host) |- |2006|| [[Your Song (TV series)|Your Song]] (If You Walk Away) || [[ABS-CBN]] || Joanne |- |2006|| [[Quizon Avenue]] || [[ABS-CBN]] || Sarili |- |2007|| [[Princess Hours]]: The Royal Special || [[ABS-CBN]] || Sarili kasama si [[Christian Bautista]] |- |2007|| [[MYX]] || [[ABS-CBN]] || Herself as MYX Celebrity VJ of the Month |- |2007|| Bench: Choose Your Color Fashion Show || [[ABS-CBN]] || Sarili |- |2009|| [[Your Song (TV series)|Your Song]] (Exchange of Hearts) || [[ABS-CBN]] || Camille kasama si Gabriel Valenciano |- |2009|| [[MYX]] || [[ABS-CBN]] || Sarili bilang MYX Artistang VJ para sa buwan ng Enero |- |2010–present|| [[Party Pilipinas]] || [[GMA Network]] || Sarili |- |2010|| [[Diva (Philippines TV series)|Diva]]'' || [[GMA Network]] || Demi </small> |- |2010|| [[Puso ng Pasko: Artista Challenge]]'' || [[GMA Network]] || Herself (Challenger) |- |2011|| [[Nita Negrita]]'' || [[GMA Network]] || Amanda |- |2011|| [[Charice: Home for Valentine's]]'' || [[GMA Network]] || Bisita |- |2011|| [[Protégé: The Battle For The Big Break]]'' || [[GMA Network]] || Sarili (mentor) |} |2012|| [[Indio]]'' || [[GMA Network]] || Libulan |} ==Teatro== {| class="wikitable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" | '''Taon''' || '''Pamagat''' || '''Ginanapan''' |- |2011|| "The Little Mermaid" || Ariel |} ==Mga Parangal at Pagkilala== {| class="wikitable" |- !Taon !Parangal !Kategorya !Resulta |- |2005 |Awit Awards<ref>[http://www.awitawards.com.ph The 24th Philippine Awit Awards]. Awitawards.com.ph. Retrieved on 2011-11-19.</ref> |Best Performance By A New Female Recording Artist for ''Don't Cry Out Loud'' |Nominado |- |rowspan="2"|2006 |rowspan="2"|Awit Awards |Best Performance By A Female Recording Artist for ''If You Walk Away'' |Nominado |- |People's Choice Favorite Female Artist |Nanalo |- |rowspan="4"|2009 |rowspan="3"|PMPC Star Awards for Music |Female Recording Artist of the Year for ''Falling In Love'' |Nominado |- |Female Pop Artist of the Year for ''Falling In Love'' |Nominado |- |Revival Album of the Year for ''Falling In Love'' |Nanalo |- ||Awit Awards |Best R&B Recording for ''Paano'' |Nanalo |} {{refbegin}} #{{note|1}} Shared with Regine Velasquez for ''Low Key'' {{refend}} ==Sanggunian== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Go, Rachelle Ann}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] {{Pilipinas-artista-stub}} {{user:maskbot/cleanup}} l0u365kvg2vmik9qdu35d0ajz8k69jw 0 27412 2214367 1959983 2026-07-03T04:45:10Z Julius Santos III 139725 2214367 wikitext text/x-wiki {{BLP unsourced|date=Setyembre 2017}} {{Infobox officeholder |honorific-prefix = [[Honorable|The Honorable]] | name = Jhong Hilario | image = Jong Hilario itsshowtime.jpg | imagesize = 150px | caption = Hilario in 2012 | birth_name = Virgilio Viernes Hilario Jr. | birth_date = {{Birth date and age|1976|08|11|(age 41)}} | birth_place = [[Asingan, Pangasinan]], [[Pilipinas]] | title = Member of the [[Makati]] [[Sangguniang Panlungsod|City Council]] mula [[Legislative districts of Makati#1st District|1st District]] | term_start = June 30, 2016 |term_end = | occupation = Aktor, mananayaw, Punong-abala | website = }} Si '''Virgilio Viernes Hilario Jr''' o '''Jhong Hilario''' ay isang artista, mananayaw, komedyante. Sumikat at nagkaroon ng pangalan dahil sa programang It's Showtime. Isa na ring pinaguusapan na nakaugnay sa kanyang pangalan ay ang kanyang asawa na isang British. Nakilala siya sa kanyang ginampanan bilang sa "Muro Ami" at Tinagurian siya o bantog sa pangalang si "Alakdan" nang [[Ang Probinsyano]] nang [[ABS-CBN]]. ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== {| class="wikitable" |- style="background:#b0c4de; text-align:center;" ! Taon ! Pamagat ! Ginampanan |- | rowspan="2"|1999–2001 | ''[[Rio Del Mar (1998 TV series)|Rio Del Mar]]'' | Rodel |- | ''[[Maynila (teleserye)|Maynila]]'' | Various |- | rowspan="2"|2000–2001 | ''[[GMA Telesine Specials]]'' | Various |- | ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Wedding Cake]]'' | Various |- | 2002–03 | ''[[Kay Tagal Kang Hinintay]]'' | Ivan |- | 2003–04 | ''[[Basta't Kasama Kita]]'' | Various |- | 2004 | ''[Spirits'' | Kuya Dong |- | rowspan="3"|2006 | ''[[U Can Dance]]'' | Himself |- | ''[[Da Adventures of Pedro Penduko|Komiks Presents: Da Adventures of Pedro Penduko]] | Ka Edgar |- | ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Rugby]]'' | Big Boy |- | rowspan="3"|2007 | ''[[Rounin (TV series)|Rounin]]'' | Venom |- | ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Rehas]]'' | Joel |- | ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Tren]]'' | Rex Ferrer |- | rowspan="2"|2008 | ''[[Kapamilya, Deal or No Deal]]'' | Himself |- |''[[Kung Fu Kids]]'' | Kevin Marilao |- | 2009 | ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Medal for Valor]]'' | Romualdo "Lolong" Rubi |- | rowspan="4"|2010 |''[[It's Showtime (variety show)|Showtime]]'' | Himself as a judge (voluntarily exited after 30 weeks) |- | ''[[Kung Tayo'y Magkakalayo]]'' | Jason/Agustin |- | ''Agimat: Ang Mga Alamat ni Ramon Revilla'': ''[[Tonyong Bayawak]]'' | Nitoy |- | ''[[Pinoy Big Brother: Teen Clash 2010]]'' | Himself as a special guest/judge |- | 2010–2011 | ''[[Mara Clara (2010)|Emil Cruz Jr.'s Mara Clara]]'' | Gary David |- | rowspan="8"|2011 | ''[[ASAP]]'' | Himself |- | ''[[Pilipinas Got Talent|You Got It 2]]'' | Himself |- | ''[[Gandang Gabi, Vice!]]'' | Himself |- | ''[[Happy Yipee Yehey!]]'' | "Waka Waka guest host with John Prats" |- | ''[[Maalaala Mo Kaya| Maalaala Mo Kaya: Bisikleta]]'' | Sumalde |- | ''[[It's Showtime]]'' | Judge |- | ''[[The Price Is Right]]'' | Himself with [[Dimples Romana]] |- | ''[[Ikaw Ay Pag-Ibig]]'' | Alex |- | rowspan="1"|2012–2016 | ''[[It's Showtime]]'' | Host/resident judge |- | rowspan="3"|2013 | ''[[Juan dela Cruz (TV series)|Juan dela Cruz]]'' | Poldo |- | ''[[Little Champ]]'' | Lucas Caballero |- | ''[[Gandang Gabi, Vice!]]'' | Himself |- | 2014 || ''[[Ipaglaban Mo!|Ipaglaban Mo: Ako Ang Biktima]]'' || Erwin |- | rowspan="2"|2015 || ''[[Matanglawin]]'' || Guest Himself Cameo |- | ''[[Walang Iwanan (TV series)|Walang Iwanan]]'' || Kamlon Bautista |- | rowspan="2"|2017 || ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Sto. Niño]] || Agustin "Isong" Batucan |- | ''[[Ipaglaban Mo!|Ipaglaban Mo: Hinala]]'' || Ely |- | 2017-2019 || ''[[Ang Probinsyano|FPJ's Ang Probinsyano]]'' || Homer Adlawan/Alakdan |- | 2023-2026 || ''[[Batang Quiapo (seryeng pantelebisyon)|FPJ's Batang Quiapo]]'' || young Don Gustavo Guerrero |- | 2026 || ''[[Sigabo]]'' || Django |} ===Pelikula=== {| class="wikitable" |- style="background:#b0c4de; text-align:center;" ! Year ! Title ! Character/Role ! Film Producer |- | 1996 | Istokwa | Nestor | MAQ Productions |- | rowspan="2"| 1998 | Sa Pusod ng Dagat | Luis | rowspan="3"|[[GMA Films]] |- | [[Jose Rizal (film)|Jose Rizal]] | Prisoner servant |- | 1999 | [[Muro Ami (pelikula)|Muro Ami]] | Botong |- | 2000 | [[Spirit Warriors (film)|Spirit Warriors]] | Buboy | MAQ Productions |- | rowspan="3"|2001 | Sa Huling Paghihintay | | [[Viva Films]] |- | [[La Vida Rosa]] | Boy Kulet | rowspan="3"|[[Star Cinema]] |- | Bagong Buwan | Jason |- | 2002 | [[Dekada '70]] | Willy |- | 2003 | [[Spirit Warriors: The Shortcut]] | Buboy | MAQ Productions |- | 2004 | [[Kulimlim]] | Ex-convict | [[Viva Films]] |- | rowspan="2"|2005 | [[Nasaan Ka Man]] | Nardo | rowspan="4"|[[Star Cinema]] |- | [[D' Anothers]] | Gorio |- | 2006 | [[Sukob]] | Erning |- | rowspan="2"|2008 | Caregiver | Joseph |- | [[Iskul Bukol 20 Years After]] (Ungasis and Escaleras Adventure) | Fernando | [[OctoArts Films]] |- | rowspan="3"|2009 | Kinatay | Abyong | Swift Productions |- | Astig (Mga Batang Kalye) | | Cinemalaya |- | Lola | Bebong | Swift Productions |- | rowspan="2"|2010 | Noy | Adik 1 | CineMedia<br>[[Star Cinema]] |- | Emir | Boyong | [[Cultural Center of the Philippines]]<br>[[Viva Films]] |- | rowspan="1"|2011 | [[Segunda Mano]] | Dindo | [[Star Cinema]]<br>MJM Productions |- | 2012 | [[The Healing]] | Dario | [[Star Cinema]] |- | 2013 | [[Boy Golden: Shoot to Kill, the Arturo Porcuna Story|Boy Golden]] | | [[Viva Films]]<br>Screen Cinema Concepts |- | 2016 | [[The Super Parental Guardians]] | Val Santos | [[Star Cinema]] |- | rowspan=3|2017 | [[Mang Kepweng Returns]] | | [[Viva Films]]<br>CineKo Productions |- | [[The Ghost Bride]] | Cameo | [[Star Cinema]] |- | [[Ang Panday (Pelikula noong 2017)|Ang Panday]] | Sword guard | [[Star Cinema]] |- | 2024 | [[And The Breadwinner Is...]] | Biboy Salvador | [[Star Cinema]] |} ==Mga Parangal== ===Mga Gawad at uringan=== {| class="wikitable" |- style="background:#b0c4de; text-align:center;" ! Taon ! Award ! Kategorya ! Pelikula / Telebisyon ! Resulta |- | 2011 | [[PMPC Star Awards for TV 2011|25th PMPC Star Awards for TV]] | Best Drama Actor | rowspan=2|''[[Mara Clara (2010 TV series)|Mara Clara]]'' | {{nom}} |- | 2012 | [[Golden Screen TV Awards]] || Outstanding Supporting Actor in a Drama Series || {{nom}} |- |} ==Sanggunian== {{Reflist}} ==Panlabas na kawing== *[http://www.jhonghilario.com/ Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110413115529/http://www.jhonghilario.com/ |date=2011-04-13 }} *{{IMDb name|0383762}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1976]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga personalidad sa telebisyon]] 6sqrztvav59y94qjnsymyqe1lhzb3cr 0 36255 2214347 2182020 2026-07-03T04:19:01Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214347 wikitext text/x-wiki {{Infobox Christian leader | type = Pope | English name = San Pio X | image = Papa Pio X.jpeg | coat_of_arms = C o a Pio X.svg | birth_name = Giuseppe Melchiorre Sarto | term_start = 4 Agosto 1903 | term_end = 20 Agosto 1914 | predecessor = [[Papa Leon XIII|Leon XIII]] | successor = [[Papa Benedicto XV]] | ordination = 18 Setyembre 1858 | ordinated_by = [[Giovanni Antonio Farina]] | consecration = 20 Nobyembre 1884 | consecrated_by = [[Lucido Maria Parocchi]] | cardinal = 12 Hunyo 1893 | rank = | birth_date = {{Birth date|1835|6|2|df=y}} | birth_place = [[Riese Pio X|Riese]], [[Kingdom of Lombardy-Venetia|Lombardy-Venetia]], [[Austrian Empire|Imperyong Austriyano]] | death_date = {{Death date and age|1914|8|20|1835|6|2|df=y}} | death_place = [[Apostolic Palace|Palasyong Apostoliko]], [[Roma]], [[Kaharian ng Italya (1861–1946)|Kaharian ng Italya]] | other = Pio | signature = Pxsig.jpg | feast_day = 21 Agosto<br />3 Setyembre ([[Pangkalahatang Kalendaryong Romano]] 1955–1969) | beatified_date = 3 Hunyo 1951 | beatified_place = | beatified_by = [[Pope Pius XII|Papa Pio XII]] | canonized_date = 29 Mayo 1954 | canonized_place = | canonized_by = Papa Pio XII | attributes = | patronage = [[Roman Catholic Archdiocese of Atlanta|Arkidiyosesis ng Atlanta, Georgia]]; [[Roman Catholic Diocese of Des Moines|diyosesis ng Des Moines, Iowa]]; unang mga komunikante; [[Roman Catholic Diocese of Great Falls-Billings|Diyosesis ng Great Falls-Billings, Montana]]; [[Changanassery#Archdiocese of Changanacherry|arkidiyosesis ng Kottayam, India]]; mga peregrino; [[Santa Luċija|Santa Luċija, Malta]]; [[Roman Catholic Diocese of Springfield-Cape Girardeau|Diyosesis ng Springfield-Cape Girardeau, Missouri]]; [[Arkidiyosesis ng Zamboanga|Arkidiyosesis ng Zamboanga, Pilipinas]] }} Si '''Papa Pio X''' ([[Ecclesiastical Latin|Latin na Eklesyastikal]]: ''Pius PP. X'', {{lang-it|Pio X}}/Pio Decimo; {{lang-en|Pius X}}) (2 Hunyo 1835 – 20 Agosto 1914) na ipinanganak bilang '''Giuseppe Melchiorre Sarto''', ay isang [[Italya]]nong pari ng [[Simbahang Katoliko Romano]] at naging [[Tala ng mga papa|ika-258]] na [[Papa ng Simbahang Katoliko Romano]] na naglingkod mula 1903 hanggang 1914.<ref>[http://www.newadvent.org/cathen/12272b.htm "List of Popes,"] ''Catholic Encyclopedia'' (2009); nakuha noong 2011-11-02.</ref> Isa siya sa mga [[santo]] ng Simbahang Katoliko.<ref name="catholic">[http://www.newadvent.org/cathen/12137a.htm "Pope Pius X,"] ''[[Catholic Encyclopedia]]'' (2009); nakuha noong 2011-11-02.</ref> Siya ang unang papa, mula kay [[Papa Pio V]], na [[kanonisasyon|kinanonisa]] bilang santo. Itinakwil ni Pio X ang mga [[modernismo (Romano Katolosisimo)|modernista]]ng interpretasyon ng doktrinang Romano Katoliko at nagtaguyod ng mga tradisyonal na pangdebosyong mga kasanayan at teolohiyang ortodoksiya. Ang kaniyang pinakamahalagang reporma ang paglilimbag ng unang [[Kodigo ng Batas na Kanon]] na nagtipon ng mga batas ng [[Simbahang Katoliko Romano]] sa isang bolyum sa unang pagkakataon. Siya ay isang pastoral na papa na humihikayat ng personal na kabanalan at pamumuhay na nagpapakita ng mga kaugaliang Kristiyano. Siya ay ipinanganak sa bayan ng [[Riese Pio X|Riese]] na kalaunang idinagdag ang "Pio X" (pangalan ni Pio X sa Latin) sa pangalan ng bayang ito. ==Maagang bahagi ng buhay== Ipinanganak si Giuseppe Sarto noong 1835 sa [[Riese]] na nasa Kaharian ng Lombardy-Venetia. Nag-aral siya sa [[Pamantasan ng Padua]].<ref name="finn">Flinn, Frank K. ''et al.'' (2007). [http://books.google.com/books?id=gxEONS0FFlsC&pg=PA519&dq=catholic+encyclopedia+pope+pius+x&hl=en&ei=J6OxTubxO4bc0QHR1pGkAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CFIQ6AEwBw#v=onepage&q=catholic%20encyclopedia%20pope%20pius%20x&f=false "Pius X,"] in ''Encyclopedia of Catholicism,'' p. 519.</ref> ==Pagkapari== [[Ordinasyon|Naordinahan]] si Sarto bilang pari noong 18 Setyembre 1858.<ref name="catholic"/> ==Bilang obispo== Noong 1884, si Sarto ay ginawang [[Obispo]] ng [[Mantua]] ni [[Papa Leon XIII]].<ref name="finn"/> ==Bilang Kardinal== Noong 1893, si Sarto ay ginawang [[Kardinal (Katolisismo)|Kardinal]] at [[Patriarka ng Venice]] ni Papa Leon XIII.<ref name="catholic"/> ==Bilang papa== Noong 4 Agosto 1903, nahalal si Kardinal Sarto bilang Papa; at pinili niyang tawagin bilang Pio X.<ref name="finn"/> ==Kasantuhan== Noong 1951, sumailalim siya sa [[beatipikasyon]], na isang hakbang sa proseso ng pagpapangalan sa kaniya bilang isang santo ng Simbahang Katoliko. [[Kanonisasyon|Nakanonisa]] siya bilang isang santo noong 1954. ==Tingnan din== * [[Tala ng mga papa]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} == Mga kawing na panlabas == {{commons category-inline|Pius X}} {{Wikiquote}} {{wikisource|Author:Pius X}} *{{CathEncy|wstitle=Pope Pius X}} *[http://www.catholic-hierarchy.org/ Catholic Hierarchy], [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bsartogm.html Pope Pius X] *[http://www2.fiu.edu/~mirandas/cardinals.htm Cardinals of the Holy Roman Church] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111030210828/http://www2.fiu.edu/~mirandas/cardinals.htm |date=2011-10-30 }}, [http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1893-ii.htm#Sarto Cardinal Sarto] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131005041647/http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1893-ii.htm#Sarto |date=2013-10-05 }} * [http://www.museosanpiox.it/international/eng/ Museo San Pio X] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251010125949/http://www.museosanpiox.it/international/eng/ |date=2025-10-10 }} *[http://www.fondazionegiuseppesarto.it/ Fondazione Giuseppe Sarto {{in lang|it}}] {{S-start}} {{S-bef|before=[[Pope Leo XIII|Leo XIII]]}} {{S-ttl|title=[[List of popes|Pope]]|years=1903&ndash;1914}} {{S-aft|after=[[Pope Benedict XV|Benedict XV]]}} {{S-end}} {{Popes}} {{Katolisismo}} {{Persondata <!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]]. --> | NAME = Pius 10 | ALTERNATIVE NAMES = Pius Decimus (Latin); Giuseppe Melchiorre Sarto (birth name) | SHORT DESCRIPTION = Catholic pope | DATE OF BIRTH = 2 June 1835 | PLACE OF BIRTH = [[Riese Pio X|Riese]], [[Kingdom of Lombardy-Venetia|Lombardy-Venetia]], [[Austrian Empire]] | DATE OF DEATH = 20 August 1914 | PLACE OF DEATH = [[Apostolic Palace]], Rome }} {{DEFAULTSORT:Pio 10}} [[Kategorya:Mga papa ng Simbahang Katoliko Romano|Pio 10]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1835]] [[Kategorya:Namatay noong 1914]] [[Kategorya:Mga papa mula sa Italya]] [[Kategorya:Mga namatay dahil sa atake sa puso]] f3ss3ujk5g6a1cw8fq7h23eefji8tyy 0 45260 2214188 2187599 2026-07-02T19:34:08Z Seav 4 Nilipat ni Seav ang pahinang [[Pandacan, Maynila]] sa [[Pandacan]] mula sa redirect: Hindi kailangan ng paglilinaw 2187599 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Pandacan, Maynila |image_skyline = Pandacan-jesusstreet.jpg |image_caption = Makabagong pabahay sa kanto ng [[Abenida Quirino]] at Kalye Jesus sa Pandacan. |image_map = Ph fil manila pandacan.png |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = [[Pilipinas]] |subdivision_type1 = Rehiyon |subdivision_name1 = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] |subdivision_type2 = Lungsod |subdivision_name2 = [[Maynila]] |subdivision_type3 = Distritong pang-[[Kongreso ng Pilipinas|Kinatawan]] |subdivision_name3 = Bahagi ng [[Distritong pambatas ng Maynila|Ika-anim na distrito ng Maynila]] |subdivision_type4 = Mga [[barangay]] |subdivision_name4 = 38 |area_total_km2 = |area_total_sq_mi = |population_as_of = 2007<ref name=census07>[http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html Final Results - 2007 Census of Population]</ref> |population_total = 76134 }} Ang '''Pandacan''' (binabaybay ding ''Pandakan'') ay isang distrito sa Lungsod ng [[Maynila]], [[Pilipinas]], na matatagpuan sa timog pampang ng [[Ilog Pasig]]. Binubuo ito ng apat na pu't tatlong (43) mga [[barangay]]. == Ugat ng Pangalan == Nang unang maabot ng mga [[Kastilang]] dumayo sa Pilipinas noong ika-labing limang siglo, ang pook na ngayon ay Pandakan ay tinutubuan ng mga panahong 'yun ng halamang '[[Pandan (halaman)|pandan]]' (Pangalang Pang-Agham: ''Pandanus fascicularis'' Lam), na mayabong na umuusbong sa gilid ng [[Ilog Pasig]]. Nang tinanong ng mga Kastilang manglalakbay kung ano ang tawag sa pook, ang tawag sa pook ay "Pandanan," o kung saan umuusbong ang halamang 'pandan,' at sanhi diumano sa kahirapang maibigkas ng matuwid ang salitang 'pandanan,' naitala sa opisyal na tala na ang pook na naturan ay, 'Pandacan.' == Mga Kaalaman == Ang Pandakan sa panahon ng mga Kastila ay isang kabukiran kung saan maaring makapag-tanim ng palay o asukal. Binubuo ang Pandakan dati ng mga mumunting sapa na dumadaloy sa Ilog Pasig. Dahil sa mga sapang ito, naging mainam ang pagsasaka sa naturang pook, pamamalakaya at ibang pang pangkabuhayan. Unang dumayo sa pook ang mga lahing [[Mga Tagalog|Tagalog]] mula sa probinsiya ng [[Bulakan]] upang manirahan dito at mamuhay ng mas malapit sa Maynila na dati'y nasa loob ng pader ng pook ng [[Intramuros]]. Sa panahon ng mga Amerikano sa ika-dalawampung siglo, itinatag sa Pandakan ang kauna-unahang pook industriyal ng Pilipinas. Sa Pandakan inilagay ang mga tangke ng langis at ang pamamaraang paghahatid ng langis sa buong isla ng [[Luzon]]. Itinayo rin sa Pandakan ang iba't ibang pabrika na gumagawa ng [[kopra]] na pinagmumulan ng langis pang-luto, gawaan ng mga lubid yari sa [[abaka]], ilang pabrika na bumubuo ng mga sasakyan at ang kauna-unahang gawaan ng [[Coca-Cola]] sa Pilipinas. Karamihan sa mga kasulukuyang naninirahan sa pook ay mga manggagawa sa mga katabing pabrika at kompanya o kaya naman ay mga manggagawa sa kalapit na sentrong pangalakal sa Lungsod ng [[Makati]]. Ang silangang hangganan ng Pandakan ay ang Ilog Pasig habang ang kanlurang-timog, ang hangganan ay ang pook ng [[Paco]] at ang nasa kanlurang-hilaga ay ang pook ng [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]. == Mga Pangunahing Pook == Matatagpuan sa Pandakan ang kanlurang kalahati ng [[Palasyo ng Malakanyang]] na nahati ng Ilog Pasig, at nasa pook San Miguel naman ang silangang bahagi nito. Mas kilala sa tawag na Liwasang Malacanan ang silangang bahagi nito na siyang sumasakop sa opisyal na Tahanan ng Pangulo ng Pilipinas na nagsisilbing tirahan para sa mga tagapagtanggol ng Pangulo. Naging makasaysayan ang Pandakan sa pamamagitan ni [[Apolinario Mabini]], na nagmula sa lalawigan ng [[Batangas]]. Nagsilbing tirahan ni Mabini ang Pandakan, ang unang Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Pang-labas]] ng Pilipinas sa panahon ni Pangulong [[Emilio Aguinaldo]]. Sa kasalukuyan, nakatayo pa rin ang tirahan ni Mabini at isang pook puntahan para sa mga mag-aaral ng kasaysayan. Isinilang din sa Pandakan si Padre [[Jacinto Zamora]], isa sa mga paring martir na pinatay sa pamamagitan ng [[Garote|paggarote]] sa Bagumbayan (ngayon ay [[Liwasang Rizal|Rizal Park]]) noong 17 Pebrero 1972. Nasa Pandakan din ang dating tirahan ni dating Unang Ginang [[Imelda R. Marcos]] at matatagpuan ito sa harap ng [[Simbahan ng Pandacan|Parokya ng Santo Nino de Pandacan]] sa kanto ng kalye Hesus at Labores. Ang lumang tirahan ni Ginang Marcos sa Pandakan ang nagsisilbing ugat niya sa pagiging residente ng Maynila, maliban sa kanyang pook ng kapanganakan sa lalawigan ng [[Leyte]]. Sa Pandakan din matatagpuan ang opisyal na tanggapan ng CARITAS o ang Catholic Charities. Sa taong 2007, nasa Pandakan din ang ''studio'' at tanggapan ng [[TV Maria]], ang himpilang pantelebisyon ng [[Simbahang Katolikong Romano|Simbahang Katoliko]] sa [[Arkidiyosesis ng Maynila]]. Matatagpuan pa rin sa Pandakan ang tanggapan at pasilidad ng mga pangunahing kompanyang langis tulad ng [[Petron]], [[Pilipinas Shell]], at ng [[Chevron]] (na dati'y mas kilala sa tawag nga [[Caltex]]). Ipinatayo ni dating alkalde, [[Antonio J. Villegas]], nuong dekada sisenta ang isang monumento at palaruan sa ngalan ni [[Francisco P. Baltazar]] (o [[Francisco Balagtas]]), pangunahing manunulat ng [[dula]] sa kasaysayan ng Pilipinas na umakda sa "[[Florante at Laura]]." Binago at pina-unlad ni dating alkalde [[Joselito Atienza]] nuong 2004 ang monumento at dinagdagan ng mga ilaw at isang ''fountain''. == Mga sanggunian == {{reflist}} * "By Sword and Fire: The Destruction of Manila in World War II, 3 February-3 Marso 1945" by Alphonso J. Aluit (1994) Bookmark, Inc. © 1994 National Commission for Culture and the Arts ISBN 971-569-162-5 * "Pandacan Oil Depot Relocation Plan Submitted," Business World, 14 Mayo 2008 [http://www.bworldonline.com/BW051408/content.php?id=002]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Lungsod ng Maynila}} [[Kategorya:Maynila]] 3za0iz9lvexl5mdybtn756acl01sa83 0 45522 2214264 2213277 2026-07-03T01:58:57Z ~2026-37993-63 163599 Kinansela ang pagbabagong 2213277 ni [[Special:Contributions/Garvingarvin333|Garvingarvin333]] ([[User talk:Garvingarvin333|Usapan]]) 2214264 wikitext text/x-wiki {{copyedit|date=Nobyembre 2009}} {{cleanup-translation|date=Nobyembre 2009}} {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Iriga | sealfile = irigasealnew.jpg | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | caption = Mapa ng [[Camarines Sur]] pinakikita ang lokasyon ng Lungsod ng Iriga. | region = [[Rehiyon ng Bikol]] (Rehiyon V) | province = [[Camarines Sur]] | districts = Ika-4 na distrito ng Camarines Sur | barangays = 36 | class = ika-4 na klase | mayor = Madelaine Y. Alfelor Gazmen ([[Liberal Party (Philippines)|LP]]) | founded = 1683 | cityhood = 3 Setyembre 1968 | website = [http://www.iriga.gov.ph www.iriga.gov.ph] | areakm2 = 174 | population_as_of = 2015 | population_total = 111757 | latd = 13| latm = 25| lats = 1.2| latNS = N | longd = 123| longm = 25| longs = 1.2| longEW = E }} Ang '''Lungsod ng Iriga''' ay isang [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Camarines Sur]], [[Pilipinas]]. Ito ay matatagpuan mga 400 kilometro sa timog ng Manila, 37 kilometro timog ng Naga, at mga 61 kilometro mula sa hilaga ng Legazpi City. Ito ay may hangganan sa bayan ng Buhi sa silangan, sa mga munisipyo ng Baao, Nabua at Bato sa kanluran, sa mga lalawigan ng Albay sa timog, at sa munisipyo ng Ocampo at Sangay sa hilaga. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. == Kasaysayan == ===Sinaunang kasaysayan ng Camarines Sur=== Ang Camarines Sur ay nagmula sa labas ng isang orihinal na komunidad na sakop ang mga kasalukuyang mga lalawigan ng [[Albay]], [[Sorsogon]], [[Catanduanes]], [[Masbate]], Camarines Sur at [[Camarines Norte]]. Ayon sa pananaliksik na isinasagawa ng mananalaysay na si Dr. RAUL Gerona, ang salitang Camarines ay unang nalimbag nang ang apo ni [[Miguel Lopez de Legazpi]] na si Kapitan [[Juan de Salcedo]], na may kasamang 120 tao, ay naglunsad ng ilang mga ekspidisyon upang hanapin at masakop ang sikat sa pagmimina na baranggay ng [[Paracale]] at [[Mambulao]] noong 1573. Ang mga kastilya ay kinilala ang mga lugar tulad ng Camarines na ang tinutukoy ay ang buong-haba ng [[Ilog Bicol]]. Matapos ang pananakop, noong 4 Marso 1579, inutusan ni Gobernador-Heneral [[Francisco de Sande]] si Kapitan [[Juan de Guzman]] na "isama ang dalawang nakapaang paring Pransiskano at dalhin ang mga ito sa Ilog ng Bikol at sa anumang lugar ng lalawigan nila gustong pumunta ... Bumuo ng Simbahan saanman nila ipahiwatig, ipagbigay-alam ang mga kastilang naninirahan doon ang tungkol sa dalawang pari sa lugar... " Ipinagutos din ng Gobernador-Heneral sa komandante ng Kastilang mananakop na nagkakampo sa lugar sa tabing-ilog na "pag-uusapan sa mga relihisong naroon na tumira sa lalawigan ng Bikol at Camarines at sa lugar ay isang bahay (Villa) ang itayo at bigyan ito ng pangalan na sa tingin mo'y karapatdapat at iyong pamunuan ang mga encomenderos sa lalawigan na bumuo ng kanilang mga bahay doon at hindi sa ibang lugar ..." Bilang tugon sa atas na ito, ang Villa de Caceres (Naga) ay itinatag, na sa huli ay naitaas sa isang Ayuntamiento o lungsod. Ang [[Nueva Caceres]] ay nagsilbi bilang sentro sibil at tirahan ng mga pari o obispo habang ang iba pang mga encomiendas ay naitatag sa loob ng lambak ng ilog. Kabilang sa mga unang naitatag ay ang Milanit (Milaor), Guas (Goa), Magarao, Minalva (Minalabac), Carvanga (Calabanga), Aliman (Libmanan), Lagonoy, Nabua, Bula, at Buy (Buhi). ===Mga unang pamayanan sa Iriga=== Ang Iriga, mula sa isang parirala sa lokal na salita na "I raga" na nangangahulugan na may lupa, lumago mula sa pamahayan sagilid ng Ilog Bikol tinatawag na Bua (Nabua), na naghahanap ng mas mataas na kapaligiran dahil sa matagalan at mapaminsalang pagbaha sa bayan sa panahon ng tag-ulan. Ang Bua ay isang mababang latiang kalupaan na madaling lumubog sa tubig sa panahon ng tag-ulan. Dahil dito ang ilang mga tao at ilang magsasaka, sa payo ng paring si Felix de Huertas, na noon ay kura paroko ng Nabua, ang mga magsasaka upang ilipat sa I-raga na kung saan sila ay maaaring magtanim ng kanilang mga pananim nang walang pangambang malubog sa tubig. Ang mga tao ng Bua ay sa isang mas mataas na lupa na matatagpuan sa paa ng Sumagang, isang bundok sa silangan ng Bua. Ang paanan ng bundok ay may malalawak na kalupaan na magagamit para sa paglilinang at paninirahan na di-katulad ng Bua; ito ay hindi malubhang binabaha sa panahon ng masidhing tag-ulan. Ang pamayanan ay tinawag na Iraga, na ang ibig sabihin ay "may lupa" sa lokal na wika. ===Pagpapayapa at Kristiyanismo=== Nakita ng mga prayleng Pransiskano na yumapak sa [[Bicol|Bikol peninsula]] na ang mga pamayanan doon ay mahusay na lugar upang ipakalat ang ebanghelyo. Habang lumalaganap ang ebanghelyo sa lugar, ang Iraga ay umunlad sa yaman at lawak ng nasasakupan. Sa lalong madaling panahon sa gayon, ang pundasyon ay nailatag upang hirangin itong isang visita ng Nabua. Parami ng paraming mga tao ang dumating mula sa Nabua at sa Iraga nanirahan. Habang lumalaki ang populasyon at lumalaganap ang ebanghelyo, ang mga pamayanan sa paa ng Bundok ng Sumagang lumaki at lumago, dahan-dahan naitutulak ang mga katutubong Agta pataas sa mga gubat ng kabundukan. Noong taong 1578 isang simbahan na gawa sa kahoy ang itinayo. Si San Antonio de Padua ang patron ng parokya at sina Padre Pedro de Jesus at Padre Bartolome Ruiz ang naggsilbi bilang mga Kura Paroko. Noong 1583, limang taon matapos itinayo ang simbahan, Sinunog ng mga mandirigmang Agta ang simbahan. Isa pang simbahan ang itinayo ngunit ito rin ay nagiba ng isang malakas na bagyo at muling nasunog. Noong 4 Enero 1641, pumutok ang bulkang Sumagang na lumikha ng kanal sa bayan ng Buhi at ng isang matarik na bangin na dating bunganga ng bulkan. Ayon sa kuwento, ang Nuestra Senora de Angustia ay lumitaw sa Inorogan himalang nailigtas ang mga Irigueño sa isang kahila-hilakbot na pangyayari. Noong 1682, nang ang populasyon ng I-raga ay 8,909, ito ay ginawang Pueblo de la Provincia de Ambos Camarines. At sa paglaon ay binago ang pangalan nito. Mula sa I-raga ito ay ginawang Iriga. Noong 1710 binalangkas ni Don Bonifacio de los Angeles ang unang apat na baryo ng Iriga -ang San Agustin, San Isidro, San Nicolas at San Antonio Abad. Noong 1727, matapos mawasak ang ikalawang kapilya, isang bagong simbahan ang binuo, sa kasamaang-palad ito ay nawasak muli sa isang sunog noong 1841. Sa huli, di-kalaunan matapos ang matupok ang ikatlong simbahan, pinangunahan ni Padre Tomas de Alfafara pagpapatayo ng isang bagong simbahan ng parokya kasama ang dalawang kampanaryo na gawa sa tisa at mga bato. Ito muling inayos noong 1866, at sa taong 1892 ang kampanaryo ay itinayong muli na gawa sa kahoy at mga bakal. Sa taong 1823, ipinapakita sa Memorias de la Provincia de Ambos Camarines na ang bilang ng mga Barangay sa "pueblo de Iriga" ay binubuo ng San Roque, San Francisco de Asis, San Juan Bautista, Sto. Domingo de Guzman, San Miguel Arcangel, San Nicolas de Tolentino, San Agustin, San Antonio Abad, Sto. Nino at Santiago de Galicia na may populasyong 13,813. Mayroon lamang apat na daanang nababanggit at ang nga ito mula sa Nabua, papunta sa Bato, sa Buhi at sa Polangui, Albay at may isa lamang paraan ng pagpunta sa Nueva Caceres (Naga) ito ay sa pamamagitan ng Bicol River sa pamamagitan ng bangka. ===Masalimuot na panahon=== Noong 1846, sa panahon ng termino ni [[Don Juan Lomaad]], isang malalang taggutom ang tumama sa Bikol. Ang presyo ng bigas ay tumaas. Ipinag-utos ng gobyerno ng kastila sa mga tao na magtanim ng mas maraming pangunahing pagkain ngunit ito ay hindi naging sapat upang maibsan ang taggutom na kumitil ng maraming buhay. Mahigit isang dekada ang lumipas, noong 1857, tumama ang epidemyang kolera sa lugar na naging sanhi ng kamatayan ng libu-libong mga naninirahan. At parang hindi pa ito sapat, isang lindol ang tumama sa Iriga na sumira sa simbahan at iba pang gusali at kabahayan. Noong 1871, sa panahon ng termino ni Don Lucas Caayao, isang bagong epidemya, ngayon naman ay bulutong, ang kumitil ng maraming buhay. Bukod dito sinira ng mga balang ang pananim sa Iriga na naging sanhi na naman ng taggutom sa mamamayan. ===Isang papausbong na munisipyo=== Noong 1901, bilang bahagi ng diskarte ng mga Amerikanong kolonyalista na magpatahimik at maakit ang mga Pilipino, ang unang pampublikong paaralan sa Iriga, ang Paaralang Sentral ng Iriga, ay itinatag. Noong 1913 ang ''Manila Railroad Company Station'' at ang pampublikong pamilihan ay itinatag sa kanyang kasalukuyang lugar. Sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga estasyon ng tren at ng pampublikong pamilihan, mabilis na lumago at naging sentro ng kalakalan at komersyo ang Iriga sa distrito ng Rinconada. ===Ang unang pampasaherong kompanya ng bus sa Pilipinas=== Ang pag-unlad ng bayan lalong sumigla noong itinatag ni Albert B. Ammen, isang dating sundalong amerikano, ang A.L. Ammen Transport Co., Inc.(ALATCO) noong Hulyo 1914. Ang ALATCO, na noong una ay mayroon lamang isang ''Grawbosky Truck'' na may makinang dalawa ang piston, ang unang kompanya ng bus sa Pilipinas. Ang unang ruta nito ay Iriga-Naga, gayunpaman, nang naging matagumpay ay pinalawak ng kompanya ang operasyon nito upang serbisyuhan ang iba pang mga bayan ng Camarines Sur, Camarines Norte, Albay at Sorsogon na siyang nagbukas ng mga liblib na mga nayon ng Bikol sa pag-unlad na pang-ekonomiya at panlipunan. Noon namang 1918, Itinatag ni Max L. Blouse, isa sa mga driver ng ALATCO, ang kanyang sariling kompanya ng transportasyon, ang Batangas, Laguna, Tayabas Bus Company o BLTB. ===Panahon ng Ikalwang Digmaang Pandaigdig=== Ang panahon ng pananakop ng mga Amerikano ay panandaliang natapos nang sumiklab ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] noong 1942. Ang Hukbo ng [[Imperyo ng Hapon]] ay nagtatag ng isang garrison sa Burol ng Kalbaryo kung saan tanaw ang buong lungsod. Ang ''Iriga Central School'' ay naging isang kampo ng mga bihag sa digmaan; ang mga bihag na wala nang lugar doon ay dinala sa Ateneo de Naga. Tulad sa maraming iba pang mga lugar, nagsulputan sa Iriga ang mga bikolanong tropang gerilya matapos ang pormal na paglaban ng mga Amerikano at Pilipinong sa mga mananakop na hapones. Ang bundok ng Iriga ang naging himpilan ng paglaban na umakit sa iba pa na sumapi hindi lamang mula sa Iriga kundi maging sa Albay. Sa tulong ng Agta na pamilyar sa bawat sulok ng bundok ay hindi nakapasok ang mga hapon sa kalooblooban ng bundok. ===Bilang isang lungsod=== Sa pagtatapos ng pananakop ng Hapon noong 15 Mayo 1945, ang pwersa ng mga Hapon ay sumuko sa mga tropa ng Philippine Commonwealth at Bicolanong gerilya sa Iriga. Ang ''Iriga Central School'' ay muling binuksan. Noong 1948, ang unang kolehiyo sa Lungsod ng Iriga, ang ''Mabini Memorial College'' (ngayon ay ''University of Northeastern Philippines'' o UNEP) ay itinatag ni Atty. Felix O. Alfelor. Makalipas ang isang taon, itinatag din Dr.Santiago G. Ortega ang Saint Anthony College (ngayon ay ''University of Saint Anthony'' o USANT). Ang pagtatatag ng mga paaralang ito para sa mas mataas na pag-aaral, kasama ang ''La Consolacion Academy'' ay nakatulong sa paglago at pag-unlad ng bayan dahil na rin sa mga mag-aaral na dumayo dito mula sa lahat ng dako ng rehiyon. Noong 1960s, Ang Iriga ay dumanas ng katakut-takot na pag-unlad sa ekonomiya at lipunan. At noong Huly0 8, 1968, ang munisipyo ay ginawang isang lungsod sa pamamagitan ng ''Republic Act'' 5261. Gayunman, noon lamang Setyembre 3&nbsp;ng pareho ding taon na ang lungsod ay pormal na itinatag bilang ikatlong lungsod ng Rehiyon ng Bikol ni Pangulong Ferdinand Marcos. == Mga Barangay == Ang Lungsod ng Iriga ay nahahati sa 36 na mga barangay. <table border=0><tr> <td valign=top> * Antipolo * Cristo Rey * Del Rosario (Banao) * Francia * La Anunciacion * La Medalla * La Purisima * La Trinidad * Niño Jesus * Perpetual Help * Sagrada * Salvacion </td><td valign=top> * San Agustin * San Andres * San Antonio * San Francisco (Pob.) * San Isidro * San Jose * San Juan * San Miguel * San Nicolas * San Pedro * San Rafael * San Ramon </td><td valign=top> * San Roque (Pob.) * San Vicente Norte * San Vicente Sur * Santa Cruz Norte * Santa Cruz Sur * Santa Elena * Santa Isabel * Santa Maria * Santa Teresita * Santiago * Santo Domingo * Santo Niño </td></tr></table> ==Demograpiko== {{Populasyon}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga kawing panlabas == * [http://www.iriga.gov.ph Official Website of the City of Iriga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200319195342/http://iriga.gov.ph/ |date=2020-03-19 }} * [http://kulakog.blogspot.com FPJ's Blog "Skulakog" by H. Frank V. Peñones, Jr.] * [http://kulakog.blogspot.com/2009/01/iriga-historical-timeline-5-million.html Iriga Historical Timeline] * [[University of Northeastern Philippines]] * [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/municipality.asp?muncode=051716000&regcode=05&provcode=17 2007 NSCB information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160403022914/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/municipality.asp?muncode=051716000&regcode=05&provcode=17 |date=2016-04-03 }} * [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} * [http://jo.ramos.tripod.com/ Iriga City, World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221209192940/http://jo.ramos.tripod.com/ |date=2022-12-09 }} * [http://www.angelfire.com/mac/irigacity/index.html Iriga City, Philippines : Great People, Great Destination] * [http://elgu2.ncc.gov.ph/iriga NCC Website for Iriga City] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311033857/http://elgu2.ncc.gov.ph/iriga/ |date=2007-03-11 }} * [http://ugat.blogspot.com News from Iriga] * [http://www.usant.edu.ph University of Saint Anthony] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090105163500/http://www.usant.edu.ph/ |date=2009-01-05 }} {{Camarines Sur}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Iriga]] qqc2sq1hnpo1digtd2722jqjleeivcz 0 45551 2214261 2213263 2026-07-03T01:57:29Z ~2026-37993-63 163599 Kinansela ang pagbabagong 2213263 ni [[Special:Contributions/Garvingarvin333|Garvingarvin333]] ([[User talk:Garvingarvin333|Usapan]]) 2214261 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Cagayan de Oro | official_name = | native_name = Dakbayan sa Cagayan de Oro | nickname = | motto = | image_skyline = CAG Skyline 2017.jpg | imagesize = | image_caption = Ang Kalakhang Cagayan de Oro noong 2017 | sealfile = | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | caption = Mapa ng Misamis Oriental na nagpapakita ng lokasyon ng Cagayan de Oro. | region = [[Hilagang Mindanao]] (Rehiyon X) | province = [[Misamis Oriental]] | districts = Una at ikalawang distrito ng Lungsod ng Cagayan de Oro | barangays = 80 | class = | language = [[Wikang Bisdak|Bisdak]], [[Wikang Sebwano|Cebuano]] | mayor = [[Oscar Moreno]] ([[PDP-Laban]]) | vice_mayor = Rainier Joaquin Uy ([[PDP-Laban]]) | representative_link = | representative = | founded = | founded_town = 1871 | cityhood = [[Hunyo 15]], [[1950]] | fiesta = | areakm2 = 488.86 | pop2007 = 553966 | popden2007 = 945 | area_code = 8822 (MisOrTel) at 88 (PhilCom, CruzTelCo, ItalTel) | zip_code = 9000 | latd = 8 | latm = 29 | lats = | latNS = N | longd = 124 | longm = 39 | longs = | longEW = E | elevation_footnotes = | elevation_m = 10.0 | elevation_ft = | website = [http://www.cagayandeoro.gov.ph/ websayt] }} Ang '''Lungsod ng Cagayan de Oro''' ([[Wikang Cebuano|Cebuano]]: ''Dakbayan sa Cagayan de Oro''); ay isang [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]] at kabisera ng [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Misamis Oriental]], [[Pilipinas]]. Nagsisilbi itong sentro ng rehiyon at ng kalakalan sa [[Hilagang Mindanao]] (Rehiyon X), at bahagi ng umuunlad na [[Kalakhang Cagayan de Oro]], kasama ang lungsod ng [[El Salvador, Misamis Oriental|El Salvador]]. Matatagpuan ang lungsod ng Cagayan de Oro sa gitnang baybayin ng hilagang [[Mindanao]] na nakaharap sa [[Look ng Macajalar]] at naghahanggan sa mga bayan ng [[Opol, Misamis Oriental|Opol]] sa kanluran; [[Tagoloan, Misamis Oriental|Tagoloan]] sa silangan, at sa mga lalawigan ng [[Bukidnon]] at [[Lanao del Norte]] sa katimugang bahagi ng lungsod. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. Ito ang ika-10 pinakamataong lungsod sa Pilipinas. Taong 2017 sa pagbabago ng [[Pederalismo sa Pilipinas]], Ang lungsod ng Cagayan de Oro ang hinirang pa rin bilang kapitolyo sa Northern Mindanao. == Etimolohiya == Ang pangalang ''Cagayan de Oro'' (lit. Ilog ng Ginto)<ref>{{Cite web|url=http://elson.elizaga.net/articles/meaning-of-cagayan.html|title=The Meaning of Cagayan|first1=Elson T.|last1=Elizaga|first2=Lawrence A.|last2=Reid|website=elson.elizaga.net|access-date=December 7, 2019|archive-date=Nobiyembre 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191125082458/http://elson.elizaga.net/articles/meaning-of-cagayan.html|url-status=dead}}</ref> ay maaaring masubaybayan sa pagdating ng mga Espanyol na Augustinian Recollect prayle noong 1622, ang lugar sa paligid ng Himologan (ngayon ay Huluga), ay kilala na bilang "Cagayán". Maagang nakasulat na mga dokumento ng Espanya noong ika-16 na siglo ay tinukoy na ang lugar bilang "Cagayán". Ang rehiyon ng [[Hilagang Mindanao]], na kinabibilangan ng Cagayan de Oro, ay ipinagkaloob bilang isang ''encomienda'' sa isang tiyak na si Don Juan Griego noong Enero 25, 1571. Noon ay dating Bise Presidente ng Pilipinas na si [[Emmanuel Pelaez]] na dumugtong sa "''de Oro''" sa ''Cagayan''. Ang pangalang "Cagayan" ay ibinabahagi ng iba pang mga lugar sa Pilipinas; kasama dito ang lalawigan ng [[Cagayan]] sa hilagang [[Luzon]], ang mga [[Cagayancillo]] sa hilagang Sulu Sea, at ang dating Cagayan de Sulu, na kasalukuyang pinangalanan [[Mapun]], isang isla sa [[Tawi-Tawi]]. == Kasaysayan == === Panahon ng Klasikal === Ang Cagayan de Oro ay tinitirhan ng mga kultura ng Late Neolithic hanggang sa Iron Age [[Mga Austronesyo|Austronesian]]. Ang pinakalumang labi ng tao na natuklasan ay mula sa Huluga Caves, na dating ginamit bilang isang libingan ng mga katutubo. Ang isang skullcap na ipinadala sa Scripps Institution of Oceanography noong 1977 ay pinetsahan mula sa pagitan ng 350 at 377 AD. Ang mga kuweba ay nagbunga ng maraming mga artepakto, ngunit ang karamihan sa mga lugar ay napinsala ng mga nangongolekta ng guano at mga apisyonadong treasure hunters. Kaugnay sa kuweba ay ang Huluga Open Site, pinaniniwalaan na ang lugar ng pangunahing pre-kolonyal na pag-areglo sa rehiyon na kinilala bilang "Himologan" ng mga unang misyonero ng Espanya.<ref name="montalvan">{{cite web|url=http://heritage.elizaga.net/history/|title=History of Cagayan de Oro|publisher=Heritage Conservation Advocates|date=October 16, 2009|access-date=September 13, 2012|author=Montalvan, Antonio J. II|page=2|archive-date=Marso 13, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120313160418/http://heritage.elizaga.net/history/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Dizon|first1=Eusebio Z.|last2=Pawlik|first2=Alfred F.|title=The lower Palaeolithic record in the Philippines|journal=Quaternary International|date=September 2010|volume=223{{hyphen}}224|pages=444–450|doi=10.1016/j.quaint.2009.10.002|bibcode=2010QuInt.223..444D}}</ref><ref name="Ostique">{{cite web|last1=Ostique|first1=Lourd|title=Huluga Chronology|url=http://heritage.elizaga.net/huluga/chrono8.html|website=Heritage Conservation Advocates|publisher=Museo de Oro, Xavier University|access-date=30 December 2018|archive-date=31 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181231092459/http://heritage.elizaga.net/huluga/chrono8.html|url-status=dead}}</ref> Matatagpuan ang lugar na halos walong kilometro mula sa kasalukuyang Cagayan de Oro. Ang pagtuklas ng isang libingang lugar noong 2009 ay ang labi ng Song Dynasty (960-1279 AD) ''celadon ware'' at panahon ng Sukhothai (1238–1347 AD) Sangkhalok ''ceramic ware'', bilang karagdagan sa mga burloloy ng katawan at kagamitan sa bato. Ipinapahiwatig nito na ang rehiyon ay bahagi ng sinaunang ''maritime trading network'' ng Timog-Silangang Asya. Ang mga bungo na nakuha mula sa mga site ay nagpapakita na ang katutubong Kagay-anon ay nagsagawa ng artipisyal na ''deformation'' ng cranial mula pagkabata bilang isang marka ng katayuan sa lipunan, katulad ng mga bungo mula sa mga arkeolohikong lugar sa kalapit na [[Butuan]].<ref name="Montalvan2">{{cite news|last1=Montalvan|first1=Antonio J., II|title=New Archaeological Site Discovered in Cagayan de Oro|url=http://heritage.elizaga.net/news/index.htm|access-date=30 December 2018|publisher=Heritage Conservation Advocates|archive-date=31 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181231092627/http://heritage.elizaga.net/news/index.htm|url-status=dead}}</ref> Ang Huluga Open Site ay pinansala noong 2001 upang magbigay daan sa isang proyekto upang gumawa ng tulay ng lokal na administrasyon. Ito ang pinagmulan ng kontrobersya nang ibasura ng isang pangkat mula sa [[Unibersidad ng Pilipinas|Unbersidad ng Pilipinas]]-Programa sa Arkeolohikal na Pag-aaral ang arkeolohikal na kahalagahan ng site sa pamamagitan ng pagdedeklara na ito bilang isang "lugar na tulad ng kampo" at hindi isang paninirahan at sa gayon ay hindi karapat-dapat sa proteksyon sa ilalim ng batas. Sinabing ng mga lokal na ''conservationist'' na ang koponan ng UP-ASP ay naiimpluwensyahan ng pamahalaang lokal kaya't maaaring magpatuloy ang proyekto sa tulay. Ang lugar ay hindi pa rin protektado at patuloy na quarried, sa kabila ng mga protesta ng mga lokal na historyano at arkeologo.<ref name="Ostique2">{{cite web|last1=Ostique|first1=Lourd|title=Huluga Chronology|url=http://heritage.elizaga.net/huluga/chrono8.html|website=Heritage Conservation Advocates|publisher=Museo de Oro, Xavier University|access-date=30 December 2018|archive-date=31 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181231092459/http://heritage.elizaga.net/huluga/chrono8.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Elizaga2018">{{cite news|last1=Elizaga|first1=Elson|title=Dr. Erlinda M. Burton|url=http://mindanaogoldstardaily.com/dr-erlinda-m-burton/|access-date=30 December 2018|work=Mindanao Goldstar Daily|issue=15 October 2018}}</ref><ref>{{cite news|last1=Gomez|first1=Herbie S.|title=Builders, Archaelogists Clash in Cagayan de Oro: Development vs Cultural Heritage|url=http://www.bulatlat.com/news/3-21/3-21-cdo.html|access-date=30 December 2018|work=Bulatlat|date=5 July 2003}}</ref><ref name="miksic">{{cite book|author=Hernandez, Vito|editor=Miksic, John N.|editor2=Goh, Geok Yian|editor3=O'Connor, Sue|title=Rethinking Cultural Resource Management in Southeast Asia: Preservation, Development, and Neglect|chapter=Using International Heritage Charters in Philippine Cultural Resource Management|publisher=Anthem Press|year=2011|page=181|isbn=9780857283894|url=https://books.google.com/books?id=AJy2GXNxaxQC}}</ref> === Panahon ng Kolonyal === ==== Panahon ng Espanyol ==== Ang paninirahan ng mga Himologan ay sakop pa rin ng oras ng pagdating ng mga Europeo. Sa 1622, dalawang [[Espanya|Espanyol]] na misyonero ay dumating sa paninirahan at inilarawan nila ito bilang paninirahan ng mga [[Bukidnon]] [[Lumad]] at naglalayag na [[mga Bisaya]] na tinatawag na "Dumagat". Inilarawan nila ang mga kalalakihan ng pamayanan na may tatu tulad ng ibang mga Bisaya at ang mga kababaihan na pinalamutian ng mga alahas, na ang ilan ay ginintuan. ==Demograpiko== Sa senso ng 2020, ang lungsod ay may populasyon ng 728,402. Ito ang ika-10 na pinakapopular na lungsod ng Pilipinas. Batay sa 2000 na senso, halos 44 porsyento ng populasyon sa Cagayan de Oro ay ''ethnically mixed'', 22.15 porsyento bilang [[Cebu|Cebuano]], 4.38 porsyento bilang [[Bohol|Boholano]], habang 28.07 ay kinilala bilang mula sa iba pang pangkat etniko tulad nang Higaonon, Maranao, Maguindanaon, Tausug, Bikolano, Hiligaynon, Ilokano, Kapampangan at Waray.{{Populasyon}} === Rehiliyon === ==== Roman Katoliko ==== Ang [[Simbahang Katolika sa Pilipinas|Roman Katoliko]] ay nangingibabaw na rehiliyon sa lungsod, na may 70 porsyento sa populasyon ng Cagayan de Oro. Pinamamahalaan ito ng Archdiocese ng Cagayan de Oro, na binubuo ng tatlong mga probinsyang sibil ng [[Misamis Oriental]], [[Bukidnon]], at [[Camiguin]] sa Hilagang Mindanao, pati na rin ang buong rehiyon ng [[Caraga]]. ==== Kristiyanismo ng Protestante at Ebangheliko ==== ==== Islam ==== ==== Ibang rehiliyon ==== === Wika === Ang [[Wikang Cebuano|Cebuano]] ang sinasalitang wika sa lungsod, dahil sa pagdagsa ng mga mananalitang Cebuano mula sa Kabisayaan. Pangunahing ginagamit ang [[Wikang Ingles|Ingles]] sa kalakalan at edukasyon. Karamihan sa mga naninirahan sa lungsod ay bihasa sa [[Wikang Filipino|Filipino]], Cebuano, [[Wikang Hiligaynon|Hiligaynon]], [[Wikang Waray-Waray|Waray]] at [[Wikang Mëranaw|Maranao]]. Mayroon ding mga mga residente na marunong magsalita ng mga wikang [[Wikang Iloko|Ilokano]], [[Wikang Kapampangan|Kapampangan]], Higaonon, [[Wikang Maguindanao|Maguindanaon]] at [[Wikang Tausug|Tausug]]. == Kultura at sining == Maraming mga tanyag na pagdiriwang sa lungsod. Bawat barangay o baryo ay may kanya-kanyang mga pista na nagdiriwang nang kani-kanilang mga santong patron. Ang '''Kagay-an Festival''', ay isang malaking pista na ipinagdiriwang sa Cagayan de Oro. Ipinagdiriwang nito ang kanilang patrong santo na si [[San Agustin ng Hippo]], na ginaganap tuwing buwan ng [[Agosto]]. Ang salitang "Kagay-an" ay nangangahulugang "ilog" sa tagalog. Ang '''Charter Day''' ay isang pagdiriwang sa lungsod, kung saan ipinagdiriwang ang pagiging lungsod ng Cagayan de Oro noong Hunyo 15, 1950. == Edukasyon == {{Pangunahin|Talaan ng mga unibersidad at kolehiyo sa Pilipinas}} Ang lungsod ay may limang pribadong unibersidad/kolehiya: Cagayan de Oro College, Capitol University, Liceo de Cagayan University, Lourdes College, at Xavier University – Ateneo de Cagayan. Ang University of Science and Techonology of Southern Philippines ay ang tanging unibersidad ng estado sa lungsod.<ref name="Philippine Law Info 4">{{cite web|url=http://philippinelaw.info/statutes/ra9519-mindanao-university-of-science-and-technology-charter.html|title=R.A. No. 9519, Mindanao University of Science and Technology Charter|publisher=Philippine Law Info|date=January 7, 2009|access-date=September 13, 2012|author=[[14th Congress of the Philippines|The 14th Congress of the Philippines]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120531171451/http://philippinelaw.info/statutes/ra9519-mindanao-university-of-science-and-technology-charter.html|archive-date=May 31, 2012|url-status=dead}}</ref> Ang iba pang mga institusyong mas mataas ang edukasyon ay kinabibilangan ng Southern Philippines College, Pilgrim Christian College, St. Mary's Academy of Carmen na pinamamahalaan ng RVM Sisters, Informatics Institute at STI College - Cagayan de Oro na may mga programa ng Senior High School. Mayroon ding ibang mga banyagang paaralan sa lungsod na may mga programa sa pag-aaral. Kabilang sa mga kilalang pampubliko at pribadong paaralang elementarya at high school ang Cagayan de Oro National High School, Bulua National High School, Misamis Oriental General Comprehensive High School, Gusa Regional Science High School - X, City Central School, St. Mary's School, [https://www.corpuschristischool.edu.ph/ Corpus Christi School] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211018033823/https://www.corpuschristischool.edu.ph/ |date=2021-10-18 }}, [https://www.theabbasorchard.com/ The Abba's Orchard Montessori School], Merry Child School, [http://www.isbi.com/school/4144/international-school-2c-cagayan-de-oro.php International School], Marymount Academy, Vineyard International Polytechnic College, at Montessori de Oro. Mayroon ding mga paaralan sa Cagayan de Oro na gumagamit ng sistemang Accelerated Christian Education. Dalawa sa mga paaralang ito ay kinabibilangan ng sangay ng Cavite Bible Baptist Academy-CDO, at Shekinah Glory Christian Academy. Mayroong dalawang mga paaralang Tsino sa lungsod: ang Kong Hua School (Roman Catholic) at Oro Christian Grace School (isang Evangelical Christian school). Mayroong dalawang mga paaralang pang-internasyonal na pinamamahalaan ng mga Koreano, katulad: [http://ph.geoview.info/nanuri_international_school,18335988p Nanuri International School] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211019060337/https://ph.geoview.info/nanuri_international_school,18335988p |date=2021-10-19 }} at Immanuel Mission International School. == Medya == === TV === * DXCO TeleRadyo Channel 2 * ABS-CBN Northern Mindanao (Channel 4) * RPN DXKO TeleRadyo (Channel 5) * RMN DXCC TeleRadyo (Channel 8) * IBC DXMG TeleRadyo (Channel 10) * DXIF TeleRadyo Channel 12 * 5 Mindanao (Channel 21 in Davao Relay) * GMA Northern Mindanao (Channel 35) === Radyo === ==== AM ==== * DXIF Bombo Radyo 729 * DXCC RMN 828 * DXIM Radyo Pilipinas 936 * DZRH 972 * DXCO Radyo Pilipino 1044 * DXCL Radyo5 1098 * DXRU Aksyon Radyo 1188 * IBC DXMG Radyo Budyong 1278 * RPN DXKO Radyo Ronda 1368 * DXJR Radyo Lumad 1575 ==== FM ==== * RJ 88.5 * Magic 89.3 * 90.3 Strong Radio * 91.9 MOR * 92.7 Radyo ni Juan * 93.5 Home Radio * 94.3 Wild FM * 95.7 Mellow Touch * 96.9 Easy Rock * 99.1 iFM * 99.9 Magmum Radio * Barangay FM 100.7 * 101.5 Radyo Singko * 102.5 Brigada News FM * The New J 103.3 * 103.9 Marian Radio * 104.7 Yes The Best * 106.3 Radyo Natin * 107.9 Win Radio ==Lokal na pamahalaan== Ang pamahalaang pampulitika ng lungsod ay binubuo ng alkalde, bise alkalde, dalawang kinatawan ng distrito ng kongreso, labing anim na konsehal, isang kinatawan ng [[Sangguniang Kabataan]] (SK) Federation at isang kinatawan ng Association of Barangay Captains (ABC). Ang bawat opisyal ay inihalal sa publiko para sa tatlong taong termino. Ang mga sumusunod ay ang mga kasalukuyang opisyal ng lungsod ng Cagayan de Oro:<ref name="Elizaga 1">{{cite web|url=http://cagayandeoro.elizaga.net/officials.html|title=Officials in Cagayan de Oro City|publisher=Elizaga|access-date=September 13, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121102103311/http://cagayandeoro.elizaga.net/officials.html|archive-date=November 2, 2012}}</ref> * [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] **Unang distrito ng pambatasan: Rep. Rolando A. Uy ([[PDP–Laban]]) **Ikalawang distrito ng pambatasan: Rep. Rufus C. Rodriguez ([[CDP]]) *Alkalde: [[Oscar Moreno|Oscar S. Moreno]] ([[PDP–Laban]]) *Bise-alkalde: Raineir Joaquin Uy ([[PDP–Laban]]) === Mga barangay at pambatasang distrito === Ang Lungsod ng Cagayan de Oro ay nahahati sa 80 na mga [[barangay]]. Nahahati ang mga ito sa dalawang distritong pangkinatawan, 24 na barangay ay nasa Unang Distrito (Kanluran) at 56 na barangany sa Ikalawang Distrito (Silangan), na ang [[ilog ng Cagayan]] ang nagsisilbing natural na hangganan. Ang lungsod ay may 57 barangay na urban at 23 barangay na rural. {| class="wikitable" !Distrito !Sub-distrito (# ng mga barangay) !Populasyon {{small|<br/>(sa 2010)}} !Mga barangay |- | rowspan="1" |Una |Non-Poblacion (24) |290,913 |{{Col-begin}}{{col-break}} *Baikingon *Balulang *Bayabas *Bayanga *Besigan *Bonbon {{col-break}} *Bulua *Canitoan *Carmen *Dansolihon *Iponan *Kauswagan {{col-break}} *Lumbia *Mambuaya *Pagalungan *Pagatpat *Patag *Pigsag-an {{col-break}} *San Simon *Taglimao *Tagpangi *Tignapoloan *Tuburan *Tumpagon {{col-end}} |- style="background:#ddd;" | colspan="4" | |- | rowspan="2" |Ikalawa |Non-Poblacion (16) | rowspan="2" |311,176 |{{Col-begin}}{{col-break}} *Agusan *Balubal *Bugo *Camaman-an {{col-break}} *Consolacion *Cugman *F.S. Catanico *Gusa {{col-break}} *Indahag *Lapasan *Macabalan *Macasandig {{col-break}} *Nazareth *Puerto *Puntod *Tablon {{col-end}} |- |Poblacion (40) |{{Col-begin}}{{col-break}} *Barangay 1 *Barangay 2 *Barangay 3 *Barangay 4 *Barangay 5 *Barangay 6 *Barangay 7 *Barangay 8 *Barangay 9 *Barangay 10 {{col-break}} *Barangay 11 *Barangay 12 *Barangay 13 *Barangay 14 *Barangay 15 *Barangay 16 *Barangay 17 *Barangay 18 *Barangay 19 *Barangay 20 {{col-break}} *Barangay 21 *Barangay 22 *Barangay 23 *Barangay 24 *Barangay 25 *Barangay 26 *Barangay 27 *Barangay 28 *Barangay 29 *Barangay 30 {{col-break}} *Barangay 31 *Barangay 32 *Barangay 33 *Barangay 34 *Barangay 35 *Barangay 36 *Barangay 37 *Barangay 38 *Barangay 39 *Barangay 40 {{col-end}} |} == Kinikilalang tao == * [[Carlo Paalam]] – boksingero * [[Ivana Alawi]] – actress at ''vlogger'' * [[Mark Bautista]] – mang-aawit, manunulat ng kanta, artista sa teatro * [[Maymay Entrata]] – [[Pinoy Big Brother: Lucky 7]] Big Winner * [[Pia Wurtzbach]] – [[Binibining Pilipinas]], [[Miss Universe 2015]] == Relasyong internasyonal == === ''Twin towns'' o ''sister cities'' === Ang Cagayan de Oro ay may ''sister cities'' sa buong mundo, bilang inuri ng pamahalaang lungsod. * {{flagicon|USA}} [[Lawndale, California|Lawndale]], United States (1986)<ref name="LA Times 1">{{cite news|url=http://articles.latimes.com/1986-07-31/news/cb-20349_1_sister-cities|title=South Bay Facts|newspaper=[[Los Angeles Times]]|date=July 31, 1986|access-date=September 13, 2012}}</ref><ref name="Lawndale City 1">{{cite web|url=http://www.lawndalecity.org/html/depthtml/cclerk/CityCouncil/Minutes/CCM121911.pdf|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20120829191711/http://www.lawndalecity.org/html/depthtml/cclerk/CityCouncil/Minutes/CCM121911.pdf|url-status=dead|archive-date=August 29, 2012|title=Minutes of the Lawndele City Council Regular Meeting|publisher=City Government of Lawndale City|page=8|date=December 19, 2011|access-date=September 13, 2012}}</ref> * {{flagicon|TWN}} [[Tainan City]], Taiwan (2005)<ref>Fuentes Ian A. [http://www.cagayandeoro.gov.ph/?page=news&id=1443 ''CdeO To Get 5 Fire Trucks Donation From Tainan''] , www.cagayandeoro.gov.ph {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130803101126/http://www.cagayandeoro.gov.ph/?page=news&id=1443|date=August 3, 2013}}</ref> * {{flagicon|PRC}} [[Harbin]], China (2007)<ref>[http://www.cagayandeoro.gov.ph/?page=news&id=1582 "Jaraula Attends Int'l Trade Fair in Harbin"] , www.cagayandeoro.gov.ph {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130803101047/http://www.cagayandeoro.gov.ph/?page=news&id=1582|date=August 3, 2013}}</ref> * {{flagicon|USA}} [[Norfolk, Virginia|Norfolk]], United States (2008)<ref>Elson T. Elizaga [http://elson.elizaga.net/articles/letter-to-mayor-of-Norfolk.html ''Neglecting Our Ancient City'' ], Letter.</ref> * {{flagicon|South Korea}} [[Gwangyang]], South Korea (n/a)<ref>{{cite news|url=http://www.pia.gov.ph/news/index.php?article=1461351149576|title=Cagayan De Oro City adopts Gwangyang, Korea as sister city|website=[[Philippine Information Agency]]|date=5 October 2012|first=Lorebeth C.|last=Requiroso|archive-url=https://web.archive.org/web/20121102121654/http://www.pia.gov.ph/news/index.php?article=1461351149576|archive-date=2 November 2012|url-status=dead}}</ref> * {{flagicon|Philippines}} [[Quezon City]], Philippines (n/a)<ref>{{cite web|url=http://quezoncity.gov.ph/index.php/visiting-qc/350-sister-cities|title=Sister Cities|publisher=Local Government of Quezon City|access-date=22 August 2016|archive-date=30 Abril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160430071226/http://quezoncity.gov.ph/index.php/visiting-qc/350-sister-cities|url-status=dead}}</ref> * {{flagicon|Philippines}} [[Surigao City]], Philippines (1984) * {{flagicon|Philippines}} [[Iligan City]], Philippines (n/a) * {{flagicon|Philippines}} [[Imus|Imus City, Cavite]], Philippines (2019)<ref>{{Cite web|url=http://www.cdodev.com/2019/10/17/cagayan-de-oro-imus-city-sign-sisterhood-pact/|title=Cagayan de Oro, Imus City sign sisterhood pact|date=17 October 2019}}</ref> == Mga kawing panlabas == * [http://www.cagayandeoro.gov.ph/ Official Website of the Cagayan de Oro City Government] * [http://www.batch2006.com/mindanao/visit_cagayan-de-oro-city.htm More photos and information on Cagayan de Oro City.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080625024435/http://www.batch2006.com/mindanao/visit_cagayan-de-oro-city.htm |date=2008-06-25 }} * [http://www.cdoguide.com/ Cagayan de Oro Travel and Tourist Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071208070503/http://www.cdoguide.com/ |date=2007-12-08 }} * [http://www.cagayandeoro.cdo.ph/index.htm Cagayan de Oro City Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080307142348/http://www.cagayandeoro.cdo.ph/index.htm |date=2008-03-07 }} == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Misamis Oriental}} {{Philippine cities}} {{Philippine Provincial Capitals}} [[Kaurian:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Cagayan de Oro]] 7dqh4fslqdfmhjkb56d4yzx9qde6duq 0 45557 2214269 2213286 2026-07-03T02:00:22Z ~2026-37993-63 163599 Kinansela ang pagbabagong 2213286 ni [[Special:Contributions/Garvingarvin333|Garvingarvin333]] ([[User talk:Garvingarvin333|Usapan]]) 2214269 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine city 2 |infoboxtitle = Lungsod ng Kabankalan |sealfile = |locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} |caption = Mapa ng [[Negros Occidental]] na nagpapakita sa lokasyon ng Kabankalan. |region = {{PH wikidata|region}} |province = {{PH wikidata|province}} |districts = ika-4 distrito ng [[Leyte]] |barangays = 32 |class = Ika-1 klaseng lungsod |mayor = |vice_mayor = |cityhood = Agosto 2, 1997 }} Ang '''Lungsod ng Kabankalan ''' ay isang unang-klaseng [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Negros Occidental]], [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. == Mga Barangay == Ang Lungsod ng Kabankalan ay nahahati sa 32 mga [[barangay]]. {| border="0" |----- | valign="top" | * Bantayan * Binicuil * Camansi * Camingawan * Camugao * Carol-an * Daan Banua * Hilamonan * Inapoy * Linao * Locotan | valign="top" | * Magballo * Oringao * Orong * Pinaguinpinan * Barangay 5 (Pob.) * Barangay 6 (Pob.) * Barangay 7 (Pob.) * Barangay 8 (Pob.) * Barangay 9 (Pob.) * Barangay 1 (Pob.) * Barangay 2 (Pob.) | valign="top" | * Barangay 3 (Pob.) * Barangay 4 (Pob.) * Salong * Tabugon * Tagoc * Talubangi * Tampalon * Tan-Awan * Tapi * Tagukon |} ==Demograpiko== {{Populasyon}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Kawing panlabas == * [http://www.kabankalancity.gov.ph Kabankalan City Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051017094634/http://www.kabankalancity.gov.ph/ |date=2005-10-17 }} * [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Negros Occidental}} {{Philippine cities}} {{philippines-geo-stub}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Kabankalan]] 2mv2oxvwncee59z73een06rxud7rleq 0 45576 2214259 2213261 2026-07-03T01:56:27Z ~2026-37993-63 163599 rv sockpuppet 2214259 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng General Santos | official_name = General Santos City | native_name = Dakbayan sa Heneral Santos | nickname = Tuna "Capital ng Pilipinas" | motto = {{languageicon|en|Ingles}} Go GenSan! | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Billboard of Barangay 102.3 Gensan.jpg {{!}}Aerial view of urban GenSan | photo2a = SM City General Santos - panoramio (2).jpg{{!}}SM City GenSan | photo2b = Grill - BBQ in General Santos City.jpg{{!}}Grill - Barbecue stall in General Santos City | photo3a = Gen Santos city 3.jpg{{!}}General Santos highway | size = 250 | position = center | spacing = 2 | color = transparent | border = 0 | foot_montage = Aerial view of urban GenSan; SM City GenSan; Grill - Barbecue stall in General Santos City; General Santos highway }} | image_caption = | image_seal = Ph seal gensan.png | seal_size = 100x80px = | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | caption = Mapa ng Timog Cotabato na nagpapakita sa lokasyon ng General Santos. | region = [[SOCCSKSARGEN]] (Rehiyon XII) | province = [[Timog Cotabato]] | districts = Unang Distrito ng Timog Cotabato | barangays = 26 | class = Mataas na Urbanisadong Lungsod | language = [[Wikang Sebwano|Cebuano]], [[Wikang Blaan|Blaan]], [[Wikang Moro|Islam]], [[Wikang Iloko|Ilokano]] | mayor = Ronnel Rivera | vice_mayor = Shirlyn Bañas-Nograles | representative_link = Distritong pambatas ng South Cotabato|Kinatawan | named_for = Heneral Paulino Santos | representative = Pedro B. Acharon Jr. | founded = 18 Agosto 1947 | cityhood = 1968 | fiesta = 5 Setyembre 1988 | areakm2 = 492.86 | pop2007 = 535747 | popden2007 = 637 | area_code = 83 | zip_code = 9500 |latd=6 |latm=7 |lats= |latNS=N |longd=125 |longm=10 |longs= |longEW=E | elevation_footnotes = | elevation_m = 15.0 | elevation_ft = | website = [http://www.gensantos.gov.ph www.gensantos.gov.ph ] }}<!-- Infobox ends --> Ang '''Lungsod ng General Santos ''' ay isang [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Timog Cotabato]], [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. Matatagpuan sa isla ng [[Mindanao]], ang Heneral Santos ito ang pinakatimog at pinakamalapit (''southernmost city'') na lungsod sa Pilipinas. Ito ang sentrong pang-rehiyon para sa commerce at industriya ng rehiyon ng [[SOCCSKSARGEN]], at geographically matatagpuan sa loob ng lalawigan nang South Cotabato ngunit pinangangasiwaan nang nakapag-iisa. Ang Heneral Santos ay napabilang sa mga Matataas na Urbanisadong lungsod sa Pilipinas. Dating kilala bilang Dadiangas, ang lungsod, ipinangalanang ito Heneral. Paulino Santos nang Pilipinas ay isang dating Commanding General nang Philippine Army, at ang nangungunang pioneer nang settlement nang bansa Nagmula ang Pilipinong [[boksingero]]ng si [[Manny Pacquiao]] sa Brgy. Labangal. Ang Heneral Santos Metropolitan Area o Metro General Santos ay isang metroplitan area na sumasaklaw sa mataas na urbanisadong lungsod ng Heneral Santos. Ang Regional Agro-Industrial Center ng [[Alabel]], ang mga bayan ng Sarangani tulad ng [[Glan]], [[Kiamba]], [[Maasim, Sarangani|Maasim]], [[Maitum]], [[Malapatan]] at [[Malungon]] at ang nabuo sa kalapit na probinsya ng South Cotabato na kasama na ang Metro General Santos ay idinagdag sa lalawigan ng [[Lake Sebu, Timog Cotabato|Lake Sebu]], [[Polomolok]], [[T'Boli, Timog Cotabato|T'Boli]] at [[Tupi]]. ==Kasaysayan== Ang mga tribu ng B'laan ay ang mga orihinal na naninirahan sa Heneral Santos, at ang mga bakas ng kanilang maagang pag-areglo nang lugar ay matatagpuan sa mga pangalan nang lugar ng lungsod, na nagmula sa kanilang bokabularyo. Ang kanilang pangalan para sa lunsod, ang Dadiangas, ay mula sa mahirap na puno ng Ziziphus spina-christi na minsan ay masagana sa lugar at ngayon ay isang protektadong species sa ilalim ng Republic Act 8371 o ang Katutubong Katutubong Batas ng 2007. Ang B'laan tribu ay kasalukuyang nabubuhay bukod sa bagong henerasyon ng mga settler at iba pang mga, Inilipat ang pangalang ito kay Heneral Paulino Santos noong maging bilang lungsod ito. ===Alon ng migrasyon=== Inorganisa sa ilalim ng National Land Settlement Administration (NLSA) ng Pamahalaang Komonwelt na pinamumunuan ni Pangulong [[Manuel L. Quezon]], at pinangunahan ni General Paulino Santos ang paglilipat ng 62 na [[Kristiyano]] na naninirahan mula sa [[Luzon]] hanggang sa baybayin nang [[Look ng Sarangani|Sarangani Bay]] sakay ang steam ship [[Basilan]] ng Compañia Maritima noong 27 Pebrero 1939. Ang 62 pioneer, karamihan sa mga nagtapos sa agrikultura at kalakalan, ay ang unang malaking batch ng mga naninirahan sa lupa sa lugar na may misyon upang masigasig na linangin ang rehiyon. Matapos ang pag-agos nang mga pioneer, libu-libong higit pang mga Kristiyano mula sa Luzon at [[Visayas]] ang lumipat sa lugar, unti-unting nagtulak sa ilang residente nang B'laan sa mga bundok, na nawalan ng kanilang kabuhayan. Noong Marso 1939, ang unang pormal na kasunduan sa lungsod ay ang itinatag sa Alagao, na ngayon ay kilala bilang Barangay Lagao. Ang distrito ng Lagao ay kilala noon bilang "Municipal District of Buayan" sa ilalim nang hurisdiksiyon nang deputy governor ng Municipal District of Glan. Hanggang sa opisyal na ito ay naging isang malayang "Munisipal na Distrito ng Buayan" noong 1 Oktubre 1940, na hinirang si Datu Sharif Zainal Abedin-isang Arab mestizo na kasal sa isang anak na babae nang isang napaka-maimpluwensiyang datu ng mababang Buayan-bilang unang munisipal na alkalde ng distrito. ===Ikalawang Digmaang Pandaigdig=== Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], ang Distrito ng Lungsod ng Buayan ay naging isa sa mga huling hangganan sa pagitan nang pinagsamang mga pwersang Amerikano at Pilipino at hukbo mula sa [[Imperyo ng Hapon]]. Bumalik sa pwersa nang mga Imperyal nang Hapon ang ginawa ng Klaja Karsts Land na kanilang huling landas para sa pagtatanggol, pagtatayo nang mga round bunker at tunnels. Ang mga bunker na ito ay makikita pa rin sa Sitio Guadalupe; Gayunman, ang karamihan sa mga tunnel ay nasira at napinsala pa nang mga mangangaso ng kayamanan at mga developer nang lupa. ===Pagpapanglan sa lungsod ng status=== [[Talaksan:Monument of Gen. Paulino Santos.jpg|thumb|left|Statue ni General Paulino Santos na ipinangalan sa kanya ang lungsod]] Isang taon pagkatapos na mabawi ng Pilipinas ang ganap na soberanya mula sa Estados Unidos noong 4 Hulyo 1946, ang Munisipalidad ng Buayan ay naging ika-apat na klase nang regular na munisipalidad sa pamamagitan ng Executive Order Number 82, na may petsang 18 Agosto 1947 ni Pangulong Manuel Roxas, na sumasamo sa Municipal Distrito ng Glan na ang mababang bracket ng kita sa panahong ito ay inalis nang karapatan para sa karangalan. Si Dadiangas ay ang upuan nang pamahalaan para sa Munisipalidad ng Buayan na pinili ang Irineo Santiago bilang unang Municipal Mayor sa isang lokal na halalan na ginanap noong 11 Nobyembre 1947. Ang pormal na ipinataw ni Mayor Santiago noong 1 Enero 1948. Pagkalipas ng anim na taon, noong Hunyo 1954, ang Municipality of Buayan ay pinalitan ng pangalan na General Santos bilang isang pagkilala sa nangungunang pioneer sa pamamagitan ng Batas 1107 na isinulat ni Congressman Luminog Mangelen nang Probinsiya ng Cotabato. ===City Hall ng GenSan=== [[Talaksan:City Hall, General Santos City, Philippines.JPG|thumb|Ang GenSan City Hall]] Mula 1963 hanggang 1967, ang ekonomiya ng munisipalidad ay nakaranas ng isang boom sa ilalim ni Mayor Lucio A. Velayo, tulad nang maraming malalaking agri-based at multinasyunal na kumpanya tulad nang Dole Philippines, General Milling Corporation at UDAGRI na pinalawak sa lugar. Kahit na kwalipikado itong maging ika-apat na klaseng lungsod mula sa pagiging isang munisipalidad, tinanggihan ng mga residente ang isang paglipat ng Kongreso Salipada Pendatun upang i-convert ang Munisipalidad ng Buayan sa isang lungsod at palitan ang pangalan nito ng Rajah Buayan. Noong 8 Hulyo 1968, ang munisipalidad ng General Santos ay naging isang lungsod pagkatapos ng pag-apruba ng Republic Act No. 5412, na isinulat ni Congressman James L. Chiongbian. Ito ay pinasinayaan noong Setyembre 5&nbsp;ng taong iyon, kasama si Antonio C. Acharon ang naging unang alkalde ng bagong lungsod. Noong ika-5 nang Setyembre sa taong 1988, Isang dekada matapos ang pagtatalaga nito bilang isang chartered city, ang GenSan ay ipinahayag na isang highly urbanized city ng South Cotabato. ==Heograpiya== [[Talaksan:Amandari Cove lake - panoramio.jpg|thumb|Ang Amarandi Cove Lake]] Ang General Santos City ay nasa timog bahagi ng Pilipinas. Matatagpuan ito sa 6 ° 7'N 125 ° 10'E latitude. Ang lungsod ay nasa timog-silangan ng [[Maynila]], timog-silangan ng [[Cebu]] at timog-kanluran ng [[Davao]]. Ang lungsod ay hangganan ng mga munisipalidad ng Sarangani Province na sina Alabel sa silangan, at Maasim sa timog. Sa pangkalahatan, ang General Santos ay may hangganan ng munisipyo ng South Cotabato ng munisipyo ng Polomolok at Sarangani ng Malungon sa hilaga, at ang munisipalidad ng T'boli sa kanluran. ==Klima== Mayroong tropikal na basa at tuyo na klima ([[klasipikasyon ng klima ni Köppen]]: Aw) ang lungsod ng Heneral Santos. Ito ay itinuturing na isa sa mga pinakamalubhang lugar sa Pilipinas, kahit na sa isang mas malinaw na dry season. {{Weather box | location = Heneral Santos | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 40.0 | Feb record high C = 37.8 | Mar record high C = 38.9 | Apr record high C = 38.3 | May record high C = 40.0 | Jun record high C = 42.8 | Jul record high C = 40.0 | Aug record high C = 37.8 | Sep record high C = 40.0 | Oct record high C = 38.9 | Nov record high C = 36.7 | Dec record high C = 37.8 | year record high C = 42.8 | Jan high C = 31.7 | Feb high C = 31.7 | Mar high C = 32.2 | Apr high C = 32.8 | May high C = 31.7 | Jun high C = 30.6 | Jul high C = 30.6 | Aug high C = 30.6 | Sep high C = 30.6 | Oct high C = 31.1 | Nov high C = 31.1 | Dec high C = 31.7 | year high C = 31.4 | Jan mean C = 27.8 | Feb mean C = 28.2 | Mar mean C = 28.8 | Apr mean C = 29.1 | May mean C = 28.7 | Jun mean C = 27.9 | Jul mean C = 27.7 | Aug mean C = 27.6 | Sep mean C = 27.7 | Oct mean C = 27.9 | Nov mean C = 28.1 | Dec mean C = 28.2 | year mean C = 28.2 | Jan low C = 23.9 | Feb low C = 24.4 | Mar low C = 24.9 | Apr low C = 24.9 | May low C = 24.9 | Jun low C = 24.9 | Jul low C = 23.9 | Aug low C = 23.9 | Sep low C = 23.9 | Oct low C = 23.9 | Nov low C = 23.9 | Dec low C = 23.9 | year low C = 24.3 | Jan record low C = 18.9 | Feb record low C = 18.9 | Mar record low C = 20.0 | Apr record low C = 20.0 | May record low C = 17.8 | Jun record low C = 21.7 | Jul record low C = 20.0 | Aug record low C = 19.4 | Sep record low C = 20.0 | Oct record low C = 21.1 | Nov record low C = 21.7 | Dec record low C = 20.0 | year record low C = 17.8 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 88.9 | Feb precipitation mm = 73.7 | Mar precipitation mm = 40.6 | Apr precipitation mm = 48.3 | May precipitation mm = 104.1 | Jun precipitation mm = 121.9 | Jul precipitation mm = 109.2 | Aug precipitation mm = 83.8 | Sep precipitation mm = 81.3 | Oct precipitation mm = 106.7 | Nov precipitation mm = 96.5 | Dec precipitation mm = 91.4 | year precipitation mm = 1046.4 | unit precipitation days = 0.1 mm | Jan precipitation days = 8 | Feb precipitation days = 7 | Mar precipitation days = 6 | Apr precipitation days = 7 | May precipitation days = 10 | Jun precipitation days = 13 | Jul precipitation days = 10 | Aug precipitation days = 12 | Sep precipitation days = 11 | Oct precipitation days = 13 | Nov precipitation days = 10 | Dec precipitation days = 9 | year precipitation days = 116 | Jan humidity = 77 | Feb humidity = 76 | Mar humidity = 75 | Apr humidity = 76 | May humidity = 79 | Jun humidity = 82 | Jul humidity = 82 | Aug humidity = 82 | Sep humidity = 82 | Oct humidity = 82 | Nov humidity = 84 | Dec humidity = 79 | year humidity = 79 | source 1 = [[Deutscher Wetterdienst]]<ref name = DWD> {{cite web | url = http://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_988510_kt.pdf | title = Klimatafel von General Santos / Insel Mindanao / Philippinen | work = Baseline climate means (1961-1990) from stations all over the world | publisher = Deutscher Wetterdienst | language = German | accessdate = 5 April 2017}}</ref> | date = May 2014 }} </center><!-- End of Weatherbox --> ===Relihiyon=== Ang nangingibabaw na relihiyon sa lunsod ay ang Kristiyanismo, ang pinakamalaking denominasyon ay ang Katolikong Iglesia, na binubuo nang halos 90% porsiyento ng populasyon. Tungkol sa 9% nang populasyon ay nabibilang sa Islam, karamihan sa mga Sunnite. == Mga Barangay == Ang Lungsod ng General Santos ay nahahati sa 26 na mga [[barangay]]. {{div col|colwidth=22em}} * Apopong * Baluan * Batomelong * Buayan * Bula * Calumpang * City Heights * Conel * Dadiangas East * Dadiangas North * Dadiangas South * Dadiangas West * Fatima (Uhaw) * Katangawan * Labangal (Makr Wharf) * Lagao (1st & 3rd) * Ligaya * Mabuhay * Olympog * San Isidro (Lagao 2nd) * San Jose * Siguel * Sinawal * Tambler * Tinagacan * Upper Labay {{div col end}} ==Demograpiko== {{Populasyon}} ==Ekonomiya== Ang pangunahing pang-ekonomiyang aktibidad ng lungsod ay pangunahing naka-angkla sa dalawang sektor na ang industriya ng agro-industriya at pangingisda. Agro-industriya: Pinagkalooban ng mayaman na bulkan na lupa, sapat at mahusay na ipinamamahagi ang lahat ng ulan sa buong taon at isang klima-free climate, ang General Santos City ay gumagawa ng kalidad ng pag-export ng mataas na pinahahalagahan na mga pananim tulad nang mais, niyog, pinya, asparagus, saging at bigas. Nagbibigay din ito ng kalidad nang mga kakaibang prutas, gulay at bulaklak. Ang lungsod ay din nang isang nangungunang producer at tagaluwas ng kalidad ng mga hayop tulad nang manok, hogs, at mga baka. Ngunit sa patuloy na pag-unlad nang populasyon at ekonomiya sa paglipas ng panahon, ang ilang mga lupain ng agrikultura ng lunsod ay unti-unting na-convert sa mga nakapaloob na lugar upang matugunan ang medyo lumalaking pangangailangan ng tirahan at mabubuhay na puwang. [[Talaksan:Gen Santos city 5.jpg|thumb|right|Ang Fish Port ng General Santos City]] [[Talaksan:Aerial shot of General Santos City Port in South Cotabato.jpg|thumb|right|Ang General Santos City Fishing Port Complex]] [[Talaksan:General Santos International Airport.jpg|thumb|Ang General Santos International Airport ng harapan]] Ang Industriya ng Pangingisda: Ang General Santos City ay ang pinakamalaking producer nang sashimi-grade tuna sa Pilipinas. Sa maagang 1970, ang pamagat na "Tuna Capital of the Philippines" ay naging isang tag dito. Ang GenSan din ang ikalawang pinakamalaking pang-araw-araw na kabuuang catch ng isda sa bansa pagkatapos ng Navotas City sa National Capital Region. Ipinagmamalaki nang mga naninirahan sa lunsod na ang mga isda at pagkaing-dagat ay hindi nalulugod kaysa sa kung ano ang matatagpuan sa kanilang lugar. Ang industriya nang pangingisda sa GenSan ay nagbibigay nang kabuuang pang-araw-araw na kapasidad na 750 metriko tonelada nang mga isda na nakuha lamang at naghahatid ng mga 7,800 manggagawa. Alin ang dahilan kung bakit ang General Santos City ay tahanan nang pitong "7" tuna processing plants sa bansa. Ang Fishport Complex sa Barangay Tambler ay may 750 metro (2,460 piye) na pantalan at isang 300 metro (980 piye) na pantalan para sa 2,000 GT reefer carrier. Ang fishport ay nilagyan nang mga modernong pasilidad na sumusunod sa mga internasyonal na pamantayan sa paghawak ng isda. Nakarehistro ang General Santos City ng 1,365 bagong medium hanggang sa malalaking negosyo noong 2011. Ang isang aggregate investment na kasangkot ay tinatayang PHP 1.202 bilyon. Nangungunang industriya para sa bagong pamumuhunan noong 2011 ay ang mga sumusunod: Hotel and Restaurant-31%; Bultuhang & Mga Tip sa Trabaho-20%; Pagkumpuni ng Mga Sasakyan Motor, Mga Motorsiklo at Mga Kalakalan ng Personal at Pambahay, Real Estate at Pagrenta nang Mga Aktibidad sa Negosyo-17%; Iba pang mga Serbisyo sa Komunidad, Social at Personal-8%; Financial Intermediation-5%; Manufacturing-5%; Pangingisda-3%; ICT-3% Sa taong 2000, mayroong 59 bangko na naglilingkod sa lungsod. Ito ay binubuo ng 46 commercial bank, 5 savings bank, 7 rural bank at 1 cooperative bank. Bukod dito, may 48 institusyong nagpapautang pati na rin ang 49 pawnshops na nagbibigay ng emergency loan assistance. ===Malls=== <!-- [[Talaksan:SM City GenSan - panoramio.jpg|thumb|Ang SM City GenSan]] --> ; SM City GenSan Ang General Santos City ay ang shopping capital nang Soccksargen region. Ang mga residente mula sa mga kalapit na bayan at lalawigan ay bumibisita sa lungsod upang mamili at makisaya sa mga aktibidad sa buhay at paglilibang. Mayroong maraming malalaking shopping malls sa lungsod, mga kilalang rito ang mga KCC Mall ng Gensan, SM City General Santos, Robinsons Place GenSan, Gaisano Mall ng GenSan, RD Plaza (Fitmart), Veranza Mall, Robinson's Place ng Gensan at ang pinakabagong karagdagan sa lungsod na RD City Mall na matatagpuan sa Brgy. Calumpang at Unitop Shopping Mall sa Brgy. Dadingas West. Ang SM Savemore ay may dalawang sangay sa lungsod at ang isa pang sangay ay itatayo sa loob nang lugar nang downtown. Mayroon ding balita tungkol sa pagbuo ng Ayala Mall at Puregold. Ang mga mall na ito ay tahanan sa parehong pambansa at internasyonal na mga tatak ng mga retail merchandise pati na rin ang mga restaurant at cafe. Maraming mga merchandise at malalaking pamilihan na pag-aari nang mga negosyante ng lokal at dayuhang Tsino, Taiwanese at Koreano sa lungsod. ==Inprastaktura== ===Komunikasyon=== Ang modernong at state-of-the-art na mga pasilidad ng komunikasyon na may mga pamantayang global ay madaling magagamit at ibinibigay sa General Santos City nang mga pangunahing kumpanya ng telekomunikasyon sa bansa. Kabilang dito ang mga boses, data, internet at mga solusyon sa network, bukod sa iba pa, sa parehong mga wired at mobile form. ==Transportasyon== Ang mga Airliner ay bumaba sa General Santos City International Airport Ang GenSan at ang buong Soccsksargen ay maaaring maabot sa pamamagitan ng hangin, lupa, o dagat. ===Paliparang Transportasyon=== [[Talaksan:GES Tarmac.jpg|thumb|right|Ang General Santos City International Airport]] Ang [[General Santos International Airport]] ay ang pinakamalaking paliparan sa Mindanao. Ito ay may 3,227 metrong kongkreto na runway na may kakayahang pangasiwaan ang malawak na bodoy jet tulad ng [[Airbus A340]] at [[Boeing 747]]. Tinawag din itong "Rajah Buayan Airport" sa Jainal Abedib Street sa 1990 at Tambler Airport sa taong 2008 bago ito ipalit sa pangalan nito. Ang mga flight sa at mula sa [[Manila]], [[Iloilo]], at [[Cebu]] ay kasalukuyang pinamamahalaan sa airport ng [[Philippine Airlines]] at [[Cebu Pacific]]. Ang General Santos International Airport ay ang pangalawang busiest airport sa Mindanao at ika-9 na busiest airport sa Pilipinas. ===Transportasyon sa Dagat=== [[Talaksan:Aerial view of port of general santos.jpg|thumb|Ang imahe kuha sa Makar Wharf, ang punong internasyunal sea port ng General Santos]] Ang Makar Wharf ay ang pangunahing internasyonal na port nang lungsod ng lungsod at isa sa mga pinakamahusay na port sa dagat sa bansa. Ito ay lokasyon sa Barangay Labangal, ang layo mula sa central business district. Sa isang 740 metro (2,430 piye) na docking length at isang 19 metro (62 piye) na lapad, ang pantalan ay maaaring tumanggap ng hanggang siyam na barko na may mga posisyon sa lahat nang magkasabay. Ang port ay kumpleto na sa mga modernong pasilidad tulad ng container na yarda, imbakan at pagtimbang tulay upang pangalanan ang ilan. Maraming mga kompanya ng pagpapadala ang nagpapatakbo ng regular na serbisyo ng lantsa sa lawa at mula sa iba pang mga pangunahing port sa Luzon, Visayas at Mindanao. Ang Negros Navigation, SuperFerry at Sulpicio Lines ay nagbibigay ng mga ruta sa pagpapadala sa pagitan ng isla habang ang maraming mga linya sa pagpapadala ng Indonesian ay nagpapatakbo ng international ferry service sa pagitan ng General Santos City at mga kalapit na daungan sa Indonesia na nagdadala nang parehong pasahero at kargamento. ===Transportasyon sa Lungsod=== [[Talaksan:Gen Santos city 4.jpg|thumbnail|right|Ang Pioneer Avenue sa General Santos City]] Ang pag-commute sa loob at paligid ng General Santos City ay isang mabilis at maginhawang pagsakay. Mahigit 400 bus ng pasahero, mga van nang pampublikong utility at mga jeepney ang gumagamit nang mga ruta sa loob ng lungsod at kalapit na lalawigan tulad ng Koronadal, Cotabato, Davao, Tacurong, Pagadian, Cagayan de Oro at iba pa. Ang tatlong sasakyang de-motor na mga sasakyang de-motor na kilala bilang tricycles ay ang pangunahing paraan ng [[pampublikong transportasyon]] ng lungsod at nasa kalsada mula noong mga panahong pangunguna. Ang mga naka-air condition na taksi ay din sa mga kalye ng lungsod na nag-aalok ng mga pasahero ng pagpili ng isang mas komportableng paraan ng transportasyon. Pinananatili ng Opisina ng Mga Inhinyero sa Lungsod, ang mga pangunahing kalsada ng lungsod ay pinagbubukas at pinagkalooban nang mga kalsada sa kaligtasan, mga tanda at senyas upang matiyak ang ligtas at mahusay na daloy nang trapiko sa loob ng lungsod. Tinutukoy ng Pan-Philippine Highway ang lunsod sa pamamagitan ng lupa sa iba pang mga pangunahing lungsod sa Mindanao at sa ibang bahagi ng bansa. Ang General Santos City Terminal-popular na kilala bilang Bulaong Terminal; na matatagpuan sa Barangay Dadiangas North ay ang pangunahing integrated terminal ng transportasyon ng lunsod. Ang terminal ay nagsisilbing gateway ng lungsod para sa mga biyahero. Mga bus at iba pang uri ng pampublikong transportasyon masa-sa at mula sa iba't ibang bahagi ng Mindanao tulad ng [[Koronadal]], [[Tacurong]], [[Lungsod ng Cotabato]], [[Lungsod ng Dabaw]], [[Kidapawan]], [[Digos]], [[Pagadian]], at [[Cagayan de Oro]]. ===Seguridad sa Sibilyan at Pangdepensa=== Ang Philippine National Police, isang task force militar ay binuo upang protektahan ang lungsod mula sa pag-atake ng mga terorista at iba pang krimen. Ang Task Force GenSan ay kaanib sa Philippine Army at pinamumunuan ng kolonel ng hukbo. 8 Ang mga Istasyon ng Pulis ay nagtatayo sa bawat barangay upang mapanatili ang kaligtasan at isang mapayapang pagkakasunud-sunod sa lungsod. Ang mga Ahensya at Organisasyon ay bumubuo nang isang mahusay at mapayapang kalooban upang pangkatin ang isang order sa isang lungsod. ===Serbisyong Pangkalusugan=== Ang average na pag-asa ng buhay ng Gensanon ay 70 para sa mga babae at 65 para sa mga lalaki. May 19 na mga ospital, na may kabuuang 1,963 na kama, kabilang ang GenSan Doctors Hospital, St. Elizabeth Hospital, SOCSARGEN County Hospital, Mindanao Medical Center, RO Diagan Cooperative Hospital, General Hospital District Hospital at ang bagong binuo na GenSan Medical Center sa Barangay Calumpang na nag-aalaga ng mga tao. Mayroong patuloy na pagtatayo ng inaasahang ospital sa Barangay Apopong at Barangay Lagao sa National Highway patungo sa Barangay Katangawan. ==Edukasyon== Ang Notre Dame of Dadiangas University, ay isang institusyong Katoliko na pinatatakbo ng Marist Brothers o FMS (Fratres Maristae a Scholis) Bukod sa higit sa 50 Pribadong Paaralan, tulad ng Quantum Academy, at higit sa 100 mga pampublikong paaralan, ang General Santos City ay nagho-host nang tatlong unibersidad. Ito ang Notre Dame ng Dadiangas University, Mindanao State University - General Santos at New Era University - General Santos Campus. Naglalaman din ito nang mga kolehiyo tulad ng Doña Lourdes Institute of Technology. Sa lalong madaling panahon, ang General Santos campus ng pinakalumang institusyong pang-akademya ng bansa, ang Unibersidad ng Santo Tomas, ay babangon sa Barangay Ligaya. ==Media== Ang mga bantog na publikasyon ng media sa lungsod ay ang SusStar General Santos, Periodiko Banat, Sapol, at iba pang lokal na pahayagan. Ang Brigada Pahayagan Ang General Santos ay ang pinaka-popular na kumpanya ng pahayagan sa lungsod. Mayroong maraming istasyon ng telebisyon sa lungsod na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng mga network ng pagsasahimpapawid-ABS-CBN 3 Soccsksargen, GMA 8 Soccsksargen, TV5 Channel 12 Gensan, GMA News TV 26, Brigada News TV 34, ABS-CBN Sports + Action Channel 36 , GNN Channel 43, at UNTV Channel 48. Karamihan sa mga network nang telebisyon ay umabot sa Davao Region at Northern Mindanao; at naglilingkod sa buong SOCCSKSARGEN Region. Ang mga malalaking at iba pang mga menor de edad na cable at satellite telebisyon kumpanya ay din ng operating sa lungsod. Karamihan sa mga istasyon ng FM at AM ay tumatakbo sa lungsod 24 oras sa isang araw tulad nang MOR 92.7 General Santos, 89.5 Brigada News FM, iFM 91.9, 94.3 Oo! FM General Santos, Radyo5 97.5 News FM, K101.5 Love Radio GenSan, Barangay 102.3 GenSan at iba pa. May tatlong lokal na programang newscasts sa General Santos: TV Patrol Socsksargen (ABS-CBN 3 Soccsksargen), GMA Soccsksargen One Mindanao (GMA 8 Soccsksargen) at Ronda Brigada (Brigada News TV channel 38). ===Telebisyon=== ===Filipino=== * ABS-CBN Socsksargen Channel 3 * PTV Socsksargen Channel 5 * RPN General Santos Channel 7 * GMA South Central Mindanao Channel 8 * IBC General Santos Channel 10 * TV5 General Santos Channel 12 * RJTV General Santos Channel 24 * GTV South Central Mindanao Channel 26 * ETC General Santos Channel 28 * DZRH News Television General Santos Channel 30 * Sonshine TV General Santos Channel 32 * ABS-CBN Sports+Action Socsksargen Channel 36 * Brigada News TV 38 * BEAM TV General Santos Channel 40 * Net25 General Santos Channel 42 * One Sports General Santos Channel 44 * UNTV General Santos Channel 48 ===Cable Provider=== * [[Sky Cable|Sky Cable General Santos]] * Santo Niño Cable TV System * JVL Star Cable * [[Cignal TV]] * [[GSat]] ===Radyo=== ====AM==== * DZRH Nationwide 540 ([[Manila Broadcasting Company]]) * DXCP Radyo Totoo 585 General Santos (Catholic Media Network) * RPN DXDX Radyo Ronda 693 General Santos ([[Radio Philippines Network]]) * DXGS Radyo Pilipino 765 General Santos (Radio Corporation of the Philippines) * DXES Bombo Radyo General Santos 801 ([[Bombo Radyo Philippines|People's Broadcasting Service, Inc.]]) * DXRE Sonshine Radio General Santos 837 ([[Sonshine Media Network International]]) * DXMD Radyo Trabaho General Santos 927 ([[Radio Mindanao Network]]) * DXBB Radyo Alerto 1107 (Socsksargen Broadcasting Network) ====FM==== * Radyo Sincero ([[Audiovisual Communicators, Inc.]]) * 89.5 Brigada News FM ([[Brigada Mass Media Corporation]]) * 90.3 The Heartbeat of GenSan (Sarraga Integrated and Management Corporation and Holy Trinity College) * 91.1 Pacman Radio (Socsksargen Broadcasting Network) * 91.9 iFM General Santos ([[Radio Mindanao Network]]) * 93.5 Tri-Media News FM General Santos (Tri-Media Association General Santos City-South Cotabato Corporation) * 94.3 DZRH News FM ([[Manila Broadcasting Company]]) * 95.3 Hope Radio (Hope Channel Philippines) * 95.9 Max FM General Santos (Rizal Memorial College Broadcasting Corporation) * 96.7 Infinite Radio General Santos (St. Jude Thaddeus Institute of Technology) * FM Radio General Santos (Riley ng [[DWFM|Radyo5 92.3 News FM Manila]]) ([[TV5 Network, Inc.]]) * 98.3 Home Radio General Santos ([[Aliw Broadcasting Corporation]]) * 99.1 Wild FM (UM Broadcasting Network) * 99.9 Big Radio * 101.5 Love Radio General Santos ([[Manila Broadcasting Company]]) * Barangay FM 102.3 General Santos ([[GMA Network, Inc.]]) * 103.1 Radyo Bandera General Santos (Fairwaves Broadcasting Network) * 103.9 GM (Kalayaan Broadcasting System, Inc.) * 104.7 XFM General Santos == Tingnan din == * [[Paliparang Pandaigdig ng Heneral Santos]] - ay pang internasyunal na pa liparang pandaigdig ng lungsod sa Heneral Santos. ==Tanyag na tao== * [[Sebastian Benedict]] (Baby Baste) sa ''[[Eat Bulaga!]]'' * [[Gerald Anderson]], aktor * [[Ethel Booba]], aktres * [[Melisa Cantiveros]], aktres * [[Nonito Donaire]], Propesyinal na Boxingero * Rolando Navarette, Propesyinal na Boxingero * Jinkee Pacquiao, Politiko * [[Manny Pacquiao]], Propesyonal na boxingero * Bo Perasol, head coach ng UAAP basketball sa [[Ateneo De Manila University]] Blue Eagles * [[Shamcey Supsup]], "Miss Universe 2011" Pageant 3rd Runner-up * [[Zendee Rose Tenerefe]], mang-aawit, YouTube personalidas * XB Gensan, mananayaw, Grand Champion ng It's Showtime Season 1 ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Kawing panlabas == * [http://www.gensantos.gov.ph/ Official Website of General Santos City] * [http://www.gensanexchange.com/ www.gensanexchange.com - GenSan's First Trading Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171020235728/http://www.gensanexchange.com/ |date=2017-10-20 }} * [http://www.skeptronsolutions.com/ www.skeptronsolutions.com - ICT-Business Solutions Provider In GenSan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513031916/http://www.skeptronsolutions.com/ |date=2008-05-13 }} * [http://www.batch2006.com/mindanao/visit_general-sanos_mindanao.htm More photos and information on General Santos City] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080707101741/http://www.batch2006.com/mindanao/visit_general-sanos_mindanao.htm |date=2008-07-07 }} * [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} * [http://www.gensantos.com/2008/06/20/p2billion-robinsons-gen-santos-mall-begins-construction/ P2Billion Robinsons Gen. Santos Mall begins construction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914052455/http://www.gensantos.com/2008/06/20/p2billion-robinsons-gen-santos-mall-begins-construction/ |date=2008-09-14 }} {{wikivoyage|General_Santos_City|General Santos City}} {{South Cotabato}} {{Philippine cities}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|General Santos]] dvcizs3a8vpl59oyo3eibp5dh0visy4 0 54492 2214233 2212088 2026-07-03T01:39:58Z KyutKoTalaga 152379 2214233 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref> o '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang [[karang]] ng [[Philippines|Republika ng Pilipinas]] sa pamamagitan ng mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] at [[Republika ng Tsina]] (Taiwan) sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isa na gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga tubig sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Dagat Timog Tsina tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluang Spratly]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} reu3a5n244exc4xh9t43qb7d66knilk 0 54892 2214230 2162046 2026-07-03T01:31:57Z ~2026-37993-63 163599 Kinansela ang pagbabagong 2162046 ni [[Special:Contributions/111.90.194.198|111.90.194.198]] ([[User talk:111.90.194.198|Usapan]]) 2214230 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Softball 2008.gif|left|180px]] [[Talaksan:2008 Summer Olympics - softball.PNG|thumb|275px|Mga mananaligsang kuponan]] Ang '''[[sopbol]] sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008]]''' sa [[Beijing]] ay nakaplano na gaganapin sa loob ng sampung araw simula Agosto 12 at hahantong na may mga medalya sa huling laro sa Agosto 21. Lahat ng mga laro ay magaganap sa Parang Pang-Sopbol ng Fengtai. Ang Olimpikong sopbol ay nananaligsa ng mga kababaihan lamang; ang mga kalalakihan ay nagpapapligsahan sa magkatulad na palakasan ng [[beysbol]]. Nakapaghalal ng [[Pandaigdigang Lupon ng Olimpiko]] na alisin ang sopbol sa programa ukol sa Palarong 2012, kaya ito ay huling panahon na ang sopbol ay ipaglalaban sa Olimpiko maliban kung ito ay ibalik sa dating kalagayan sa susunod na petsa. Ang IOC ay hahalal sa bagay na ito muli sa 2009. {{-}} == Mga nanalo ng medalya == {| class="wikitable" |- align="center" |bgcolor="gold"|'''Ginto''' |bgcolor="silver"|'''Pilak''' |bgcolor="CC9966"|'''Tanso''' |- valign="top" |{{flagIOCteam|JPN|Tag-init 2008}}<br /> [[Naho Emoto]] <br /> [[Motoko Fujimoto]] <br /> [[Megu Hirose]] <br /> [[Emi Inui]] <br /> [[Sachiko Ito]] <br /> [[Ayumi Karino]] <br /> [[Satoko Mabuchi]] <br /> [[Yukiyo Mine]] <br /> [[Masumi Mishina]] <br /> [[Rei Nishiyama]] <br /> [[Hiroko Sakai]] <br /> [[Rie Sato]] <br /> [[Mika Someya]] <br /> [[Yukiko Ueno]] <br /> [[Eri Yamada]] |{{flagIOCteam|USA|Tag-init 2008}}<br /> [[Monica Abbott]]<br /> [[Stacey Nuveman]]<br /> [[Crystl Bustos]]<br /> [[Jennie Finch]]<br /> [[Laura Berg]]<br /> [[Lauren Lappin]]<br /> [[Luvieanne Jung]]<br /> [[Cat Osterman]]<br /> [[Tairia Flowers]]<br /> [[Andrea Duran]]<br /> [[Jessica Mendoza]]<br /> [[Victoria Galindo]]<br /> [[Kelly Kretschman]]<br /> [[Caitlin Lowe]]<br /> [[Natasha Watley]] |{{flagIOCteam|AUS|Tag-init 2008}} <br /> [[Jodie Bowering]]<br /> [[Kylie Cronk]]<br /> [[Kelly Hardie]]<br /> [[Tanya Harding]]<br /> [[Sandy Lewis]]<br /> [[Simmone Morrow]]<br /> [[Tracey Mosley]]<br /> [[Stacey Porter]]<br /> [[Melanie Roche]]<br /> [[Justine Smethurst]]<br /> [[Danielle Stewart]]<br /> [[Natalie Titcume]]<br /> [[Natalie Ward]]<br /> [[Belinda Wright (softball)|Belinda Wright]]<br /> [[Kerry Wyborn]] |- |} == Ayos ng paligsahan == Ang mga walong kuponan ay maglalaban sa paligsahang Olimpiko ng sopbol, at ang paligsahan ay binubuo ng dalawang yugto. Ang yugto ng paunang laro ay sumusunod sa isang anyo ng [[yugtong dominiko]], kung saan ang bawat ng mga kuponan ay naglalaro sa lahat ng mga ibang kuponan nang isang beses. Sumunod nito, ang unang apat na kuponan ay nagpapauna sa isang yugto ng [[sistema ng pahinang pang-alis ng tabla]] na binubuo ng dalawang timpalak na laro, at ang huli mga medalyang pantanso at panggintong medalya. == Mga lumahok na kuponan == {{col-begin}} {{col-2}} * {{flagicon|AUS}} [[:en:Australia women's national softball team|Australia]] * {{flagicon|CAN}} [[:en:Canada women's national softball team|Canada]] * {{flagicon|CHN}} [[:en:China women's national softball team|Tsina]] * {{flagicon|TPE}} [[:en:Chinese Taipei women's national softball team|Tsinong Taipei]] {{col-2}} * {{flagicon|JPN}} [[:en:Japan women's national softball team|Hapon]] * {{flagicon|NED}} [[:en:Netherlands women's national softball team|Olanda]] * {{flagicon|USA}} [[:en:United States women's national softball team|Mga Nagkakaisang Estado]] * {{flagicon|VEN}} [[:en:Venezuela women's national softball team|Venezwela]] {{col-end}} == Tagpo ng Pangkat == === Yugto ng paunang laro === {| class="infobox bordered" |- |width=10px bgcolor="ccffcc"| ||Mga nakapasok sa timpalak na laro |- |width=10px bgcolor="#ffcccc"| ||Mga naalis |}Ang apat na pangunahing kuponan ay magpapauna sa yugto ng timpalak na laro. <small>Lahat ng mga laro ay nasa [[Pamantayang Oras ng Tsina]] ([[UTC+8]])</small> {| class=wikitable style=text-align:center !width=210|Kuponan !width=20|P !width=20|T !width=20|RS !width=20|RA !width=20|PANALO% !width=20|GB !width=40|Tagabasag ng tabla |- |-bgcolor="ccffcc" |align=left|{{flagicon|USA}} [[:en:United States women's national softball team|Mga Nagkakaisang Estado]] |7||0||53||1||1.000||-||- |-bgcolor="ccffcc" |align=left|{{flagicon|JPN}} [[:en:Japan women's national softball team|Hapon]] |6||1||23||13||.857||1||- |-bgcolor="ccffcc" |align=left|{{flagicon|Australia}} [[:en:Australia women's national softball team|Australia]] |5||2||30||11||.714||2||- |- |-bgcolor="ccffcc" |align=left|{{flagicon|Canada}} [[:en:Canada women's national softball team|Canada]] |3||4||17||23||.429||4||- |- |-bgcolor="#ffcccc" |align=left|{{flagicon|China}} [[:en:China women's national softball team|Tsina]] |2||5||19||21||.286||5||- |- |-bgcolor="#ffcccc" |align=left|{{flagicon|Chinese Taipei}} [[:en:Chinese Taipei women's national softball team|Tsinong Taipei]] |2||5||10||23||.286||5||- |- |-bgcolor="#ffcccc" |align=left|{{flagicon|Venezuela}} [[:en:Venezuela women's national softball team|Venezwela]] |2||5||15||35||.286||5||- |- |-bgcolor="#ffcccc" |align=left|{{flagicon|Netherlands}} [[:en:Netherlands women's national softball team|Olanda]] |1||6||8||48||.143||6||- |} Ang mga pamamaraan ng pagbasag ng tabla ay sumusunod sa pamantayang pamamaraan ng Pandaigdigang Pederasyon ng Sopbol ukol sa pagtitika ng mga tabla.<ref>{{Cite web |url=http://www.internationalsoftball.com/english/rules_standards/technical_code.pdf |title=Archive copy |access-date=2008-08-21 |archive-date=2006-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061211182222/http://www.internationalsoftball.com/english/rules_standards/technical_code.pdf |url-status=dead }}</ref> == Yugtong pangmedalya == Ang Natalo ng 1&2 larong panimula ay maglalaro ng Panalo ng 3&4 larong panimula sa Labanang Pangmedalyang Tanso. Ang Natalo ng Labanang Pangmedalyang Tanso ay mananalo ng tansong medalya habang ang nanalo ay nakakalaro sa panalo ng 1&2 larong panimula para sa gintong medalya sa Labanang Pangmedalyang Ginto. {{PagePlayoffBracket | RD1=Timpalak na laro | RD2=Larong pangmedalyang tanso | RD3=Larong pangmedalyang ginto | RD1-seed1=1 | RD1-team1='''{{flagicon|USA}} [[:en:United States women's national softball team|Mga Nagkakaisang Estado]]''' | RD1-score1='''4''' | RD1-seed2=2 | RD1-team2={{flagicon|JPN}} [[:en:Japan women's national softball team|Hapon]] | RD1-score2=1 | RD1-seed3=3 | RD1-team3='''{{flagicon|AUS}} [[:en:Australia women's national softball team|Australia]]''' | RD1-score3='''5''' | RD1-seed4=4 | RD1-team4={{flagicon|CAN}} [[:en:Canada women's national softball team|Canada]] | RD1-score4=3 | RD2-seed1=3 | RD2-team1={{flagicon|AUS}} [[:en:Australia women's national softball team|Australia]] | RD2-score1=3 | RD2-seed2=2 | RD2-team2='''{{flagicon|JPN}} [[:en:Japan women's national softball team|Hapon]]''' | RD2-score2='''4''' | RD3-seed1=1 | RD3-team1={{flagicon|USA}} [[:en:United States women's national softball team|Mga Nagkakaisang Estado]] | RD3-score1=1 | RD3-seed2=2 | RD3-team2='''{{flagicon|JPN}} [[:en:Japan women's national softball team|Hapon]]''' | RD3-score2='''3''' }} == Mga sanggunian == * [http://olympic.org/uk/sports/programme/index_uk.asp?SportCode=SO Sopbol ng IOC] * [http://www.internationalsoftball.com/ Pandaigdigang Pederasyon ng Sopbol] * [http://www.internationalsoftball.com/english/events/2008_olympic_softball.asp ISF Olimpikong Sopbol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513144027/http://www.internationalsoftball.com/english/events/2008_olympic_softball.asp |date=2008-05-13 }} {{reflist}} {{Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008}} [[Kategorya:Mga palakasan sa Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008]] bli6yrt5d0hxjepxc4jjgktmiuqzhv7 0 64494 2214248 2170516 2026-07-03T01:52:16Z KyutKoTalaga 152379 2214248 wikitext text/x-wiki {{Infobox Military Unit |unit_name= Hukbong Dagat ng Pilipinas<br> ''Philippine Navy'' |image= [[ Talaksan:Seal of the Philippine Navy.png|180px]] |caption= Sagisag ng Hukbong Dagat ng Pilipinas |start_date= [[Mayo 21]], [[1898]] |established= |country= [[Republika ng Pilipinas]] |command_structure={{Flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg|size=23px}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas|Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] |type= [[Hukbong Dagat]] |size=24,000 Aktibong Tauhan<br>15,000 Reserbang tauhan |partof=[[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] |garrison= |anniversaries= <!-- Commanders --> |commander1=Vice Admiral Ronald Joseph S. Mercado (36th FOIC) |commander1_label=Flag Officer in-Command <!-- Insignia --> |identification_symbol=[[File:Flag of the Philippines.svg|125px|border]] |identification_symbol_label=[[Ensign]] at [[Naval jack|Jack]] |identification_symbol_2=[[File:Masthead Pennant of the Philippines.svg|150px]] |identification_symbol_2label=[[Pennant (commissioning)|Pennant]] |identification_symbol_3=[[File:Flag of the Philippine Navy.png|border|125px]] |identification_symbol_3_label=Watawat |identification_symbol_4=[[File:Philippine Navy Battledress patch.svg|127px]] |identification_symbol_4_label=Battledress identification patch |battles=[[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]<br>*[[Pananakop ng mga Hapones sa Pilipinas (1941-1945)|Pananakop ng mga Hapones sa Pilipinas]]<br>*[[Labanan sa Pilipinas (1941-1942)|Pagbagsak ng Pilipinas]] (1941-1942)<br>*[[Kampanya sa Pilipinas (1944-1945)|Pagpapalaya sa Pilipinas]] (1944-1945)<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Biyetnam]]<br>[[Kasaysayang Militar ng Pilipinas|Komunistang Nanghihimagsik]]<br>[[Kasaysayang Militar ng Pilipinas|Islamikong Nanghihimagsik]] <!-- Aircraft --> |aircraft_helicopter=[[AgustaWestland AW109|AgustaWestland AW109 Power]] |aircraft_patrol=[[Britten-Norman Islander|BN-2 Islander]] }} Ang '''Hukbong Dagat ng Pilipinas''' ([[Ingles]]: ''Philippine Navy'') ay ang hukbong pandagat na sangay ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]]. Ito ay may tinatayang 24,000 aktibong tauhan at nagpapatakbo ng 101 mga barko.<ref name="PN Personnel">{{cite web | last = | first = | title =Philippine National Security | url=http://tagaloglang.com/The-Philippines/Government/philippine-national-security.html | publisher=tagaloglang.com | accessdate = 2012-05-26}}</ref> Bahagi rin ng Hukbong Dagat ng Pilipinas ang Hukbong Kawal Pandagat ng Pilipinas ([[Ingles]]: ''Philippine Marine Corps''). ==Mga Kasalukuyang Barko== {| class="wikitable" |- ! style="text-align:left; width:15%;"|Barko ! style="text-align:left;"|Larawan ! style="text-align:left;"|Pinanggalingan ! style="text-align:left; width:23%;"|Puna |- | [[BRP Davao Del Sur]] | [[File:BRP_Tarlac_homebound.jpg|150px|]] | {{flagicon|Indonesia}} [[Indonesia]] | [[Tarlac Class landing platform docks]] |- | [[BRP Andres Bonifacio]] | [[File:BRP Bonifacio - Front View.jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | [[Gregorio del Pilar class Frigate Ship- Ex-US Coast Guard hamilton Class]] |- | [[BRP Ramon Alcaraz]] | [[File:BRP Ramon Alcaraz 052212.jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | [[Gregorio del Pilar class Frigate Ship- Ex-US Coast Guard hamilton Class]] |- | [[BRP Gregorio del Pilar]] | [[File:PF-15 and SARV-002 CARAT 2013.jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | [[Gregorio del Pilar class Frigate Ship- Ex-US Coast Guard hamilton Class]] |- | [[BRP Artemio Ricarte]] | [[File:BRP Artemio Ricarte PS37.jpg|150px]] | {{flagicon|GBR}} [[United Kingdom]] | |- | [[BRP Apolinario Mabini]] | [[File:Apolinario Mabini PS-36.jpg|150px]] | {{flagicon|GBR}} [[United Kingdom]] | |- | [[BRP Emilio Jacinto]] | [[File:BRP Emilio Jacinto PS-35.jpg|150px]] | {{flagicon|GBR}} [[United Kingdom]] | |- | [[BRP Quezon]] | [[File:Quezon (PS 70).jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | |- | [[BRP Rizal]] | [[File:PS-74 Rizal.jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | |- | [[BRP Iloilo]] | [[File:BRP Iloilo PS-32.jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | |- | [[BRP Pangasinan]] | [[File:110705-N-VY256-028mod.jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | |- | [[BRP Sultan Kudarat]] | | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | |- | [[BRP Magat Salamat]] | [[File:BRP MAGAT SALAMAT.jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | |- | [[BRP Miguel Malvar]] | [[File:BRP Miguel Malvar (PS-19).jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | |- | [[BRP Gen. Antonio Luna]] | | {{flagicon|PHL}} [[Pilipinas]] | |- | [[BRP Gen. Emilio Aguinaldo]] | | {{flagicon|PHL}} [[Pilipinas]] | |- | [[BRP Gen. Mariano Alvarez]] | [[File: BRP PS-38.jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | |- | [[BRP Jose Andrada]] | [[File:BRP Juan Magluyan PG-392.jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | [[Jose Andrada Class- Coastal Patrol Craft]] |- | [[BRP Enrique Jurado]] | [[File:BRP Juan Magluyan PG-392.jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | [[Jose Andrada Class- Coastal Patrol Craft]] |- | [[BRP Alfredo Peckson]] | [[File:BRP Juan Magluyan PG-392.jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | [[Jose Andrada Class- Coastal Patrol Craft]] |- | [[BRP Simeon Castro]] | [[File:BRP Juan Magluyan PG-392.jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | [[Jose Andrada Class- Coastal Patrol Craft]] |- | [[BRP Carlos Albert]] | [[File:BRP Juan Magluyan PG-392.jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | [[Jose Andrada Class- Coastal Patrol Craft]] |- | [[BRP Heracleo Alano]] | [[File:BRP Juan Magluyan PG-392.jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | [[Jose Andrada Class- Coastal Patrol Craft]] |- | [[BRP Liberato Picar]] | [[File:BRP Juan Magluyan PG-392.jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | [[Jose Andrada Class- Coastal Patrol Craft]] |- | [[BRP Hilario Ruiz]] | [[File:BRP Juan Magluyan PG-392.jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | [[Jose Andrada Class- Coastal Patrol Craft]] |- | [[BRP Rafael Pargas]] | [[File:BRP Juan Magluyan PG-392.jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | [[Jose Andrada Class- Coastal Patrol Craft]] |- | [[BRP Nestor Reinoso]] | [[File:BRP Juan Magluyan PG-392.jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | [[Jose Andrada Class- Coastal Patrol Craft]] |- | [[BRP Dioscoro Papa]] | [[File:BRP Juan Magluyan PG-392.jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | [[Jose Andrada Class- Coastal Patrol Craft]] |- | [[BRP Ismael Lomibao]] | [[File:BRP Juan Magluyan PG-392.jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | [[Jose Andrada Class- Coastal Patrol Craft]] |- | [[BRP Leovigildo Gantioqui PG-384]] | [[File:BRP Juan Magluyan PG-392.jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | [[Jose Andrada Class- Coastal Patrol Craft]] |- | [[BRP Federico Martir]] | [[File:BRP Juan Magluyan PG-392.jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | [[Jose Andrada Class- Coastal Patrol Craft]] |- | [[BRP Filipino Flojo]] | [[File:BRP Juan Magluyan PG-392.jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | [[Jose Andrada Class- Coastal Patrol Craft]] |- | [[BRP Anastacio Cacayorin]] | [[File:BRP Juan Magluyan PG-392.jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | [[Jose Andrada Class- Coastal Patrol Craft]] |- | [[BRP Manuel Gomez]] | [[File:BRP Juan Magluyan PG-392.jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | [[Jose Andrada Class- Coastal Patrol Craft]] |- | [[BRP Teotimo Figoracion]] | [[File:BRP Juan Magluyan PG-392.jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | [[Jose Andrada Class- Coastal Patrol Craft]] |- | [[BRP Jose Loor Sr.]] | [[File:BRP Juan Magluyan PG-392.jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | [[Jose Andrada Class- Coastal Patrol Craft]] |- | [[BRP Juan Magluyan]] | [[File:BRP Juan Magluyan PG-392.jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | [[Jose Andrada Class- Coastal Patrol Craft]] |- | [[BRP Bagong Silang]] | [[File:PG-104 BRP Bagong Silang.JPG|150px]] | {{flagicon|GER}} [[Alemanya]] | [[Kagitingan Class]] |- | [[BRP Bagong Lakas]] | [[File:PG-104 BRP Bagong Silang.JPG|150px]] | {{flagicon|GER}} [[Alemanya]] | [[Kagitingan Class]] |- | [[BRP Emilio Liwanag]] | [[File:BRP Salvador Abcede (PG-114) 20120708.jpg|150px]] | {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] | |- | [[BRP Dionisio Ojeda]] | [[File:US Navy 090906-N-0120R-068 A Philippine Navy patrol boat and an 11-meter rigid hull inflatable boat operated by members of Joint Special Operations Task Force-Philippines (JSOTF-P) search for survivors Sept. 6, 2009.jpg|150px]] | {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] | |- | [[BRP Nicolas Mahusay]] | [[File:PG-116 CARAT 2008.jpg|150px]] | {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] | |- | [[BRP Salvador Abcede]] | [[File:BRP Salvador Abcede (PG-114) 20120708.jpg|150px]] | {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] | |- | [[BRP Bienvenido Salting]] | [[File:BRP Salvador Abcede (PG-114) 20120708.jpg|150px]] | {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] | |- | [[BRP Boni Serrano]] | [[File:BRP Salvador Abcede (PG-114) 20120708.jpg|150px]] | {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] | |- | [[BRP Sulpicio Fernandez]] | | {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] | |- | [[BRP Apollo Tiano]] | | {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] | |- | [[BRP Leopoldo Regis]] | [[File:US Navy 090421-N-0120A-044 The Armed Forces of the Philippines Navy patrol boat BRP Leopoldo Regis (PG-847) maneuvers into position at the head of a formation exercise with the amphibious assault ship USS Essex (LHD 2).jpg|150px]] | {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] | |- | [[BRP Bacolod City]] | [[File:US Navy 080224-N-4010S-154 The Republic of Philippines amphibious ship BRP Bacolod City (LC 550) steams ahead of the amphibious assault ship USS Essex (LHD 2).jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | |- | [[BRP Dagupan City]] | [[File:US Navy 090421-N-0120A-035 The Armed Forces of the Philippines Navy logistics support vessel BRP Dagupan City (LC 551) maneuvers into position in a formation exercise.jpg|150px]] | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | |- | [[BRP Benguet]] | | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | |- | [[BRP Laguna]] | | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | |- | [[BRP Zamboanga del Sur]] | | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | |- | [[BRP Tagbanua]] | | {{flagicon|PHL}} [[Pilipinas]] | |- | [[BRP Manobo]] | | {{flagicon|PHL}} [[Pilipinas]] | |- | [[BRP Tausug]] | | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | |- | [[BRP Bagobo]] | | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | |- | [[BRP Subanon]] | | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | |- | [[BRP Ang Pangulo]] | [[File:BRP Ang Pangulo (AT-25).jpg|150px]] | {{flagicon|JPN}} [[Hapon]] | |- | [[BRP Lake Taal]] | | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | |- | [[BRP Lake Buhi]] | | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | |- | [[BRP Lake Buluan]] | | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | |- | [[BRP Mangyan]] | | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | |- | [[BRP Fort Abad]] | | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | |- | [[BRP Fort San Antonio]] | | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | |- |} ===Mga Baseng Pandagat=== *Marine Barracks Rudiardo Brown (Marine Base Manila), [[Fort Bonifacio]], Lungsod ng Taguig, Kalakhang Maynila, Punong Tanggapan, [[Philippine Marine Corps]] *Marine Barracks Gregorio Lim (Marine Base Ternate), [[Ternate]], [[Cavite]] *Marine Barracks Arturo Asuncion (Marine Base Zamboanga), Lungsod ng Zamboanga *Marine Barracks Domingo Deluana (Marine Base Tawi-Tawi), Tawi-Tawi *Camp Gen. Teodulfo Bautista, [[Jolo]], [[Sulu]] ===Naval Operational Commands=== The seven Naval Operation Commands are as follows:<ref name=NavyOrg /> *[[Naval Forces Northern Luzon]] (NAVFORNOL) *[[Naval Forces Southern Luzon]] (NAVFORSOL) *[[Naval Forces West]] (NAVFORWEST) *[[Naval Forces Central]] (NAVFORCEN) *[[Naval Forces Western Mindanao]] (NAVFORWESM) *[[Naval Forces Eastern Mindanao]] (NAVFOREASTM) *Fleet Marine Ready Force ===Naval Support Commands=== The five Naval Support Commands are as follows:<ref name=NavyOrg/> *Naval Sea Systems Command (NSSC) *Naval Education and Training Command (NETC) *Naval Reserve Command (NAVRESCOM) *Naval Combat Engineering Brigade (NCEBde) *Naval Installation Command (NIC) ==Mga sanggunian== {{reflist|refs= <ref name=NavyOrg>{{cite web |url=http://www.navy.mil.ph/organization.php |title=Philippine Navy website |publisher=Navy.mil.ph |year=2008 |accessdate=2010-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111017080704/http://www.navy.mil.ph/organization.php |archive-date=2011-10-17 |url-status=dead }}</ref> }} [[Kategorya:Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] [[Kategorya:Hukbong Dagat ng Pilipinas]] [[Kategorya:Militar ng Pilipinas]] qek31fn64lv6x145jyv35pzdsa031cy 0 64892 2214443 1389158 2026-07-03T08:02:27Z Jojit fb 38 2214443 wikitext text/x-wiki Ang '''mga suplementong bakal''', na kilala rin bilang '''mga asin ng bakal''' (''iron salts'') at '''mga tabletang bakal''' (''iron pills''), ay iba't ibang pormulasyon ng bakal na ginagamit upang gamutin at maiwasan ang kakulangan sa [[bakal]] (''iron deficiency''), kabilang ang anemya dahil sa kakulangan sa bakal. Para sa pag-iwas, inirerekomenda lamang ang mga ito sa mga taong may mahinang pagsipsip ng bakal, may mabigat na [[Regla|pagreregla]], [[buntis]], sumasailalim sa hemodiyalisis, o may pagkain na kulang sa bakal. Maaari ring gamitin ang mga ito bilang pang-iwas sa mga sanggol na may mababang timbang sa kapanganakan. Maaaring inumin ang mga ito sa bibig, iturok sa ugat, o iturok sa kalamnan. Bagaman maaaring makita ang mga benepisyo sa loob ng ilang araw, maaari pa ring umabot ng hanggang dalawang buwan bago bumalik sa normal ang antas ng bakal sa katawan. Kabilang sa mga karaniwang epekto ang paninigas ng dumi, pananakit ng tiyan, maitim na dumi, at pagtatae. Ang iba pang mga epekto, na maaaring mangyari kapag labis ang paggamit, ay labis na pag-iipon ng bakal sa katawan at pagkalason sa bakal. Kabilang sa mga asin ng bakal na ginagamit bilang suplementong iniinom ang pumarato perroso, glukonato perroso, susinato perroso, at sulpato perroso. Samantala, kabilang sa mga itinuturok na anyo ang yero dekstrano at yero sakarosa. Gumagana ang mga ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng bakal na kailangan ng katawan upang makagawa ng mga pulang [[selula]] ng [[dugo]]. Ginagamit na sa [[medisina]] ang mga tabletang bakal mula pa noong hindi bababa sa 1681, at isang madaling gamiting pormulasyon ang nabuo noong 1832 gamit ang mga katas mula sa atay ng [[manok]], at ang karamihan ay mula sa mga halaman. Ang asing perroso ay kabilang sa Listahan ng Mahahalagang Gamot ng [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]] (''World Health Organization List of Essential Medicines''). Ang mga asin ng bakal ay mabibili bilang mga henerikong gamot at maging nang walang reseta. Bagaman may mabibiling mga pormulasyong may mabagal na paglabas, hindi inirerekomenda ang mga ito. Noong 2021, ang sulpatong perroso ang ika-105 pinakakaraniwang inireresetang gamot sa [[Estados Unidos]], na may mahigit 6 na milyong reseta. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Pagkain]] [[Kategorya:Gamot]] [[Kategorya:Panggagamot]] 4e61p2islt3hok8gbm413abkiiogpzq 2214444 2214443 2026-07-03T08:02:52Z Jojit fb 38 Inilipat ni Jojit fb ang pahinang [[Uwit]] sa [[Suplementong bakal]] 2214443 wikitext text/x-wiki Ang '''mga suplementong bakal''', na kilala rin bilang '''mga asin ng bakal''' (''iron salts'') at '''mga tabletang bakal''' (''iron pills''), ay iba't ibang pormulasyon ng bakal na ginagamit upang gamutin at maiwasan ang kakulangan sa [[bakal]] (''iron deficiency''), kabilang ang anemya dahil sa kakulangan sa bakal. Para sa pag-iwas, inirerekomenda lamang ang mga ito sa mga taong may mahinang pagsipsip ng bakal, may mabigat na [[Regla|pagreregla]], [[buntis]], sumasailalim sa hemodiyalisis, o may pagkain na kulang sa bakal. Maaari ring gamitin ang mga ito bilang pang-iwas sa mga sanggol na may mababang timbang sa kapanganakan. Maaaring inumin ang mga ito sa bibig, iturok sa ugat, o iturok sa kalamnan. Bagaman maaaring makita ang mga benepisyo sa loob ng ilang araw, maaari pa ring umabot ng hanggang dalawang buwan bago bumalik sa normal ang antas ng bakal sa katawan. Kabilang sa mga karaniwang epekto ang paninigas ng dumi, pananakit ng tiyan, maitim na dumi, at pagtatae. Ang iba pang mga epekto, na maaaring mangyari kapag labis ang paggamit, ay labis na pag-iipon ng bakal sa katawan at pagkalason sa bakal. Kabilang sa mga asin ng bakal na ginagamit bilang suplementong iniinom ang pumarato perroso, glukonato perroso, susinato perroso, at sulpato perroso. Samantala, kabilang sa mga itinuturok na anyo ang yero dekstrano at yero sakarosa. Gumagana ang mga ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng bakal na kailangan ng katawan upang makagawa ng mga pulang [[selula]] ng [[dugo]]. Ginagamit na sa [[medisina]] ang mga tabletang bakal mula pa noong hindi bababa sa 1681, at isang madaling gamiting pormulasyon ang nabuo noong 1832 gamit ang mga katas mula sa atay ng [[manok]], at ang karamihan ay mula sa mga halaman. Ang asing perroso ay kabilang sa Listahan ng Mahahalagang Gamot ng [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]] (''World Health Organization List of Essential Medicines''). Ang mga asin ng bakal ay mabibili bilang mga henerikong gamot at maging nang walang reseta. Bagaman may mabibiling mga pormulasyong may mabagal na paglabas, hindi inirerekomenda ang mga ito. Noong 2021, ang sulpatong perroso ang ika-105 pinakakaraniwang inireresetang gamot sa [[Estados Unidos]], na may mahigit 6 na milyong reseta. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Pagkain]] [[Kategorya:Gamot]] [[Kategorya:Panggagamot]] 4e61p2islt3hok8gbm413abkiiogpzq 2214492 2214444 2026-07-03T08:24:08Z Jojit fb 38 2214492 wikitext text/x-wiki Ang '''mga suplementong bakal''', na kilala rin bilang '''mga asin ng bakal''' (''iron salts'') at '''mga tabletang bakal''' (''iron pills''), ay iba't ibang pormulasyon ng bakal na ginagamit upang gamutin at maiwasan ang kakulangan sa [[bakal]] (''iron deficiency''), kabilang ang anemya dahil sa kakulangan sa bakal.<ref name="Ric2015">{{cite book |title=Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition |vauthors=Hamilton R |date=2015 |publisher=Jones & Bartlett Learning |isbn=978-1-284-05756-0 |page=217 |language=en}}</ref> Para sa pag-iwas, inirerekomenda lamang ang mga ito sa mga taong may mahinang pagsipsip ng bakal, may mabigat na [[Regla|pagreregla]], [[buntis]], sumasailalim sa hemodiyalisis, o may pagkain na kulang sa bakal. Maaari ring gamitin ang mga ito bilang pang-iwas sa mga sanggol na may mababang timbang sa kapanganakan. Maaaring inumin ang mga ito sa bibig, iturok sa ugat, o iturok sa kalamnan. Bagaman maaaring makita ang mga benepisyo sa loob ng ilang araw, maaari pa ring umabot ng hanggang dalawang buwan bago bumalik sa normal ang antas ng bakal sa katawan. Kabilang sa mga karaniwang epekto ang paninigas ng dumi, pananakit ng tiyan, maitim na dumi, at pagtatae. Ang iba pang mga epekto, na maaaring mangyari kapag labis ang paggamit, ay labis na pag-iipon ng bakal sa katawan at pagkalason sa bakal. Kabilang sa mga asin ng bakal na ginagamit bilang suplementong iniinom ang pumarato perroso, glukonato perroso, susinato perroso, at sulpato perroso. Samantala, kabilang sa mga itinuturok na anyo ang yero dekstrano at yero sakarosa. Gumagana ang mga ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng bakal na kailangan ng katawan upang makagawa ng mga pulang [[selula]] ng [[dugo]]. Ginagamit na sa [[medisina]] ang mga tabletang bakal mula pa noong hindi bababa sa 1681, at isang madaling gamiting pormulasyon ang nabuo noong 1832 gamit ang mga katas mula sa atay ng [[manok]], at ang karamihan ay mula sa mga halaman. Ang asing perroso ay kabilang sa Listahan ng Mahahalagang Gamot ng [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]] (''World Health Organization List of Essential Medicines''). Ang mga asin ng bakal ay mabibili bilang mga henerikong gamot at maging nang walang reseta. Bagaman may mabibiling mga pormulasyong may mabagal na paglabas, hindi inirerekomenda ang mga ito. Noong 2021, ang sulpatong perroso ang ika-105 pinakakaraniwang inireresetang gamot sa [[Estados Unidos]], na may mahigit 6 na milyong reseta. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Pagkain]] [[Kategorya:Gamot]] [[Kategorya:Panggagamot]] 5tmdjdmqc26uy0bfpa7n59re2srr2k7 2214493 2214492 2026-07-03T08:24:44Z Jojit fb 38 2214493 wikitext text/x-wiki Ang '''mga suplementong bakal''', na kilala rin bilang '''mga asin ng bakal''' (''iron salts'') at '''mga tabletang bakal''' (''iron pills''), ay iba't ibang pormulasyon ng bakal na ginagamit upang gamutin at maiwasan ang kakulangan sa [[bakal]] (''iron deficiency''), kabilang ang anemya dahil sa kakulangan sa bakal.<ref name="Ric2015">{{cite book |title=Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition |vauthors=Hamilton R |date=2015 |publisher=Jones & Bartlett Learning |isbn=978-1-284-05756-0 |page=217 |language=en}}</ref><ref name="BNF69">{{cite book |title=British National Formulary: BNF 69 |date=2015 |publisher=British Medical Association |isbn=978-0-85711-156-2 |edition=69 |pages=660–664 |language=en}}</ref> Para sa pag-iwas, inirerekomenda lamang ang mga ito sa mga taong may mahinang pagsipsip ng bakal, may mabigat na [[Regla|pagreregla]], [[buntis]], sumasailalim sa hemodiyalisis, o may pagkain na kulang sa bakal. Maaari ring gamitin ang mga ito bilang pang-iwas sa mga sanggol na may mababang timbang sa kapanganakan. Maaaring inumin ang mga ito sa bibig, iturok sa ugat, o iturok sa kalamnan. Bagaman maaaring makita ang mga benepisyo sa loob ng ilang araw, maaari pa ring umabot ng hanggang dalawang buwan bago bumalik sa normal ang antas ng bakal sa katawan. Kabilang sa mga karaniwang epekto ang paninigas ng dumi, pananakit ng tiyan, maitim na dumi, at pagtatae. Ang iba pang mga epekto, na maaaring mangyari kapag labis ang paggamit, ay labis na pag-iipon ng bakal sa katawan at pagkalason sa bakal. Kabilang sa mga asin ng bakal na ginagamit bilang suplementong iniinom ang pumarato perroso, glukonato perroso, susinato perroso, at sulpato perroso. Samantala, kabilang sa mga itinuturok na anyo ang yero dekstrano at yero sakarosa. Gumagana ang mga ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng bakal na kailangan ng katawan upang makagawa ng mga pulang [[selula]] ng [[dugo]]. Ginagamit na sa [[medisina]] ang mga tabletang bakal mula pa noong hindi bababa sa 1681, at isang madaling gamiting pormulasyon ang nabuo noong 1832 gamit ang mga katas mula sa atay ng [[manok]], at ang karamihan ay mula sa mga halaman. Ang asing perroso ay kabilang sa Listahan ng Mahahalagang Gamot ng [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]] (''World Health Organization List of Essential Medicines''). Ang mga asin ng bakal ay mabibili bilang mga henerikong gamot at maging nang walang reseta. Bagaman may mabibiling mga pormulasyong may mabagal na paglabas, hindi inirerekomenda ang mga ito. Noong 2021, ang sulpatong perroso ang ika-105 pinakakaraniwang inireresetang gamot sa [[Estados Unidos]], na may mahigit 6 na milyong reseta. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Pagkain]] [[Kategorya:Gamot]] [[Kategorya:Panggagamot]] aob3u42x7z62idgvn0axqt592jlflbf 2214494 2214493 2026-07-03T08:25:35Z Jojit fb 38 2214494 wikitext text/x-wiki Ang '''mga suplementong bakal''', na kilala rin bilang '''mga asin ng bakal''' (''iron salts'') at '''mga tabletang bakal''' (''iron pills''), ay iba't ibang pormulasyon ng bakal na ginagamit upang gamutin at maiwasan ang kakulangan sa [[bakal]] (''iron deficiency''), kabilang ang anemya dahil sa kakulangan sa bakal.<ref name="Ric2015">{{cite book |title=Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition |vauthors=Hamilton R |date=2015 |publisher=Jones & Bartlett Learning |isbn=978-1-284-05756-0 |page=217 |language=en}}</ref><ref name="BNF69">{{cite book |title=British National Formulary: BNF 69 |date=2015 |publisher=British Medical Association |isbn=978-0-85711-156-2 |edition=69 |pages=660–664 |language=en}}</ref> Para sa pag-iwas, inirerekomenda lamang ang mga ito sa mga taong may mahinang pagsipsip ng bakal, may mabigat na [[Regla|pagreregla]], [[buntis]], sumasailalim sa hemodiyalisis, o may pagkain na kulang sa bakal.<ref name="BNF69" /><ref name="WHO2008">{{cite book |author-link=World Health Organization |title=WHO Model Formulary 2008 |vauthors=((World Health Organization)) |publisher=World Health Organization |year=2009 |isbn=978-92-4-154765-9 |veditors=Stuart MC, Kouimtzi M, Hill SR |pages=247–250 |language=en |hdl=10665/44053 |hdl-access=free}}</ref> Maaari ring gamitin ang mga ito bilang pang-iwas sa mga sanggol na may mababang timbang sa kapanganakan. Maaaring inumin ang mga ito sa bibig, iturok sa ugat, o iturok sa kalamnan. Bagaman maaaring makita ang mga benepisyo sa loob ng ilang araw, maaari pa ring umabot ng hanggang dalawang buwan bago bumalik sa normal ang antas ng bakal sa katawan. Kabilang sa mga karaniwang epekto ang paninigas ng dumi, pananakit ng tiyan, maitim na dumi, at pagtatae. Ang iba pang mga epekto, na maaaring mangyari kapag labis ang paggamit, ay labis na pag-iipon ng bakal sa katawan at pagkalason sa bakal. Kabilang sa mga asin ng bakal na ginagamit bilang suplementong iniinom ang pumarato perroso, glukonato perroso, susinato perroso, at sulpato perroso. Samantala, kabilang sa mga itinuturok na anyo ang yero dekstrano at yero sakarosa. Gumagana ang mga ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng bakal na kailangan ng katawan upang makagawa ng mga pulang [[selula]] ng [[dugo]]. Ginagamit na sa [[medisina]] ang mga tabletang bakal mula pa noong hindi bababa sa 1681, at isang madaling gamiting pormulasyon ang nabuo noong 1832 gamit ang mga katas mula sa atay ng [[manok]], at ang karamihan ay mula sa mga halaman. Ang asing perroso ay kabilang sa Listahan ng Mahahalagang Gamot ng [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]] (''World Health Organization List of Essential Medicines''). Ang mga asin ng bakal ay mabibili bilang mga henerikong gamot at maging nang walang reseta. Bagaman may mabibiling mga pormulasyong may mabagal na paglabas, hindi inirerekomenda ang mga ito. Noong 2021, ang sulpatong perroso ang ika-105 pinakakaraniwang inireresetang gamot sa [[Estados Unidos]], na may mahigit 6 na milyong reseta. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Pagkain]] [[Kategorya:Gamot]] [[Kategorya:Panggagamot]] 0jf8yudnnsp3stm54sc00r2ykvmm655 2214495 2214494 2026-07-03T08:26:22Z Jojit fb 38 2214495 wikitext text/x-wiki Ang '''mga suplementong bakal''', na kilala rin bilang '''mga asin ng bakal''' (''iron salts'') at '''mga tabletang bakal''' (''iron pills''), ay iba't ibang pormulasyon ng bakal na ginagamit upang gamutin at maiwasan ang kakulangan sa [[bakal]] (''iron deficiency''), kabilang ang anemya dahil sa kakulangan sa bakal.<ref name="Ric2015">{{cite book |title=Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition |vauthors=Hamilton R |date=2015 |publisher=Jones & Bartlett Learning |isbn=978-1-284-05756-0 |page=217 |language=en}}</ref><ref name="BNF69">{{cite book |title=British National Formulary: BNF 69 |date=2015 |publisher=British Medical Association |isbn=978-0-85711-156-2 |edition=69 |pages=660–664 |language=en}}</ref> Para sa pag-iwas, inirerekomenda lamang ang mga ito sa mga taong may mahinang pagsipsip ng bakal, may mabigat na [[Regla|pagreregla]], [[buntis]], sumasailalim sa hemodiyalisis, o may pagkain na kulang sa bakal.<ref name="BNF69" /><ref name="WHO2008">{{cite book |author-link=World Health Organization |title=WHO Model Formulary 2008 |vauthors=((World Health Organization)) |publisher=World Health Organization |year=2009 |isbn=978-92-4-154765-9 |veditors=Stuart MC, Kouimtzi M, Hill SR |pages=247–250 |language=en |hdl=10665/44053 |hdl-access=free}}</ref> Maaari ring gamitin ang mga ito bilang pang-iwas sa mga sanggol na may mababang timbang sa kapanganakan.<ref name="BNF69" /> Maaaring inumin ang mga ito sa bibig, iturok sa ugat, o iturok sa [[kalamnan]].<ref name="BNF69" /> Bagaman maaaring makita ang mga benepisyo sa loob ng ilang araw, maaari pa ring umabot ng hanggang dalawang buwan bago bumalik sa normal ang antas ng bakal sa katawan. Kabilang sa mga karaniwang epekto ang paninigas ng dumi, pananakit ng tiyan, maitim na dumi, at pagtatae. Ang iba pang mga epekto, na maaaring mangyari kapag labis ang paggamit, ay labis na pag-iipon ng bakal sa katawan at pagkalason sa bakal. Kabilang sa mga asin ng bakal na ginagamit bilang suplementong iniinom ang pumarato perroso, glukonato perroso, susinato perroso, at sulpato perroso. Samantala, kabilang sa mga itinuturok na anyo ang yero dekstrano at yero sakarosa. Gumagana ang mga ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng bakal na kailangan ng katawan upang makagawa ng mga pulang [[selula]] ng [[dugo]]. Ginagamit na sa [[medisina]] ang mga tabletang bakal mula pa noong hindi bababa sa 1681, at isang madaling gamiting pormulasyon ang nabuo noong 1832 gamit ang mga katas mula sa atay ng [[manok]], at ang karamihan ay mula sa mga halaman. Ang asing perroso ay kabilang sa Listahan ng Mahahalagang Gamot ng [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]] (''World Health Organization List of Essential Medicines''). Ang mga asin ng bakal ay mabibili bilang mga henerikong gamot at maging nang walang reseta. Bagaman may mabibiling mga pormulasyong may mabagal na paglabas, hindi inirerekomenda ang mga ito. Noong 2021, ang sulpatong perroso ang ika-105 pinakakaraniwang inireresetang gamot sa [[Estados Unidos]], na may mahigit 6 na milyong reseta. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Pagkain]] [[Kategorya:Gamot]] [[Kategorya:Panggagamot]] 9h6ao4e2tcmvq97gaq6ii34kqp8k1x8 2214496 2214495 2026-07-03T08:27:26Z Jojit fb 38 2214496 wikitext text/x-wiki Ang '''mga suplementong bakal''', na kilala rin bilang '''mga asin ng bakal''' (''iron salts'') at '''mga tabletang bakal''' (''iron pills''), ay iba't ibang pormulasyon ng bakal na ginagamit upang gamutin at maiwasan ang kakulangan sa [[bakal]] (''iron deficiency''), kabilang ang anemya dahil sa kakulangan sa bakal.<ref name="Ric2015">{{cite book |title=Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition |vauthors=Hamilton R |date=2015 |publisher=Jones & Bartlett Learning |isbn=978-1-284-05756-0 |page=217 |language=en}}</ref><ref name="BNF69">{{cite book |title=British National Formulary: BNF 69 |date=2015 |publisher=British Medical Association |isbn=978-0-85711-156-2 |edition=69 |pages=660–664 |language=en}}</ref> Para sa pag-iwas, inirerekomenda lamang ang mga ito sa mga taong may mahinang pagsipsip ng bakal, may mabigat na [[Regla|pagreregla]], [[buntis]], sumasailalim sa hemodiyalisis, o may pagkain na kulang sa bakal.<ref name="BNF69" /><ref name="WHO2008">{{cite book |author-link=World Health Organization |title=WHO Model Formulary 2008 |vauthors=((World Health Organization)) |publisher=World Health Organization |year=2009 |isbn=978-92-4-154765-9 |veditors=Stuart MC, Kouimtzi M, Hill SR |pages=247–250 |language=en |hdl=10665/44053 |hdl-access=free}}</ref> Maaari ring gamitin ang mga ito bilang pang-iwas sa mga sanggol na may mababang timbang sa kapanganakan.<ref name="BNF69" /> Maaaring inumin ang mga ito sa bibig, iturok sa ugat, o iturok sa [[kalamnan]].<ref name="BNF69" /> Bagaman maaaring makita ang mga benepisyo sa loob ng ilang araw, maaari pa ring umabot ng hanggang dalawang buwan bago bumalik sa normal ang antas ng bakal sa katawan.<ref name="AHFS2017">{{cite web |title=Iron Preparations, Oral |url=https://www.drugs.com/monograph/iron-preparations-oral.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160522031233/http://www.drugs.com/monograph/iron-preparations-oral.html |archive-date=22 Mayo 2016 |access-date=8 Enero 2017 |publisher=The American Society of Health-System Pharmacists |language=en}}</ref> Kabilang sa mga karaniwang epekto ang paninigas ng dumi, pananakit ng tiyan, maitim na dumi, at pagtatae. Ang iba pang mga epekto, na maaaring mangyari kapag labis ang paggamit, ay labis na pag-iipon ng bakal sa katawan at pagkalason sa bakal. Kabilang sa mga asin ng bakal na ginagamit bilang suplementong iniinom ang pumarato perroso, glukonato perroso, susinato perroso, at sulpato perroso. Samantala, kabilang sa mga itinuturok na anyo ang yero dekstrano at yero sakarosa. Gumagana ang mga ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng bakal na kailangan ng katawan upang makagawa ng mga pulang [[selula]] ng [[dugo]]. Ginagamit na sa [[medisina]] ang mga tabletang bakal mula pa noong hindi bababa sa 1681, at isang madaling gamiting pormulasyon ang nabuo noong 1832 gamit ang mga katas mula sa atay ng [[manok]], at ang karamihan ay mula sa mga halaman. Ang asing perroso ay kabilang sa Listahan ng Mahahalagang Gamot ng [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]] (''World Health Organization List of Essential Medicines''). Ang mga asin ng bakal ay mabibili bilang mga henerikong gamot at maging nang walang reseta. Bagaman may mabibiling mga pormulasyong may mabagal na paglabas, hindi inirerekomenda ang mga ito. Noong 2021, ang sulpatong perroso ang ika-105 pinakakaraniwang inireresetang gamot sa [[Estados Unidos]], na may mahigit 6 na milyong reseta. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Pagkain]] [[Kategorya:Gamot]] [[Kategorya:Panggagamot]] 0faxvtso5v6dgwys0ary2joitow0jaw 2214498 2214496 2026-07-03T08:28:54Z Jojit fb 38 2214498 wikitext text/x-wiki Ang '''mga suplementong bakal''', na kilala rin bilang '''mga asin ng bakal''' (''iron salts'') at '''mga tabletang bakal''' (''iron pills''), ay iba't ibang pormulasyon ng bakal na ginagamit upang gamutin at maiwasan ang kakulangan sa [[bakal]] (''iron deficiency''), kabilang ang anemya dahil sa kakulangan sa bakal.<ref name="Ric2015">{{cite book |title=Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition |vauthors=Hamilton R |date=2015 |publisher=Jones & Bartlett Learning |isbn=978-1-284-05756-0 |page=217 |language=en}}</ref><ref name="BNF69">{{cite book |title=British National Formulary: BNF 69 |date=2015 |publisher=British Medical Association |isbn=978-0-85711-156-2 |edition=69 |pages=660–664 |language=en}}</ref> Para sa pag-iwas, inirerekomenda lamang ang mga ito sa mga taong may mahinang pagsipsip ng bakal, may mabigat na [[Regla|pagreregla]], [[buntis]], sumasailalim sa hemodiyalisis, o may pagkain na kulang sa bakal.<ref name="BNF69" /><ref name="WHO2008">{{cite book |author-link=World Health Organization |title=WHO Model Formulary 2008 |vauthors=((World Health Organization)) |publisher=World Health Organization |year=2009 |isbn=978-92-4-154765-9 |veditors=Stuart MC, Kouimtzi M, Hill SR |pages=247–250 |language=en |hdl=10665/44053 |hdl-access=free}}</ref> Maaari ring gamitin ang mga ito bilang pang-iwas sa mga sanggol na may mababang timbang sa kapanganakan.<ref name="BNF69" /> Maaaring inumin ang mga ito sa bibig, iturok sa ugat, o iturok sa [[kalamnan]].<ref name="BNF69" /> Bagaman maaaring makita ang mga benepisyo sa loob ng ilang araw, maaari pa ring umabot ng hanggang dalawang buwan bago bumalik sa normal ang antas ng bakal sa katawan.<ref name="AHFS2017">{{cite web |title=Iron Preparations, Oral |url=https://www.drugs.com/monograph/iron-preparations-oral.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160522031233/http://www.drugs.com/monograph/iron-preparations-oral.html |archive-date=22 Mayo 2016 |access-date=8 Enero 2017 |publisher=The American Society of Health-System Pharmacists |language=en}}</ref> Kabilang sa mga karaniwang epekto ang paninigas ng dumi, pananakit ng tiyan, maitim na dumi, at pagtatae. Ang iba pang mga epekto, na maaaring mangyari kapag labis ang paggamit, ay labis na pag-iipon ng bakal sa katawan at pagkalason sa bakal. Kabilang sa mga asin ng bakal na ginagamit bilang suplementong iniinom ang pumarato perroso, glukonato perroso, susinato perroso, at sulpato perroso.<ref name="WHO2008" /> Samantala, kabilang sa mga itinuturok na anyo ang yero dekstrano at yero sakarosa.<ref name="WHO2008" /> Gumagana ang mga ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng bakal na kailangan ng katawan upang makagawa ng mga pulang [[selula]] ng [[dugo]]. Ginagamit na sa [[medisina]] ang mga tabletang bakal mula pa noong hindi bababa sa 1681, at isang madaling gamiting pormulasyon ang nabuo noong 1832 gamit ang mga katas mula sa atay ng [[manok]], at ang karamihan ay mula sa mga halaman. Ang asing perroso ay kabilang sa Listahan ng Mahahalagang Gamot ng [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]] (''World Health Organization List of Essential Medicines''). Ang mga asin ng bakal ay mabibili bilang mga henerikong gamot at maging nang walang reseta. Bagaman may mabibiling mga pormulasyong may mabagal na paglabas, hindi inirerekomenda ang mga ito. Noong 2021, ang sulpatong perroso ang ika-105 pinakakaraniwang inireresetang gamot sa [[Estados Unidos]], na may mahigit 6 na milyong reseta. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Pagkain]] [[Kategorya:Gamot]] [[Kategorya:Panggagamot]] 6fb4tdlk68loqeoyl6pgyy8jd3fhtkf 2214499 2214498 2026-07-03T08:29:39Z Jojit fb 38 2214499 wikitext text/x-wiki Ang '''mga suplementong bakal''', na kilala rin bilang '''mga asin ng bakal''' (''iron salts'') at '''mga tabletang bakal''' (''iron pills''), ay iba't ibang pormulasyon ng bakal na ginagamit upang gamutin at maiwasan ang kakulangan sa [[bakal]] (''iron deficiency''), kabilang ang anemya dahil sa kakulangan sa bakal.<ref name="Ric2015">{{cite book |title=Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition |vauthors=Hamilton R |date=2015 |publisher=Jones & Bartlett Learning |isbn=978-1-284-05756-0 |page=217 |language=en}}</ref><ref name="BNF69">{{cite book |title=British National Formulary: BNF 69 |date=2015 |publisher=British Medical Association |isbn=978-0-85711-156-2 |edition=69 |pages=660–664 |language=en}}</ref> Para sa pag-iwas, inirerekomenda lamang ang mga ito sa mga taong may mahinang pagsipsip ng bakal, may mabigat na [[Regla|pagreregla]], [[buntis]], sumasailalim sa hemodiyalisis, o may pagkain na kulang sa bakal.<ref name="BNF69" /><ref name="WHO2008">{{cite book |author-link=World Health Organization |title=WHO Model Formulary 2008 |vauthors=((World Health Organization)) |publisher=World Health Organization |year=2009 |isbn=978-92-4-154765-9 |veditors=Stuart MC, Kouimtzi M, Hill SR |pages=247–250 |language=en |hdl=10665/44053 |hdl-access=free}}</ref> Maaari ring gamitin ang mga ito bilang pang-iwas sa mga sanggol na may mababang timbang sa kapanganakan.<ref name="BNF69" /> Maaaring inumin ang mga ito sa bibig, iturok sa ugat, o iturok sa [[kalamnan]].<ref name="BNF69" /> Bagaman maaaring makita ang mga benepisyo sa loob ng ilang araw, maaari pa ring umabot ng hanggang dalawang buwan bago bumalik sa normal ang antas ng bakal sa katawan.<ref name="AHFS2017">{{cite web |title=Iron Preparations, Oral |url=https://www.drugs.com/monograph/iron-preparations-oral.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160522031233/http://www.drugs.com/monograph/iron-preparations-oral.html |archive-date=22 Mayo 2016 |access-date=8 Enero 2017 |publisher=The American Society of Health-System Pharmacists |language=en}}</ref> Kabilang sa mga karaniwang epekto ang paninigas ng dumi, pananakit ng tiyan, maitim na dumi, at pagtatae. Ang iba pang mga epekto, na maaaring mangyari kapag labis ang paggamit, ay labis na pag-iipon ng bakal sa katawan at pagkalason sa bakal. Kabilang sa mga asin ng bakal na ginagamit bilang suplementong iniinom ang pumarato perroso, glukonato perroso, susinato perroso, at sulpato perroso.<ref name="WHO2008" /> Samantala, kabilang sa mga itinuturok na anyo ang yero dekstrano at yero sakarosa.<ref name="WHO2008" /> Gumagana ang mga ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng bakal na kailangan ng katawan upang makagawa ng mga pulang [[selula]] ng [[dugo]].<ref name="AHFS20172">{{cite web |title=Iron Preparations, Oral |url=https://www.drugs.com/monograph/iron-preparations-oral.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160522031233/http://www.drugs.com/monograph/iron-preparations-oral.html |archive-date=22 Mayo 2016 |access-date=8 Enero 2017 |publisher=The American Society of Health-System Pharmacists |language=en}}</ref> Ginagamit na sa [[medisina]] ang mga tabletang bakal mula pa noong hindi bababa sa 1681, at isang madaling gamiting pormulasyon ang nabuo noong 1832 gamit ang mga katas mula sa atay ng [[manok]], at ang karamihan ay mula sa mga halaman. Ang asing perroso ay kabilang sa Listahan ng Mahahalagang Gamot ng [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]] (''World Health Organization List of Essential Medicines''). Ang mga asin ng bakal ay mabibili bilang mga henerikong gamot at maging nang walang reseta. Bagaman may mabibiling mga pormulasyong may mabagal na paglabas, hindi inirerekomenda ang mga ito. Noong 2021, ang sulpatong perroso ang ika-105 pinakakaraniwang inireresetang gamot sa [[Estados Unidos]], na may mahigit 6 na milyong reseta. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Pagkain]] [[Kategorya:Gamot]] [[Kategorya:Panggagamot]] brp33k0bk78borulejjmfa2ra9eqyw1 2214500 2214499 2026-07-03T08:30:31Z Jojit fb 38 2214500 wikitext text/x-wiki Ang '''mga suplementong bakal''', na kilala rin bilang '''mga asin ng bakal''' (''iron salts'') at '''mga tabletang bakal''' (''iron pills''), ay iba't ibang pormulasyon ng bakal na ginagamit upang gamutin at maiwasan ang kakulangan sa [[bakal]] (''iron deficiency''), kabilang ang anemya dahil sa kakulangan sa bakal.<ref name="Ric2015">{{cite book |title=Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition |vauthors=Hamilton R |date=2015 |publisher=Jones & Bartlett Learning |isbn=978-1-284-05756-0 |page=217 |language=en}}</ref><ref name="BNF69">{{cite book |title=British National Formulary: BNF 69 |date=2015 |publisher=British Medical Association |isbn=978-0-85711-156-2 |edition=69 |pages=660–664 |language=en}}</ref> Para sa pag-iwas, inirerekomenda lamang ang mga ito sa mga taong may mahinang pagsipsip ng bakal, may mabigat na [[Regla|pagreregla]], [[buntis]], sumasailalim sa hemodiyalisis, o may pagkain na kulang sa bakal.<ref name="BNF69" /><ref name="WHO2008">{{cite book |author-link=World Health Organization |title=WHO Model Formulary 2008 |vauthors=((World Health Organization)) |publisher=World Health Organization |year=2009 |isbn=978-92-4-154765-9 |veditors=Stuart MC, Kouimtzi M, Hill SR |pages=247–250 |language=en |hdl=10665/44053 |hdl-access=free}}</ref> Maaari ring gamitin ang mga ito bilang pang-iwas sa mga sanggol na may mababang timbang sa kapanganakan.<ref name="BNF69" /> Maaaring inumin ang mga ito sa bibig, iturok sa ugat, o iturok sa [[kalamnan]].<ref name="BNF69" /> Bagaman maaaring makita ang mga benepisyo sa loob ng ilang araw, maaari pa ring umabot ng hanggang dalawang buwan bago bumalik sa normal ang antas ng bakal sa katawan.<ref name="AHFS2017">{{cite web |title=Iron Preparations, Oral |url=https://www.drugs.com/monograph/iron-preparations-oral.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160522031233/http://www.drugs.com/monograph/iron-preparations-oral.html |archive-date=22 Mayo 2016 |access-date=8 Enero 2017 |publisher=The American Society of Health-System Pharmacists |language=en}}</ref> Kabilang sa mga karaniwang epekto ang paninigas ng dumi, pananakit ng tiyan, maitim na dumi, at pagtatae. Ang iba pang mga epekto, na maaaring mangyari kapag labis ang paggamit, ay labis na pag-iipon ng bakal sa katawan at pagkalason sa bakal. Kabilang sa mga asin ng bakal na ginagamit bilang suplementong iniinom ang pumarato perroso, glukonato perroso, susinato perroso, at sulpato perroso.<ref name="WHO2008" /> Samantala, kabilang sa mga itinuturok na anyo ang yero dekstrano at yero sakarosa.<ref name="WHO2008" /> Gumagana ang mga ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng bakal na kailangan ng katawan upang makagawa ng mga pulang [[selula]] ng [[dugo]].<ref name="AHFS2017" /> Ginagamit na sa [[medisina]] ang mga tabletang bakal mula pa noong hindi bababa sa 1681, at isang madaling gamiting pormulasyon ang nabuo noong 1832 gamit ang mga katas mula sa atay ng [[manok]], at ang karamihan ay mula sa mga halaman. Ang asing perroso ay kabilang sa Listahan ng Mahahalagang Gamot ng [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]] (''World Health Organization List of Essential Medicines''). Ang mga asin ng bakal ay mabibili bilang mga henerikong gamot at maging nang walang reseta. Bagaman may mabibiling mga pormulasyong may mabagal na paglabas, hindi inirerekomenda ang mga ito. Noong 2021, ang sulpatong perroso ang ika-105 pinakakaraniwang inireresetang gamot sa [[Estados Unidos]], na may mahigit 6 na milyong reseta. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Pagkain]] [[Kategorya:Gamot]] [[Kategorya:Panggagamot]] r2ckmbk1jpzldc0n5360g5stk215obu 2214503 2214500 2026-07-03T08:32:36Z Jojit fb 38 2214503 wikitext text/x-wiki Ang '''mga suplementong bakal''', na kilala rin bilang '''mga asin ng bakal''' (''iron salts'') at '''mga tabletang bakal''' (''iron pills''), ay iba't ibang pormulasyon ng bakal na ginagamit upang gamutin at maiwasan ang kakulangan sa [[bakal]] (''iron deficiency''), kabilang ang anemya dahil sa kakulangan sa bakal.<ref name="Ric2015">{{cite book |title=Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition |vauthors=Hamilton R |date=2015 |publisher=Jones & Bartlett Learning |isbn=978-1-284-05756-0 |page=217 |language=en}}</ref><ref name="BNF69">{{cite book |title=British National Formulary: BNF 69 |date=2015 |publisher=British Medical Association |isbn=978-0-85711-156-2 |edition=69 |pages=660–664 |language=en}}</ref> Para sa pag-iwas, inirerekomenda lamang ang mga ito sa mga taong may mahinang pagsipsip ng bakal, may mabigat na [[Regla|pagreregla]], [[buntis]], sumasailalim sa hemodiyalisis, o may pagkain na kulang sa bakal.<ref name="BNF69" /><ref name="WHO2008">{{cite book |author-link=World Health Organization |title=WHO Model Formulary 2008 |vauthors=((World Health Organization)) |publisher=World Health Organization |year=2009 |isbn=978-92-4-154765-9 |veditors=Stuart MC, Kouimtzi M, Hill SR |pages=247–250 |language=en |hdl=10665/44053 |hdl-access=free}}</ref> Maaari ring gamitin ang mga ito bilang pang-iwas sa mga sanggol na may mababang timbang sa kapanganakan.<ref name="BNF69" /> Maaaring inumin ang mga ito sa bibig, iturok sa ugat, o iturok sa [[kalamnan]].<ref name="BNF69" /> Bagaman maaaring makita ang mga benepisyo sa loob ng ilang araw, maaari pa ring umabot ng hanggang dalawang buwan bago bumalik sa normal ang antas ng bakal sa katawan.<ref name="AHFS2017">{{cite web |title=Iron Preparations, Oral |url=https://www.drugs.com/monograph/iron-preparations-oral.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160522031233/http://www.drugs.com/monograph/iron-preparations-oral.html |archive-date=22 Mayo 2016 |access-date=8 Enero 2017 |publisher=The American Society of Health-System Pharmacists |language=en}}</ref> Kabilang sa mga karaniwang epekto ang paninigas ng dumi, pananakit ng tiyan, maitim na dumi, at pagtatae. Ang iba pang mga epekto, na maaaring mangyari kapag labis ang paggamit, ay labis na pag-iipon ng bakal sa katawan at pagkalason sa bakal. Kabilang sa mga asin ng bakal na ginagamit bilang suplementong iniinom ang pumarato perroso, glukonato perroso, susinato perroso, at sulpato perroso.<ref name="WHO2008" /> Samantala, kabilang sa mga itinuturok na anyo ang yero dekstrano at yero sakarosa.<ref name="WHO2008" /> Gumagana ang mga ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng bakal na kailangan ng katawan upang makagawa ng mga pulang [[selula]] ng [[dugo]].<ref name="AHFS2017" /> Ginagamit na sa [[medisina]] ang mga tabletang bakal mula pa noong hindi bababa sa 1681, at isang madaling gamiting pormulasyon ang nabuo noong 1832 gamit ang mga katas mula sa atay ng [[manok]], at ang karamihan ay mula sa mga halaman.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=7O9kiqN2q2YC&pg=PA379 |title=Australian Drug Guide |vauthors=Upfal J |date=2006 |publisher=Black Inc. |isbn=978-1-86395-174-6 |pages=378–379 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170918183856/https://books.google.com/books?id=7O9kiqN2q2YC&pg=PA379 |archive-date=18 Setyembre 2017 |url-status=live}}</ref> Ang asing perroso ay kabilang sa Listahan ng Mahahalagang Gamot ng [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]] (''World Health Organization List of Essential Medicines''). Ang mga asin ng bakal ay mabibili bilang mga henerikong gamot at maging nang walang reseta. Bagaman may mabibiling mga pormulasyong may mabagal na paglabas, hindi inirerekomenda ang mga ito. Noong 2021, ang sulpatong perroso ang ika-105 pinakakaraniwang inireresetang gamot sa [[Estados Unidos]], na may mahigit 6 na milyong reseta. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Pagkain]] [[Kategorya:Gamot]] [[Kategorya:Panggagamot]] ei9h212vw7v6t55tertalftf1oh7i8r 2214504 2214503 2026-07-03T08:33:14Z Jojit fb 38 2214504 wikitext text/x-wiki Ang '''mga suplementong bakal''', na kilala rin bilang '''mga asin ng bakal''' (''iron salts'') at '''mga tabletang bakal''' (''iron pills''), ay iba't ibang pormulasyon ng bakal na ginagamit upang gamutin at maiwasan ang kakulangan sa [[bakal]] (''iron deficiency''), kabilang ang anemya dahil sa kakulangan sa bakal.<ref name="Ric2015">{{cite book |title=Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition |vauthors=Hamilton R |date=2015 |publisher=Jones & Bartlett Learning |isbn=978-1-284-05756-0 |page=217 |language=en}}</ref><ref name="BNF69">{{cite book |title=British National Formulary: BNF 69 |date=2015 |publisher=British Medical Association |isbn=978-0-85711-156-2 |edition=69 |pages=660–664 |language=en}}</ref> Para sa pag-iwas, inirerekomenda lamang ang mga ito sa mga taong may mahinang pagsipsip ng bakal, may mabigat na [[Regla|pagreregla]], [[buntis]], sumasailalim sa hemodiyalisis, o may pagkain na kulang sa bakal.<ref name="BNF69" /><ref name="WHO2008">{{cite book |author-link=World Health Organization |title=WHO Model Formulary 2008 |vauthors=((World Health Organization)) |publisher=World Health Organization |year=2009 |isbn=978-92-4-154765-9 |veditors=Stuart MC, Kouimtzi M, Hill SR |pages=247–250 |language=en |hdl=10665/44053 |hdl-access=free}}</ref> Maaari ring gamitin ang mga ito bilang pang-iwas sa mga sanggol na may mababang timbang sa kapanganakan.<ref name="BNF69" /> Maaaring inumin ang mga ito sa bibig, iturok sa ugat, o iturok sa [[kalamnan]].<ref name="BNF69" /> Bagaman maaaring makita ang mga benepisyo sa loob ng ilang araw, maaari pa ring umabot ng hanggang dalawang buwan bago bumalik sa normal ang antas ng bakal sa katawan.<ref name="AHFS2017">{{cite web |title=Iron Preparations, Oral |url=https://www.drugs.com/monograph/iron-preparations-oral.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160522031233/http://www.drugs.com/monograph/iron-preparations-oral.html |archive-date=22 Mayo 2016 |access-date=8 Enero 2017 |publisher=The American Society of Health-System Pharmacists |language=en}}</ref> Kabilang sa mga karaniwang epekto ang paninigas ng dumi, pananakit ng tiyan, maitim na dumi, at pagtatae. Ang iba pang mga epekto, na maaaring mangyari kapag labis ang paggamit, ay labis na pag-iipon ng bakal sa katawan at pagkalason sa bakal. Kabilang sa mga asin ng bakal na ginagamit bilang suplementong iniinom ang pumarato perroso, glukonato perroso, susinato perroso, at sulpato perroso.<ref name="WHO2008" /> Samantala, kabilang sa mga itinuturok na anyo ang yero dekstrano at yero sakarosa.<ref name="WHO2008" /> Gumagana ang mga ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng bakal na kailangan ng katawan upang makagawa ng mga pulang [[selula]] ng [[dugo]].<ref name="AHFS2017" /> Ginagamit na sa [[medisina]] ang mga tabletang bakal mula pa noong hindi bababa sa 1681, at isang madaling gamiting pormulasyon ang nabuo noong 1832 gamit ang mga katas mula sa atay ng [[manok]], at ang karamihan ay mula sa mga halaman.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=7O9kiqN2q2YC&pg=PA379 |title=Australian Drug Guide |vauthors=Upfal J |date=2006 |publisher=Black Inc. |isbn=978-1-86395-174-6 |pages=378–379 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170918183856/https://books.google.com/books?id=7O9kiqN2q2YC&pg=PA379 |archive-date=18 Setyembre 2017 |url-status=live}}</ref> Ang asing perroso ay kabilang sa Listahan ng Mahahalagang Gamot ng [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]] (''World Health Organization List of Essential Medicines'').<ref name="WHO21st">{{cite book |author-link=World Health Organization |title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019 |vauthors=((World Health Organization)) |publisher=World Health Organization |year=2019 |location=Geneva |language=en |hdl=10665/325771 |id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO |hdl-access=free}}</ref> Ang mga asin ng bakal ay mabibili bilang mga henerikong gamot at maging nang walang reseta. Bagaman may mabibiling mga pormulasyong may mabagal na paglabas, hindi inirerekomenda ang mga ito. Noong 2021, ang sulpatong perroso ang ika-105 pinakakaraniwang inireresetang gamot sa [[Estados Unidos]], na may mahigit 6 na milyong reseta. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Pagkain]] [[Kategorya:Gamot]] [[Kategorya:Panggagamot]] r26tlq3n7zzhe1i4s1pegoe57xttyf5 2214506 2214504 2026-07-03T08:34:11Z Jojit fb 38 2214506 wikitext text/x-wiki Ang '''mga suplementong bakal''', na kilala rin bilang '''mga asin ng bakal''' (''iron salts'') at '''mga tabletang bakal''' (''iron pills''), ay iba't ibang pormulasyon ng bakal na ginagamit upang gamutin at maiwasan ang kakulangan sa [[bakal]] (''iron deficiency''), kabilang ang anemya dahil sa kakulangan sa bakal.<ref name="Ric2015">{{cite book |title=Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition |vauthors=Hamilton R |date=2015 |publisher=Jones & Bartlett Learning |isbn=978-1-284-05756-0 |page=217 |language=en}}</ref><ref name="BNF69">{{cite book |title=British National Formulary: BNF 69 |date=2015 |publisher=British Medical Association |isbn=978-0-85711-156-2 |edition=69 |pages=660–664 |language=en}}</ref> Para sa pag-iwas, inirerekomenda lamang ang mga ito sa mga taong may mahinang pagsipsip ng bakal, may mabigat na [[Regla|pagreregla]], [[buntis]], sumasailalim sa hemodiyalisis, o may pagkain na kulang sa bakal.<ref name="BNF69" /><ref name="WHO2008">{{cite book |author-link=World Health Organization |title=WHO Model Formulary 2008 |vauthors=((World Health Organization)) |publisher=World Health Organization |year=2009 |isbn=978-92-4-154765-9 |veditors=Stuart MC, Kouimtzi M, Hill SR |pages=247–250 |language=en |hdl=10665/44053 |hdl-access=free}}</ref> Maaari ring gamitin ang mga ito bilang pang-iwas sa mga sanggol na may mababang timbang sa kapanganakan.<ref name="BNF69" /> Maaaring inumin ang mga ito sa bibig, iturok sa ugat, o iturok sa [[kalamnan]].<ref name="BNF69" /> Bagaman maaaring makita ang mga benepisyo sa loob ng ilang araw, maaari pa ring umabot ng hanggang dalawang buwan bago bumalik sa normal ang antas ng bakal sa katawan.<ref name="AHFS2017">{{cite web |title=Iron Preparations, Oral |url=https://www.drugs.com/monograph/iron-preparations-oral.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160522031233/http://www.drugs.com/monograph/iron-preparations-oral.html |archive-date=22 Mayo 2016 |access-date=8 Enero 2017 |publisher=The American Society of Health-System Pharmacists |language=en}}</ref> Kabilang sa mga karaniwang epekto ang paninigas ng dumi, pananakit ng tiyan, maitim na dumi, at pagtatae. Ang iba pang mga epekto, na maaaring mangyari kapag labis ang paggamit, ay labis na pag-iipon ng bakal sa katawan at pagkalason sa bakal. Kabilang sa mga asin ng bakal na ginagamit bilang suplementong iniinom ang pumarato perroso, glukonato perroso, susinato perroso, at sulpato perroso.<ref name="WHO2008" /> Samantala, kabilang sa mga itinuturok na anyo ang yero dekstrano at yero sakarosa.<ref name="WHO2008" /> Gumagana ang mga ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng bakal na kailangan ng katawan upang makagawa ng mga pulang [[selula]] ng [[dugo]].<ref name="AHFS2017" /> Ginagamit na sa [[medisina]] ang mga tabletang bakal mula pa noong hindi bababa sa 1681, at isang madaling gamiting pormulasyon ang nabuo noong 1832 gamit ang mga katas mula sa atay ng [[manok]], at ang karamihan ay mula sa mga halaman.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=7O9kiqN2q2YC&pg=PA379 |title=Australian Drug Guide |vauthors=Upfal J |date=2006 |publisher=Black Inc. |isbn=978-1-86395-174-6 |pages=378–379 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170918183856/https://books.google.com/books?id=7O9kiqN2q2YC&pg=PA379 |archive-date=18 Setyembre 2017 |url-status=live}}</ref> Ang asing perroso ay kabilang sa Listahan ng Mahahalagang Gamot ng [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]] (''World Health Organization List of Essential Medicines'').<ref name="WHO21st">{{cite book |author-link=World Health Organization |title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019 |vauthors=((World Health Organization)) |publisher=World Health Organization |year=2019 |location=Geneva |language=en |hdl=10665/325771 |id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO |hdl-access=free}}</ref> Ang mga asin ng bakal ay mabibili bilang mga henerikong gamot at maging nang walang reseta.<ref name="Ric2015" /> Bagaman may mabibiling mga pormulasyong may mabagal na paglabas, hindi inirerekomenda ang mga ito. Noong 2021, ang sulpatong perroso ang ika-105 pinakakaraniwang inireresetang gamot sa [[Estados Unidos]], na may mahigit 6 na milyong reseta. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Pagkain]] [[Kategorya:Gamot]] [[Kategorya:Panggagamot]] 5pndx4d2cvmuyzqt1xpbem2wvylj0tw 2214508 2214506 2026-07-03T08:34:31Z Jojit fb 38 2214508 wikitext text/x-wiki Ang '''mga suplementong bakal''', na kilala rin bilang '''mga asin ng bakal''' (''iron salts'') at '''mga tabletang bakal''' (''iron pills''), ay iba't ibang pormulasyon ng bakal na ginagamit upang gamutin at maiwasan ang kakulangan sa [[bakal]] (''iron deficiency''), kabilang ang anemya dahil sa kakulangan sa bakal.<ref name="Ric2015">{{cite book |title=Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition |vauthors=Hamilton R |date=2015 |publisher=Jones & Bartlett Learning |isbn=978-1-284-05756-0 |page=217 |language=en}}</ref><ref name="BNF69">{{cite book |title=British National Formulary: BNF 69 |date=2015 |publisher=British Medical Association |isbn=978-0-85711-156-2 |edition=69 |pages=660–664 |language=en}}</ref> Para sa pag-iwas, inirerekomenda lamang ang mga ito sa mga taong may mahinang pagsipsip ng bakal, may mabigat na [[Regla|pagreregla]], [[buntis]], sumasailalim sa hemodiyalisis, o may pagkain na kulang sa bakal.<ref name="BNF69" /><ref name="WHO2008">{{cite book |author-link=World Health Organization |title=WHO Model Formulary 2008 |vauthors=((World Health Organization)) |publisher=World Health Organization |year=2009 |isbn=978-92-4-154765-9 |veditors=Stuart MC, Kouimtzi M, Hill SR |pages=247–250 |language=en |hdl=10665/44053 |hdl-access=free}}</ref> Maaari ring gamitin ang mga ito bilang pang-iwas sa mga sanggol na may mababang timbang sa kapanganakan.<ref name="BNF69" /> Maaaring inumin ang mga ito sa bibig, iturok sa ugat, o iturok sa [[kalamnan]].<ref name="BNF69" /> Bagaman maaaring makita ang mga benepisyo sa loob ng ilang araw, maaari pa ring umabot ng hanggang dalawang buwan bago bumalik sa normal ang antas ng bakal sa katawan.<ref name="AHFS2017">{{cite web |title=Iron Preparations, Oral |url=https://www.drugs.com/monograph/iron-preparations-oral.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160522031233/http://www.drugs.com/monograph/iron-preparations-oral.html |archive-date=22 Mayo 2016 |access-date=8 Enero 2017 |publisher=The American Society of Health-System Pharmacists |language=en}}</ref> Kabilang sa mga karaniwang epekto ang paninigas ng dumi, pananakit ng tiyan, maitim na dumi, at pagtatae. Ang iba pang mga epekto, na maaaring mangyari kapag labis ang paggamit, ay labis na pag-iipon ng bakal sa katawan at pagkalason sa bakal. Kabilang sa mga asin ng bakal na ginagamit bilang suplementong iniinom ang pumarato perroso, glukonato perroso, susinato perroso, at sulpato perroso.<ref name="WHO2008" /> Samantala, kabilang sa mga itinuturok na anyo ang yero dekstrano at yero sakarosa.<ref name="WHO2008" /> Gumagana ang mga ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng bakal na kailangan ng katawan upang makagawa ng mga pulang [[selula]] ng [[dugo]].<ref name="AHFS2017" /> Ginagamit na sa [[medisina]] ang mga tabletang bakal mula pa noong hindi bababa sa 1681, at isang madaling gamiting pormulasyon ang nabuo noong 1832 gamit ang mga katas mula sa atay ng [[manok]], at ang karamihan ay mula sa mga halaman.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=7O9kiqN2q2YC&pg=PA379 |title=Australian Drug Guide |vauthors=Upfal J |date=2006 |publisher=Black Inc. |isbn=978-1-86395-174-6 |pages=378–379 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170918183856/https://books.google.com/books?id=7O9kiqN2q2YC&pg=PA379 |archive-date=18 Setyembre 2017 |url-status=live}}</ref> Ang asing perroso ay kabilang sa Listahan ng Mahahalagang Gamot ng [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]] (''World Health Organization List of Essential Medicines'').<ref name="WHO21st">{{cite book |author-link=World Health Organization |title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019 |vauthors=((World Health Organization)) |publisher=World Health Organization |year=2019 |location=Geneva |language=en |hdl=10665/325771 |id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO |hdl-access=free}}</ref> Ang mga asin ng bakal ay mabibili bilang mga henerikong gamot at maging nang walang reseta.<ref name="Ric2015" /> Bagaman may mabibiling mga pormulasyong may mabagal na paglabas, hindi inirerekomenda ang mga ito.<ref name="BNF69" /> Noong 2021, ang sulpatong perroso ang ika-105 pinakakaraniwang inireresetang gamot sa [[Estados Unidos]], na may mahigit 6 na milyong reseta. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Pagkain]] [[Kategorya:Gamot]] [[Kategorya:Panggagamot]] 3ngqk7zz5qeohhlg2rpemlwwiw60eht 2214509 2214508 2026-07-03T08:35:21Z Jojit fb 38 2214509 wikitext text/x-wiki Ang '''mga suplementong bakal''', na kilala rin bilang '''mga asin ng bakal''' (''iron salts'') at '''mga tabletang bakal''' (''iron pills''), ay iba't ibang pormulasyon ng bakal na ginagamit upang gamutin at maiwasan ang kakulangan sa [[bakal]] (''iron deficiency''), kabilang ang anemya dahil sa kakulangan sa bakal.<ref name="Ric2015">{{cite book |title=Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition |vauthors=Hamilton R |date=2015 |publisher=Jones & Bartlett Learning |isbn=978-1-284-05756-0 |page=217 |language=en}}</ref><ref name="BNF69">{{cite book |title=British National Formulary: BNF 69 |date=2015 |publisher=British Medical Association |isbn=978-0-85711-156-2 |edition=69 |pages=660–664 |language=en}}</ref> Para sa pag-iwas, inirerekomenda lamang ang mga ito sa mga taong may mahinang pagsipsip ng bakal, may mabigat na [[Regla|pagreregla]], [[buntis]], sumasailalim sa hemodiyalisis, o may pagkain na kulang sa bakal.<ref name="BNF69" /><ref name="WHO2008">{{cite book |author-link=World Health Organization |title=WHO Model Formulary 2008 |vauthors=((World Health Organization)) |publisher=World Health Organization |year=2009 |isbn=978-92-4-154765-9 |veditors=Stuart MC, Kouimtzi M, Hill SR |pages=247–250 |language=en |hdl=10665/44053 |hdl-access=free}}</ref> Maaari ring gamitin ang mga ito bilang pang-iwas sa mga sanggol na may mababang timbang sa kapanganakan.<ref name="BNF69" /> Maaaring inumin ang mga ito sa bibig, iturok sa ugat, o iturok sa [[kalamnan]].<ref name="BNF69" /> Bagaman maaaring makita ang mga benepisyo sa loob ng ilang araw, maaari pa ring umabot ng hanggang dalawang buwan bago bumalik sa normal ang antas ng bakal sa katawan.<ref name="AHFS2017">{{cite web |title=Iron Preparations, Oral |url=https://www.drugs.com/monograph/iron-preparations-oral.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160522031233/http://www.drugs.com/monograph/iron-preparations-oral.html |archive-date=22 Mayo 2016 |access-date=8 Enero 2017 |publisher=The American Society of Health-System Pharmacists |language=en}}</ref> Kabilang sa mga karaniwang epekto ang paninigas ng dumi, pananakit ng tiyan, maitim na dumi, at pagtatae. Ang iba pang mga epekto, na maaaring mangyari kapag labis ang paggamit, ay labis na pag-iipon ng bakal sa katawan at pagkalason sa bakal. Kabilang sa mga asin ng bakal na ginagamit bilang suplementong iniinom ang pumarato perroso, glukonato perroso, susinato perroso, at sulpato perroso.<ref name="WHO2008" /> Samantala, kabilang sa mga itinuturok na anyo ang yero dekstrano at yero sakarosa.<ref name="WHO2008" /> Gumagana ang mga ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng bakal na kailangan ng katawan upang makagawa ng mga pulang [[selula]] ng [[dugo]].<ref name="AHFS2017" /> Ginagamit na sa [[medisina]] ang mga tabletang bakal mula pa noong hindi bababa sa 1681, at isang madaling gamiting pormulasyon ang nabuo noong 1832 gamit ang mga katas mula sa atay ng [[manok]], at ang karamihan ay mula sa mga halaman.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=7O9kiqN2q2YC&pg=PA379 |title=Australian Drug Guide |vauthors=Upfal J |date=2006 |publisher=Black Inc. |isbn=978-1-86395-174-6 |pages=378–379 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170918183856/https://books.google.com/books?id=7O9kiqN2q2YC&pg=PA379 |archive-date=18 Setyembre 2017 |url-status=live}}</ref> Ang asing perroso ay kabilang sa Listahan ng Mahahalagang Gamot ng [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]] (''World Health Organization List of Essential Medicines'').<ref name="WHO21st">{{cite book |author-link=World Health Organization |title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019 |vauthors=((World Health Organization)) |publisher=World Health Organization |year=2019 |location=Geneva |language=en |hdl=10665/325771 |id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO |hdl-access=free}}</ref> Ang mga asin ng bakal ay mabibili bilang mga henerikong gamot at maging nang walang reseta.<ref name="Ric2015" /> Bagaman may mabibiling mga pormulasyong may mabagal na paglabas, hindi inirerekomenda ang mga ito.<ref name="BNF69" /> Noong 2021, ang sulpatong perroso ang ika-105 pinakakaraniwang inireresetang gamot sa [[Estados Unidos]], na may mahigit 6 na milyong reseta.<ref>{{cite web |title=The Top 300 of 2021 |url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240115223848/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx |archive-date=15 Enero 2024 |access-date=14 Enero 2024 |website=ClinCalc |language=en}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Pagkain]] [[Kategorya:Gamot]] [[Kategorya:Panggagamot]] 2i79k2eush5cflmvtgz7r51i7tm7f2v 2214510 2214509 2026-07-03T08:36:04Z Jojit fb 38 2214510 wikitext text/x-wiki Ang '''mga suplementong bakal''', na kilala rin bilang '''mga asin ng bakal''' (''iron salts'') at '''mga tabletang bakal''' (''iron pills''), ay iba't ibang pormulasyon ng bakal na ginagamit upang gamutin at maiwasan ang kakulangan sa [[bakal]] (''iron deficiency''), kabilang ang anemya dahil sa kakulangan sa bakal.<ref name="Ric2015">{{cite book |title=Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition |vauthors=Hamilton R |date=2015 |publisher=Jones & Bartlett Learning |isbn=978-1-284-05756-0 |page=217 |language=en}}</ref><ref name="BNF69">{{cite book |title=British National Formulary: BNF 69 |date=2015 |publisher=British Medical Association |isbn=978-0-85711-156-2 |edition=69 |pages=660–664 |language=en}}</ref> Para sa pag-iwas, inirerekomenda lamang ang mga ito sa mga taong may mahinang pagsipsip ng bakal, may mabigat na [[Regla|pagreregla]], [[buntis]], sumasailalim sa hemodiyalisis, o may pagkain na kulang sa bakal.<ref name="BNF69" /><ref name="WHO2008">{{cite book |author-link=World Health Organization |title=WHO Model Formulary 2008 |vauthors=((World Health Organization)) |publisher=World Health Organization |year=2009 |isbn=978-92-4-154765-9 |veditors=Stuart MC, Kouimtzi M, Hill SR |pages=247–250 |language=en |hdl=10665/44053 |hdl-access=free}}</ref> Maaari ring gamitin ang mga ito bilang pang-iwas sa mga sanggol na may mababang timbang sa kapanganakan.<ref name="BNF69" /> Maaaring inumin ang mga ito sa bibig, iturok sa ugat, o iturok sa [[kalamnan]].<ref name="BNF69" /> Bagaman maaaring makita ang mga benepisyo sa loob ng ilang araw, maaari pa ring umabot ng hanggang dalawang buwan bago bumalik sa normal ang antas ng bakal sa katawan.<ref name="AHFS2017">{{cite web |title=Iron Preparations, Oral |url=https://www.drugs.com/monograph/iron-preparations-oral.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160522031233/http://www.drugs.com/monograph/iron-preparations-oral.html |archive-date=22 Mayo 2016 |access-date=8 Enero 2017 |publisher=The American Society of Health-System Pharmacists |language=en}}</ref> Kabilang sa mga karaniwang epekto ang paninigas ng dumi, pananakit ng tiyan, maitim na dumi, at pagtatae. Ang iba pang mga epekto, na maaaring mangyari kapag labis ang paggamit, ay labis na pag-iipon ng bakal sa katawan at pagkalason sa bakal. Kabilang sa mga asin ng bakal na ginagamit bilang suplementong iniinom ang pumarato perroso, glukonato perroso, susinato perroso, at sulpato perroso.<ref name="WHO2008" /> Samantala, kabilang sa mga itinuturok na anyo ang yero dekstrano at yero sakarosa.<ref name="WHO2008" /> Gumagana ang mga ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng bakal na kailangan ng katawan upang makagawa ng mga pulang [[selula]] ng [[dugo]].<ref name="AHFS2017" /> Ginagamit na sa [[medisina]] ang mga tabletang bakal mula pa noong hindi bababa sa 1681, at isang madaling gamiting pormulasyon ang nabuo noong 1832 gamit ang mga katas mula sa atay ng [[manok]], at ang karamihan ay mula sa mga halaman.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=7O9kiqN2q2YC&pg=PA379 |title=Australian Drug Guide |vauthors=Upfal J |date=2006 |publisher=Black Inc. |isbn=978-1-86395-174-6 |pages=378–379 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170918183856/https://books.google.com/books?id=7O9kiqN2q2YC&pg=PA379 |archive-date=18 Setyembre 2017 |url-status=live}}</ref> Ang asing perroso ay kabilang sa Listahan ng Mahahalagang Gamot ng [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]] (''World Health Organization List of Essential Medicines'').<ref name="WHO21st">{{cite book |author-link=World Health Organization |title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019 |vauthors=((World Health Organization)) |publisher=World Health Organization |year=2019 |location=Geneva |language=en |hdl=10665/325771 |id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO |hdl-access=free}}</ref> Ang mga asin ng bakal ay mabibili bilang mga henerikong gamot at maging nang walang reseta.<ref name="Ric2015" /> Bagaman may mabibiling mga pormulasyong may mabagal na paglabas, hindi inirerekomenda ang mga ito.<ref name="BNF69" /> Noong 2021, ang sulpatong perroso ang ika-105 pinakakaraniwang inireresetang gamot sa [[Estados Unidos]], na may mahigit 6 na milyong reseta.<ref>{{cite web |title=The Top 300 of 2021 |url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240115223848/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx |archive-date=15 Enero 2024 |access-date=14 Enero 2024 |website=ClinCalc |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Ferrous Sulfate - Drug Usage Statistics |url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/FerrousSulfate |access-date=14 Enero 2024 |website=ClinCalc |language=en}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Pagkain]] [[Kategorya:Gamot]] [[Kategorya:Panggagamot]] lpc2rrf09tbeok9ozjvg4ysydtxokan 0 64895 2214446 306424 2026-07-03T08:05:31Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214446 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 71170 2214146 1737614 2026-07-02T13:45:50Z Jojit fb 38 Ikinakarga sa [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila]] 2214146 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila]] 33xd3dd4dq0gnviygzdj0h04mvdvry5 0 71171 2214147 435680 2026-07-02T13:47:21Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila ng 2008]] to [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila]] 2214147 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila]] 33xd3dd4dq0gnviygzdj0h04mvdvry5 0 73762 2214390 2197872 2026-07-03T06:09:14Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214390 wikitext text/x-wiki Ang '''punong ministro''' ang pinakamataas na ministro sa [[gabinete]] ng sangay ng [[tagapagpaganap]] ng [[pamahalaan]] sa sistemang parlamentaryo o batasan. Ang posisyon ay kalimitan, subalit hindi limitado, sa isang [[politiko]]. Sa maraming sistema ang punong ministro ang namimili at maaaring magtanggal sa ibang miyembro ng kabinite, at magtalaga ng mga miyembro sa mga posisyon sa pamahalaan. Siya ang karaniwang kasapi na nangunguna sa mga pulong at ang tumatayong tangapangulo ng gabinite. Samantalang sa ibang sistema lalo na sa sistemang semipresidensiyal ng pamahalaan, ang punong ministro ang opisyal na namamahala sa serbisyong sibil at nagpapatupad sa mga direktiba ng [[Pangulo]]. Sa ganitong sistemang nakabatay sa sistemang Westminster, ang punong ministro ang nangunguna at ang mismong tumatayong pinuno ng pamahalaan at pinuno ng sangay ng ehekutibo. Sa ganoong sistema, ang pinuno ng estado o ang kinatawan ng pinuno ng estado (hal. ang Monarko, Pangulo, o Gobernador-Heneral), kahit pa opisyal na pinuno ng sangay ng tagapagpaganap, sa katotohanan ay humahawak ng posisyong seremonyal. Ang Punong Ministro ay kalimitan, subalit hindi palagi, kasapi ng parlamento o batasan at inaasahan kasama ng iba pang mga ministro na tiyakin ang pagpasa ng mga batas sa pamamagitan ng [[lehislatura]]. Sa ibang monarkiya ang monarko ay maaari ring gumamit ng mga kapangyarihang tagapagpaganap na binibigay sa korona ayon sa saligang batas nito at maaaring ipatupad na hindi na nangangailangan ng pagsang-ayon ng parlamento. ==Kasaysayan== Samantalang ang modernong opisina ng Punong Ministro ay lumago sa [[Nagkakaisang Kaharian]] ang unang paggamit dito bilang ay ang pagtawag dito ni [[kardinal]], kung saan, noong 1625 ay itinalaga siya bilang pinuno ng konsehong royal bilang punong ministro ng Pransiya. Si [[Luis XIV ng Pransiya|Luis XIV]] at ang mga sumunod sa kanyang hanay ay iniwasan itong gawing bansag sa kanilang mga ministro. Ang bansag na Punong Ministro na alam natin sa ngayon ay mauugat noong ika-18 siglo sa Nagkakaisang Kaharian. Simula pa noong midyebal na panahon ang [[hari]] ng Inglatera at Nagkakaisang Kaharian ay mayroong mga ministro na pinagkakatiwalaan nila at itinuturing bilang pinuno ng pamahalaan. Ang kapangyarihan ng mga ministro ay nakasalalay sa personal na kagustuhan ng monarko. Kahit na kasama sa mga dapat na rekisito ang kakayahang mamahala ng parlamento hindi sila nakadepende sa mayorya ng parlamento para sa kanilang kapangyarihan. ==Titulo== Maraming iba't-ibang termino ang ginagamit para sa mga punong ministro. Sa [[Alemanya]] at [[Austria]] ang punong ministro ay tinatawag na [[kansilyer]] (''chancellor'') samantalang ang punong ministro ng Irlanda ay tinatawag na {{lang|ga|An [[Taoiseach]]}}. Ang punong ministro ay hindi opisyal na titulo nang humahawak ng opisina. Ang Punong Ministro ng Irlanda ay [[pangulo]] ng pamahalaan at sa mga [[Briton]] ang [[First Lord of the Treasury]]. Ang ilan pa sa mga kilalang paraan ay [[Pangulo ng Konseho ng mga Ministo]] (halimbawa sa [[Italya]], {{lang|it|Presidente del Consiglio dei Ministri}}), [[Pangulo ng Konsehong Tagapagpaganap]], o [[Ministro-Pangulo]]. Sa mga bansang Eskandinabo ang punong ministro ay tinatawag na ''statsminister'' sa wikang bernakular (literal na "ministro ng estado"). Sa [[Nagkakaisang Kaharian]] kung saan ang uri ng pamahalaan ay pasa-pasa, ang mga pinuno ng pamahalaan ng mga Eskoses, Hilagang Irlandes at Gales ay tinatawag na Unang Ministro. Sa [[Pakistan]], ang punong ministro ay tinatawag na "Wazir-e-Azam", na nangangahulugang "Grand Vizier". ==Paglalarawan ng tungkulin== Si [[Wilfried Martens]], na nagsilbi bilang Punong Ministro ng Belhika, ay inilarawan ang kanyang mga tungkulin bilang ang mga sumusunod: :Una sa lahat ang Punong Ministro ay dapat makinig palagi, at kapag nagkaroon ng malalim na hindi pagkakasundo , dapat siyang magbigay ng solusyon sa usapin. Maraming paraan para gawin ito. Minsan kapag may diskusyon, itinatala ko ang mga elemento ng suliranin at umiisip ako ng mga suhestiyon na maaaring ihapag sa gabinete, ang Kalihim ay nagtatala. Ang mga ministro naman ay hinahangad na palitan ang mga pag-antala at mga pagkahinto. Ang Punong Ministro ay maaari ding gumawa ng suhestiyon na magbibigay ng sapat na espasyo para sa mga susog para mapanatili ang usapan sa tamang landasin. Kapag kailangan ng solusyon para maabot ang consensu, maaarin niyang utusan ang isa o dalawang ministro para sumali o umayaw.<ref>Wilfried Martens, quoted in [[ibid]].</ref> ==Talaan ng mga Punong Ministro== Ang mga sumusunod ay talaan ng mga kasalukuyang punong ministro at ang mga impormasyon ukol sa mga tala. [[Image:Anthony Albanese, Australian Labor MP in 2005.jpg|150px|thumb|[[Anthony Albanese]], ang kasalukuyang Punong Ministro ng Australia]] [[Image:李强 Li Qiang 20230313 01.jpg|150px|thumb|[[Li Qiang]], ang kasalukuyang Premier ng People's Republic of China]] [[Image:EPP Zagreb Congress in Croatia, 20-21 November 2019 (49099472986) (cropped3).jpg|150px|thumb|[[Kyriakos Mitsotakis]], ang kasalukuyang Punong Ministro ng Greece]] [[Image:PM Modi Portrait(cropped).jpg|150px|thumb|[[Narendra Modi]], ang kasalukuyang Punong Ministro ng India]] [[Image:Giorgia Meloni Quirinale 2019 (cropped).jpg|150px|thumb|[[Giorgia Meloni]], ang kasalukuyang Punong Ministro ng Italya]] [[Image:Anwar Ibrahim 09012023 (cropped).jpg|150px|thumb|[[Anwar Ibrahim]], ang kasalukuyang Punong Ministro ng Malaysia]] [[Image:Chris Hipkins in 2018 at NZEI Te Riu Roa strike rally.jpeg|150px|thumb|[[Chris Hipkins]], ang kasalukuyang Punong Ministro ng New Zealand]] [[Image:Ilham Aliyev met with caretaker Prime Minister of Pakistan in Tashkent (1) (cropped).jpg|150px|thumb|[[Anwaar-ul-Haq Kakar]], ang kasalukuyang Tagapangalang Punong Ministro ng Pakistan]] [[File:António Costa em 2017.jpg|150px|thumb|[[António Costa]], ang kasalukuyang Punong Ministro ng Portugal]] [[Image:Mikhail Mishustin (2020-07-09).jpg|150px|thumb|[[Mikhail Mishustin]], ang kasalukuyang Punong Ministro ng Russia]] [[File:Fumio Kishida and Ana Brnabić before the funeral of Shinzo Abe (1) (cropped 1).jpg|150px|thumb|[[Ana Brnabić]], ang kasalukuyang Punong Ministro ng Serbia]] [[Image:Pedro Sánchez in 2020.jpg|150px|thumb|[[Pedro Sánchez]], ang kasalukuyang Punong Ministro ng Spain]] [[Image:Chancellor Rishi Sunak (cropped).jpg|150px|thumb|[[Rishi Sunak]], ang kasalukuyang Punong Ministro ng United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland]] {| class="wikitable sortable" |- !align=center|Pamahalaan !align=center|Simula ng Tala !align=center nowrap|Ipinapakita ang<br>partido? !align=center nowrap|Termino ibinigay ng<br>taon o petsa? !align=center nowrap|Kasalukuyan |- |[[Prime Minister of Abkhazia|Abkhazia]]||1995||-||dates||[[Alexander Ankvab]] |- |[[Prime Minister of Afghanistan|Afghanistan]]||1927||-||years||[[Hasan Akhund]] (acting) |- |[[Prime Minister of Albania|Albania]]||1912||-||years||[[Edi Rama]] |- |[[Prime Minister of Algeria|Algeria]]||1962||yes||years||[[Nadir Larbaoui]] |- |[[Head of Government of Andorra|Andorra]]||1982||-||years||[[Xavier Espot Zamora]] |- |[[Prime Minister of Angola|Angola]]||1975||-||dates||(Post abolished) |- |[[Chief Minister of Anguilla|Anguilla]]||1976||yes||dates||[[Ellis Webster]] |- |[[Prime Minister of Antigua and Barbuda|Antigua and Barbuda]]||1981||-||years||[[Gaston Browne]] |- |[[Chief of the Cabinet of Ministers|Argentina]]{{notetag|[[Chief of the Cabinet of Ministers]]}}||1993||yes||dates||[[Nicolás Posse]] |- |[[Prime Minister of Armenia|Armenia]]||1918||yes||dates||[[Nikol Pashinyan]] |- |[[Prime Minister of Artsakh|Artsakh]]||1992||no||dates||(Post abolished) |- |[[Prime Minister of Aruba|Aruba]]||1986||-||dates||[[Evelyn Wever-Croes]] |- |[[Prime Minister of Australia|Australia]] ([[List of prime ministers of Australia|List]])||1901||yes||dates||[[Anthony Albanese]] |- |[[Chancellor of Austria|Austria]]||1918||yes||years||[[Karl Nehammer]] |- |[[Prime Minister of Azerbaijan|Azerbaijan]]||1918||yes||dates||[[Ali Asadov]] |- |[[Prime Minister of the Bahamas|Bahamas]]||1967||-||dates||[[Philip Davis (Bahamian politician)|Philip Davis]] |- |[[Prime Minister of Bahrain|Bahrain]]||1970||-||years||[[Salman, Crown Prince of Bahrain|Crown Prince Salman]] |- |[[Prime Minister of Bangladesh|Bangladesh]] ([[List of prime ministers of Bangladesh|List]])||1971||yes||dates||[[Sheikh Hasina]] |- |[[Prime Minister of Barbados|Barbados]] ([[List of prime ministers of Barbados|List]])||1953||yes||dates||[[Mia Mottley]] |- |[[Prime Minister of Belarus|Belarus]]||1919||-||dates||[[Roman Golovchenko]] |- |[[Prime Minister of Belgium|Belgium]] ([[List of prime ministers of Belgium|List]])||1831||yes||dates||[[Alexander De Croo]] |- |[[Prime Minister of Belize|Belize]]||1973||yes||years||[[Johnny Briceño]] |- |[[Heads of government of Benin|Benin]]||1957||yes||dates||(Post abolished) |- |[[List of Premiers of Bermuda|Bermuda]]||1968||yes||dates||[[Edward David Burt]] |- |[[List of Prime Ministers of Bhutan|Bhutan]]||1952||-||dates||[[Lotay Tshering]] |- |[[Chairman of the Council of Ministers of Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]]||1945||-||dates||[[Borjana Krišto]] |- |[[Heads of government of Botswana|Botswana]]||1965||yes||dates||(Post abolished) |- |[[Prime Ministers of Brazil|Brazil]]||1847||yes||dates||(Post abolished) |- |[[Heads of government of the British Virgin Islands|British Virgin Islands]]||1967||yes||dates||[[Natalio Wheatley]] |- |[[Prime Minister of Brunei|Brunei]]||1984||no||dates||[[Hassanal Bolkiah|Sultan Hassanal Bolkiah]] |- |[[List of Prime Ministers of Bulgaria|Bulgaria]]||1879||yes||dates||[[Nikolai Denkov]] |- |[[Prime Minister of Burkina Faso|Burkina Faso]]||1971||-||dates||[[Apollinaire J. Kyélem de Tambèla|Apollinaire de Tambèla]] |- |[[Heads of government of Burundi|Burundi]]||1961||yes||dates||(Post abolished) |- |[[List of Prime Ministers of Cambodia|Cambodia]]||1945||-||years||[[Hun Manet]] |- |[[Prime Minister of Cameroon|Cameroon]]||1960||-||dates||[[Joseph Ngute]] |- |[[Prime Minister of Canada|Canada]] ([[List of prime ministers of Canada|List]])||1867||yes||dates||[[Justin Trudeau]] |- |[[Prime Minister of Cape Verde|Cape Verde]]||1975||yes||dates||[[Ulisses Correia e Silva]] |- |[[Premier of the Cayman Islands|Cayman Islands]]||1992||yes||dates||[[Julianna O'Connor-Connolly]] |- |[[Prime Minister of the Central African Republic|Central African Republic]]||1958||-||dates||[[Félix Moloua]] |- |[[Prime Minister of Chad|Chad]]||1978||-||dates||[[Succès Masra]] |- |[[Premier of the People's Republic of China|People's Republic of China]] ([[List of premiers of the People's Republic of China|List]])||1949||-||dates||[[Li Qiang]] |- |[[Heads of government of the Comoros|Comoros]]||1957||yes||dates||(Post abolished) |- |[[Heads of government of the Republic of the Congo|Congo (Brazzaville)]]||1957||yes||dates||[[Anatole Collinet Makosso]] |- |[[Prime Minister of the Democratic Republic of the Congo|Congo (Kinshasa)]] ([[List of prime ministers of the Democratic Republic of the Congo|List]])||1960||yes||dates||[[Sama Lukonde|Jean-Michel Sama Lukonde]] |- |[[Prime Minister of the Cook Islands|Cook Islands]]||1965||yes||dates||[[Mark Brown (Cook Islands)|Mark Brown]] |- |[[List of heads of government of Ivory Coast|Côte d'Ivoire (Ivory Coast)]]||1957||yes||dates||[[Robert Beugré Mambé]] |- |[[Prime ministers of Croatia|Croatia]]||1939||-||dates||[[Andrej Plenković]] |- |[[List of prime ministers of Cuba|Cuba]]||1940||-||dates||[[Manuel Marrero Cruz]] |- |[[Prime Minister of Curaçao|Curaçao]]||2010||-||dates||[[Gilmar Pisas]] |- |[[List of prime ministers of Northern Cyprus|Northern Cyprus]]||1983||yes||dates||[[Ünal Üstel]] |- |[[Prime Minister of the Czech Republic|Czech Republic]] ([[List of prime ministers of the Czech Republic|List]]) ||1993||-||years||[[Petr Fiala]] |- |[[Prime Minister of Denmark|Denmark]] ([[List of prime ministers of Denmark|List]])||1848||-||years||[[Mette Frederiksen]] |- |[[List of prime ministers of Djibouti|Djibouti]]||1977||-||dates||[[Abdoulkader Kamil Mohamed]] |- |[[Prime Minister of Dominica|Dominica]]||1960||-||dates||[[Roosevelt Skerrit]] |- |[[Prime Minister of East Timor|East Timor]]||2002||yes||dates||[[Xanana Gusmão]] |- |[[Prime Minister of Egypt|Egypt]] ([[List of prime ministers of Egypt|List]])||1878||-||years||[[Moustafa Madbouly]] |- |[[List of prime ministers of Equatorial Guinea|Equatorial Guinea]]||1963||-||dates||[[Manuela Roka Botey]] |- |[[Prime Minister of Estonia|Estonia]]||1918||-||dates||[[Kaja Kallas]] |- |[[Heads of government of Ethiopia|Ethiopia]]||1942||yes||dates||[[Abiy Ahmed]] |- |[[Prime Minister of the Faroe Islands|Faroe Islands]]||1946||-||years||[[Aksel V. Johannesen]] |- |[[Prime Minister of Fiji|Fiji]]||1966||-||dates||[[Sitiveni Rabuka]] |- |[[Prime Minister of Finland|Finland]] ([[List of prime ministers of Finland|List]])||1917||yes||years||[[Petteri Orpo]] |- |[[Prime Minister of France|France]] ([[List of prime ministers of France|List]])||1589||-||years||[[Gabriel Attal]] |- |[[Heads of government of Gabon|Gabon]]||1957||yes||dates||[[Raymond Ndong Sima]] |- |[[Heads of government of The Gambia|The Gambia]]||1961||-||dates||(Post abolished) |- |[[Prime Minister of Georgia|Georgia]]||1918||yes||dates||[[Irakli Garibashvili]] |- |[[Chancellor of Germany|Germany]] ([[List of chancellors of Germany|List]])||1871/1949||yes||dates||[[Olaf Scholz]] |- |[[Prime Minister of Ghana|Ghana]]||1957||-||dates||(Post abolished) |- |[[Chief Minister of Gibraltar|Gibraltar]]||1964||yes||dates||[[Fabian Picardo]] |- |[[Prime Minister of Greece|Greece]] ([[List of prime ministers of Greece|List]])||1833||-||dates||[[Kyriakos Mitsotakis]] |- |[[List of prime ministers of Greenland|Greenland]]||1979||-||years||[[Múte Bourup Egede]] |- |[[List of prime ministers of Grenada|Grenada]]||1954||-||years||[[Dickon Mitchell]] |- |[[President of the Policy and Resources Committee of Guernsey|Guernsey]]||2007||-||dates||[[Lyndon Trott]] |- |[[Prime Minister of Guinea|Guinea]]||1972||-||dates||[[Bernard Goumou]] |- |[[Heads of government of Guinea-Bissau|Guinea-Bissau]]||1973||-||dates||[[Rui Duarte de Barros]] |- |[[List of prime ministers of Guyana|Guyana]]||1953||-||dates||[[Mark Phillips (Guyana)|Mark Phillips]] |- |[[List of prime ministers of Haiti|Haiti]]||1988||-||dates||[[Ariel Henry]] |- |[[Prime Minister of Hungary|Hungary]] ([[List of prime ministers of Hungary|List]]) ||1848||-||dates||[[Viktor Orbán]] |- |[[Prime Minister of Iceland|Iceland]]||1904||-||dates||[[Katrín Jakobsdóttir]] |- |[[Prime Minister of India|India]] ([[List of prime ministers of India|List]]) ||1947||yes||dates||[[Narendra Modi]] |- |[[List of prime ministers of Indonesia|Indonesia]]||1945||yes||dates||(Post abolished) |- |[[Prime Minister of Iran|Iran]] ([[List of Prime Ministers of Iran|List]]) ||1624||-||years||(Post abolished) |- |[[List of prime ministers of Iraq|Iraq]]||1920||-||years||[[Mohammed Shia' Al Sudani|Mohammed Al-Sudani]] |- |[[Taoiseach|Ireland]]||1937||yes||dates||[[Leo Varadkar]] |- |[[Prime Minister of Israel|Israel]] ([[List of prime ministers of Israel|List]])||1948||-||years||[[Benjamin Netanyahu]] |- |[[Prime Minister of Italy|Italy]] ([[List of prime ministers of Italy|List]])||1861||-||years||[[Giorgia Meloni]] |- |[[Prime Minister of Jamaica|Jamaica]]||1959||-||years||[[Andrew Holness]] |- |[[Prime Minister of Japan|Japan]] ([[List of prime ministers of Japan|List]])||1885||-||dates||[[Fumio Kishida]] |- |[[Chief Minister of Jersey|Jersey]]||2005||-||dates||[[John Le Fondré]] |- |[[Prime Minister of Jordan|Jordan]]||1944||-||dates||[[Bisher Al-Khasawneh]] |- |[[Prime Minister of Kazakhstan|Kazakhstan]]||1920||-||years||[[Alihan Smaiylov]] |- |[[Prime Minister of Kenya|Kenya]]||1963||-||dates||(Post abolished) |- |[[List of premiers of North Korea|North Korea]]||1948||-||years||[[Kim Tok-hun]] |- |[[Prime Minister of South Korea|South Korea]] ([[List of prime ministers of South Korea|List]])||1948||-||years||[[Han Duck-soo]] |- |[[Prime Minister of Kosovo|Kosovo]]||1945||yes||dates||[[Albin Kurti]] |- |[[List of prime ministers of Kuwait|Kuwait]]||1962||yes||dates||[[Mohammad Sabah Al-Salem Al-Sabah|Sheikh Mohammad Sabah Al-Salem Al-Sabah]] |- |[[Prime Minister of Kyrgyzstan|Kyrgyzstan]]||1924||-||dates||[[Akylbek Japarov]] |- |[[Prime Minister of Laos|Laos]]||1941||-||years||[[Sonexay Siphandone]] |- |[[Prime Minister of Latvia|Latvia]]||1918||yes||dates||[[Evika Siliņa]] |- |[[List of prime ministers of Lebanon|Lebanon]]||1926||-||dates||[[Najib Mikati]] |- |[[Heads of government of Lesotho|Lesotho]]||1965||yes||dates||[[Sam Matekane]] |- |[[List of heads of government of Libya|Libya]]||1951||-||dates||[[Abdul Hamid Dbeibeh]] |- |[[List of heads of government of Liechtenstein|Liechtenstein]]||1921||yes||dates||[[Daniel Risch]] |- |[[Prime Minister of Lithuania|Lithuania]]||1918||yes||dates||[[Ingrida Šimonytė]] |- |[[List of Prime Ministers of Luxembourg|Luxembourg]]||1959||-||years||[[Luc Frieden]] |- |[[Heads of government of Madagascar|Madagascar]]||1833||-||dates||[[Christian Ntsay]] |- |[[Heads of government of Malawi|Malawi]]||1963||yes||dates||(Post abolished) |- |[[Prime Minister of Malaysia|Malaysia]]||1957||yes||years||[[Anwar Ibrahim]] |- |[[Heads of government of Mali|Mali]]||1957||yes||dates||[[Choguel Kokalla Maïga]] (interim) |- |[[Prime Minister of Malta|Malta]]||1921||yes||years||[[Robert Abela]] |- |[[Chief Minister of the Isle of Man|Isle of Man]]||1986||-||years||[[Alfred Cannan]] |- |[[Heads of government of Mauritania|Mauritania]]||1957||yes||dates||[[Mohamed Ould Bilal]] |- |[[List of prime ministers of Mauritius|Mauritius]]||1961||yes||dates||[[Pravind Jugnauth]] |- |[[List of prime ministers of Moldova|Moldova]]||1990||-||dates||[[Dorin Recean]] |- |[[Minister of State (Monaco)|Monaco]]||1911||n/a||dates||[[Pierre Dartout]] |- |[[Prime Minister of Mongolia|Mongolia]]||1912||yes||dates||[[Luvsannamsrain Oyun-Erdene]] |- |[[Prime Minister of Montenegro|Montenegro]]||1879||yes||dates||[[Milojko Spajić]] |- |[[Chief Minister of Montserrat|Montserrat]]||1960||yes||dates||[[Easton Taylor-Farrell]] |- |[[Prime Minister of Morocco|Morocco]]||1955||yes||years||[[Aziz Akhannouch]] |- |[[Heads of government of Mozambique|Mozambique]]||1974||yes||dates||[[Adriano Maleiane]] |- |[[Prime Minister of Burma|Myanmar (Burma)]]||1948||yes||dates||[[Min Aung Hlaing]] |- |[[Prime Minister of Namibia|Namibia]]||1990||yes||dates||[[Saara Kuugongelwa]] |- |[[List of prime ministers of Nepal|Nepal]]||1803||yes||dates||[[Pushpa Kamal Dahal]] |- |[[Prime Minister of the Netherlands|Netherlands]] ([[List of prime ministers of the Netherlands|List]])||1848||yes||dates||[[Mark Rutte]] |- |[[Prime Minister of New Zealand|New Zealand]] ([[List of prime ministers of New Zealand|List]])||1856||yes||dates||[[Christopher Luxon]] |- |[[Premier of Newfoundland and Labrador|Newfoundland and Labrador]] ([[List of premiers of Newfoundland and Labrador|List]]) ||1855||yes||dates||[[Andrew Furey]] |- |[[Heads of government of Niger|Niger]]||1958||yes||dates||[[Ali Lamine Zeine]] |- |[[President of Nigeria|Nigeria]]||1960||yes||dates||(Post abolished) |- |[[Premier of Niue|Niue]]||1974||-||dates||Sir [[Dalton Tagelagi]] |- |[[Heads of government of Norfolk Island|Norfolk Island]]||1896||2015||dates||(Post abolished) |- |[[Prime Minister of North Macedonia|North Macedonia]]||1943||yes||dates||[[Dimitar Kovačevski]] |- |[[List of Norwegian Prime Ministers|Norway]]||1814||yes||years||[[Jonas Gahr Støre]] |- |[[Prime Minister of Pakistan|Pakistan]] ([[List of prime ministers of Pakistan|List]])||1947||yes||dates||[[Anwaar ul Haq Kakar]] |- |[[Prime Minister of the State of Palestine|Palestine]]||2003||yes||dates||[[Mohammad Shtayyeh]] |- |[[List of prime ministers of Papua New Guinea|Papua New Guinea]]||1975||yes||years||[[James Marape]] |- |[[List of prime ministers of Peru|Peru]]||1975||-||dates||[[Alberto Otárola]] |- |[[Prime Minister of the Philippines|Philippines]]||1899||yes||dates||(Post abolished) |- |[[Prime Minister of Poland|Poland]] ([[List of prime ministers of Poland|List]])||1918||-||dates||[[Donald Tusk]] |- |[[Prime Minister of Portugal|Portugal]] ([[List of prime ministers of Portugal|List]])||1834||yes||dates||[[António Costa]] |- |[[List of prime ministers of Qatar|Qatar]]||1970||-||dates||[[Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al Thani|Sheikh Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al Thani]] |- |[[Prime Minister of Romania|Romania]] ([[List of prime ministers of Romania|List]])||1862||-||years||[[Marcel Ciolacu]] |- |[[Prime Minister of Russia|Russia]] ([[List of heads of government of Russia|List]])||1864/1905||yes||dates||[[Mikhail Mishustin]] |- |[[Prime Minister of Rwanda|Rwanda]]||1960||yes||dates||[[Édouard Ngirente]] |- |[[List of Prime Ministers of Saint Kitts and Nevis|Saint Kitts and Nevis]]||1960||-||dates||[[Terrance Drew]] |- |[[List of Prime Ministers of Saint Lucia|Saint Lucia]]||1960||-||dates||[[Philip Pierre]] |- |[[List of Prime Ministers of Saint Vincent and the Grenadines|Saint Vincent and the Grenadines]]||1956||-||dates||[[Ralph Gonsalves]] |- |[[Prime Minister of Samoa|Samoa]]||1875||yes||dates||[[Fiamē Naomi Mataʻafa]] |- |[[Prime Minister of São Tomé and Principe|São Tomé and Principe]]||1974||yes||dates||[[Patrice Trovoada]] |- |[[Prime Minister of Saudi Arabia|Saudi Arabia]]||1953||no||dates||[[Mohammad bin Salman]] |- |[[Prime Minister of Senegal|Senegal]]||1957||yes||dates||[[Amadou Ba (politician, born 1961)|Amadou Ba]] |- |[[Prime Minister of Serbia|Serbia]]||1805||yes||years||[[Ana Brnabić]] |- |[[Prime Minister of Seychelles|Seychelles]]||1970||yes||years||(Post abolished) |- |[[List of heads of government of Sierra Leone|Sierra Leone]]||1954||yes||dates||[[David Moinina Sengeh]] |- |[[Prime Minister of Singapore|Singapore]]||1959||-||dates||[[Lee Hsien Loong]] |- |[[Prime Minister of Sint Maarten|Sint Maarten]]||2010||-||dates||[[Silveria Jacobs]] |- |[[Prime Minister of Slovakia|Slovakia]] ([[List of prime ministers of Slovakia|List]])||1993||-||dates||[[Robert Fico]] |- |[[Prime Minister of Slovenia|Slovenia]]||1943||yes||years||[[Robert Golob]] |- |[[Prime Minister of the Solomon Islands|Solomon Islands]]||1949||yes||dates||[[Manasseh Sogavare]] |- |[[Prime Minister of Somalia|Somalia]]||1949||yes||dates||[[Hamza Abdi Barre]] |- |[[Prime Minister of South Africa|South Africa]]||1910||-||dates||(Post abolished) |- |[[Prime Minister of South Ossetia|South Ossetia]]||1991||-||dates||[[Konstantin Dzhussoev]] |- |[[Prime Minister of Spain|Spain]] ([[List of prime ministers of Spain|List]])||1705||yes||years||[[Pedro Sánchez (politician)|Pedro Sánchez]] |- |[[Prime Minister of Sri Lanka|Sri Lanka]] ([[List of Sri Lankan Prime Ministers|List]])||1948||-||dates||[[Dinesh Gunawardena]] |- |[[Prime Minister of Sudan|Sudan]]||1952||yes||dates||[[Osman Hussein (politician)|Osman Hussein]] |- |[[List of Prime Ministers of Suriname|Suriname]]||1949||yes||dates||(Post abolished) |- |[[Heads of government of Swaziland|Swaziland]]||1967||-||years||[[Russell Dlamini]] |- |[[Prime Minister of Sweden|Sweden]] ([[List of prime ministers of Sweden|List]])||1876||yes||years||[[Ulf Kristersson]] |- |[[List of prime ministers of Syria|Syria]]||1920||-||dates||[[Hussein Arnous]] |- |[[Premier of the Republic of China|Taiwan (Republic of China)]] ([[List of premiers of the Republic of China|List]])||1912||-||dates||[[Chen Chien-jen]] |- |[[List of prime ministers of Tajikistan|Tajikistan]]||1924||-||dates||[[Kokhir Rasulzoda]] |- |[[List of prime ministers of Tanzania|Tanzania]]||1960||yes||dates||[[Kassim Majaliwa]] |- |[[Prime Minister of Thailand|Thailand]] ([[List of Prime Ministers of Thailand|List]])||1932||yes||dates||[[Srettha Thavisin]] |- |[[Heads of government of Togo|Togo]]||1956||yes||dates||[[Victoire Tomegah Dogbé]] |- |[[Heads of government of Tokelau|Tokelau]]||1992||-||dates||[[Kerisiano Kalolo]] |- |[[Prime Minister of Tonga|Tonga]]||1876||-||years||[[Siaosi Sovaleni]] |- |[[Prime Minister of Transnistria|Transnistria]]||2012||yes||dates||[[Aleksandr Rosenberg (politician)|Aleksandr Rosenberg]] |- |[[List of Prime Ministers of Trinidad and Tobago|Trinidad and Tobago]]||1956||-||dates||[[Keith Rowley]] |- |[[Prime Minister of Tunisia|Tunisia]]||1969||-||dates||[[Ahmed Hachani]] |- |[[Prime Minister of Turkey|Turkey]] ([[List of prime ministers of Turkey|List]])||1920||yes||dates||(Post abolished) |- |[[Prime Minister of Turkmenistan|Turkmenistan]]||1924||-||dates||(Post abolished) |- |[[Premier of the Turks and Caicos Islands|Turks and Caicos Islands]]||1976||yes||dates||[[Washington Misick]] |- |[[Prime Minister of Tuvalu|Tuvalu]]||1975||n/a||dates||[[Kausea Natano]] |- |[[Prime Minister of Uganda|Uganda]]||1961||yes||dates||[[Ruhakana Rugunda]] |- |[[Prime Minister of Ukraine|Ukraine]] ([[List of prime ministers of Ukraine|List]])||1917||-||dates||[[Denys Shmyhal]] |- |[[List of Prime Ministers of the United Arab Emirates|United Arab Emirates]]||1971||-||years||[[Mohammed bin Rashid Al Maktoum|Sheikh Mohammed bin Rashid Al Maktoum]] |- |[[Prime Minister of the United Kingdom|United Kingdom]] ([[List of prime ministers of the United Kingdom|List]])||1721||yes||dates|| [[Rishi Sunak]] |- |[[National Council of Government (Uruguay)#History|Uruguay]] ||No List (post established 1919)||-||-||(Post abolished) |- |[[Prime Minister of Uzbekistan|Uzbekistan]]||1924||-||dates||[[Abdulla Aripov]] |- |[[Prime Minister of Vanuatu|Vanuatu]]||1980||yes||dates||[[Charlot Salwai]] |- |[[Cardinal Secretary of State|Vatican]]||1644||-||years||[[Pietro Parolin|Cardinal Pietro Parolin]] |- |[[Prime Minister of Vietnam|Vietnam]]||1976||yes||dates||[[Phạm Minh Chính]] |- |[[Prime Minister of Yemen|Yemen]]||1990||yes||years||[[Maeen Abdulmalik Saeed]] |- |[[Prime Minister of the Sahrawi Arab Democratic Republic|Western Sahara]]||1976||no||years||[[Mohamed Wali Akeik]] |- |[[Prime Minister of Zambia|Zambia]]||1964||yes||dates||(Post abolished) |- |[[Prime Minister of Zimbabwe|Zimbabwe]]||1923||-||dates||(Post abolished) |} ==Mga Tala== {{reflist|2}} ==Tingnan din== *[[Chancellor]] *[[List of democracy and elections-related topics]] *[[Pangulo]] *[[Monarch]] *[[Gobernador-Heneral]] *[[Pinuno ng Estado]] *[[Talaan ng mga Pinuno ng Bansa]] *[[Heads of state timeline]] *[[Punong Ministro ng Estados Unidos]] (pejorative or unofficial term) ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.keshilliministrave.al/ Websayt ng Punong Ministro ng Albania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120113082041/http://www.keshilliministrave.al/ |date=2012-01-13 }} *[http://www.pm.gov.au/ Websayt ng Punong Ministro ng Australia] *[http://www.primeminister.gov.bb/ Websayt ng Punong Ministro ng Barbados] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080316052106/http://www.primeminister.gov.bb/ |date=2008-03-16 }} *[http://www.premier.fgov.be/ Websayt ng Punong Ministro ng Belgium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071209234458/http://premier.fgov.be/ |date=2007-12-09 }} *[http://www.vijeceministara.gov.ba/ Websayt ng Punong Ministro ng Bosnia & Herzegovina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061004031744/http://vijeceministara.gov.ba/ |date=2006-10-04 }} *[http://pm.gc.ca/ Websayt ng Punong Ministro ng Canada] *[http://www.vlada.hr/ Websayt ng Punong Ministro ng Croatia] *[http://www.premier-ministre.gouv.fr/en/ Websayt ng Punong Ministro ng France] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615024507/http://www.premier-ministre.gouv.fr/en/ |date=2006-06-15 }} *[http://www.government.gov.ge/ Websayt ng Punong Ministro ng Georgia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071025095755/http://government.gov.ge/ |date=2007-10-25 }} *[http://www.bundeskanzlerin.de/Webs/BK/EN/Homepage/home.html Websayt ng Federal Tsanselor ng Germany] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121014034607/http://www.bundeskanzlerin.de/Webs/BK/En/Homepage/home.html |date=2012-10-14 }} *[http://www.primeminister.gr/gr/ Websayt ng Punong Ministro ng the Hellenic Republic (Greece)] *[http://www.meh.hu/english Websayt ng Punong Ministro ng Hungary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060616002524/http://www.meh.hu/english |date=2006-06-16 }} *[http://eng.forsaetisraduneyti.is/ Websayt ng Punong Ministro ng Iceland] *[http://pmindia.nic.in/ Websayt ng Punong Ministro ng India] *[http://www.taoiseach.gov.ie/index.asp Websayt ng Taoiseach of Ireland] *[http://www.pmo.gov.il/ Websayt ng Punong Ministro ng Israel] *[http://www.governo.it/ Websayt ng Punong Ministro ng Italy] *[http://www.kantei.go.jp/foreign/index-e.html Websayt ng Punong Ministro ng Japan] *[http://www.opm.go.kr/warp/webapp/home/en_home Websayt ng Punong Ministro ng South Korea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060502153343/http://www.opm.go.kr/warp/webapp/home/en_home |date=2006-05-02 }} *[http://www.pmo.gov.my/ Websayt ng Punong Ministro ng Malaysia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060831085625/http://www.pmo.gov.my/website/webdb.nsf/vf_Front_PM?OpenForm |date=2006-08-31 }} *[http://www.ministerpresident.nl/ Websayt ng Punong Ministro ng The Netherlands]{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.primeminister.govt.nz/ Websayt ng Punong Ministro ng New Zealand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020929230637/http://www.primeminister.govt.nz/ |date=2002-09-29 }} *[http://odin.dep.no/smk/english/bn.html Websayt ng Punong Ministro ng Norway] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205161517/http://odin.dep.no/smk/english/bn.html |date=2007-02-05 }} *[http://www.kprm.gov.pl/ Websayt ng Punong Ministro ng Poland] *[http://www.guv.ro/guvernul/afis-ministru.php?ordcabinet=1&t=2 Websayt ng Punong Ministro ng Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070428132552/http://www.guv.ro/guvernul/afis-ministru.php?ordcabinet=1&t=2 |date=2007-04-28 }} *[https://web.archive.org/web/20081103090956/http://premier.gov.ru/eng Websayt ng Punong Ministro ng Russia] *[http://www.predsednik.gov.yu/ Websayt ng Chairman of Serbia and Montenegro Council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060805041211/http://www.predsednik.gov.yu/ |date=2006-08-05 }} *[http://www.kpv.gov.si/index.php?id=225&L=1 Websayt ng Punong Ministro ng Slovenia] *[http://www.la-moncloa.es/default?idioma=en-GB Websayt ng President of the Government of Spain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615155807/http://www.la-moncloa.es/default?idioma=en-GB |date=2006-06-15 }} *[http://www.pmo.gov.sg/ Websayt ng Punong Ministro ng Singapore] *[http://www.sweden.gov.se/ Websayt ng Punong Ministro ng Sweden] *[http://www.pmoffice.go.th/ Websayt ng Punong Ministro ng Thailand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20001024204516/http://www.pmoffice.go.th/ |date=2000-10-24 }} *[http://www.opm.gov.tt/ Websayt ng Punong Ministro ng Trinidad and Tobago] *[http://thutuong.chinhphu.vn/ Websayt ng Punong Ministro ng Vietnam] *[http://www.pm.gov.uk/ Websayt ng Punong Ministro ng the United Kingdom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090107171728/http://pm.gov.uk/ |date=2009-01-07 }} [[Kategorya:Mga punong ministro]] jyibqq5q1dps0qxjgnu651e345c7b3m 0 83361 2214447 408705 2026-07-03T08:05:45Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214447 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83362 2214448 408707 2026-07-03T08:05:55Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214448 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83363 2214449 408709 2026-07-03T08:07:34Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214449 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83365 2214450 408711 2026-07-03T08:07:49Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214450 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83366 2214451 408712 2026-07-03T08:08:02Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214451 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83367 2214452 408713 2026-07-03T08:08:13Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214452 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83369 2214453 408716 2026-07-03T08:08:35Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214453 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83370 2214454 408717 2026-07-03T08:08:48Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214454 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83371 2214456 408718 2026-07-03T08:09:07Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214456 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83372 2214458 408719 2026-07-03T08:09:29Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214458 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83373 2214459 408720 2026-07-03T08:09:42Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214459 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83374 2214460 408721 2026-07-03T08:09:53Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214460 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83375 2214461 408722 2026-07-03T08:10:09Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214461 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83376 2214462 408724 2026-07-03T08:10:32Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214462 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83377 2214463 408725 2026-07-03T08:10:43Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214463 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83391 2214466 408752 2026-07-03T08:17:53Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214466 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83392 2214467 408753 2026-07-03T08:18:01Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214467 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83393 2214468 408754 2026-07-03T08:18:10Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214468 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83394 2214469 408755 2026-07-03T08:18:24Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214469 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83395 2214470 408756 2026-07-03T08:18:34Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214470 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83396 2214471 408757 2026-07-03T08:18:43Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214471 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83397 2214472 408758 2026-07-03T08:18:51Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214472 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83398 2214473 408759 2026-07-03T08:18:59Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214473 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83399 2214474 408760 2026-07-03T08:19:09Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214474 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83400 2214475 408761 2026-07-03T08:19:18Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214475 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83401 2214476 408766 2026-07-03T08:19:26Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214476 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83402 2214477 408767 2026-07-03T08:19:34Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214477 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83403 2214478 408768 2026-07-03T08:19:59Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214478 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83404 2214479 408769 2026-07-03T08:20:18Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214479 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83405 2214480 408770 2026-07-03T08:20:35Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214480 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83406 2214481 408771 2026-07-03T08:20:44Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214481 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83407 2214482 408772 2026-07-03T08:20:53Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214482 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83408 2214483 408773 2026-07-03T08:21:03Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214483 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83409 2214484 408774 2026-07-03T08:21:16Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214484 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83410 2214485 408775 2026-07-03T08:21:28Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214485 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83411 2214486 408776 2026-07-03T08:21:38Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214486 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83412 2214487 408777 2026-07-03T08:21:49Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214487 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83413 2214488 408779 2026-07-03T08:21:59Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214488 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 83414 2214489 408780 2026-07-03T08:22:08Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214489 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 90125 2214148 435681 2026-07-02T13:47:35Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila ng 2008]] to [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila]] 2214148 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila]] 33xd3dd4dq0gnviygzdj0h04mvdvry5 0 90130 2214149 435174 2026-07-02T13:47:46Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila ng 2008]] to [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila]] 2214149 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila]] 33xd3dd4dq0gnviygzdj0h04mvdvry5 0 90132 2214150 435177 2026-07-02T13:47:59Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila ng 2008]] to [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila]] 2214150 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila]] 33xd3dd4dq0gnviygzdj0h04mvdvry5 0 90133 2214151 435178 2026-07-02T13:48:16Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila ng 2008]] to [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila]] 2214151 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila]] 33xd3dd4dq0gnviygzdj0h04mvdvry5 0 90134 2214152 435179 2026-07-02T13:48:26Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila ng 2008]] to [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila]] 2214152 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila]] 33xd3dd4dq0gnviygzdj0h04mvdvry5 0 90137 2214153 435182 2026-07-02T13:48:39Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila ng 2008]] to [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila]] 2214153 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila]] 33xd3dd4dq0gnviygzdj0h04mvdvry5 0 90138 2214154 435183 2026-07-02T13:48:52Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila ng 2008]] to [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila]] 2214154 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila]] 33xd3dd4dq0gnviygzdj0h04mvdvry5 0 90139 2214155 435185 2026-07-02T13:49:03Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila ng 2008]] to [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila]] 2214155 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila]] 33xd3dd4dq0gnviygzdj0h04mvdvry5 0 90141 2214156 435187 2026-07-02T13:49:15Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila ng 2008]] to [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila]] 2214156 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila]] 33xd3dd4dq0gnviygzdj0h04mvdvry5 0 90142 2214157 435189 2026-07-02T13:49:24Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila ng 2008]] to [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila]] 2214157 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila]] 33xd3dd4dq0gnviygzdj0h04mvdvry5 0 90143 2214158 435190 2026-07-02T13:49:34Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila ng 2008]] to [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila]] 2214158 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila]] 33xd3dd4dq0gnviygzdj0h04mvdvry5 0 90144 2214159 435191 2026-07-02T13:49:44Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila ng 2008]] to [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila]] 2214159 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila]] 33xd3dd4dq0gnviygzdj0h04mvdvry5 0 93256 2214228 2170392 2026-07-03T01:28:54Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214228 wikitext text/x-wiki [[File:HK SW Tram Station 60421 FX street.jpg|thumb|right|300px|Isang padalahan ng pera sa [[Hong Kong]], [[Tsina]], na nagbibigay rin ng serbisyo bilang [[palitan ng pera]].]] Ang '''padala''' ({{Lang-en|remittance}}) ay [[Wire transfer|paglilipat ng pera]], kadalasan ng isang [[Migrant worker|manggagawang dayuhan]] patungo sa indibidwal sa kanyang inang bayan. Ang '''padalahan ng pera'''<ref name="NYB">Ginamit mula sa sangguniang ito ang pariralang [http://www.nybayremit.com/ "''padalahan ng pera''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090309122930/http://www.nybayremit.com/ |date=2009-03-09 }}, NYBayRemit.com</ref> ({{Lang-en|remittance center, money transfer center}}) ay ang pook kung saan nagmumula ang '''padalang pera''' ng isang tao mula sa isang malayong lugar. Bukod sa pagiging lugar para sa '''pagpapadala ng pera''', dito rin maaaring kuhanin ng isang taong pinadalhan ang salaping ipinadala.<ref name="Gaboy">{{cite-Gaboy|Batay sa ''remittance'', padalang pera, pagpapadala ng pera}}</ref> Maaari itong isang tanggapan na para lamang sa layuning ito o natatangi para sa ganitong gawain, ngunit maaari ring isang [[bangko]], may kaugnayan o pinamamahalaan ng isang bangko. Nakikipagkumpitensya ang napapadalang pera sa [[International aid|pandaigdigang tulong]] bilang isa sa mga pinakamalaking pagdagsang pinansyal sa mga [[bansang umuunlad]]. Makabuluhang bahagi ang mga padala ng mga manggagawa ng pandaigdigang [[Capital (economics)|daloy ng kapital]], lalo na may kinalaman sa mga bansang nagluluwas ng manggagawa.<ref name=":0">Al-Assaf, Ghazi and Al-Malki, Abdullah M., (2014), Modelling the Macroeconomic Determinants of Workers’ Remittances: The Case of Jordan, International Journal of Economics and Financial Issues, Vol. 4, issue 3, p. 514-526.</ref> Ayon sa [[Bangkong Pandaigdig]] noong 2018, lumago ang kabuuang pandaigdigang padala nang 10% patungo sa US$689 bilyon, kabailang ang US$528 bilyon sa mga bansang umuunlad.<ref name="indrem1">[https://economictimes.indiatimes.com/nri/forex-and-remittance/india-to-retain-top-position-in-remittances-with-80-billion-world-bank/articleshow/66998062.cms India to retain top position in remittances with $80 billion: World Bank], Economic Times, 9 Dec 2018.</ref> Inaasahang lalago pa ang kabuuang pandaigdigang padala nang 3.7% patungo sa US$715 bilyon sa 2019, kabilang ang US$549 bilyon sa mga bansang umuunlad.<ref name="indrem1" /> Dahil sa kanyang [[Non-resident Indian and person of Indian origin|malaking diaspora at populasyon ng ekspat sa ibayong-dagat]], ang Indya ay sunud-sunod na nananatiling una sa pagtanggap ng padala, hal. US$80 bilyon noong 2018,<ref name="indrem1" /> US$65.3 bilyon (2.7% ng [[Economy of India|GDP ng India]]) noong 2017,<ref name="indrem1" /> US$62.7 bilyon noong 2016<ref name="indrem1" /> at US$70 bilyon noong 2014,<ref name="capitalmarket">{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-cm/india-receives-top-remittance-of-us-70-billion-in-2014-world-bank-115041400216_1.html|title=India receives top remittance of US$ 70 billion in 2014: World Bank|author=Capital Market|date=14 April 2015|accessdate=16 June 2015|newspaper=Business Standard India}}</ref> Ang mga ibang nangungunang tumatanggap noong 2018 ay US$67 bilyon sa Tsina, US$34 bilyon sa Pilipinas at Mehiko rin, US$26 bilyon sa Ehipto.<ref name="indrem1" /> == Pandaigdigang lawak == Lumalaki nang lumalaki ang papel ng mga padala sa mga ekonomiya ng mararaming bansa. Nakatutulong sila sa pag-unlad ng ekonomiya at sa kabuhayan ng mga bansang iyon. Ayon sa mga tantya ng [[Bangkong Pandaigdig]], magiging [[US$]]573 bilyon ang kabuuan in 2019, kung saan [[US$]]422 bilyon<ref name=":0" /> ay pumunta sa mga bansang umuunlad na may kinalaman ang 250 milyon [[Migrant worker|migranteng manggagawa]].<ref name="go.worldbank.org1">{{Cite web|url=http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2016/10/06/remittances-to-developing-countries-expected-to-grow-at-weak-pace-in-2016-and-beyond|title=Remittances to Developing Countries Expected to Grow at Weak Pace in 2016 and Beyond|last=|first=|date=6 October 2016|website=worldbank.org|access-date=31 October 2016}}</ref> Sa iilang mga indibidwal na bansang tumatanggap, maaaring maging kasingtaas ng isang-katlo ng kanilang GDP.<ref name="go.worldbank.org1" /> Malaki ang epekto ng mga pandaigdigang padala sa mga [[Bansang umuunlad|ekonomiyang umuunlad]] ng mundo. Pumupunta ang karamihan ng padala, $441 billion in 2015, sa mga bansang umuunlad. Itong halaga ay halos triple ng $131 bilyon ng pandaigdigang [[Official development assistance|Opisyal na Tulong sa Pag-unlad]].<ref name=":5">{{Cite news|url=http://www.migrationpolicy.org/article/understanding-importance-remittances|title=Understanding the Importance of Remittances|date=2004-10-01|work=migrationpolicy.org|access-date=2017-05-03|language=en}}</ref> Para sa karamihan ng mga bansang umuunlad, bumubuo ang mga padala ng makabuluhang bahagi ng kanilang ekonomiya, kadalasang tumatanggap ng halos 10% ng kanilang [[Gross domestic product|GDP]] sa padala bawat taon.<ref name=":5" /> === Pangunahing bansang tumatanggap === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="text-align: right;" |+Pangunahing bansang tumatanggap ng padala (sa bilyun-bilyon US dolyar)<ref name="Remittances Data World Bank">{{cite web|url=http://www.knomad.org/publication/migration-and-development-brief-29|title=Prospects - Migration & Remittances Data|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426152917/http://www.knomad.org/publication/migration-and-development-brief-29|archive-date=2018-04-26|url-status=dead|accessdate=1 April 2018}}</ref><ref name="Remittances Data World Bank 2016">{{cite web|url=http://siteresources.worldbank.org/INTPROSPECTS/Resources/334934-1199807908806/4549025-1450455807487/Factbookpart1.pdf|title=Remittances Data|accessdate=12 Jan 2016}}</ref> !Bansa !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 |- | style="text-align: left;" |{{flagcountry|India}} |68.82 |69.97 |70.97 |72.20 |62.7 |69 |- | style="text-align: left;" |{{flagcountry|China}} |57.99 |59.49 |61.49 |63.90 |61.0 |64 |- | style="text-align: left;" |{{flagcountry|Philippines}} |24.61 |26.70 |27.90 |29.80 |29.9 |33 |- | style="text-align: left;" |{{flagcountry|Mexico}} |23.37 |23.02 |24.50 |25.70 |28.5 |31 |- | style="text-align: left;" |{{flagcountry|Nigeria}} |20.63 |20.89 |20.88 |20.89 |19.0 |22 |- | style="text-align: left;" |{{flagcountry|Pakistan}} |14.01 |14.63 |17.80 |20.10 |19.8 |20 |- | style="text-align: left;" |{{flagcountry|Egypt}} |19.24 |17.83 |19.83 |20.40 |16.6 |20 |- | style="text-align: left;" |{{flagcountry|Vietnam}} |10.00 |11.00 |11.80 |12.30 |13.4 |14 |- | style="text-align: left;" |{{flagcountry|Bangladesh}} |14.24 |13.86 |15.10 |15.80 |13.7 |13 |- | style="text-align: left;" |{{flagcountry|Nepal}} |5.88 |6.01 |5.29 |5.8 |6.40 |6.68 |} Paalala: Ang mga bansang ibinanggit sa ibaba ay ang 15 pinakamalaking bansang tumatanggap ng padala lamang sa taong 2013. Ginagamit ang mga datos ng Bangkong Pandaigdig para sa lahat ng bansas at taon. Bilang bahagi ng GDP, ang mga pangunahing tumatanggap ng padala noong 2013 ay ang [[Silangang Timor|Timor-Leste]] (16.6%), [[Tajikistan]] (42.1%), [[Kyrgyzstan]] (31.5%), [[Nepal]] (28.8%), [[Moldova]] (24.9%), [[Lesotho]] (24.4%), [[Samoa]] (23.8%), [[Haiti]] (21.1%), [[Armenia|Armenya]] (21.0%), [[Gambia]] (19.8%), [[Liberia]] (18.5%), [[Lebanon]] (17.0%), [[Honduras]] (16.9%), [[El Salvador]] (16.4%), [[Kosovo]] (16.1%), [[Jamaica]] (15.0%) at [[Bosnia at Herzegovina]] (8.82% na 1.540 bilyon $ para sa 2017 sa halaga ng palitan ng € at US$ noong 31 December 2017).<ref name="Remittances Data World Bank" /><ref name="Bosnia and Herzegovina remittance in 2014">{{cite web|url=http://indikator.ba/Vijest.aspx?p=1&id=19709&naslov=Doznake+iz+inostranstva+pro%C5%A1le+godine+2%2c51+mlrd+KM|title=Doznake iz inostranstva prošle godine 2,51 mlrd KM|work=Indikator.ba|accessdate=19 April 2018|archive-date=20 Abril 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180420010524/http://indikator.ba/Vijest.aspx?p=1&id=19709&naslov=Doznake+iz+inostranstva+pro%C5%A1le+godine+2%2c51+mlrd+KM|url-status=dead}}</ref> === Pangunahing operador === Ang industriyang padala ay kinaugaliang napangibabawan ng [[Western Union]], habang gumaganap ang mga ibang kumpanya tulad ng [[MoneyGram]] ng mahalagang papel nang maraming dekada. Noong dekada 2010, pumasok ang mararaming [[fintech]] startup, lalo na ang [[TransferWise]], [[WorldRemit]], at Remitly sa merkadong online ng padala at nakabuo ng pakikitagis sa merkadong kinaugaliang napangibabawan ng [[Western Union]].<ref name="saveonsend">{{cite web|title=Money Transfer Startups: race against time?|url=https://www.saveonsend.com/blog/money-transfer-startups/|work=Save on Send|date=August 29, 2019|access-date=October 10, 2019}}</ref> Narito ay listahan ng mga pangunahing tagabigay ng padala na niranggo ayon sa kabuuang tawid-hangganang dami, noong pagsapit ng ikalawang sangkapat ng 2019:<ref name="saveonsend" /> # [[Western Union]] # [[TransferWise]] # [[Finablr]] # [[Ria Money Transfer]] # [[MoneyGram]] # [[Xoom Corporation|Xoom]] # Remitly # [[WorldRemit]] # [[Small World Financial Services|Small World]] # [[Azimo]] Nakatuon ang bawat kumpanya sa mga iba't ibang base ng mamimili. Ang [[TransferWise]] ay naging pinakamabilis na startup sa paglipat ng pera ayon sa kabuuang taunang dami ng nalipat, at nakatuon sa paglilipat ng pera sa pagitan ng mga kuwenta sa bangko, lalo na sa mga bansang maunlad. Nagtatag ang [[Ria Money Transfer]] ng pagkanaririto sa mga nananalita ng Kastila sa Hilagang Amerika at Espanya. Ang [[WorldRemit]] ay may mas malaking hatian ng Aprikanong migrante sa buong mundo, habang nakatuon ang [[Azimo]] sa merkado ng Europa na may pagpapahalaga sa mga komunidad ng migrante. Ang mga kumpanya tulad ng [[WorldRemit]], Remitly, at [[Azimo]] ay may mas mababang balasak ng halagang napapadala dahil sa mas malaki ang bahagi ng migranteng trabahador na gumagamit ng kanilang mga serbisyo. Karamihan sa mga tatanggap ng padala ay gumagamit ng {{lang|en|cash pickup}} at {{lang|en|[[mobile money]]}}, kahit gumagamit ang mga nagpapadala ng mga {{lang|en|digital platform}} para makapagpadala.<ref name="saveonsend" /><ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/why-banks-may-not-be-the-best-place-to-convert-currency-1533520981|title=Why Banks May Not Be the Best Place to Convert Currency|last=|first=|date=2018-08-05|work=Wall Street Journal|access-date=2020-01-07|url-status=live}}</ref> Kahit nagkasari-sari ang mga hatian ng merkado ng padala noong pagdating ng mga "[[fintech]]" ({{lang|en|financial technology startups}}) na pampadala noong dekada 2010, patuloy na nangingibabaw ang [[Western Union]], at sa kanya ang karamihan ng hatian ng merkado ng padala.<ref>{{cite web|url=https://www.saveonsend.com/blog/western-union-money-transfer/|title=Western Union: permanent leader of international money transfer?|date=September 7, 2019|work=SaveOnSend|accessdate=October 10, 2019}}</ref> Mula noong pagdating ng fintech, maraming digital padala ang lumitaw sa eksena na humantong sa paglitaw ng mga pagbangon ng mga magkatulad na plataporma o agregador tulad ng FXcompared at Monito sa Europa at Send4x sa Timog-silangang Asya.<ref>{{Cite news|url=https://www.finews.asia/finance/28942-fintech-launches-remittance-comparison-site|title=Singapore-Based Fintech Launches Remittance Comparison Site|last=|first=|date=|work=finews.asia|access-date=2019-12-24|url-status=dead|archive-date=2019-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190621063731/https://www.finews.asia/finance/28942-fintech-launches-remittance-comparison-site}}</ref> == Ayon sa rehiyon == Ang Estados Unidos ay naging pangunahing pinanggalingan ng padala sa buong mundo bawat taon mula 1983. Sinusundan ito ng [[Rusya]], [[Saudi Arabia]], at [[Suwisa]] mula noong 2007.<ref name="Remittances Data World Bank" /> === Asya === Karamihan ng naipapadala ay pumunta sa mga Asyanong bansa tulad ng [[India|Indya]] (halos US$62.7 bilyon noong 2016), [[Tsina]] (halos US$61.0 bilyon noong 2016), [[Pilipinas]] (halos US$29.9 bilyon noong 2016), [[Pakistan]] (US$19.8 bilyon noong 2016) at iba pa.<ref>{{cite web|title=Top 5 remittance-receiving countries for 2016|url=http://blog.transfermate.com/top-5-remittance-receiving-countries-2016/|website=TransferMate Blog|date=13 June 2017|access-date=25 Pebrero 2020|archive-date=25 Pebrero 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200225123659/https://blog.transfermate.com/top-5-remittance-receiving-countries-2016/|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200225123659/https://blog.transfermate.com/top-5-remittance-receiving-countries-2016/ |date=25 Pebrero 2020 }}</ref> Nagaganap ang karamihan ng mga padala sa pamamagitan ng mga kagawiang lagusan ng mga ahente, tulad ng [[Western Union]], [[Ria Money Transfer]], [[MoneyGram]], [[UAE Exchange]], at mga katulad nito. Gayunpaman, dahil sa pagtataas ng kahalagahan at naaabutan ng Internet, makabuluhan ang pagtaas ng mga online at {{lang|en|[[mobile payment|mobile phone money transfers]]}}.<ref>{{cite web|title=MIGRATION AND REMITTANCES 2016|url=http://pubdocs.worldbank.org/en/992371492706371662/MigrationandDevelopmentBrief27.pdf|website=worldbank.org|ref=MIGRATION AND REMITTANCES 2016|access-date=2020-02-25|archive-date=2020-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115131817/http://pubdocs.worldbank.org/en/992371492706371662/MigrationandDevelopmentBrief27.pdf|url-status=dead}}</ref> ==== Indya ==== [[Talaksan:1951_Bombay_Province_Rs_2500_Hundi.jpg|right|thumb|Ang Edad Medyang [[Hundi]] ay isang sistema ng padala na nagmula sa Indya. Isang hundi para sa Rs 2500 ng 1951 na naselyuhan sa [[Bombay Province|Lalawigan ng Bombay]] ng [[Revenue stamp|selyo ng kitambayan]].]] Ang Indya ang pangunahing tagatanggap ng padala sa mundo na kumukuha ng 12% ng padala ng mundo noong 2015.<ref name="WorldBank20151218">{{cite web|url=http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2015/12/18/international-migrants-and-remittances-continue-to-grow-as-people-search-for-better-opportunities-new-report-finds|title=International Migration at All-Time High|date=18 December 2015|accessdate=27 May 2016|work=The World Bank}}</ref><ref name="BS20151218">{{cite web|url=http://www.business-standard.com/article/current-affairs/pakistan-4th-largest-source-of-remittances-to-india-115122400035_1.html|title=Pakistan 4th largest source of remittances to India|date=24 December 2015|accessdate=27 May 2016|work=The Business Standard}}</ref> Ang mga Indyano na nakatira sa ibang bansa ang pinakamalaking diaspora ng mundo. Ayon sa [[Ministry of Overseas Indian Affairs|Ministro ng Gawaing Indyano sa Ibang Bansa]] (MOIA), natatanggap ang mga padala mula sa halos 35 milyon miyembro ng [[Non-resident Indian and person of Indian origin|Indyanong diaspora]].<ref name="eco14">{{cite web|title=Remittances from Indian diaspora on the rise|publisher=The Economic Times|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-02-19/news/47489867_1_indian-diaspora-remittances-overseas-indians|date=Feb 19, 2014|accessdate=2014-02-23|archive-date=2015-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20151005035438/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-02-19/news/47489867_1_indian-diaspora-remittances-overseas-indians|url-status=dead}}</ref> Ang padala sa Indya ay {{USD|68.968|link=yes}} bilyon noong 2017 at ang padala mula sa Indya patungo sa ibang bansa ay bumuo ng {{USD|5.710|link=no}} billion, kaya may netong pagdagsa ng {{USD|63.258|link=no}} bilyon noong 2017.<ref name="Pew">{{cite web|last1=|first1=|title=Remittance flows by country 2017|url=https://www.pewglobal.org/interactives/remittance-flows-by-country/|website=Pew Research Center|accessdate=7 April 2019}}</ref><ref name="nri">{{cite web|url=http://www.nrirealtynews.com/stories/oct07/remittances-from-indians-abroad-push-india-to-top.php|title=Remittances from Indians abroad push India to the top|publisher=www.nrirealtynews.com|date=2007-10-22|accessdate=2009-03-14}}</ref><ref name="Gupta">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=5bNsS0C8K3UC&pg=PA8&vq=remittance#PPA8,M1|title=Macroeconomic Determinants of Remittances: Evidence from India|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2009-03-14|last=Gupta|first=Poonam|isbn=9781451862430|date=2005-12-01}}</ref> ==== Hordan ==== Nakaranas ng mabilis na paglago ang daloy ng padala patungo sa Hordan noong mga dekada 1970 at 1980 kung kailan nagsimulang magluwas ang Hordan ng mga dalubhasang manggagawa sa [[Arab States of the Persian Gulf|Persyanong Golpo]]. Kumakatawan ang mga padala ng mahalagang magpagkukunan ng pondo para sa mga bansang umuunlad, kabilang ang Hordan.<ref>Al-Assaf, G. (2012), Workers' Remittances in Jordan, LAMBERT Academic Publishing, Germany.</ref> Ayon sa datos ng Bangkong Pandaigdig ukol sa padala, nang may halos US$3 bilyon noong 2010, niranggo ang Hordan bilang ika-10 sa lahat ng mga bansang umuunlad. Niranggo rin ang Hordan bilang bahgi ng pangunahing 20 tumatanggap ng padala para sa nakaraang dekada. Bilang karagdagan, ipinapahayag ng estadistika ng Arabeng Pondong Pananalapi (AMF) na Hordan ang ikatlong pinakamalaking tumatanggap ng padala sa lahat ng Arabeng bansa pagkatapos ng Ehipto at Lebanon. Ang mga pinagdarausang bansa na nakatanggap ng karamihan ng mga Hordanong ekspatriado ay Saudi Arabia at Nagkakaisang Arabong Emirato. Ipinapahayag ng makukuhang datos na nagtatrabaho ang halos 90% ng Hordanong migrante as Persyanong Golpo.<ref>Al-Assaf, G. and Al-Malki, A., (2014), Modelling the Macroeconomic Determinants of Workers’ Remittances: The Case of Jordan, International Journal of Economics and Financial Issues, Vol. 4, issue 3, p. 514-526.</ref> ==== Pilipinas ==== [[Talaksan:M_Lhuillier_Shop.jpg|thumb|Ang mga [[Pawnbroker|pawnshops]] ay mga karaniwang lugar upang makapagpadala at makatanggap ng padala sa [[Pilipinas]].]] Ayon sa isang pagsusuri ng [[World Bank|Bangkong Pandaigdig]],<ref name="siteresources.worldbank.org">{{Cite web|url=https://siteresources.worldbank.org/INTPROSPECTS/Resources/334934-1110315015165/MigrationAndDevelopmentBrief13.pdf|title=World Bank - Migration and Development Brief 13}}</ref> ang Pilipinas ay ang pangalawang pinakamalaking tumatanggap ng padala sa Asya. Tinantya noong 1994 na nagpadala ang mga migrante ng higit sa US$2.6 bilyon pabalik sa Pilipinas sa pamamagitan ng mga pormal na sistemang pagbabangko. Kapag idaragdag ang perang ipinadala sa pamamagitan ng pribadong kumanya ng pananalapi at mga balikbayan, mas malapit ang kabuuan ng 1994 sa US$6 bilyon bawat taon.<ref name="Pratt 40">{{cite book|title=Working Feminism|last=Pratt|first=Geraldine|pages=40}}</ref> Ipinapalagay na lumaki ang kabuuan ng 7.8 porsyento bawat taon para makaabot sa US$21.3 bilyon noong 2010. Ang padala ay mahalagang pinanggaling ng kitambayan para sa Pilipinas na nananagot para sa 8.9 porsyento ng GDP ng bansa.<ref>{{cite book|last1=Huang|last2=Yeoh|last3=Rahman|title=Asian Women as Transnational Domestic Workers|pages=21–53|edition=Maruja|chapter=Caring for the World: Filipino Domestic Workers Gone Global|journal=Annals of the Association of American Geographers}}</ref> Idineklara ito ng pamahalaang Estrado noong 2000 bilang "Ang Taon ng OFW bilang Pagkilala sa Pagpupunyagi at Kataas-taasang Sakripisyo ng mga OFW". Kinokonekta ng deklarasyon ang perang ipinadala ng mga manggagawa sa ibayong-dagat bilang pangunahing kita ng banyagang pera sa Pilipinas.<ref name="Pratt 40" /> === Amerikang Latino at Karibe === Sa [[Amerikang Latino]] at [[Karibe]], mahalaga ang papel ng padala sa ekonomiya ng rehiyon, na bumubuo ng higit sa US$66.5 bilyon noong 2007; nagmula ang halos 75% sa Estados Unidos. Kumakatawan ang kabuuan nito ng higit sa kabuuan ng [[Foreign direct investment|dayuhang direktang pamumuhunan]] at opisyal na [[Development aid|abuloy pampaunlad]] kung pinagsama. Sa katunayan, sa pitong bansa sa Amerikang Latino at Karibe, nanagot para sa higit sa 10% ng [[Kabuuan ng Gawang Katutubo|GDP]] at humihigit sa dagsa-dolyar ng pinakamalaking produktong iniluluwas sa halos lahat ng bansa sa rehiyon.<ref name="iadb">{{Cite web|url=http://www.iadb.org/mif/remittances|title=IADB.org - Page not found (HTTP 404)|access-date=2020-03-10|archive-date=2017-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20170724013418/http://www.iadb.org/mif/remittances|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170724013418/http://www.iadb.org/mif/remittances |date=2017-07-24 }}</ref> Ang mga porsyento ay mula 2% sa [[Mehiko]], 18% sa [[El Salvador]], 21% sa [[Honduras]], at hanggang 30% sa [[Haiti]].<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/news/world/2009-07-09-mexico_N.htm|title=With USA in a recession, rural Mexico feels the pain|work=USA Today|accessdate=October 12, 2009|first=Chris|last=Hawley|date=July 10, 2009}}</ref> Ang Pondong Multilateral sa Pamumuhunan ng Inter-Amerikanong Bangko (IDB-MIF) ay naging pangunahing ahensya sa pananaliksik sa panrehiyong padala.<ref name="iadb" /> Nakatanggap ang Mehiko ng dagsa-padala ng halos US$24 bilyon noong 2007, 95% nito ang nagmula sa Amerika. ==Tingnan din== *[[Palitan ng pera]] *[[Pananalapi]] *[[Pananalapi (yunit ng palitan)]] *[[Kalakalan]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} <br /> [[Kaurian:Ekonomiya]] [[Kaurian:Negosyo]] [[Kaurian:Pananalapi]] [[Kaurian:Kalakalan]] 0al4h4jb58txxazl5i87kqhxgm1uxsn 0 97520 2214433 1777012 2026-07-03T07:38:17Z Jojit fb 38 ni-redirect na lamang sa kaugnay na artikulo dahil walang sapat na impornasyon sa matagal na panahon 2214433 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Illinois]] 7j9k7ugrt57xuof0hs2ngp3brpadpxk 0 102766 2214236 2213552 2026-07-03T01:42:23Z ~2026-37993-63 163599 rv sockpuppet 2214236 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:World map with tropic of cancer.svg|350px|thumb|Mapa ng mundo na pinapakita ang Tropiko ng Kanser]] Ang '''Tropiko ng Kanser''', o '''Hilagang Tropiko''', ay isa sa limang pangunahing panukat ng digri o pangunahing mga bilog ng [[latitud]] na minamarkahan ang mga mapa ng [[Daigdig]]. Ito ang pinakahilagang latitud kung saan maaaring magpakita ang [[Araw (astronomiya)|Araw]] ng diretso sa ibabaw sa tanghali. ==Heograpiya== Ito ay nakapaloob sa [[Hilagang Emisperyo]] kung saan matatagpuan ang bahaging hilaga-itaas ng mundo ang mga kontinente ng [[Hilagang Amerika]], kalahati ng [[Mehiko]], [[Europa]], [[Rusya]], [[Kanlurang Asya]] at [[Silangang Asya]] na siyang dahilan mula sa [[Hilagang Polo]] sa [[Arktik]]. Ito ay kasalungat ng [[Tropiko ng Kaprikorn]] mula sa ibaba ng mundo. {{stub|Heograpiya}} [[Kategorya:Mga guhit ng latitud]] b0jpjezf03enxfcxg4yc3csbhyzw6o6 2214406 2214236 2026-07-03T06:42:50Z Johndeo333 163610 Inayos ang baybay 2214406 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:World map with tropic of cancer.svg|350px|thumb|Mapa ng mundo na pinapakita ang Tropiko ng Kanser]] Ang '''Tropiko ng Kanser''', o '''Hilagang Tropiko''', ay isa sa limang pangunahing panukat ng digri o pangunahing mga bilog ng [[latitud]] na minamarkahan ang mga mapa ng [[Daigdig]]. Ito ang pinakahilagang latitud kung saan maaaring magpakita ang [[Araw (astronomiya)|Araw]] ng diretso sa ibabaw sa tanghali. ==Heograpiya== Ito ay nakapaloob sa [[Hilagang Emisperyo]] kung saan matatagpuan ang bahaging hilaga-itaas ng mundo ang mga kontinente ng [[Hilagang Amerika]], kalahati ng [[Mehiko]], [[Europa]], [[Rusya]], [[Kanlurang Asya]] at [[Silangang Asya]] na siyang dahilan mula sa [[Hilagang Polo]] sa [[Arktik]]. Ito ay kasalungat ng [[Tropiko ng Kaprikorn]] mula sa ibaba ng mundo. ==Mga Bansa Tropiko ng Kancer== *Philippines Hilagang Luzon *Philippines Central Luzon *Philippines Timog Luzon *Taiwan. *Japan *Vietnam *China *Cambodia *Saudi {{stub|Heograpiya}} [[Kategorya:Mga guhit ng latitud]] 8bdlvc4vj2hzolkcl9rlpsofayg1qas 0 112996 2214342 2207313 2026-07-03T04:13:25Z Julius Santos III 139725 /* Pilmograpiya */ 2214342 wikitext text/x-wiki {{notability|date=Nobyembre 2010}} {{Infobox person | name = Coco Martin | image = Floats of the 48th Metro Manila Film Festival Festival Parade of Stars 27.jpg | caption = | birth_name = Rodel Pacheco Nacianceno | birth_date = {{birth date and age|1981|11|1}} | birth_place = [[Sampaloc, Maynila|Sampaloc]], [[Maynila]], [[Pilipinas]] | nationality = [[Mga Pilipino|Pilipino]] | height = 5 ft 7 in | other_names = | alma_mater = [[National College of Business and Arts]] | education = Bachelor of Science in Hotel and Restaurant Management | occupation = [[Aktor]], direktor, produsyer, screenwriter, creative manager, endorser | years_active = 2001–2002<br/>2004–kasalukuyan | agent = [[Star Magic]] <br>(2001–2002; 2009–2016; 2020–kasalukuyan) <br> B617 Management & Enterprise<br>(2016–2020) | website = }} Si '''Rodel Pacheco Nacianceno''' (ipinanganak Nobyembre 1, 1981), propesyonal na kilala bilang '''Coco Martin''', ay isang [[Pilipino]]ng actor, direktor, and prodyuser ng pelikula. Kabilang sa kanyang mga obra ay ang mga malayang pelikulang [[Masahista (pelikula)|Masahista]] at [[Daybreak (pelikula)|Daybreak]] pati na rin ang teleseryeng [[Tayong Dalawa (teleserye)|Tayong Dalawa]] at [[Minsan Lang Kita Iibigin (teleserye)|Minsan Lang Kita Iibigin]]. Sa kasalukuyan, Si Martin ay nakatanggap na ng ilang mga parangal mula sa iba't-ibang kilalang samahan, kabilang na ang [[Gawad Urian]] at [[Kapisanan ng mga Brodkaster ng Pilipinas|KBP Golden Dove Awards]]. <ref>[http://www.mb.com.ph/articles/206606/coco-martin-s-acting-career-continues-soar Coco Martin's acting career continues to soar.]</ref> ==Karera== Si Martin ay nagsimula sa showbiz bilang isa sa mga kasapi ng [[Star Magic]]'s Star Circle Batch 9 sa [[ABS-CBN]] <ref>[http://www.pep.ph/news/21841/Coco-Martin,-the-Prince-of-Independent-Films,-is-getting-the-Star-Magic-buildup/2/1 Coco Martin, Prince of Independent Films, is getting Star Magic buildup] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924141113/http://www.pep.ph/news/21841/Coco-Martin,-the-Prince-of-Independent-Films,-is-getting-the-Star-Magic-buildup/2/1 |date=2015-09-24 }} retrieved via www.pep.ph 08-10-2009</ref>. Siya ay unang lumabas sa pinilakang-tabing noong 2001 sa pelikulang ''Luv txt'' kung saan ang pagpapakilala sa kanya ay ang kanyang tunay na pangalan, Rodel Nacianceno. Matapos nito, siya ay maikling nag-pahinga mula sa pag-arte. Simula noon, si Martin ay lumitaw sa ilang mga patalastas sa telebisyon bago muling bumalik sa pag-arte sa pelikulang ''Masahista (Masseur)'' noong 2005. Dahil sa kanyang matapang at mahusay na pag-arte sa pelikulang ito, siya ay ginawaran ng Young Critics Circle Best Actor Award noong 2006. Siya rin ay gumanap sa pelikulang ''Kaleldo (Summer Heat)'' noong 2006. Sa unang bahagi ng taong 2007, si Martin ay sumapi sa [[GMA Network]], at lumitaw sa ilang mga programa ng GMA TV gaya ng [[Daisy Siete]]. Siya rin ay naging isang miyembro ng boy-group na ''The Studs''. Si Martin ay muli ring gumanap sa ilang mga pelikulang ang sentro o mga bida ay mga homosekswal o bading, gaya ng [[Daybreak (pelikula)|Daybreak]] at [[Jay (pelikula)|Jay]] na kung saan ay nakamit niya ang Best Supporting Actor award ng [[Gawad Urian]]. Noong 2008, si Martin ay muling bumalik sa ABS-CBN sa teleseryeng [[Ligaw Na Bulaklak (teleserye)|Ligaw Na Bulaklak]] bilang isa sa mga regular na aktor. Siya rin ay gumanap sa teleseryeng [[Tayong Dalawa]] kung saan siya nanalo ng Star Awards for Television: Best Drama Actor noong 2009. Pagkatapos ng ''Tayong Dalawa'', siya rin ay gumanap sa panghapong teleseryeng may pamagat na [[Nagsimula Sa Puso]]. Noong 2010, siya ay naging isa sa mga artista ng pang-gabihang drama sa ABS-CBN, ang ''[[Kung Tayo'y Magkakalayo]]'', at nagkaroon rin ng nangungunang papel sa pamamagitan ng komik-seryeng ''[[Tonyong Bayawak]]''. Si Martin ay itinakda at tuluyan ngang naging bahagi ng pelikulang ''[[Sa 'yo Lamang]]''<ref name="Coco signs up with Star Cinema">{{Cite web |title=Coco Martin will continue doing Indie Films |url=http://www.abs-cbn.com/Feature/Article/8208/Coco-Martin-will-continue-doing-indie-movies.aspx |access-date=2011-06-20 |archive-date=2013-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102125812/http://www2.abs-cbn.com/feature/article/8208/coco-martin-will-continue-doing-indie-movies.aspx |url-status=dead }}</ref> at ng unang musika-serye ng ABS-CBN, ''[[1DOL]]''. Ngayong 2011, siya ang pangunahing aktor sa teleseryeng ''[[Minsan Lang Kita Iibigin]]'', kung saan ginaganapan niya ang dalawang papel: isang sundalo at isang NPA na kambal na magkapatid. Ang kanyang sundalong katauhan ay umibig sa isang dalagang rebelde na naninirahan sa kabundukan at may matinding galit sa militar at pamahalaan. Sa kabilang banda, ang rebeldeng katauhang ginaganapan ni Martin ay umiibig naman sa isang sundalong apong babae ng hepe Sandatahang Lakas ng Pilipinas. ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== *Mga Kwento ni Lola Basyang: Ang Walong Bulag (2007) .... Bilang Bulag 6 *Daisy Siete: Isla Chikita (2007) .... Bilang David *Maalaala Mo Kaya: Bibliya (2008) .... Bilang James *[[Ligaw na Bulaklak]] (2008) .... Bilang Jajaken *[[Komiks|Komiks Presents]]: [[Tiny Tony]] (2008) .... Bilang Joaquin *[[Maalaala Mo Kaya]]: Boarding House (2008) .... Bilang Billy *[[Tayong Dalawa]] (2009) .... Bilang Ramon Lecumberri *Pinoy Indie: Biyaheng Lupa (2009) .... Bilang Obet *[[Komiks (TV Series)|Nasaan ka Maruja?]] (2009) .... Bilang Jedi *[[Nagsimula sa Puso]] (2009) .... Bilang Carlo Pagdanganan *[[Kung Tayo'y Magkakalayo]] (2010) .... Bilang Ringo Crisanto *[[Agimat Ang Alamat ni Ramon Revilla]] [[Tonyong Bayawak]] (2010) .... Bilang Antonio "Tonyo" Dela Cruz/Tonyong Bayawak *[[1DOL]] (2010) .... Bilang Lando Lagdameo *[[MMK|Maalaala Mo Kaya]]: Silbato (2010) .... Bilang Jerome Ortega *Minsan Lang Kita Iibigin (2011) .... Bilang Alexander Del Tierro at Javier Valencia *100 Days to Heaven (2011) .... Bilang Young Tagabantay *Growing Up (2011) .... Bilang Asiong *[[Walang Hanggan]] (2012) .... Bilang Emil "Daniel Cruz" Montenegro / Daniel Guidiotti *Maalaala Mo Kaya: Kamao (2012) .... Bilang Ramon *Kahit Konting Pagtingin (2013) .... Bilang Pasaherong Bus *Juan dela Cruz (2013) .... Bilang Juan Dela Cruz / Anak ng Dilim *My Little Juan (2013) .... Bilang Malabata ni Juan Dela Cruz *Wansapanataym: Simbang Gabi (2013) .... Bilang Police Officer Carlos "Caloy/Caloykoy" de Guzman *Ikaw Lamang (2014) .... Bilang Samuel Severino Hidalgo *Ikaw Lamang - Pangalawang Libro (2014) .... Bilang Gabriel R. Hidalgo / Gabriel L. Mondigo *Wansapanataym: Yamishita's Treasures (2015) .... Bilang Yamishita "Yami" *Maalaala Mo Kaya: Plano (2015) .... Bilang Police Chief Insp. Garry Erana *[[Ang Probinsyano|FPJ's: Ang Probinsyano]] (2015-2022) .... Bilang SPO2 Ricardo "Cardo" Dalisay at Police Sr. Insp. Dominador "Ador" B. de Leon *[[Batang Quiapo (seryeng pantelebisyon)|FPJ's: Batang Quiapo]] (2023-2026) .... Bilang Hesus Nazareno "Tanggol" Dimaguiba / Hesus Nazareno "Tanggol" Montenegro *[[Sigabo]] (2026-kasalukuyan) .... Bilang Gabriel "Gabo" Magtibay ===Pelikula=== *Luv Txt (2001) *Ang agimat: Anting-anting ni Lolo (2002) .... Bilang Armon *Masahista (2005) .... Bilang Iliac *Summer Heat (2006) .... Bilang Iliac *Siquijor: Mystic Island (2006) *Kaledo (2006) *Ang Parol Sa Aking Burol (2006) *Tirador (2006) .... Bilang Caloy Dominguez *Nars (2006) .... Bilang Noel *Tambolista (2007) .... Bilang Billy *Siquijor: Ang Pag-Ibig ng Walang Hanggang (2007) .... Bilang Miguel Valdez *Batanes: Ang Pag-ibig ay Walang Hangganan (2007) .... Bilang Benjie *Condo (2008) .... Bilang Benjamin "Benjie" Castro *[[Noy (Film)|Noy]] Manolo "Noy" Agapito (2010) .... Bilang Noy Agapito *[[Sa 'yo Lamang]] (2010) .... Bilang Coby Alvero *Captive (2012) .... Bilang Abusama *Born To Love You (2012) .... Bilang Rex Manrique *Sta. Niña (2012) .... Bilang Pol *24/7 in Love (2012) .... Bilang Dante *A Moment in Time (2013) .... Bilang Patrick Javier *[[Maybe This Time]] (2014) .... Bilang Tonio Bugayong *Feng Shui 2 (2014) .... Bilang Lester Anonuevo *You're My Boss (2015) .... Bilang Pong Dalupan *Beauty and the Bestie (2015) .... Bilang Emman Castillo *Padre de Familia (2016) .... Bilang Noel Santiago *The Super Parental Guardians (2016) .... Bilang Neil "Paco" Nabati *[[Ang Panday (Pelikula noong 2017)|Ang Panday]] (2017) .... Bilang Flavio Batungbakal III ==Mga Parangal== *YCC Awards Best Performance by Male or Female, Adult or Child, Individual or Ensemble in Leading or Supporting Role (para sa pelikulang [[''Masahista'']]) (2006) .... Nagwagi *Gawad Urian Best Supporting Actor (para sa pelikulang ''Tambolista'') (2007) .... Kandidato *Gawad Urian Best Actor (para sa pelikulang ''Daybreak'') (2008) .... Kandidato *Golden Screen Awards Best Performance by an Actor (para sa pelikulang ''Jay'') (2009) .... Nagwagi *Gawad Urian Best Supporting Actor (para sa pelikulang''Jay'') (2009) .... Nagwagi *[[ASAP (variety show)|ASAP Pop Viewer's Choice Awards]] Pop TV Character of the Year (para sa pagganap bilang Ramon sa ''Tayong Dalawa'') (2009) .... Kandidato *Anak TV Seal Awards Most Admired Male TV Personality (2009) .... Nagwagi *Star Awards for Television Best Drama Actor (para sa teleseryeng ''Tayong Dalawa'') (2009) .... Nagwagi *PMPC Star Awards for Television Best Actor (para sa teleseryeng ''Kung Tayo'y Magkakalayo'') (2010) .... Kandidato *8th Gawad TANGLAW Presidential Jury Award for Excellence in Acting (2010) .... Nagwagi * [[ASAP (variety show)|ASAP XV Pop Viewer's Choice Awards 2010]] Pop Pin-up Boy (2010) .... Kandidato *KBP Golden Dove Awards 2010 Best Actor (para sa teleseryeng ''Kung Tayo'y Magkakalayo'') (2010) .... Nagwagi *Gawad Urian || Best Actor (para sa pelikulang ''Kinatay'') (2010) .... Kandidato *9th Gawad TANGLAW Best Actor (para sa teleseryeng ''Kung Tayo'y Magkakalayo'') (2011) .... Nagwagi *USTv Awards 2011 Best Actor in a Daily Soap Opera (para sa teleseryeng''Kung Tayo'y Magkakalayo'') (2011) .... Nagwagi *8th ENPRESS Golden Screen Awards Best Performance by an Actor in a Supporting Role-Drama, Musical or Comedy (para sa pelikulang Sa Iyo Lamang) (2011) .... Kandidato *8th ENPRESS Golden Screen Awards Best Performance by an Actor in a Leading Role-Drama (para sa pelikulang ''NOY'') (2011) .... Kandidato *9th Gawad Tanglaw Best Actor (para sa pelikulang ''NOY'') (2011) .... Nagwagi *Gawad Pasado 2011 Pinakapasadong Aktor (2011) .... Nagwagi ==Mga Sanggunian== {{Reflist}} ==Mga Panlabas na Link== *{{imdb name|2029519}} {{DEFAULTSORT:Martin, Coco}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1981]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga direktor mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] e6l61lhrer4ywq094fl1jqms5ynq5vr 0 115850 2214208 2210692 2026-07-02T23:07:26Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214208 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant | photo = Alexandria Mills at Robley Rex VAMC.jpg | caption = Miss World 2010, Alexandria Mills | winner = '''Alexandria Mills''' | represented = '''{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]''' | date = 30 Oktubre 2010 | presenters = {{Hlist|Steve Douglas|Angela Chow}} | acts = {{Hlist|Shayne Ward|Dave Koz|Carlos Aponte}} | venue = Crown of Beauty Theatre, Sanya, [[Tsina]] | broadcaster = {{Hlist|E!|CCTV}} | entrants = 115 | placements = 25 | debuts = | withdraws = {{Hlist|[[Austria|Austrya]]|[[Eslobenya]]|[[Liberia|Liberya]]|[[Republikang Dominikano]]|[[Eswatini|Suwasilandiya]]}} | returns = {{Hlist|[[Cape Verde]]|[[Cayman Islands]]|[[Fiji]]|[[Lesotho]]|[[Macau]]|[[Malawi]]|[[Saint Kitts and Nevis|St. Kitts and Nevis]]|[[Saint Lucia|St. Lucia]]|[[United States Virgin Islands|US Virgin Islands]]}} | before = [[Miss World 2009|2009]] | next = [[Miss World 2011|2011]] |image size=200px}} Ang '''Miss World 2010''' ang ika-60 edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa Crown of Beauty Theatre sa [[Sanya]], Tsina noong 30 Oktubre 2010. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Kaiane Aldorino]] ng Hibraltar si [[Alexandria Mills]] ng Estados Unidos bilang Miss World 2010.<ref name=":0">{{Cite web |date=1 Nobyembre 2010 |title=Miss World 2010 |url=https://www.cbsnews.com/pictures/miss-world-2010/ |access-date=11 Abril 2023 |website=[[CBS]] |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=30 Oktubre 2010 |title=US beauty queen crowned Miss World in China |url=https://www.france24.com/en/20101030-miss-world-2010-winner-usa-alexandria-mills-sanya-china |access-date=11 Abril 2023 |website=France 24 |language=en}}</ref> Ito ang ikatlong tagumpay ng Estados Unidos sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si Emma Wareus ng Botswana, habang nagtapos bilang second runner-up si Adriana Vasini ng Beneswela. Mga kandidata mula sa 115 mga bansa at teritoryo ang kumalahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina Steve Douglas at Angela Chow ang kompetisyon. Nagtanghal sina Shayne Ward, Dave Koz, at Carlos Aponte sa edisyong ito. == Mga resulta == ===Mga pagkakalagay=== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss World 2010''' | * '''{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]''' – '''[[Alexandria Mills]]<ref name=":0" />''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|BOT}} [[Botswana]] – Emma Wareus<ref name=":0" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Adriana Vasini<ref name=":0" /> |- |Top 5 | * {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Emma Britt Waldron<ref name=":0" /> * {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] – Xiao Tang<ref name=":0" /> |- |Top 7 | * {{flagicon|ITA}} [[Italya]] – Giada Pezzaioli * {{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] – Mariann Birkedal |- | Top 25 | * {{flagicon|DEU}} [[Alemanya]] – Susanna Kobylinski *{{flagicon|BHS}} [[Bahamas]] – Braneka Basset * {{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] – Nicola Mimnagh * {{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] – Lori Moore *{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Denise Garrido * {{flagicon|KEN}} [[Kenya]] – Natasha Metto<ref name=":1" /> *{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Laura Palacio *{{flagicon|MNG}} [[Mongolia|Monggolya]] – Sarnai Amar *{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] – Odile Gertze *{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] – Desirée van den Berg *{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] – Egni Eckert * {{flagicon|TAH}} [[French Polynesia|Polinesyang Pranses]] – Mihilani Teixeira *{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Yara Lasanta * {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] – Virginie Dechenaud *{{flagicon|RUS}} [[Rusya]] – Irina Sharipova *{{flagicon|LCA}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]] – Aiasha Gustave *{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] – Sirirat Rueangsri * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Nicole Flint |} ===Mga ''Continental Queen''=== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Kontinente ! Kandidata |- | Aprika | * {{flagicon|BOT}} [[Botswana]] – Emma Wareus |- | Asya-Pasipiko | * {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] – Xiao Tang |- | Europa | * {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Emma Britt Waldron |- | Kaamerikahan | * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Alexandria Mills |- | Karibe | * {{flagicon|LCA}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]] – Aiasha Gustave |} == Mga hurado == Ang mga hurado sa Miss World 2010 ay sina: {{div col|colwidth=30em}} * Julia Morley – Chairwoman ng Miss World Organization * Denise Perrier – [[Miss World 1953]] mula [[Pransiya]] * Ann Sidney – Miss World 1964 mula [[United Kingdom|Nagkakaisang Kaharian]] * Mary Stävin – Miss World 1977 mula [[Suwesya]] * Agbani Darego – Miss World 2001 mula [[Nigeria|Niherya]] * María Julia Mantilla – Miss World 2004 mula [[Peru]] * Zhang Zilin – Miss World 2007 mula [[Tsina]] * Ksenia Sukhinova – Miss World 2008 mula [[Rusya]] * Krish Naidoo – Miss World International Ambassador * Mike Dixon – Miss World Musical Director * Zhao Benshan – Aktor at Komedyante * Bruce Zhao – Chairperson of the Huayu Group * Andrew Minarik – Miss World Make-Up & Hairdresser {{div col end}} Naiulat na maaaring pinilit ng Beijing ang mga hukom na magbigay ng mababang marka para kay Mariann Birkedal, Miss Norway, dahil ang Nobel Peace Prize ay iginawad sa isa sa mga bilanggong pulitikal nito, si Liu Xiaobo.<ref>[http://www.nydailynews.com/news/world/norway-mariann-birkedal-lost-world-alexandria-mills-norway-china-dispute-report-article-1.454917 Norwegian beauty lost Miss World over Norway, China dispute: report - NY Daily News<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>{{cite web |title=Did Nobel Peace Prize affect Miss World outcome? |url=http://content.usatoday.com/communities/ondeadline/post/2010/11/miss-world-controversy/1 |work=[[USA Today]] |accessdate=26 January 2016}}</ref> == Mga kandidata == 115 kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" |- ! Bansa/Teritoryo ! Kandidata ! Edad{{efn|name=b|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}} ! Bayan |- | {{flagicon|ALB}} [[Albanya]] || Arnita Beqiraj || 18 || [[Vlorë]] |- | {{flagicon|DEU}} [[Alemanya]] || Susanna Kobylinski<ref>{{Cite web |date=31 Oktubre 2010 |title=Miss World: Das soll die schönste Frau der Welt sein |trans-title=Miss World: This is supposed to be the most beautiful woman in the world |url=https://www.gmuender-tagespost.de/welt/miss-world-soll-schoenste-frau-welt-sein-zr-985077.html |access-date=11 Abril 2023 |website=Gmünder Tagespost |language=de}}</ref> || 22 || [[Bremen]] |- | {{flagicon|AGO}} [[Angola|Anggola]] || Ivanita Jones || 23 || M'banza Kongo |- | {{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] || Mariana Arambarry || 22 || Santa Rosa |- | {{flagicon|ABW}} [[Aruba]] || Kimberly Kuiperi || 21 || Tanki Leendert |- | {{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] || Ashleigh Francis<ref>{{Cite web |last=Henry |first=Krista |date=26 Setyembre 2010 |title=One Miss World pageant, two Jamaican entries? |url=https://jamaica-gleaner.com/gleaner/20100926/ent/ent3.html |access-date=12 Abril 2023 |website=The Gleaner |language=en}}</ref>|| 23 || [[Sydney]] |- | {{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] || Cody Yerkovich<ref>{{Cite web |date=8 Abril 2010 |title=North's first queen of NZ - Northern Advocate News |url=https://www.nzherald.co.nz/northern-advocate/news/norths-first-queen-of-nz/NDP7B2GKSGL7OJC6KRCXL6IHUQ/ |access-date=12 Abril 2023 |website=The Northern Advocate |language=en-NZ |via=New Zealand Herald}}</ref>|| 18 || Kaitaia |- | {{flagicon|BHS}} [[Bahamas]] || Braneka Bassett<ref>{{Cite web |last=Ellis |first=Oswald |date=13 Mayo 2010 |title=Beauties of Grand Bahama Shine in Miss Bahamas Pageant |url=http://www.thebahamasweekly.com/publish/community/Miss_Bahamas_201010792.shtml |access-date=26 Hunyo 2022 |website=The Bahamas Weekly |language=en}}</ref>|| 20 || Freeport |- | {{flagicon|BRB}} [[Barbados]] || Danielle Bishop<ref>{{Cite web |date=23 Hulyo 2010 |title=Reaching for Miss World |url=https://www.nationnews.com/2010/07/23/reaching-for-miss-world/ |access-date=12 Abril 2023 |website=The Daily Nation |language=en}}</ref>|| 21 || [[Bridgetown]] |- | {{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] || Inès Da Silva<ref>{{Cite web |date=7 Hunyo 2010 |title=Election Miss Côte d’Ivoire 2010 - Mlle Da Silva Ines, la plus belle |trans-title=Election Miss Ivory Coast 2010 - Miss Da Silva Ines, the most beautiful |url=https://news.abidjan.net/articles/366226/election-miss-cote-divoire-2010-mlle-da-silva-ines-la-plus-belle |access-date=12 Abril 2023 |website=Abidjan.net News |language=fr |archive-date=12 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412110407/https://news.abidjan.net/articles/366226/election-miss-cote-divoire-2010-mlle-da-silva-ines-la-plus-belle |url-status=dead }}</ref>|| 21 || N'zi-Comoé |- | {{flagicon|BEL}} [[Belhika]] || Cilou Annys<ref>{{Cite web |last=Tollenaere |first=Rudy |date=10 Enero 2010 |title=Cilou Annys is Miss België 2010 |url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf10012010_048 |access-date=23 Hunyo 2022 |website=Het Nieuwsblad |language=nl-BE}}</ref>|| 19 || [[Bruges]] |- | {{flagicon|BLZ}} [[Belize|Belis]] || Jessel Lauriano || 22 || Lungsod ng Belis |- | {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] || Adriana Vasini<ref>{{Cite web |date=25 Setyembre 2009 |title=Miss Venezuela 2009 beauty pageant in Caracas |url=https://www.chinadaily.com.cn/world/2009-09/25/content_8739609.htm |access-date=12 Abril 2023 |website=China Daily |language=en}}</ref>|| 23 || Maracaibo |- | {{flagicon|BLR}} [[Belarus|Biyelorusya]] || Lyudmila Yakimovich<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2010 |title=Miss Belarus Beauty Contest 2010 |url=https://www.chinadaily.com.cn/entertainment/2010-05/03/content_9803227.htm |access-date=12 Abril 2023 |website=China Daily |language=en}}</ref>|| 22 || Hrodna |- | {{flagicon|VNM}} [[Vietnam|Biyetnam]] || Nguyễn Ngọc Kiều Khanh<ref>{{Cite web |last= |date=21 Setyembre 2010 |title=Kiều Khanh được đề cử dự thi Miss World 2010 |trans-title=Kieu Khanh was nominated to compete in Miss World 2010 |url=https://vnexpress.net/kieu-khanh-duoc-de-cu-du-thi-miss-world-2010-1909618.html |access-date=12 Abril 2023 |website=VnExpress |language=vi}}</ref>|| 19 || [[Lungsod ng Ho Chi Minh]] |- | {{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] || Snežana Prorok<ref>{{Cite web |date=20 Setyembre 2010 |title=Snežana Prorok je Miss BiH za 2010. godinu |trans-title=Snežana Prorok is Miss BiH for 2010 |url=https://www.klix.ba/lifestyle/modailjepota/snezana-prorok-je-miss-bih-za-2010-godinu/100919091 |access-date=12 Abril 2023 |website=Klix.ba |language=hr}}</ref>|| 18 || Istočna Ilidža |- | {{flagicon|BOT}} [[Botswana]] || Emma Wareus<ref>{{Cite web |date=27 Mayo 2010 |title=Emma crowned Miss Botswana |url=https://www.sundaystandard.info/emma-crowned-miss-botswana/ |access-date=12 Abril 2023 |website=Sunday Standard |language=en-GB |archive-date=12 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412110408/https://www.sundaystandard.info/emma-crowned-miss-botswana/ |url-status=dead }}</ref>|| 19 || [[Gaborone]] |- | {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] || Kamilla Salgado<ref>{{Cite web |date=8 Agosto 2010 |title=Kamilla Salgado, do Pará, vence o Miss Mundo Brasil 2010 |trans-title=Kamilla Salgado, from Pará, wins Miss World Brazil 2010 |url=http://g1.globo.com/brasil/noticia/2010/08/kamila-salgado-do-para-vence-concurso-de-miss-brasil.html |access-date=12 Abril 2023 |website=G1 |language=pt-br}}</ref>|| 23 || Belém |- | {{flagicon|BGR}} [[Bulgarya]] || Romina Andonova<ref>{{Cite web |date=24 Abril 2010 |title=Sofia's Romina Andonova Crowned Miss Bulgaria 2010 |url=https://www.novinite.com/articles/115583/Sofia%27s+Romina+Andonova+Crowned+Miss+Bulgaria+2010 |access-date=13 Abril 2023 |website=Novinite |language=en}}</ref>|| 21 || [[Sopiya]] |- | {{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] || María Teresa Roca<ref>{{Cite web |date=16 Enero 2019 |title=María Teresa Roca recibe a su segundo retoño |trans-title=María Teresa Roca receives her second child |url=https://eldeber.com.bo/sociales/maria-teresa-roca-recibe-a-su-segundo-retono_47553 |access-date=14 Abril 2023 |website=El Deber |language=es-ES |archive-date=13 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413163019/https://eldeber.com.bo/sociales/maria-teresa-roca-recibe-a-su-segundo-retono_47553 |url-status=dead }}</ref>|| 24 || Trinidad |- | {{flagicon|CUW}} [[Curaçao]] || Angenie Simon|| 24 || Willemstad |- | {{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] || Nataliya Averina || 20 || Roskilde |- | {{flagicon|EGY}} [[Ehipto]] || [[Sara El-Khouly]]|| 22 || [[Cairo]] |- | {{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] || [[Ana Galarza]]|| 21 || Ambato |- | {{flagicon|SLV}} [[El Salvador|El Salbador]] || Gabriela Molina || 22 || [[San Salvador]] |- | {{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] || [[Nicola Mimnagh]]|| 21 || Kilbarchan |- | {{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] || [[Marína Georgievová]]|| 18 || Banská Bystrica |- | {{flagicon|ESP}} [[Espanya]] || Fátima Jiménez || 21 || [[Sevilla]] |- | '''{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]''' || '''[[Alexandria Mills]]''' || 18 || [[Louisville, Kentucky|Louisville]] |- | {{flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] || Hiwot Assefa Tesfaye || 20 || [[Addis Ababa]] |- | {{flagicon|Wales}} [[Wales|Gales]] || Courtenay Hamilton || 20 || Llantwit Major |- | {{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] || [[Mimi Areme]]|| 22 || Ho |- | {{flagicon|GRC}} [[Gresya]] || [[Diamanto Gasteratou]]|| 22 || [[Atenas]] |- | {{flagicon|Guadeloupe|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] || Ericka Aly || 20 || Petit-Bourg |- | {{flagicon|GTM}} [[Guwatemala]] || Lucía Mazariegos || 19 || Antigua |- | {{flagicon|GUY}} [[Guyana]] || Aletha Shepherd || 22 || [[Georgetown]] |- | {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] || [[Chantal Alicia Raymond]]|| 24 || [[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- | {{flagicon|JPN}} [[Hapon]] || Hiroko Matsunaga || 18 || [[Fukuoka]] |- | {{flagicon|GEO}} [[Heorhiya]] || Dea Arakishvili || 20 || [[Tbilisi]] |- | {{flagicon|Gibraltar}} [[Gibraltar|Hibraltar]] || Larissa Dalli || 23 || Hibraltar |- | {{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]]|| [[Lori Moore (beauty queen)|Lori Moore]]|| 20 || [[Belfast]] |- | {{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]]|| Marilyn Medina || 18 || [[Tegucigalpa]] |- | {{flagicon|HKG}} [[Hong Kong]] || Sammi Cheung || 23 || [[Hong Kong]] |- | {{flagicon|IND}} [[India|Indiya]] || [[Manasvi Mamgai]]|| 22 || [[New Delhi]] |- | {{flagicon|INA}} [[Indonesia|Indonesya]] || [[Asyifa Latief]]|| 21 || [[Bandung]] |- | {{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] || [[Jessica Linley]]|| 21 || [[Nottingham]] |- | {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] || Emma Britt Waldron || 21 || Celbridge |- | {{flagicon|ISR}} [[Israel]] || Shavit Wiesel || 20 || Be'eri |- | {{flagicon|ITA}} [[Italya]] || Giada Pezzaioli || 18 || [[Montichiari]] |- | {{flagicon|CPV}} [[Cabo Verde|Kabo Berde]] || Joceline Fortes || 22 || Sao Vicente |- | {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] || [[Denise Garrido]]|| 23 || Bradford |- | {{flagicon|VIR}} [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] || Carolyn Carter<ref>{{Cite web |date=6 Mayo 2016 |title=Carolyn Carter winner of Miss Universe U.S. Virgin Islands 2016 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/carolyn-carter-winner-of-miss-universe-u-s-virgin-islands-2016/articleshow/52142524.cms |access-date=14 Enero 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=14 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220514072011/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/carolyn-carter-winner-of-miss-universe-u-s-virgin-islands-2016/articleshow/52142524.cms |url-status=dead }}</ref>|| 20 || Christiansted |- | {{flagicon|CYM}} [[Kapuluang Kayman]] || Cristin Alexander || 23 || George Town |- | {{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] || Asselina Kuchukova || 27 || [[Almaty]] |- | {{flagicon|KEN}} [[Kenya]] || Natasha Metto || 20 || [[Nairobi]] |- | {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] || Laura Palacio || 23 || [[Medellín]] |- | {{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] || Dayana Aguilera || 19 || Palmares |- | {{flagicon|HRV}} [[Croatia|Kroasya]] || Katarina Banić || 20 || Trilj |- | {{flagicon|LSO}} [[Lesotho|Lesoto]] || Karabelo Mokoallo || 23 || [[Maseru]] |- | {{flagicon|LVA}} [[Letonya]]|| Ludmila Voroncova || 19 || [[Riga]] |- | {{flagicon|LBN}} [[Lebanon|Libano]]|| Rahaf Abdallah || 22 || Khiam |- | {{flagicon|LTU}} [[Litwanya]]|| [[Gritė Maruškevičiūtė]]|| 21 || [[Vilnius]] |- | {{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]]|| Fanney Ingvarsdóttir || 19 || Garðabær |- | {{flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]] || Shari Thuyns || 19 || Mamer |- | {{flagicon|MAC}} [[Macau|Makaw]] || Cherry Ng Ka-I || 23 || [[Macau]] |- | {{flagicon|MWI}} [[Malawi]] || Ella Kabambe || 24 || Blantyre |- | {{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] || [[Nadia Min Dern Heng]]|| 25 || [[Kuala Lumpur]] |- | {{flagicon|MLT}} [[Malta]] || Francesca Gaspar || 24 || Iklin |- | {{flagicon|FRA}} [[Martinika]] || Tully Fremcourt || 20 || La Trinité |- | {{flagicon|MKD}} [[Hilagang Macedonia|Masedonya]]|| Stefani Borsova || 20 || [[Skopje]] |- | {{flagicon|MUS}} [[Mauritius|Mawrisyo]] || Dalysha Doorga || 23 || Goodlands |- | {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] || [[Anabel Solís]]|| 23 || [[Mérida, Yucatán|Mérida]] |- | {{flagicon|MDA}} [[Moldabya]] || Daria Zaiteva || 20 || [[Chişinău]] |- | {{flagicon|MNG}} [[Mongolia|Monggolya]] || Sarnai Amar || 23 || [[Ulaanbaatar]] |- | {{flagicon|MNE}} [[Montenegro]] || Milica Milatović || 18 || [[Podgorica]] |- | {{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] || Odile Gertze<ref>{{Cite web |last=Bause |first=Tanja |date=2 Agosto 2010 |title=Odile crowned as Miss Namibia |url=http://www.namibian.com.na/index.php?id=28&tx_ttnews%5btt_news%5d=70871&no_cache=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120331215427/http://www.namibian.com.na/index.php?id=28&tx_ttnews%5btt_news%5d=70871&no_cache=1 |archive-date=31 Marso 2012 |access-date=14 Enero 2023 |website=The Namibian |language=en}}</ref>|| 22 || [[Windhoek]] |- | {{flagicon|NPL}} [[Nepal]] || [[Sadichha Shrestha]]|| 19 || [[Kathmandu]] |- | {{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] || [[Fiona Amuzie]]|| 19 || Minna |- | {{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] || [[Mariann Birkedal]]|| 23 || Stavanger |- | {{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] || Desirée van den Berg || 23 || Santpoort |- | {{flagicon|PAN}} [[Panama]] || [[Paola Vaprio|Paola Vaprio Medaglia]]|| 24 || [[Lungsod ng Panama]] |- | {{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] || [[Egni Eckert]]|| 23 || Luque |- | {{flagicon|PER}} [[Peru]] || [[Alexandra Liao]]|| 20 || [[Lima]] |- | {{flagicon|FJI}} [[Fiji|Pidyi]] || Mourhrna Anetha Reddy || 25 || [[Suva]] |- | {{flagicon|PHL}} [[Pilipinas]] || Czarina Gatbonton<ref>{{Cite web |date=12 Marso 2010 |title=Maria Venus Raj to represent the Philippines in Miss Universe 2010 |url=https://www.pep.ph/lifestyle/21419/maria-venus-raj-to-represent-the-philippines-in-miss-universe-2010 |access-date=26 Hunyo 2022 |website=PEP.ph |language=en}}</ref>|| 19 || [[Malolos]] |- | {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] || Anne-Marie Nurminen || 22 || [[Helsinki]] |- | {{flagicon|TAH}} [[French Polynesia|Polinesyang Pranses]] || Mihilani Teixeira || 20 || Papeete |- | {{flagicon|POL}} [[Polonya]] || Agata Szewioła || 21 || Żary |- | {{flagicon|PRI}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] || [[Yara Lasanta]]|| 24 || Barranquitas |- | {{flagicon|PRT}} [[Portugal]] || Catarina Aragonez || 22 || Portalegre |- | {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] || [[Virginie Dechenaud]]|| 24 || La Frette |- | {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] || [[Veronika Machová]]|| 20 || Rokycany |- | {{flagicon|ROU}} [[Romania|Rumanya]] || Lavinia Postolache || 21 || Piteşti |- | {{flagicon|RUS}} [[Rusya]] || [[Irina Sharipova]]|| 18 || Apastovo |- | {{flagicon|ZMB}} [[Zambia|Sambia]] || Zindaba Hanzala || 20 || [[Lusaka]] |- | {{flagicon|KNA}} [[San Cristobal at Nieves]] || [[Fatisha Imo]]|| 22 || [[Basseterre]] |- | {{flagicon|LCA}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]] || Aiasha Gustave || 18 || Gros Islet |- | {{flagicon|SRB}} [[Serbia|Serbiya]] || [[Milica Jelić]]|| 20 || [[Belgrado]] |- | {{flagicon|SLE}} [[Sierra Leone]] || Neyorlyn Willams || 19 || [[Freetown]] |- | {{flagicon|ZWE}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] || Samantha Tshuma || 21 || Bulawayo |- | {{flagicon|SIN}} [[Singapore|Singapura]] || Anusha Rajaseharan || 21 || Singapura |- | {{flagicon|LKA}} [[Sri Lanka]] || Fallon Ranasinghe || 22 || [[Colombo]] |- | {{flagicon|SUR}} [[Suriname]] || Jo-ann Maria Sang || 19 || [[Paramaribo]] |- | {{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] || [[Dani Karlsson|Dani Chelsea Karlsson]]|| 25 || [[Estokolmo]] |- | {{flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] || Genevieve Mpangala || 20 || Chang'ombe |- | {{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] || [[Sirirat Rueangsri]]|| 22 || [[Chiang Mai]] |- | {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] || Nicole Flint<ref>{{Cite web |last=Sibiya |first=Gugu |date=18 Disyembre 2009 |title=Dream comes true |url=https://www.sowetanlive.co.za/news/2009-12-18-dream-comes-true/ |access-date=26 Hunyo 2022 |website=The Sowetan |language=en-ZA}}</ref>|| 22 || [[Pretoria]] |- | {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] || Kim Hye-young || 20 || Gyeongsangbuk-do |- | {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] || Davia Chambers || 18 || Couva |- | {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] || Tang Xiao || 23 || [[Dalian]] |- | {{flagicon|CYP}} [[Tsipre]] || Andrea Kkolou || 19 || [[Nicosia]] |- | {{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] || [[Gizem Memiç]]|| 20 || Gaziantep |- | {{flagicon|UGA}} [[Uganda]] || Heyzme Nansubuga || 25 || Jinja |- | {{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] || Kateryna Zakharchenko || 21 || [[Odessa]] |- | {{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] || Jennifer Kalo || 22 || [[Budapest]] |- | {{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] || Eliana Olivera || 22 || [[Montevideo]] |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Panlabas na kawing == * {{official website|http://www.missworld.com}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] [[Kategorya:2010 sa Tsina]] [[Kategorya:Mga patimpalak ng kagandahan noong 2010]] go1tcgrtsjgcvi7xcffqrvfovh3ll4b 0 123379 2214339 1825613 2026-07-03T03:58:05Z Jojit fb 38 ni-redirect na lamang sa kaugnay na artikulo dahil walang sapat na impornasyon sa matagal na panahon 2214339 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Seoul]] 430ecly1y3pkidk34d5eg19032sr4mz 0 126106 2214490 627381 2026-07-03T08:22:20Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214490 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 126107 2214491 627382 2026-07-03T08:22:30Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Uwit]] to [[Suplementong bakal]] 2214491 wikitext text/x-wiki #redirect [[Suplementong bakal]] mb1hqwo4smr11mgfu6cg1egrc1oxknp 0 129632 2214435 2038493 2026-07-03T07:44:32Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214435 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Salzano|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Venecia|Venecia]] (VE)|website={{official website}}|area_code=041|postal_code=30030|day=Agosto 24|saint=San [[Bartolome ang Alagad|Bartolome Apostol]]|elevation_m=10|elevation_footnotes=|population_demonym=Salzanesi|population_footnotes=|area_total_km2=17.18|area_footnotes=|mayor=Luciano Betteto|mayor_party=|frazioni=[[Robegano]]|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|official_name=Comune di Salzano|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|45|32|N|12|7|E|region:IT_type:city(12033)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Salzano-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Immagine_campanile_di_Salzano.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Salzano''' ay isang [[bayan]] at [[komuna]] sa [[Kalakhang Lungsod ng Venecia]], [[Veneto]], hilagang [[Italya]], na matatagpuan {{Convert|15|km|mi|0}} mula sa [[Lungsod ng Venecia|Venecia]]. == Kasaysayan == Ang pook ng Salzano ay tinitirhan na simula [[Sinaunang Roma|panahong Romano]], ngunit ito ang mga unang dokumentong nagpapatunay sa pag-iral nito ay mula pa noong [[Gitnang Kapanahunan]] (1283). Ang dalawang nayon ay may mga independiyenteng kasaysayan, isang kapilya ng [[Pieve ng Zianigo]], ang isa naman sa [[Pieve ng Martellago]]. Sa loob ng maraming siglo, nagkaroon din ng bahagyang demograpikong katanyagan ng Robegano, na mas pinapaboran dahil sa kalapitan nito sa [[Marzenego]] at pagkakaroon ng kalsadang nag-uugnay kay Noale sa [[Mestre]]. Hangganang pook sa pagitan ng magkaribal na lungsod ng [[Padua]] at [[Treviso]], ang mga ito ay nasa gitna ng mapait na sagupaan hanggang 1384, nang ang [[Carraresi]] ay kinuha ang kontrol ng [[Marca ng Treviso]]. Mula 1388, gayunpaman, dahil sa isang popular na kaguluhan, ang teritoryo ay tiyak na sumailalim sa [[Republika ng Venecia|Serenissima]]. == Mga kambal bayan == Si Salzano ay [[Kambal na lungsod|kambal]] sa: * {{Flagicon|France}} [[Villefontaine]], Pransiya, simula 2009 * {{Flagicon|Bangladesh}} [[Baniachong]], Bangladesh == Mga panlabas na link == * [http://www.museosanpiox.it/gallery/salzano Mga larawan ni Salzano] * [http://www.museosanpiox.it/salzano/storiasalzano.html Kasaysayan ng Salzano]{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{In lang|it}} == Mga pinagkuhanan == {{Reflist}}{{Province of Venice}} llg72c0iix4ziftjj01gwlx8ajtbyyp 0 130213 2214225 2214051 2026-07-03T01:19:48Z ~2026-37993-63 163599 Kinansela ang pagbabagong 2214051 ni [[Special:Contributions/~2026-37588-52|~2026-37588-52]] ([[User talk:~2026-37588-52|Usapan]]) 2214225 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pamilihan]] attldod0piil4i0nxy0m5b6ae4tz97u 0 136385 2214198 2043036 2026-07-02T21:16:19Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214198 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Infobox Italian comune|name=Mezzojuso|official_name=Comune di Mezzojuso|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|52|N|13|28|E|type:city(3,003)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Palermo|Palermo]] (PA)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=49.4|population_footnotes=|population_total=3002|population_as_of=Disyembre 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=90030|area_code=091|website=|footnotes=}} Ang '''Mezzojuso''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Menzijusu''''' o '''''Menziuso''''',<ref name="Dennis(Firm)18642">{{cite book|author1=George Dennis|author2=John Murray (Firm)|title=A handbook for travellers in Sicily: including Palermo, Messina, Catania, Syracuse, Etna, and the ruins of the Greek temples|url=https://archive.org/details/ahandbookfortra23firgoog|access-date=22 December 2011|year=1864|publisher=J. Murray|pages=[https://archive.org/details/ahandbookfortra23firgoog/page/n296 218]–}}</ref> [[Wikang Arbëreshë|Arbëreshë]]: '''''Munxifsi'''''<ref name="YAMEY20142">{{cite book|author=Adam YAMEY|title=FROM ALBANIA TO SICILY|url=https://books.google.com/books?id=JhpPBwAAQBAJ&pg=PA84|date=6 October 2014|publisher=Lulu.com|isbn=978-1-291-98068-4|pages=84–}}</ref>) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Palermo]], rehiyon ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|45|km}} timog-silangan ng [[Palermo]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 3,003 at may lawak na {{Convert|49.4|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Mezzojuso ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Campofelice di Fitalia]], [[Cefalà Diana]], [[Ciminna]], [[Godrano]], [[Marineo]], at [[Villafrati]]. == Kasaysayan == Ang ibig-sabihin ng Mezzojuso sa [[Wikang Arabe|Arabe]] ay: “Manzil Yusuf” (منزل يوسف) na isinasalin sa Ingles sa “Mga bahay o 'tahanan' ni Jose”. Maaari rin itong isalin sa [[Wikang Siciliano|Siciliano]], ibig sabihin ay "kalahati pababa" dahil ang bayan ay matatagpuan sa kalagitnaan ng burol. == Lokal na buhay == Ang pinakamahalagang lokal na pangyayari ay nangyayari bago ang Pasko ng Pagkabuhay, kasama ang "[[Mastru Campu]]" ("maestro di campo" sa Italyano) na nangyayari sa huling Linggo ng Carnival, bago magsimula ang Kuwaresma. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:7500 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:5092 bar:1871 from: 0 till:6024 bar:1881 from: 0 till:6452 bar:1901 from: 0 till:5038 bar:1911 from: 0 till:7212 bar:1921 from: 0 till:5294 bar:1931 from: 0 till:4317 bar:1936 from: 0 till:4469 bar:1951 from: 0 till:4938 bar:1961 from: 0 till:4565 bar:1971 from: 0 till:3464 bar:1981 from: 0 till:3127 bar:1991 from: 0 till:3213 bar:2001 from: 0 till:3058 PlotData= bar:1861 at:5092 fontsize:XS text: 5092 shift:(-8,5) bar:1871 at:6024 fontsize:XS text: 6024 shift:(-8,5) bar:1881 at:6452 fontsize:XS text: 6452 shift:(-8,5) bar:1901 at:5038 fontsize:XS text: 5038 shift:(-8,5) bar:1911 at:7212 fontsize:XS text: 7212 shift:(-8,5) bar:1921 at:5294 fontsize:XS text: 5294 shift:(-8,5) bar:1931 at:4317 fontsize:XS text: 4317 shift:(-8,5) bar:1936 at:4469 fontsize:XS text: 4469 shift:(-8,5) bar:1951 at:4938 fontsize:XS text: 4938 shift:(-8,5) bar:1961 at:4565 fontsize:XS text: 4565 shift:(-8,5) bar:1971 at:3464 fontsize:XS text: 3464 shift:(-8,5) bar:1981 at:3127 fontsize:XS text: 3127 shift:(-8,5) bar:1991 at:3213 fontsize:XS text: 3213 shift:(-8,5) bar:2001 at:3058 fontsize:XS text: 3058 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Data from ISTAT </timeline> == Galeriya == <gallery> File:Mezzojuso1.jpg File:Mezzojuso2.jpg File:Mezzojuso3.jpg File:Mezzojuso4.jpg File:Mezzojuso5.jpg File:Mezzojuso6.jpg </gallery> == Mga kilalang mamamayan == * [[Nicola Figlia]], folklorista at tagasalin<ref>{{Citation |title=Manoscritto inedito del papàs Andrea Figlia (1764) |url=http://www.jemi.it/storia-mezzojuso-2167/754-manoscritto-inedito-del-papandrea-figlia-1764 |trans-title=Unpublished manuscript of papàs Andrea Figlia (1764) |publisher=JEMI- Il portale per gli Arbëreshë |language=it |quote=Dal Paese de Figliati, così chiamato, che oggi si vede spopolato da qualche era nel 1400 essendo stato un paese grandissimo, e di nobiltà che sempre ha prodotto, e produce all'Albania buona, e bellicosa Gioventù, lo chè dagl'Officiali del Regimento a loro confinanti vi si attesta. Ne venne dunque la detta famiglia oggi di Figlia, che la maggior parte di loro si è stabilita in Mezzojuso, porzione nella Piana, ed altri anche in Puglia. |access-date=2016-01-31 |archive-date=2016-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201021713/http://www.jemi.it/storia-mezzojuso-2167/754-manoscritto-inedito-del-papandrea-figlia-1764 |url-status=dead }}</ref> == Mga sanggunian == <references /> == Bibliograpiya == * Buccola Onofrio (1909) La Colonia Greco-Albanese di Mezzojuso: origine, vicende at progresso. * Buccola Onofrio (1912) Nuove recerche sulla fondazione della Colonia Greco-Albanese di Mezzojuso. * Buccola Onofrio (1914) Mezzojuso e la Chiesa di Santa Maria: nuovi documenti storici. * Siderides SA (1928) Ang epirotic na pamilya ni Rere (Η Ηπειρωτίς οικογένεια Ρερέ), ''Epirotica Chronica'' (Ηπειρωτικά Χρον), vol.&nbsp;160–168. Sa wikang Griyego. == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20090102000459/http://www.redpeach.net/mezzojus5.htm Mezzojuso 1820-1860 mga talaan ng kapanganakan] * [https://web.archive.org/web/20060629130750/http://www.geocities.com/Heartland/Village/7555/ Mga Pahina ng Pamana ng Mezzojuso] {{Lalawigan ng Palermo}}{{Arbëreshë settlements}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] bm19ql9aqvoo0eeu8y5xq040jqnk98w 0 137146 2214538 2039479 2026-07-03T10:13:12Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214538 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Sommariva Perno|official_name=Comune di Sommariva Perno|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|44|45|N|7|54|E|type:city(2,800)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Piamonte]]|province=[[Lalawigan ng Cuneo|Cuneo]] (CN)|frazioni=Valle Rossi, San Giuseppe, Villa|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=17.4|population_footnotes=|population_demonym=Sommarivesi|elevation_footnotes=|elevation_m=389|saint=|day=|postal_code=12040|area_code=0172|website={{official website|http://www.comune.sommarivaperno.cn.it}}|footnotes=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> Ang '''Sommariva Perno''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Cuneo]], rehiyon ng [[Piamonte]], hilagang [[Italya]], na matatagpuan sa [[Roero]] mga {{Convert|40|km|mi}} timog-silangan ng [[Turin]] at mga {{Convert|50|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Cuneo]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 2,800 at may lawak na {{Convert|17.4|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Sommariva Perno ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga pagkakahati, pangunahin na mga pamayanan at nayon) Valle Rossi, San Giuseppe, at Villa. Ang Sommariva Perno ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Baldissero d'Alba]], [[Corneliano d'Alba]], [[Monticello d'Alba]], [[Pocapaglia]], [[Sanfrè]], at [[Sommariva del Bosco]]. == Mga pista == Ang "Sagra della fragola e del vino birbet", na isinasagawa tuwing katapusan ng Mayo, ay nagdiriwang ng dalawa sa mga tipikal na produkto ng Roero: Ang mga lokal na [[presas]] at [[Birbèt]]: isang matamis, granada-pula, bahagyang buro, maligaya na alak na ginawa mula sa bersiyon ng Roero ng ubas [[Brachetto]] ({{Lang-it|brachetto dal grappolo lungo}}), na nakabitin mula sa baging sa mga pahabang kumpol. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:4000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:2177 bar:1871 from: 0 till:2167 bar:1881 from: 0 till:2202 bar:1901 from: 0 till:2495 bar:1911 from: 0 till:2569 bar:1921 from: 0 till:2734 bar:1931 from: 0 till:2884 bar:1936 from: 0 till:2749 bar:1951 from: 0 till:2416 bar:1961 from: 0 till:2205 bar:1971 from: 0 till:2232 bar:1981 from: 0 till:2249 bar:1991 from: 0 till:2279 bar:2001 from: 0 till:2626 PlotData= bar:1861 at:2177 fontsize:XS text: 2177 shift:(-8,5) bar:1871 at:2167 fontsize:XS text: 2167 shift:(-8,5) bar:1881 at:2202 fontsize:XS text: 2202 shift:(-8,5) bar:1901 at:2495 fontsize:XS text: 2495 shift:(-8,5) bar:1911 at:2569 fontsize:XS text: 2569 shift:(-8,5) bar:1921 at:2734 fontsize:XS text: 2734 shift:(-8,5) bar:1931 at:2884 fontsize:XS text: 2884 shift:(-8,5) bar:1936 at:2749 fontsize:XS text: 2749 shift:(-8,5) bar:1951 at:2416 fontsize:XS text: 2416 shift:(-8,5) bar:1961 at:2205 fontsize:XS text: 2205 shift:(-8,5) bar:1971 at:2232 fontsize:XS text: 2232 shift:(-8,5) bar:1981 at:2249 fontsize:XS text: 2249 shift:(-8,5) bar:1991 at:2279 fontsize:XS text: 2279 shift:(-8,5) bar:2001 at:2626 fontsize:XS text: 2626 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.sommarivaperno.cn.it www.comune.sommarivaperno.cn.it] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110204023108/http://www.comune.sommarivaperno.cn.it/ |date=2011-02-04 }} {{Province of Cuneo}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Piedmont]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] 9km9xp91q28fs8auaev64qn9dpt2gbd 0 161817 2214227 2214014 2026-07-03T01:23:06Z ~2026-37993-63 163599 Kinansela ang pagbabagong 2214014 ni [[Special:Contributions/~2026-37227-36|~2026-37227-36]] ([[User talk:~2026-37227-36|Usapan]]) 2214227 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Batas#Islam]] n0f67x7ftaz3e8oc1pya3kkx3cc9r0x 2214229 2214227 2026-07-03T01:29:38Z ~2026-37993-63 163599 [[en:WP:DUMMYEDIT|WP:DUMMYEDIT]] 2214229 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Batas#Islam]] 069gnst7hklvyp1me70dw86qv9xbh27 5 165385 2214515 2213932 2026-07-03T09:06:16Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2214515 wikitext text/x-wiki == New real time list of missing articles == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> I suggest that you give a look to the [[m:Mix'n'match|Mix'n'match]] tool by Magnus Manske, and that you recommend it from this page. Thanks to Wikidata, it's able to tell you in real time what articles you're missing out of several reliable lists of relevant persons. --[[m:user:Nemo_bis|Nemo]] 17:06, 10 Oktubre 2014 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Nemo bis@metawiki using the list at http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Talk:Mix%27n%27match&oldid=10158766 --> :Ha? [[Tagagamit:OmegaAndromedae|OmegaAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:OmegaAndromedae|kausapin]]) 12:39, 18 Agosto 2025 (UTC) ::''Automatic message delivery'' ito kaya parang walang ''sense''. Tingnan mo ang orihinal na ''message delivery'' [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Talaan_ng_mga_artikulong_kailangang_mayroon_ang_bawat_Wikipedia&oldid=1445796 dito]. Ipinadala ang mensahe na 'yan para i-''suggest'' na puwede gumawa ng tala tulad nung nasa baba. [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia%3ATalaan_ng_mga_artikulong_kailangang_mayroon_ang_bawat_Wikipedia&diff=1670548&oldid=1445796 Si Bluemask ang gumawa ng talang 'yan], siya 'yun isa pang aktibong admin dito sa Wikipediang Tagalog. ''Hope'' na naliwanagan ka. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:04, 23 Oktubre 2025 (UTC) :::Ah, pero bakit may kulang? Ano ba nangyari sa Q6 hanggang Q14 at bakit nawala ang Q47, at kung na delete lang sila bakit wala ang Q613? Pero di ko man iyata magagamit ito, pero salamat nalang! [[Tagagamit:OmegaAndromedae|OmegaAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:OmegaAndromedae|kausapin]]) 04:37, 23 Oktubre 2025 (UTC) == Wikidata list == {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P5008 wd:Q5460604. } |columns=number:bilang,item:aytem,label/en:artikulo,label,P18 |section= |min_section=3 |sort=label |links=red |thumb=128 |autolist=fallback }} {| class='wikitable sortable' ! bilang ! aytem ! artikulo ! label ! larawan |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q9181|Q9181]] | Abraham | [[Abraham]] | [[Talaksan:PikiWiki Israel 47514 Samaritan museum on mount Grizim - Left.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q91|Q91]] | Abraham Lincoln | [[Abraham Lincoln]] | [[Talaksan:Abraham Lincoln 1846 47 interpreted Gemini.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q5670|Q5670]] | Abu Nuwas | [[Abu Nuwas]] | [[Talaksan:Abu Nuwas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q9381|Q9381]] | Adam Smith | [[Adam Smith]] | [[Talaksan:AdamSmith.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q12029|Q12029]] | addiction | [[adiksiyon]] | [[Talaksan:Alcoholism is a Prision.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q352|Q352]] | Adolf Hitler | [[Adolf Hitler]] | [[Talaksan:Adolf Hitler cropped restored 3x4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q889|Q889]] | Afghanistan | [[Apganistan|Afghanistan]] | [[Talaksan:Afghanistan - Location Map (2013) - AFG - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q336|Q336]] | science | [[agham]] | [[Talaksan:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus (encircled).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q11451|Q11451]] | agriculture | [[agrikultura]] | [[Talaksan:Unload wheat by the combine Claas Lexion 584.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q8018|Q8018]] | Augustine of Hippo | [[Agustin ng Hipona]] | [[Talaksan:Saint Augustine by Philippe de Champaigne.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q2102|Q2102]] | snake | [[ahas]] | [[Talaksan:A snake coiled in the cavity of a tree.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q718|Q718]] | chess | [[ahedres]] | [[Talaksan:Chess game Staunton No. 6.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q12199|Q12199]] | HIV/AIDS | [[AIDS]] | [[Talaksan:Human Immunodeficency Virus - stylized rendering.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q8597|Q8597]] | Akbar | [[Akbar ang Dakila]] | [[Talaksan:Contemporary seated portrait of Akbar, 1605.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q8006|Q8006]] | Akira Kurosawa | [[Akira Kurosawa]] | [[Talaksan:Akirakurosawa-onthesetof7samurai-1953-page88.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q571|Q571]] | book | [[aklat]] | [[Talaksan:Americanstudbookvolume2open.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q7075|Q7075]] | library | [[aklatan]] | [[Talaksan:Austria - Göttweig Abbey - 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q9546|Q9546]] | Al-Ghazali | [[Al-Ghazali]] | [[Talaksan:Al Ghazali.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q282|Q282]] | wine | [[alak]] | [[Talaksan:Red and white wine 12-2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q7251|Q7251]] | Alan Turing | [[Alan Turing]] | [[Talaksan:Alan Turing (1951) (crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q937|Q937]] | Albert Einstein | [[Albert Einstein]] | [[Talaksan:Albert Einstein Head cleaned.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q5580|Q5580]] | Albrecht Dürer | [[Albrecht Dürer]] | [[Talaksan:Dürer Alte Pinakothek.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q188|Q188]] | German | [[Wikang Aleman|Aleman]] | [[Talaksan:Legal status of German in the world.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q183|Q183]] | Germany | [[Alemanya]] | [[Talaksan:Aerial view of Berlin (32881394137).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q7318|Q7318]] | Nazi Germany | [[Alemanyang Nazi]] | |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q7374|Q7374]] | Alfred Hitchcock | [[Alfred Hitchcock]] | [[Talaksan:Hitchcock, Alfred 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q37868|Q37868]] | algae | [[algae]] | [[Talaksan:Wlas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q262|Q262]] | Algeria | [[Algeria]] | [[Talaksan:Algeria - Location Map (2013) - DZA - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[:d:Q8366|Q8366]] | algorithm | [[algoritmo]] | [[Talaksan:Flowchart procedural programming.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[:d:Q3968|Q3968]] | algebra | [[alhebra]] | [[Talaksan:Quadratic formula.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[:d:Q156|Q156]] | alcohols | [[alkohol]] | [[Talaksan:Lukastest etoh tbutoh.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[:d:Q8216|Q8216]] | Greek alphabet | [[alpabetong Griyego]] | [[Talaksan:Richtungsschild auf der Insel Ikaria, 2005.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[:d:Q8229|Q8229]] | Latin script | [[Sulat Latin|alpabetong Latin]] | [[Talaksan:Abecedarium.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[:d:Q8209|Q8209]] | Cyrillic script | [[alpabetong Siriliko]] | [[Talaksan:Cyrillic alternates.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[:d:Q1286|Q1286]] | Alps | [[Alpes]] | [[Talaksan:Alps 2007-03-13 10.10UTC 1px-250m.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[:d:Q663|Q663]] | aluminium | [[aluminyo]] | [[Talaksan:Aluminium-4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[:d:Q10908|Q10908]] | Amphibia | [[Amphibia]] | [[Talaksan:Fire salamander (Salamandra Salamandra).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[:d:Q727|Q727]] | Amsterdam | [[Amsterdam]] | [[Talaksan:Amsterdam airphoto.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[:d:Q6199|Q6199]] | anarchism | [[anarkismo]] | [[Talaksan:Graffiti "No Gods, No Masters" and anarchy symbol at central bus station ZOB in Munich, Germany.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[:d:Q514|Q514]] | anatomy | [[anatomiya]] | [[Talaksan:Leonardo da vinci, Drawing of a Woman's Torso.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[:d:Q5456|Q5456]] | Andes | [[Andes]] | [[Talaksan:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[:d:Q5603|Q5603]] | Andy Warhol | [[Andy Warhol]] | [[Talaksan:Andy Warhol at the Jewish Museum (by Bernard Gotfryd) – LOC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[:d:Q8258|Q8258]] | One Thousand and One Nights | [[Ang Isang Libo't Isang Gabi|Ang Isanglibo't Isang mga Gabi]] | [[Talaksan:Sughrat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[:d:Q8269|Q8269]] | The Tale of Genji | [[Ang Kuwento ni Genji]] | [[Talaksan:Genji emaki 01003 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[:d:Q8251|Q8251]] | The Art of War | [[Sining ng Pakikidigma|Ang Sining ng Pakikidigma]] | [[Talaksan:Bamboo book - closed - UCR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[:d:Q11352|Q11352]] | angle | [[anggulo]] | [[Talaksan:Coord Angle.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[:d:Q12117|Q12117]] | cereal | [[angkak]] | [[Talaksan:Various grains edit2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[:d:Q43473|Q43473]] | Angkor Wat | [[Angkor Wat]] | [[Talaksan:Angkor wat temple.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[:d:Q11425|Q11425]] | animation | [[animasyon]] | [[Talaksan:Animated GIF from the 1919 Feline folies by Pat Sullivan.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[:d:Q51|Q51]] | Antarctica | [[Antartika|Antarctica]] | [[Talaksan:Antarctica 6400px from Blue Marble.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[:d:Q12187|Q12187]] | antibiotic | [[antibiyotiko]] | [[Talaksan:How do different antibiotics work?.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[:d:Q5685|Q5685]] | Anton Chekhov | [[Anton Chekhov]] | [[Talaksan:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 53 | [[:d:Q1340|Q1340]] | Antonio Vivaldi | [[Antonio Vivaldi]] | [[Talaksan:Onbekend - Antonio Vivaldi - Bologna Museo Internationale e biblioteca della musica di bologna 28-04-2012 9-21-050.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[:d:Q7298|Q7298]] | Antonín Dvořák | [[Antonín Dvořák]] | [[Talaksan:Dvorak.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[:d:Q3196|Q3196]] | fire | [[apoy]] | [[Talaksan:FIRE 01.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[:d:Q15|Q15]] | Africa | [[Aprika]] | [[Talaksan:Africa satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[:d:Q1828555|Q1828555]] | Arabic script | [[Arabic script]] | [[Talaksan:Tawqi' script - Qur'anic verses - 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[:d:Q8669|Q8669]] | Arab–Israeli conflict | [[Arab–Israeli conflict]] | [[Talaksan:Arab-Israeli Map.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 59 | [[:d:Q1357|Q1357]] | Araneae | [[Gagamba|Araneae]] | [[Talaksan:Spiders Diversity.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[:d:Q11376|Q11376]] | acceleration | [[arangkada]] | |- | style='text-align:right'| 61 | [[:d:Q11464|Q11464]] | plough | [[araro]] | [[Talaksan:04-09-12-Schaupflügen-Fahrenwalde-RalfR-IMG 1232.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[:d:Q525|Q525]] | Sun | [[Araw (astronomiya)|Araw]] | [[Talaksan:The Sun in white light.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[:d:Q573|Q573]] | day | [[Araw (panahon)|araw]] | [[Talaksan:GreenwUhrWelt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[:d:Q10872|Q10872]] | | [[Arkeya|Archaea]] | [[Talaksan:Archaea.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 65 | [[:d:Q8739|Q8739]] | Archimedes | [[Arkimedes|Archimedes]] | [[Talaksan:Retrato de un erudito (¿Arquímedes?), por Domenico Fetti.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 66 | [[:d:Q11500|Q11500]] | area | [[Sukat|area]] | |- | style='text-align:right'| 67 | [[:d:Q414|Q414]] | Argentina | [[Arhentina]] | [[Talaksan:Fitz Roy 1b.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[:d:Q868|Q868]] | Aristotle | [[Aristoteles]] | [[Talaksan:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[:d:Q11205|Q11205]] | arithmetic | [[aritmetika]] | [[Talaksan:Basic arithmetic operators.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[:d:Q12271|Q12271]] | architecture | [[arkitektura]] | [[Talaksan:Ray and Maria Stata Center (MIT).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[:d:Q12277|Q12277]] | arch | [[arko]] | [[Talaksan:Arch (PSF).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[:d:Q1360|Q1360]] | arthropod | [[Arthropoda]] | [[Talaksan:Asian forest scorpion in Khao Yai National Park.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[:d:Q11660|Q11660]] | artificial intelligence | [[artipisyal na katalinuhan]] | [[Talaksan:Dall-e 3 (jan '24) artificial intelligence icon.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[:d:Q11427|Q11427]] | steel | [[asero]] | [[Talaksan:Kaltbandcoils.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[:d:Q11158|Q11158]] | acid | [[asido]] | |- | style='text-align:right'| 76 | [[:d:Q11254|Q11254]] | table salt | [[asin]] | [[Talaksan:Salt shaker on white background.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[:d:Q12370|Q12370]] | salt | [[Asin (kimika)|asin]] | [[Talaksan:Ammonium-cerium(IV)-sulfate-sample.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[:d:Q144|Q144]] | dog | [[aso]] | [[Talaksan:Greenland 467 (35130903436) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[:d:Q3863|Q3863]] | asteroid | [[asteroyd]] | [[Talaksan:Asteroidsscale.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[:d:Q333|Q333]] | astronomy | [[astronomiya]] | [[Talaksan:Laser Towards Milky Ways Centre.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[:d:Q11002|Q11002]] | sugar | [[asukal]] | [[Talaksan:Sugar 2xmacro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[:d:Q48|Q48]] | Asia | [[Asya]] | [[Talaksan:Asia satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[:d:Q12152|Q12152]] | myocardial infarction | [[atake sa puso]] | [[Talaksan:Heart attack diagram.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[:d:Q9368|Q9368]] | liver | [[atay]] | [[Talaksan:Leber Schaf.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[:d:Q7066|Q7066]] | atheism | [[ateismo]] | [[Talaksan:Ephesians 2,12 - Greek atheos.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[:d:Q1524|Q1524]] | Athens | [[Atenas]] | [[Talaksan:Akropolis 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[:d:Q542|Q542]] | athletics | [[Atletiks|atletika]] | [[Talaksan:Naisten 400 m aidat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[:d:Q9121|Q9121]] | atom | [[atomo]] | [[Talaksan:Helium atom QM.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[:d:Q408|Q408]] | Australia | [[Australya]] | [[Talaksan:Australia satellite plane.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[:d:Q40|Q40]] | Austria | [[Austria]] | [[Talaksan:Austria - Location Map (2019) - AUT - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[:d:Q8011|Q8011]] | Avicenna | [[Avicenna]] | [[Talaksan:Pursina.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[:d:Q12542|Q12542]] | Aztec | [[Aztec]] | [[Talaksan:Reconstruction of Tenochtitlan2006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[:d:Q467|Q467]] | woman | [[babae]] | [[Talaksan:Woman.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[:d:Q787|Q787]] | pig | [[baboy]] | [[Talaksan:Sow with piglet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[:d:Q11411|Q11411]] | backgammon | [[Bakgamon|backgammon]] | [[Talaksan:Backgammon lg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 96 | [[:d:Q10876|Q10876]] | bacteria | [[Bakterya|bacteria]] | [[Talaksan:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[:d:Q1530|Q1530]] | Baghdad | [[Baghdad]] | [[Talaksan:Bagdad collage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[:d:Q8092|Q8092]] | tropical cyclone | [[bagyo]] | [[Talaksan:Dramatic Views of Hurricane Florence from the International Space Station From 9 12 (42828603210) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[:d:Q8068|Q8068]] | flood | [[baha]] | [[Talaksan:KatrinaNewOrleansFlooded edit2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[:d:Q7343|Q7343]] | Great Barrier Reef | [[Bahura ng Gran Barrera]] | [[Talaksan:GreatBarrierReef-EO.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[:d:Q830|Q830]] | cattle | [[baka]] | [[Talaksan:Cow female black white.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 102 | [[:d:Q677|Q677]] | iron | [[bakal]] | [[Talaksan:Iron electrolytic and 1cm3 cube.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[:d:Q8091|Q8091]] | grammar | [[balarila]] | |- | style='text-align:right'| 104 | [[:d:Q1074|Q1074]] | skin | [[Balat (anatomiya)|balat]] | [[Talaksan:Komodo dragon skin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[:d:Q321|Q321]] | Milky Way | [[Ariwanas|Balatas]] | [[Talaksan:Artist’s impression of the Milky Way.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[:d:Q12548|Q12548]] | Holy Roman Empire | [[Banal na Imperyong Romano]] | |- | style='text-align:right'| 107 | [[:d:Q1861|Q1861]] | Bangkok | [[Bangkok]] | [[Talaksan:Temple of the Emerald of buddha or Wat Phra Kaew (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[:d:Q7164|Q7164]] | World Bank | [[Bangkong Pandaigdig]] | [[Talaksan:World Bank building at Washington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[:d:Q9610|Q9610]] | Bangla | [[Wikang Bengali|Bangla]] | [[Talaksan:Bengali letters.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[:d:Q902|Q902]] | Bangladesh | [[Bangladesh]] | |- | style='text-align:right'| 111 | [[:d:Q11446|Q11446]] | ship | [[barko]] | [[Talaksan:DANA 2004 ubt.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[:d:Q11193|Q11193]] | base | [[base]] | [[Talaksan:Sodium hydroxide solution.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[:d:Q12512|Q12512]] | St. Peter's Basilica | [[Basilika ni San Pedro]] | [[Talaksan:Basilica di San Pietro in Vaticano September 2015-1a.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[:d:Q5372|Q5372]] | basketball | [[basketbol]] | [[Talaksan:Dream Team at the 1992 Summer Olympics.JPEG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 115 | [[:d:Q11475|Q11475]] | vacuum | [[basyo]] | [[Talaksan:Kolbenluftpumpe hg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 116 | [[:d:Q7569|Q7569]] | child | [[bata]] | [[Talaksan:Little girl of Don Som.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 117 | [[:d:Q12111|Q12111]] | Sorghum | [[batad]] | [[Talaksan:Sorghum bicolor - geograph.org.uk - 1070429.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 118 | [[:d:Q7748|Q7748]] | law | [[batas]] | [[Talaksan:JMR-Memphis1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 119 | [[:d:Q8063|Q8063]] | rock | [[Bato (heolohiya)|bato]] | [[Talaksan:Balanced Rock.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 120 | [[:d:Q11421|Q11421]] | magnet | [[batubalani]] | [[Talaksan:Bar magnet crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 121 | [[:d:Q956|Q956]] | Beijing | [[Beijing]] | [[Talaksan:Skyline of Beijing CBD with B-5906 approaching (20211016171955).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 122 | [[:d:Q11465|Q11465]] | velocity | [[Tulin|belosidad]] | [[Talaksan:Vector snelheid-Plain.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 123 | [[:d:Q313|Q313]] | Venus | [[Benus (planeta)|Benus]] | [[Talaksan:PIA23791-Venus-RealAndEnhancedContrastViews-20200608 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 124 | [[:d:Q64|Q64]] | Berlin | [[Berlin]] | [[Talaksan:Cityscape Berlin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 125 | [[:d:Q5369|Q5369]] | baseball | [[beysbol]] | [[Talaksan:Zack Greinke on July 29, 2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 126 | [[:d:Q11563|Q11563]] | number | [[bilang]] | [[Talaksan:Numbers grid in NY.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 127 | [[:d:Q2111|Q2111]] | speed of light in vacuum | [[bilis ng liwanag]] | |- | style='text-align:right'| 128 | [[:d:Q11442|Q11442]] | bicycle | [[bisikleta]] | [[Talaksan:00 8327 Historisches Fahrrad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 129 | [[:d:Q523|Q523]] | star | [[bituin]] | [[Talaksan:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 130 | [[:d:Q7094|Q7094]] | biochemistry | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Fat triglyceride shorthand formula.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 131 | [[:d:Q290|Q290]] | sex | [[biyolohikal na kasarian]] | [[Talaksan:Cromosomas X-Y y gametos.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 132 | [[:d:Q420|Q420]] | biology | [[biyolohiya]] | [[Talaksan:Biology-0001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 133 | [[:d:Q7108|Q7108]] | biotechnology | [[biyoteknolohiya]] | [[Talaksan:Biotecnologia Fase3.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 134 | [[:d:Q8355|Q8355]] | violin | [[biyulin]] | [[Talaksan:Violin VL100.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 135 | [[:d:Q9759|Q9759]] | blues | [[blues]] | [[Talaksan:B.B. King, 2006-06-26.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 136 | [[:d:Q2841|Q2841]] | Bogotá | [[Bogotá|Bogota]] | [[Talaksan:Centro internacional.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 137 | [[:d:Q441|Q441]] | botany | [[botanika]] | [[Talaksan:Diversity of plants image version q.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 138 | [[:d:Q202943|Q202943]] | Brahmagupta | [[Brahmagupta]] | |- | style='text-align:right'| 139 | [[:d:Q155|Q155]] | Brazil | [[Brasil|Brazil]] | [[Talaksan:Cidade Maravilhosa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 140 | [[:d:Q9530|Q9530]] | breathing | [[breathing]] | [[Talaksan:Diaphragmatic breathing.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 141 | [[:d:Q8680|Q8680]] | British Empire | [[Imperyong Britaniko|Britanikong Imperyo]] | |- | style='text-align:right'| 142 | [[:d:Q7391|Q7391]] | bee | [[bubuyog]] | [[Talaksan:(MHNT) Apis mellifera (female) - on viburnum tinus flowers.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 143 | [[:d:Q748|Q748]] | Buddhism | [[Budismo|Buddadamma]] | [[Talaksan:Large Gautama Buddha statue in Buddha Park of Ravangla, Sikkim.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 144 | [[:d:Q8081|Q8081]] | tornado | [[buhawi]] | [[Talaksan:F5 tornado Elie Manitoba 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 145 | [[:d:Q3|Q3]] | life | [[buhay]] | [[Talaksan:HumanNewborn.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 146 | [[:d:Q11457|Q11457]] | cotton | [[bulak]] | [[Talaksan:Cotton - പരുത്തി 03.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 147 | [[:d:Q506|Q506]] | flower | [[bulaklak]] | [[Talaksan:Flores.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 148 | [[:d:Q8072|Q8072]] | volcano | [[bulkan]] | [[Talaksan:Mount St. Helens erupting blue.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 149 | [[:d:Q12214|Q12214]] | smallpox | [[bulutong]] | [[Talaksan:Child with Smallpox Bangladesh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 150 | [[:d:Q8502|Q8502]] | mountain | [[bundok]] | [[Talaksan:Himalayas, Ama Dablam, Nepal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 151 | [[:d:Q513|Q513]] | Mount Everest | [[Bundok Everest]] | [[Talaksan:Mount Everest as seen from Drukair2 PLW edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 152 | [[:d:Q1364|Q1364]] | fruit | [[bunga]] | [[Talaksan:(MHNT) Geum urbanum - Fruit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 153 | [[:d:Q405|Q405]] | Moon | [[Buwan (astronomiya)|Buwan]] | [[Talaksan:FullMoon2010.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 154 | [[:d:Q8161|Q8161]] | tax | [[buwis]] | [[Talaksan:Pieter Brueghel the Younger, 'Paying the Tax (The Tax Collector)' oil on panel, 1620-1640. USC Fisher Museum of Art.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 155 | [[:d:Q85|Q85]] | Cairo | [[Cairo]] | [[Talaksan:Cairo Skyline (2020).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 156 | [[:d:Q16|Q16]] | Canada | [[Canada]] | [[Talaksan:Canada - Location Map (2013) - CAN - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 157 | [[:d:Q12284|Q12284]] | canal | [[canal]] | [[Talaksan:0283 Ribeauvillé (Haut-Rhin - Elsass).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 158 | [[:d:Q5465|Q5465]] | Cape Town | [[Lungsod ng Cabo|Cape Town]] | [[Talaksan:Ciudad del Cabo desde Cabeza de León, Sudáfrica, 2018-07-22, DD 34.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 159 | [[:d:Q11358|Q11358]] | carbohydrate | [[Karbohidrata|carbohydrate]] | [[Talaksan:Carbohydrates.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 160 | [[:d:Q6722|Q6722]] | Carl Friedrich Gauss | [[Carl Friedrich Gauss]] | [[Talaksan:Carl Friedrich Gauss.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 161 | [[:d:Q1043|Q1043]] | Carl Linnaeus | [[Carl Linnaeus]] | [[Talaksan:Carl von Linné.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 162 | [[:d:Q3044|Q3044]] | Charlemagne | [[Carlomagno]] | [[Talaksan:Charlemagne denier Mayence 812 814.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 163 | [[:d:Q1405|Q1405]] | Augustus | [[Cesar Augusto]] | [[Talaksan:Augustus of Prima Porta (inv. 2290).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 164 | [[:d:Q160|Q160]] | Cetacea | [[Cetacea]] | [[Talaksan:Graywhale MMC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 165 | [[:d:Q9045|Q9045]] | Chanakya Kautilya | [[Chanakya]] | [[Talaksan:Chanakya artistic depiction.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 166 | [[:d:Q1035|Q1035]] | | [[Charles Darwin]] | [[Talaksan:Charles Darwin portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 167 | [[:d:Q2042|Q2042]] | Charles de Gaulle | [[Charles de Gaulle]] | [[Talaksan:General Charles de Gaulle in 1945.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 168 | [[:d:Q5686|Q5686]] | Charles Dickens | [[Charles Dickens]] | [[Talaksan:Dickens Gurney head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 169 | [[:d:Q882|Q882]] | Charlie Chaplin | [[Charlie Chaplin]] | [[Talaksan:Charlie Chaplin portrait Getty 1739411952.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 170 | [[:d:Q5809|Q5809]] | Che Guevara | [[Che Guevara]] | [[Talaksan:Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 171 | [[:d:Q8201|Q8201]] | Chinese characters | [[Chinese characters]] | [[Talaksan:Hanzi.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 172 | [[:d:Q7322|Q7322]] | Christopher Columbus | [[Christopher Columbus]] | [[Talaksan:Ridolfo del Ghirlandaio - Ritratto di Cristoforo Colombo (1520).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 173 | [[:d:Q8423|Q8423]] | Cyrus the Great | [[Dakilang Ciro|Ciro ang Dakila]] | [[Talaksan:Great Men and Famous Women Volume 1 - Cyrus the Great.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 174 | [[:d:Q81513|Q81513]] | Citrus | [[Citrus]] | [[Talaksan:Mandarin tree closeup.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 175 | [[:d:Q8683|Q8683]] | Cold War | [[Digmaang Malamig|Cold War]] | [[Talaksan:US Army tanks face off against Soviet tanks, Berlin 1961.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 176 | [[:d:Q739|Q739]] | Colombia | [[Colombia]] | |- | style='text-align:right'| 177 | [[:d:Q4604|Q4604]] | Confucius | [[Confucio|Confucius]] | [[Talaksan:Confucius, fresco from a Western Han tomb of Dongping County, Shandong province, China.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 178 | [[:d:Q11382|Q11382]] | conservation of energy | [[conservation of energy]] | [[Talaksan:Blocked-pendulum-strobe.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 179 | [[:d:Q8413|Q8413]] | Constantine the Great | [[Dakilang Constantino|Constantino I]] | [[Talaksan:0 Gaius Flavius Valerius Constantinus, Palatino.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 180 | [[:d:Q753|Q753]] | copper | [[Tanso (elemento)|copper]] | [[Talaksan:Cuivre Michigan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 181 | [[:d:Q241|Q241]] | Cuba | [[Cuba]] | [[Talaksan:Santa Clara (Cuba).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 182 | [[:d:Q165|Q165]] | sea | [[dagat]] | [[Talaksan:Paracas National Reserve, Ica, Peru-3April2011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 183 | [[:d:Q545|Q545]] | Baltic Sea | [[Dagat Baltiko]] | [[Talaksan:SvetlogorskRauschen 05-2017 img11 beach.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 184 | [[:d:Q5484|Q5484]] | Caspian Sea | [[Dagat Kaspiyo|Dagat Caspian]] | [[Talaksan:Caspian Sea from orbit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 185 | [[:d:Q1693|Q1693]] | North Sea | [[Dagat Hilaga]] | [[Talaksan:North Sea 02 ubt.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 186 | [[:d:Q166|Q166]] | Black Sea | [[Dagat Itim]] | [[Talaksan:Black Sea Nasa May 25 2004.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 187 | [[:d:Q1247|Q1247]] | Caribbean Sea | [[Dagat Karibe]] | [[Talaksan:50 Shades Of Blue (187611681).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 188 | [[:d:Q37660|Q37660]] | South China Sea | [[Dagat Timog Tsina|Dagat Luzon]] | [[Talaksan:Mar de China Meridional - BM WMS 2004.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 189 | [[:d:Q4918|Q4918]] | Mediterranean Sea | [[Dagat Mediteraneo]] | [[Talaksan:Mediterranean Sea political map-en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 190 | [[:d:Q2|Q2]] | Earth | [[Daigdig]] | [[Talaksan:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 191 | [[:d:Q8409|Q8409]] | Alexander the Great | [[Alejandrong Dakila|Dakilang Aleksander]] | [[Talaksan:Alexander the Great mosaic (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 192 | [[:d:Q8698|Q8698]] | Great Depression | [[Malawakang Depresyon|Dakilang Depresyon]] | [[Talaksan:Lange-MigrantMother02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 193 | [[:d:Q11652|Q11652]] | frequency | [[dalasan]] | [[Talaksan:FrequencyAnimation.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 194 | [[:d:Q11651|Q11651]] | electric current | [[daloy ng kuryente]] | [[Talaksan:Magnetic field of a steady current.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 195 | [[:d:Q12323|Q12323]] | dam | [[dam]] | [[Talaksan:RappbodeLufts.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 196 | [[:d:Q3766|Q3766]] | Damascus | [[Damasco|Damascus]] | [[Talaksan:Damascus, Syria, Panorama at sunset.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 197 | [[:d:Q9415|Q9415]] | emotion | [[damdamin]] | [[Talaksan:Plutchik-wheel in arabic.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 198 | [[:d:Q1067|Q1067]] | Dante Alighieri | [[Dante Alighieri]] | [[Talaksan:Portrait de Dante.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 199 | [[:d:Q1653|Q1653]] | Danube | [[Danubio]] | [[Talaksan:Budapest from Gellert Hill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 200 | [[:d:Q41585|Q41585]] | David Hilbert | [[David Hilbert]] | [[Talaksan:Hilbert.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 201 | [[:d:Q1353|Q1353]] | Delhi | [[Delhi]] | [[Talaksan:Red Fort in Delhi 03-2016 img3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 202 | [[:d:Q7174|Q7174]] | democracy | [[demokrasya]] | [[Talaksan:Election MG 3455.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 203 | [[:d:Q974|Q974]] | Democratic Republic of the Congo | [[Demokratikong Republika ng Congo]] | |- | style='text-align:right'| 204 | [[:d:Q8514|Q8514]] | desert | [[desyerto]] | [[Talaksan:Libya 4608 Idehan Ubari Dunes Luca Galuzzi 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 205 | [[:d:Q1354|Q1354]] | Dhaka | [[Dhaka]] | [[Talaksan:Dhaka skyline1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 206 | [[:d:Q9453|Q9453]] | dialectic | [[Diyalektika|dialectic]] | [[Talaksan:Georg Pencz, Dialectic, NGA 33130.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 207 | [[:d:Q297|Q297]] | Diego Velázquez | [[Diego Velázquez]] | [[Talaksan:Diego Velázquez Autorretrato 45 x 38 cm - Colección Real Academia de Bellas Artes de San Carlos - Museo de Bellas Artes de Valencia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 208 | [[:d:Q198|Q198]] | war | [[digmaan]] | [[Talaksan:Thure de Thulstrup - L. Prang and Co. - Battle of Gettysburg - Restoration by Adam Cuerden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 209 | [[:d:Q2487|Q2487]] | Thirty Years' War | [[Tatlumpung Taong Digmaan|Digmaan ng Tatlumpung Taon]] | [[Talaksan:Magdeburg 1631.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 210 | [[:d:Q8740|Q8740]] | Vietnam War | [[Digmaang Biyetnam]] | [[Talaksan:VietnamMural.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 211 | [[:d:Q8465|Q8465]] | civil war | [[digmaang sibil]] | [[Talaksan:Battle of Gettysburg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 212 | [[:d:Q8676|Q8676]] | American Civil War | [[Digmaang Sibil ng Amerika|Digmaang Sibil ng Estados Unidos]] | [[Talaksan:CivilWarUSAColl.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 213 | [[:d:Q317|Q317]] | dictatorship | [[diktadura]] | [[Talaksan:Hitler Nürnberg 1935.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 214 | [[:d:Q9106|Q9106]] | Dmitri Mendeleev | [[Dimitri Mendeleyev]] | [[Talaksan:Dmitri Mendeleev.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 215 | [[:d:Q12536|Q12536]] | Abbasid Caliphate | [[Kalipatong Abasida|Dinastiyang Abasida]] | [[Talaksan:Abbasid Caliphate-ar.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 216 | [[:d:Q7209|Q7209]] | Han dynasty | [[Dinastiyang Han]] | [[Talaksan:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 217 | [[:d:Q9903|Q9903]] | Ming dynasty | [[Dinastiyang Ming]] | [[Talaksan:Ming Empire cca 1580 (en).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 218 | [[:d:Q8733|Q8733]] | Qing dynasty | [[Dinastiyang Qing]] | |- | style='text-align:right'| 219 | [[:d:Q9683|Q9683]] | Tang dynasty | [[Dinastiyang Tang]] | [[Talaksan:Tang Dynasty circa 700 CE.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 220 | [[:d:Q430|Q430]] | dinosaur | [[dinosauro]] | [[Talaksan:Various dinosaurs2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 221 | [[:d:Q11656|Q11656]] | diode | [[Diodo|diode]] | [[Talaksan:Diode-closeup.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 222 | [[:d:Q1889|Q1889]] | diplomacy | [[diplomasya]] | [[Talaksan:2024-11-18-Headquarters of the United Nations-0605.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 223 | [[:d:Q4439|Q4439]] | hard disk | [[Hard disk drive|diskong matigas]] | [[Talaksan:Western Digital WD2500BB Hard Disk A.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 224 | [[:d:Q12206|Q12206]] | diabetes | [[diyabetes]] | [[Talaksan:Blue circle for diabetes.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 225 | [[:d:Q5283|Q5283]] | diamond | [[diyamante]] | [[Talaksan:Rough Diamond.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 226 | [[:d:Q190|Q190]] | God | [[Diyos]] | [[Talaksan:Schnorr von Carolsfeld Bibel in Bildern 1860 001.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 227 | [[:d:Q7430|Q7430]] | deoxyribonucleic acid | [[DNA]] | [[Talaksan:DNA animation.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 228 | [[:d:Q4917|Q4917]] | United States dollar | [[dolyar ng Estados Unidos]] | [[Talaksan:USDnotes.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 229 | [[:d:Q11395|Q11395]] | domestication | [[domestikasyon]] | [[Talaksan:Domestication Timeline.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 230 | [[:d:Q612|Q612]] | Dubai | [[Dubai]] | [[Talaksan:Dubai Skyline mit Burj Khalifa (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 231 | [[:d:Q7873|Q7873]] | blood | [[dugo]] | [[Talaksan:Blood Test (15575812743).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 232 | [[:d:Q7953|Q7953]] | Zen | [[Zen|Dzen]] | [[Talaksan:Eiheiji gate.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 233 | [[:d:Q1063|Q1063]] | evolution | [[ebolusyon]] | [[Talaksan:L'origine de l'évolution.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 234 | [[:d:Q8434|Q8434]] | education | [[edukasyon]] | [[Talaksan:1887 Bettannier Der Schwarze Fleck anagoria.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 235 | [[:d:Q79|Q79]] | Egypt | [[Ehipto]] | [[Talaksan:All Gizah Pyramids.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 236 | [[:d:Q7150|Q7150]] | ecology | [[ekolohiya]] | [[Talaksan:Grib skov.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 237 | [[:d:Q8134|Q8134]] | economics | [[ekonomika]] | [[Talaksan:Economics circular flow cartoon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 238 | [[:d:Q11214|Q11214]] | differential equation | [[ekwasyong diperensiyal]] | [[Talaksan:Exemple d'eqüacion diferenciala.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 239 | [[:d:Q7939|Q7939]] | El Niño | [[El Niño]] | [[Talaksan:ENSO - El Niño.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 240 | [[:d:Q849919|Q849919]] | electromagnetic interaction | [[electromagnetic interaction]] | [[Talaksan:Feynmann Diagram Coulomb.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 241 | [[:d:Q9778|Q9778]] | electronic music | [[electronic music]] | [[Talaksan:1st commercial Moog synthesizer (1964, commissioned by the Alwin Nikolai Dance Theater of NY) @ Stearns Collection (Stearns 2035), University of Michigan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 242 | [[:d:Q12725|Q12725]] | electricity | [[elektrisidad]] | [[Talaksan:Lightning simulator questacon04.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 243 | [[:d:Q11650|Q11650]] | electronics | [[elektronika]] | [[Talaksan:Arduino ftdi chip-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 244 | [[:d:Q11344|Q11344]] | chemical element | [[Elemento (kimika)|elemento]] | [[Talaksan:Periodic table (32-col, enwiki), black and white.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 245 | [[:d:Q7207|Q7207]] | Elizabeth I of England | [[Elizabeth I ng Inglatera]] | [[Talaksan:Elizabeth1England.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 246 | [[:d:Q303|Q303]] | Elvis Presley | [[Elvis Presley]] | [[Talaksan:Elvis Presley Publicity Photo for The Trouble with Girls 1968.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 247 | [[:d:Q613|Q613]] | Emirate of Dubai | [[Emirate of Dubai]] | [[Talaksan:UAE Dubai Marina img1 asv2018-01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 248 | [[:d:Q11379|Q11379]] | energy | [[enerhiya]] | [[Talaksan:Electric power transmission.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 249 | [[:d:Q12739|Q12739]] | nuclear power | [[Enerhiyang nukleyar|enerhiyang nuklear]] | [[Talaksan:Nuclear Power Plant Cattenom.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 250 | [[:d:Q8753|Q8753]] | Enrico Fermi | [[Enrico Fermi]] | [[Talaksan:Enrico Fermi 1943-49.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 251 | [[:d:Q5292|Q5292]] | encyclopedia | [[ensiklopedya]] | [[Talaksan:Bertelsmann Lexikothek.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 252 | [[:d:Q8047|Q8047]] | enzyme | [[ensima]] | [[Talaksan:Enzyme inhibition.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 253 | [[:d:Q8272|Q8272]] | Epic of Gilgamesh | [[Epiko ni Gilgamesh]] | [[Talaksan:GilgameshTablet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 254 | [[:d:Q41571|Q41571]] | epilepsy | [[epilepsiya]] | [[Talaksan:Spike-waves.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 255 | [[:d:Q9471|Q9471]] | epistemology | [[epistemolohiya]] | [[Talaksan:4 Pramanas, epistemology according to ancient Nyayasutras.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 256 | [[:d:Q9123|Q9123]] | Ernest Rutherford | [[Ernest Rutherford]] | [[Talaksan:Ernest Rutherford LOC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 257 | [[:d:Q9130|Q9130]] | Erwin Schrödinger | [[Erwin Schrödinger]] | [[Talaksan:Erwin Schrödinger - Narodowe Archiwum Cyfrowe (1-E-939).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 258 | [[:d:Q29|Q29]] | Spain | [[Espanya]] | [[Talaksan:Spain - Location Map (2013) - ESP - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 259 | [[:d:Q143|Q143]] | Esperanto | [[Esperanto]] | [[Talaksan:Flag of Esperanto.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 260 | [[:d:Q42527|Q42527]] | spice | [[Pampalasa|espesya]] | [[Talaksan:Spices1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 261 | [[:d:Q11455|Q11455]] | special relativity | [[Teorya ng natatanging relatibidad|espesyal na teoriya ng relatibidad]] | [[Talaksan:Gedankenexperiment Zeitdilitation.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 262 | [[:d:Q7432|Q7432]] | species | [[espesye]] | [[Talaksan:Heliconius mimicry.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 263 | [[:d:Q12483|Q12483]] | statistics | [[estadistika]] | [[Talaksan:Standard Normal Distribution-en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 264 | [[:d:Q7275|Q7275]] | state | [[estado]] | [[Talaksan:Leviathan frontispiece cropped British Library.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 265 | [[:d:Q30|Q30]] | United States | [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] | [[Talaksan:United States - Location Map (2013) - USA - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 266 | [[:d:Q9202|Q9202]] | Statue of Liberty | [[Estatwa ng Kalayaan]] | [[Talaksan:Statue of Liberty and a sightseeing boat, Liberty Island, New York.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 267 | [[:d:Q153|Q153]] | ethanol | [[etanol]] | [[Talaksan:Sample of Absolute Ethanol.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 268 | [[:d:Q115|Q115]] | Ethiopia | [[Ethiopia]] | [[Talaksan:Ethiopia in its region.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 269 | [[:d:Q9465|Q9465]] | ethics | [[etika]] | [[Talaksan:Rage-and-anger-fresco.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 270 | [[:d:Q8747|Q8747]] | Euclid | [[Euclides|Euclid]] | [[Talaksan:Euklid2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 271 | [[:d:Q4916|Q4916]] | euro | [[Euro]] | [[Talaksan:Euro Series Banknotes (2019) - centered.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 272 | [[:d:Q46|Q46]] | Europe | [[Europa]] | [[Talaksan:Europe satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 273 | [[:d:Q7371|Q7371]] | Federico Fellini | [[Federico Fellini]] | [[Talaksan:Federico Fellini NYWTS 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 274 | [[:d:Q1496|Q1496]] | Ferdinand Magellan | [[Fernando de Magallanes]] | [[Talaksan:Retrato de Hernando de Magallanes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 275 | [[:d:Q9764|Q9764]] | flamenco | [[flamenco]] | [[Talaksan:Sargent John Singer Spanish Dancer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 276 | [[:d:Q12748|Q12748]] | fossil fuel | [[fossil fuel]] | [[Talaksan:Combustibles fossiles.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 277 | [[:d:Q5432|Q5432]] | Francisco Goya | [[Francisco de Goya]] | [[Talaksan:Vicente López Portaña - el pintor Francisco de Goya.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 278 | [[:d:Q5604|Q5604]] | Frank Lloyd Wright | [[Frank Lloyd Wright]] | [[Talaksan:Frank Lloyd Wright LC-USZ62-36384.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 279 | [[:d:Q8007|Q8007]] | Franklin Delano Roosevelt | [[Franklin D. Roosevelt]] | [[Talaksan:FDR 1944 Color Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 280 | [[:d:Q905|Q905]] | Franz Kafka | [[Franz Kafka]] | [[Talaksan:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 281 | [[:d:Q7312|Q7312]] | Franz Schubert | [[Franz Schubert]] | [[Talaksan:Franz Schubert by Wilhelm August Rieder 1875 larger version.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 282 | [[:d:Q1268|Q1268]] | Frédéric Chopin | [[Frederic Francois Chopin]] | [[Talaksan:Frederic Chopin photo.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 283 | [[:d:Q5588|Q5588]] | Frida Kahlo | [[Frida Kahlo]] | [[Talaksan:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 284 | [[:d:Q9358|Q9358]] | Friedrich Nietzsche | [[Friedrich Nietzsche]] | [[Talaksan:Nietzsche187a.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 285 | [[:d:Q764|Q764]] | fungi | [[Halamang-singaw|Fungus]] | [[Talaksan:2006-08-09 Amanita citrina 46465 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 286 | [[:d:Q2736|Q2736]] | association football | [[futbol]] | [[Talaksan:Football in Bloomington, Indiana, 1995.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 287 | [[:d:Q125851781|Q125851781]] | Fâtih Sultan Mehemmed Han | [[Fâtih Sultan Mehemmed Han]] | |- | style='text-align:right'| 288 | [[:d:Q991|Q991]] | Fyodor Dostoyevsky | [[Feodor Dostoyevsky|Fëdor Dostoevskij]] | [[Talaksan:Vasily Perov - Портрет Ф.М.Достоевского - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 289 | [[:d:Q5878|Q5878]] | | [[Gabriel García Márquez]] | [[Talaksan:Gabriel Garcia Marquez.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 290 | [[:d:Q318|Q318]] | galaxy | [[Galaksiya|galaxy]] | [[Talaksan:NGC 4414 (NASA-med).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 291 | [[:d:Q8778|Q8778]] | Galen | [[Galen]] | [[Talaksan:Galenus.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 292 | [[:d:Q307|Q307]] | Galileo Galilei | [[Galileo Galilei]] | [[Talaksan:Galileo.arp.300pix.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 293 | [[:d:Q7191|Q7191]] | Nobel Prize | [[Gantimpalang Nobel]] | [[Talaksan:Marie Skłodowska-Curie's Nobel Prize in Chemistry 1911.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 294 | [[:d:Q11432|Q11432]] | gas | [[gas]] | [[Talaksan:Kinetic theory of gases.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 295 | [[:d:Q156103|Q156103]] | gastroenteritis | [[gastroenteritis]] | [[Talaksan:Gastroenteritis viruses.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 296 | [[:d:Q8495|Q8495]] | milk | [[gatas]] | [[Talaksan:Glass of Milk (33657535532).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 297 | [[:d:Q720|Q720]] | Genghis Khan | [[Genghis Khan]] | [[Talaksan:YuanEmperorAlbumGenghisPortrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 298 | [[:d:Q5683|Q5683]] | Geoffrey Chaucer | [[Geoffrey Chaucer]] | [[Talaksan:Portrait of Geoffrey Chaucer (4671380) (cropped) 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 299 | [[:d:Q7302|Q7302]] | George Frideric Handel | [[George Frideric Handel]] | [[Talaksan:George Frideric Handel by Balthasar Denner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 300 | [[:d:Q9235|Q9235]] | Georg Wilhelm Friedrich Hegel | [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] | [[Talaksan:Jakob Schlesinger - Hegel 1831.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 301 | [[:d:Q5679|Q5679]] | Lord Byron | [[George Byron, Ika-6 na Barong Byron]] | [[Talaksan:Byron 1813 by Phillips.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 302 | [[:d:Q23|Q23]] | | [[George Washington]] | [[Talaksan:Gilbert Stuart Williamstown Portrait of George Washington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 303 | [[:d:Q7311|Q7311]] | Giacomo Puccini | [[Giacomo Puccini]] | [[Talaksan:GiacomoPuccini.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 304 | [[:d:Q897|Q897]] | gold | [[ginto]] | [[Talaksan:Gold-crystals.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 305 | [[:d:Q179277|Q179277]] | Giovanni Pierluigi da Palestrina | [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] | [[Talaksan:Giovanni Pierluigi da Palestrina.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 306 | [[:d:Q6607|Q6607]] | guitar | [[gitara]] | [[Talaksan:Classical Guitar two views.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 307 | [[:d:Q12554|Q12554]] | Middle Ages | [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] | [[Talaksan:Friedrich-barbarossa-und-soehne-welfenchronik 1-1000x1540.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 308 | [[:d:Q7204|Q7204]] | Middle East | [[Gitnang Silangan]] | [[Talaksan:Colorful shaded map of Middle East.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 309 | [[:d:Q7317|Q7317]] | Giuseppe Verdi | [[Giuseppe Verdi]] | [[Talaksan:Giuseppi Verdi by Ferdinand Mulnier c1870.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 310 | [[:d:Q7181|Q7181]] | globalization | [[globalisasyon]] | |- | style='text-align:right'| 311 | [[:d:Q11413|Q11413]] | go | [[Go (laro)|go]] | [[Talaksan:Go board.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 312 | [[:d:Q5377|Q5377]] | golf | [[golf]] | [[Talaksan:Golfer swing.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 313 | [[:d:Q9047|Q9047]] | Gottfried Wilhelm Leibniz | [[Gottfried Leibniz]] | [[Talaksan:Christoph Bernhard Francke - Bildnis des Philosophen Leibniz (ca. 1695).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 314 | [[:d:Q11412|Q11412]] | gravity | [[grabedad]] | [[Talaksan:Solar sys.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 315 | [[:d:Q7347|Q7347]] | Great Lakes | [[Mga Malalaking Lawa|Gran Lagos]] | [[Talaksan:ISS-43 the Great Lakes of North America.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 316 | [[:d:Q4421|Q4421]] | forest | [[gubat]] | [[Talaksan:Brussels Zonienwoud.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 317 | [[:d:Q11004|Q11004]] | vegetable | [[gulay]] | [[Talaksan:Kleinmarkthalle Frankfurt Gemüsestand.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 318 | [[:d:Q446|Q446]] | wheel | [[gulong]] | [[Talaksan:Hub (PSF).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 319 | [[:d:Q9188|Q9188]] | Empire State Building | [[Gusaling Empire State]] | [[Talaksan:Empire State Building (aerial view).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 320 | [[:d:Q7304|Q7304]] | Gustav Mahler | [[Gustav Mahler]] | [[Talaksan:Photo of Gustav Mahler by Moritz Nähr 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 321 | [[:d:Q6240|Q6240]] | Hafez | [[Hafez]] | [[Talaksan:Anselm Feuerbach Hafis vor der Schenke (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 322 | [[:d:Q12506|Q12506]] | Hagia Sophia | [[Hagia Sophia]] | [[Talaksan:Hagia Sophia Mars 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 323 | [[:d:Q9232|Q9232]] | Jainism | [[Hainismo]] | [[Talaksan:Shravanbelgola Gomateshvara feet prayer1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 324 | [[:d:Q756|Q756]] | plant | [[halaman]] | [[Talaksan:Thanh Long ở Ninh Thuận.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 325 | [[:d:Q8094|Q8094]] | wind | [[hangin]] | [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 183-1990-0206-324, Berlin, Passanten im Wind.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 326 | [[:d:Q8222|Q8222]] | Hangul | [[Hangul]] | [[Talaksan:Hangeul-basic.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 327 | [[:d:Q5673|Q5673]] | Hans Christian Andersen | [[Hans Christian Andersen]] | [[Talaksan:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 328 | [[:d:Q17|Q17]] | Japan | [[Hapon]] | [[Talaksan:Satellite image of Japan in May 2003.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 329 | [[:d:Q5287|Q5287]] | Japanese | [[Wikang Hapones|Hapones]] | [[Talaksan:Nihongo.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 330 | [[:d:Q729|Q729]] | animal | [[hayop]] | [[Talaksan:Animal diversity.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 331 | [[:d:Q5589|Q5589]] | Henri Matisse | [[Henri Matisse]] | [[Talaksan:Portrait of Henri Matisse 1933 May 20.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 332 | [[:d:Q8768|Q8768]] | Henry Ford | [[Henry Ford]] | [[Talaksan:Henry ford 1919.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 333 | [[:d:Q1071|Q1071]] | geography | [[heograpiya]] | [[Talaksan:OrteliusWorldMap.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 334 | [[:d:Q1069|Q1069]] | geology | [[heolohiya]] | [[Talaksan:Mapa litológico de Genicera.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 335 | [[:d:Q8087|Q8087]] | geometry | [[heometriya]] | [[Talaksan:Westerner and Arab practicing geometry 15th century manuscript.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 336 | [[:d:Q7326|Q7326]] | Hernán Cortés | [[Hernán Cortés]] | [[Talaksan:Retrato de Hernán Cortés.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 337 | [[:d:Q1218|Q1218]] | Jerusalem | [[Herusalem]] | [[Talaksan:Dome of the Rock seen from the Mount of Olives (12395649153) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 338 | [[:d:Q302|Q302]] | Jesus Christ | [[Hesus]] | [[Talaksan:Spas vsederzhitel sinay (cropped1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 339 | [[:d:Q556|Q556]] | hydrogen | [[Idrohino|hidroheno]] | [[Talaksan:Hydrogen discharge tube.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 340 | [[:d:Q49|Q49]] | North America | [[Hilagang Amerika]] | [[Talaksan:North America satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 341 | [[:d:Q934|Q934]] | North Pole | [[Hilagang Polo]] | [[Talaksan:Noaa3-2006-0602-1206 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 342 | [[:d:Q8690|Q8690]] | Cultural Revolution | [[Himagsikang Pangkalinangan|Himagsikan sa Kultura]] | [[Talaksan:1967-02 1967年的红卫兵.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 343 | [[:d:Q6534|Q6534]] | French Revolution | [[Himagsikang Pranses]] | [[Talaksan:LouisXVIExecutionBig.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 344 | [[:d:Q8729|Q8729]] | Russian Revolution | [[Himagsikang Ruso (1917)|Himagsikang Ruso noong 1917]] | [[Talaksan:Revolución-marzo-rusia--russianbolshevik00rossuoft.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 345 | [[:d:Q5451|Q5451]] | Himalayas | [[Himalaya]] | [[Talaksan:Himalayas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 346 | [[:d:Q9089|Q9089]] | Hinduism | [[Hinduismo]] | [[Talaksan:A Hindu wedding ritual in progress b.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 347 | [[:d:Q2763|Q2763]] | The Holocaust | [[Holokausto|Holocaust]] | [[Talaksan:Selection on the ramp at Auschwitz-Birkenau, 1944 (Auschwitz Album) 1b.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 348 | [[:d:Q6691|Q6691]] | Homer | [[Homer]] | [[Talaksan:Homer bust, Farnese collection (Naples).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 349 | [[:d:Q8646|Q8646]] | Hong Kong | [[Hong Kong]] | [[Talaksan:Hong Kong from Victoria Peak1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 350 | [[:d:Q11364|Q11364]] | hormone | [[hormona]] | |- | style='text-align:right'| 351 | [[:d:Q9268|Q9268]] | Judaism | [[Hudaismo]] | [[Talaksan:Menorah 0307.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 352 | [[:d:Q11420|Q11420]] | judo | [[Judo|hudo]] | [[Talaksan:KOCIS Korea Judo Kim Jaebum London 36 (7696361164).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 353 | [[:d:Q8473|Q8473]] | military | [[hukbo]] | [[Talaksan:Composite images — Military - animated.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 354 | [[:d:Q12551|Q12551]] | Hundred Years' War | [[Digmaang Daang Taon|Hundred Years' War]] | [[Talaksan:Battle of crecy froissart.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 355 | [[:d:Q319|Q319]] | Jupiter | [[Hupiter (planeta)|Hupiter]] | [[Talaksan:Jupiter OPAL 2024.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 356 | [[:d:Q7331|Q7331]] | Ibn Battuta | [[Ibn Battuta]] | [[Talaksan:Bust of Ibn Battuta at Ibn Battuta museum.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 357 | [[:d:Q9294|Q9294]] | Ibn Khaldun | [[Ibn Khaldun]] | [[Talaksan:Bust of Ibn Khaldun (Casbah of Bejaia, Algeria).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 358 | [[:d:Q5113|Q5113]] | bird | [[ibon]] | [[Talaksan:Bird Diversity 2011.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 359 | [[:d:Q7257|Q7257]] | ideology | [[ideolohiya]] | [[Talaksan:War2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 360 | [[:d:Q7314|Q7314]] | Igor Stravinsky | [[Igor Stravinsky]] | [[Talaksan:Igor Stravinsky LOC 32392u.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 361 | [[:d:Q362|Q362]] | World War II | [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] | [[Talaksan:Infobox collage for WWII.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 362 | [[:d:Q8275|Q8275]] | Iliad | [[Iliada]] | [[Talaksan:P. Oxy. 221.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 363 | [[:d:Q4022|Q4022]] | river | [[ilog]] | [[Talaksan:White Nile Fishermen (18156464842).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 364 | [[:d:Q3783|Q3783]] | Amazon | [[Ilog Amasona]] | [[Talaksan:Amazon CIAT (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 365 | [[:d:Q7355|Q7355]] | Yellow River | [[Ilog Dilaw]] | [[Talaksan:Yellow River - panoramio.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 366 | [[:d:Q5089|Q5089]] | Ganges | [[Ilog Ganges]] | [[Talaksan:View of Ghats across the Ganges, Varanasi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 367 | [[:d:Q7348|Q7348]] | Indus River | [[Ilog Indo]] | [[Talaksan:Indus near Skardu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 368 | [[:d:Q3503|Q3503]] | Congo | [[Ilog Congo|Ilog Konggo]] | [[Talaksan:Sunrise near Mossaka (Congo).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 369 | [[:d:Q1497|Q1497]] | Mississippi River | [[Ilog Mississippi]] | [[Talaksan:Efmo View from Fire Point.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 370 | [[:d:Q3542|Q3542]] | Niger River | [[Ilog Niger]] | [[Talaksan:Niger River View, Djenne (6861797).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 371 | [[:d:Q3392|Q3392]] | Nile | [[Ilog Nilo]] | [[Talaksan:Cairo skyline, Panoramic view, Egypt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 372 | [[:d:Q584|Q584]] | Rhine | [[Ilog Rin]] | [[Talaksan:Loreleyblick Maria Ruh 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 373 | [[:d:Q626|Q626]] | Volga | [[Ilog Volga]] | [[Talaksan:Вид на Кинешемский мост из села Воздвиженье.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 374 | [[:d:Q5413|Q5413]] | Yangtze | [[Ilog Yangtze]] | [[Talaksan:Qutang Gorge on Changjiang.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 375 | [[:d:Q7363|Q7363]] | nose | [[ilong]] | [[Talaksan:Dog nose.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 376 | [[:d:Q9312|Q9312]] | Immanuel Kant | [[Immanuel Kant]] | [[Talaksan:Immanuel Kant - Gemaelde 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 377 | [[:d:Q7260|Q7260]] | imperialism | [[imperyalismo]] | [[Talaksan:China imperialism cartoon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 378 | [[:d:Q11774|Q11774]] | Gupta Empire | [[Imperyong Gupta]] | |- | style='text-align:right'| 379 | [[:d:Q28573|Q28573]] | Inca Empire | [[Imperyong Inka|Imperyong Incaico]] | [[Talaksan:80 - Machu Picchu - Juin 2009 - edit.2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 380 | [[:d:Q184536|Q184536]] | Mali Empire | [[Imperyong Mali]] | [[Talaksan:Catalan Atlas BNF Sheet 6 Western Sahara.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 381 | [[:d:Q12557|Q12557]] | Mongol Empire | [[Imperyong Monggol]] | |- | style='text-align:right'| 382 | [[:d:Q12560|Q12560]] | Ottoman Empire | [[Imperyong Otomano]] | [[Talaksan:Rise of Ottoman empire.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 383 | [[:d:Q2277|Q2277]] | Roman Empire | [[Imperyong Romano]] | [[Talaksan:Inscription Theatre Leptis Magna Libya.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 384 | [[:d:Q11028|Q11028]] | information | [[impormasyon]] | [[Talaksan:Structure of the Universe.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 385 | [[:d:Q5325|Q5325]] | inductor | [[Panawit|indaktor]] | [[Talaksan:Electronic component inductors.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 386 | [[:d:Q668|Q668]] | India | [[Indiya|India]] | [[Talaksan:India-locator-map-blank.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 387 | [[:d:Q252|Q252]] | Indonesia | [[Indonesya|Indonesia]] | [[Talaksan:Indonesian Culture.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 388 | [[:d:Q11051|Q11051]] | Hindustani | [[Indostaniko]] | [[Talaksan:Hindustani.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 389 | [[:d:Q8148|Q8148]] | industrial sector | [[industriya]] | [[Talaksan:Valero Three Rivers Refinery Texas 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 390 | [[:d:Q11388|Q11388]] | infrared radiation | [[infrared]] | [[Talaksan:Ir girl.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 391 | [[:d:Q1860|Q1860]] | English | [[Wikang Ingles|Ingles]] | [[Talaksan:William Shakespeare - Sonnet XXX - Rapenburg 30, Leiden (cropped).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 392 | [[:d:Q7546|Q7546]] | Ingmar Bergman | [[Ingmar Bergman]] | [[Talaksan:Ingmar Bergman (1966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 393 | [[:d:Q11023|Q11023]] | engineering | [[inhenyeriya]] | [[Talaksan:PIA19664-MarsInSightLander-Assembly-20150430.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 394 | [[:d:Q11418|Q11418]] | weak interaction | [[interaksiyong mahina]] | [[Talaksan:PiPlus muon decay.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 395 | [[:d:Q11415|Q11415]] | strong interaction | [[interaksiyong malakas]] | [[Talaksan:Nuclear Force anim smaller.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 396 | [[:d:Q12757|Q12757]] | internal combustion engine | [[internal combustion engine]] | [[Talaksan:Diesel Engine (4 cycle running).gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 397 | [[:d:Q7801|Q7801]] | International Court of Justice | [[Pandaigdigang Hukumang Pangkatarungan|Internasyonal na Hukuman ng Katarungan]] | [[Talaksan:Friedenspalast Den Haag (100MP).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 398 | [[:d:Q75|Q75]] | Internet | [[Internet]] | [[Talaksan:Internet users per 100 and GDP per capita.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 399 | [[:d:Q794|Q794]] | Iran | [[Iran]] | [[Talaksan:Iran - Location Map (2013) - IRN - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 400 | [[:d:Q796|Q796]] | Iraq | [[Iraq]] | [[Talaksan:View of Sulaymaniyah (Slemani) City in Winter - Snow 2015.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 401 | [[:d:Q935|Q935]] | Isaac Newton | [[Isaac Newton]] | [[Talaksan:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 402 | [[:d:Q152|Q152]] | fish | [[isda]] | [[Talaksan:Fish-coll002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 403 | [[:d:Q450|Q450]] | mind | [[Isip]] | [[Talaksan:RobertFuddBewusstsein17Jh.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 404 | [[:d:Q432|Q432]] | Islam | [[Islam]] | [[Talaksan:Mosque.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 405 | [[:d:Q801|Q801]] | Israel | [[Israel]] | [[Talaksan:Часовая башня султана Абдул Хамида II - panoramio.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 406 | [[:d:Q406|Q406]] | Istanbul | [[Istanbul]] | [[Talaksan:Istanbul Montage 2016.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 407 | [[:d:Q38|Q38]] | Italy | [[Italya]] | [[Talaksan:Colosseo 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 408 | [[:d:Q589|Q589]] | black hole | [[itim na butas]] | [[Talaksan:Black hole - Messier 87 crop max res.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 409 | [[:d:Q7321|Q7321]] | Jacques Cartier | [[Jacques Cartier]] | [[Talaksan:Jacques Cartier 1851-1852.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 410 | [[:d:Q3630|Q3630]] | Jakarta | [[Jakarta]] | [[Talaksan:Jakarta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 411 | [[:d:Q9095|Q9095]] | James Clerk Maxwell | [[James Clerk Maxwell]] | [[Talaksan:James-Clerk-Maxwell-1831-1879.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 412 | [[:d:Q7324|Q7324]] | James Cook | [[James Cook]] | [[Talaksan:Captainjamescookportrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 413 | [[:d:Q6882|Q6882]] | James Joyce | [[James Joyce]] | [[Talaksan:James Joyce by Alex Ehrenzweig, 1915 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 414 | [[:d:Q8962|Q8962]] | James Prescott Joule | [[James Prescott Joule]] | [[Talaksan:SS-joule.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 415 | [[:d:Q9041|Q9041]] | James Watt | [[James Watt]] | [[Talaksan:James Watt by Henry Howard.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 416 | [[:d:Q36322|Q36322]] | Jane Austen | [[Jane Austen]] | [[Talaksan:CassandraAusten-JaneAusten(c.1810) hires.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 417 | [[:d:Q1047|Q1047]] | Jawaharlal Nehru | [[Jawaharlal Nehru]] | [[Talaksan:Jawaharlal Nehru, circa 1925.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 418 | [[:d:Q8341|Q8341]] | jazz | [[jazz]] | [[Talaksan:Louis Armstrong restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 419 | [[:d:Q6527|Q6527]] | Jean-Jacques Rousseau | [[Jean-Jacques Rousseau]] | [[Talaksan:Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 420 | [[:d:Q9364|Q9364]] | Jean-Paul Sartre | [[Jean-Paul Sartre]] | [[Talaksan:Flickr - Government Press Office (GPO) - Jean Paul Sartre and Simone De Beauvoir welcomed by Avraham Shlonsky and Leah Goldberg (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 421 | [[:d:Q1339|Q1339]] | Johann Sebastian Bach | [[Johann Sebastian Bach]] | [[Talaksan:Johann Sebastian Bach.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 422 | [[:d:Q5879|Q5879]] | Johann Wolfgang von Goethe | [[Johann Wolfgang von Goethe]] | [[Talaksan:Goethe (Stieler 1828).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 423 | [[:d:Q7294|Q7294]] | Johannes Brahms | [[Johannes Brahms]] | [[Talaksan:JohannesBrahms.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 424 | [[:d:Q8958|Q8958]] | Johannes Gutenberg | [[Johannes Gutenberg]] | [[Talaksan:Gutenberg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 425 | [[:d:Q8963|Q8963]] | Johannes Kepler | [[Johannes Kepler]] | [[Talaksan:Johannes Kepler by Hans von Aachen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 426 | [[:d:Q9353|Q9353]] | John Locke | [[John Locke]] | [[Talaksan:JohnLocke.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 427 | [[:d:Q9317|Q9317]] | John Maynard Keynes | [[John Maynard Keynes]] | [[Talaksan:Keynes 1933.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 428 | [[:d:Q909|Q909]] | Jorge Luis Borges | [[Jorge Luis Borges]] | [[Talaksan:Jorge Luis Borges 1951, by Grete Stern (full).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 429 | [[:d:Q7349|Q7349]] | Joseph Haydn | [[Joseph Haydn]] | [[Talaksan:Joseph Haydn, målning av Thomas Hardy från 1792.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 430 | [[:d:Q855|Q855]] | Joseph Stalin | [[Joseph Stalin]] | [[Talaksan:StalinCropped1943.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 431 | [[:d:Q7226|Q7226]] | Joan of Arc | [[Juana ng Arko]] | [[Talaksan:Contemporaine afb jeanne d arc.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 432 | [[:d:Q1048|Q1048]] | Julius Caesar | [[Julio Cesar]] | [[Talaksan:Retrato de Julio César (26724093101) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 433 | [[:d:Q9081|Q9081]] | knowledge | [[kaalaman]] | [[Talaksan:Tetradrachm Athens 480-420BC MBA Lyon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 434 | [[:d:Q726|Q726]] | horse | [[kabayo]] | [[Talaksan:Biandintz eta zaldiak - modified2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 435 | [[:d:Q8432|Q8432]] | civilization | [[Kabihasnan]] | [[Talaksan:Egypt.Giza.Sphinx.02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 436 | [[:d:Q28567|Q28567]] | Maya civilization | [[Kabihasnang Maya]] | [[Talaksan:El Castillo, Chichén Itzá.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 437 | [[:d:Q7242|Q7242]] | beauty | [[Kagandahan]] | [[Talaksan:A Japanese Beauty (OAW).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 438 | [[:d:Q10294|Q10294]] | poverty | [[Kahirapan]] | [[Talaksan:Thomas Benjamin Kennington - Orphans.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 439 | [[:d:Q287|Q287]] | wood | [[kahoy]] | [[Talaksan:Arquitectura en madera.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 440 | [[:d:Q601401|Q601401]] | trade | [[Kalakalan]] | [[Talaksan:Fredmeyer edit 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 441 | [[:d:Q500|Q500]] | Citrus × limon | [[Lemon|kalamansî (punò)]] | [[Talaksan:Citrus x limon - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-041.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 442 | [[:d:Q7881|Q7881]] | skeleton | [[Kalansay]] | [[Talaksan:Skeletons.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 443 | [[:d:Q10856|Q10856]] | Columbidae | [[Kalapati]] | [[Talaksan:2019-03-17 Columba oenas, Jesmond Dene 8.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 444 | [[:d:Q12132|Q12132]] | calendar system | [[kalendaryo]] | [[Talaksan:Revolution kalendar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 445 | [[:d:Q12138|Q12138]] | Gregorian calendar | [[Kalendaryong Gregoryano]] | [[Talaksan:Ewiger Kalender gregorianisch.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 446 | [[:d:Q7011|Q7011]] | Kalidasa | [[Kalidasa]] | [[Talaksan:Kalidas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 447 | [[:d:Q12681|Q12681]] | calligraphy | [[kaligrapiya]] | [[Talaksan:Calligraphy word.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 448 | [[:d:Q7860|Q7860]] | nature | [[kalikasan]] | [[Talaksan:Desert Electric.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 449 | [[:d:Q11042|Q11042]] | culture | [[Kultura|Kalinangan]] | [[Talaksan:Fastnachtsumzug, Rottweil, Süddeutschland.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 450 | [[:d:Q9165|Q9165]] | soul | [[kaluluwa]] | [[Talaksan:Meister von Heiligenkreuz 001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 451 | [[:d:Q12147|Q12147]] | health | [[Kalusugan]] | [[Talaksan:Star of life2.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 452 | [[:d:Q4|Q4]] | death | [[kamatayan]] | [[Talaksan:Dead dog in Ulaanbaatar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 453 | [[:d:Q7375|Q7375]] | Camelus | [[Kamelyo]] | [[Talaksan:Chameau de bactriane.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 454 | [[:d:Q7350|Q7350]] | Panama Canal | [[Kanal ng Panama|Kanal Panama]] | [[Talaksan:Panama Canal Gatun Locks.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 455 | [[:d:Q899|Q899]] | Suez Canal | [[Kanal ng Suez|Kanal Suez]] | [[Talaksan:Suez Canal, Egypt (31596166706).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 456 | [[:d:Q12078|Q12078]] | cancer | [[kanser]] | [[Talaksan:Breast cancer cell (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 457 | [[:d:Q7366|Q7366]] | song | [[Awitin|kanta]] | [[Talaksan:Ademareuil1.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 458 | [[:d:Q12131|Q12131]] | disability | [[Kapansanan]] | [[Talaksan:MUTCD D9-6.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 459 | [[:d:Q5322|Q5322]] | capacitor | [[Kapasitor]] | [[Talaksan:JVC MX-J950R - power module-1112 (cropped) - Elna Silmic electrolytic capacitors.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 460 | [[:d:Q454|Q454]] | peace | [[Kapayapaan]] | [[Talaksan:Peace dove.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 461 | [[:d:Q8486|Q8486]] | coffee | [[kape]] | [[Talaksan:A small cup of coffee.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 462 | [[:d:Q6206|Q6206]] | capitalism | [[Kapitalismo]] | [[Talaksan:Anti-capitalism color.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 463 | [[:d:Q8660|Q8660]] | Karachi | [[Karachi]] | [[Talaksan:Karachi from above.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 464 | [[:d:Q9430|Q9430]] | ocean | [[karagatan]] | [[Talaksan:Ocean beach at low tide against the sun.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 465 | [[:d:Q788|Q788]] | Arctic Ocean | [[Karagatang Artiko]] | [[Talaksan:Arctic Ocean.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 466 | [[:d:Q97|Q97]] | Atlantic Ocean | [[Karagatang Atlantiko]] | [[Talaksan:Atlantic Ocean.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 467 | [[:d:Q1239|Q1239]] | Indian Ocean | [[Karagatang Indiyo|Karagatang Indiyano]] | [[Talaksan:Indian Ocean-CIA WFB Map.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 468 | [[:d:Q98|Q98]] | Pacific Ocean | [[Karagatang Pasipiko]] | [[Talaksan:Pacific Ocean.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 469 | [[:d:Q12136|Q12136]] | disease | [[Sakit|karamdaman]] | [[Talaksan:Mycobacterium tuberculosis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 470 | [[:d:Q12125|Q12125]] | common cold | [[Karaniwang sipon]] | [[Talaksan:Rhinovirus isosurface.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 471 | [[:d:Q8458|Q8458]] | human rights | [[Karapatang pantao]] | [[Talaksan:Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 472 | [[:d:Q11419|Q11419]] | karate | [[Karatedo|Karate]] | [[Talaksan:WKF-Karate-World-Championships 2012 Paris 263.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 473 | [[:d:Q623|Q623]] | carbon | [[Karbon]] | [[Talaksan:Coal anthracite.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 474 | [[:d:Q9061|Q9061]] | Karl Marx | [[Karl Marx]] | [[Talaksan:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 475 | [[:d:Q10990|Q10990]] | meat | [[karne]] | [[Talaksan:FoodMeat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 476 | [[:d:Q309|Q309]] | history | [[kasaysayan]] | [[Talaksan:Nikolaos Gyzis - Historia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 477 | [[:d:Q1321|Q1321]] | Spanish | [[Wikang Kastila|Kastila]] | [[Talaksan:Eñe on keyboard - grey.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 478 | [[:d:Q12453|Q12453]] | measurement | [[Kasukatan]] | [[Talaksan:Taking measurements.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 479 | [[:d:Q11460|Q11460]] | clothing | [[kasuotan]] | [[Talaksan:Clothes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 480 | [[:d:Q12174|Q12174]] | obesity | [[Labis na katabaan|Katabaan]] | [[Talaksan:Obesity-waist circumference.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 481 | [[:d:Q8492|Q8492]] | juice | [[Katas (inumin)|katas]] | [[Talaksan:Juicing the lemons (6027988479).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 482 | [[:d:Q8253|Q8253]] | fiction | [[kathang-isip]] | [[Talaksan:Alice par John Tenniel 30.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 483 | [[:d:Q7354|Q7354]] | Southern Ocean | [[Katimugang Karagatan]] | [[Talaksan:Location Southern Ocean.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 484 | [[:d:Q7949|Q7949]] | truth | [[Katotohanan]] | |- | style='text-align:right'| 485 | [[:d:Q5586|Q5586]] | Katsushika Hokusai | [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] | [[Talaksan:Hokusai as an old man.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 486 | [[:d:Q205|Q205]] | infinity | [[Kawalang-hanggan|Kawalang hangganan]] | [[Talaksan:Infinite.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 487 | [[:d:Q10943|Q10943]] | cheese | [[keso]] | [[Talaksan:Hartkaese HardCheeses.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 488 | [[:d:Q7296|Q7296]] | Mount Kilimanjaro | [[Kilimanjaro]] | [[Talaksan:Mt. Kilimanjaro 12.2006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 489 | [[:d:Q11570|Q11570]] | kilogram | [[kilogramo]] | [[Talaksan:CGKilogram.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 490 | [[:d:Q7178|Q7178]] | International Red Cross and Red Crescent Movement | [[Kilusang Pandaigdig ng Krus na Pula at Gasuklay na Pula]] | [[Talaksan:Medilunaroja.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 491 | [[:d:Q2329|Q2329]] | chemistry | [[kimika]] | [[Talaksan:Chemicals in flasks.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 492 | [[:d:Q11165|Q11165]] | inorganic chemistry | [[kimikang inorganiko]] | |- | style='text-align:right'| 493 | [[:d:Q11372|Q11372]] | physical chemistry | [[kimikang makapisika]] | [[Talaksan:Lomonosov Chymiae Physicae 1752.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 494 | [[:d:Q11351|Q11351]] | organic chemistry | [[kimikang organiko]] | [[Talaksan:Organic synthesis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 495 | [[:d:Q3838|Q3838]] | Kinshasa | [[Kinshasa]] | [[Talaksan:Vue Kinshasa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 496 | [[:d:Q11397|Q11397]] | classical mechanics | [[Klasikong mekanika|klasikong mekaniks]] | [[Talaksan:Newtons cradle animation book.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 497 | [[:d:Q7937|Q7937]] | climate | [[klima]] | [[Talaksan:Köppen-Geiger Climate Classification Map (1980–2016) no borders.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 498 | [[:d:Q10285|Q10285]] | Colosseum | [[Koliseo]] | [[Talaksan:Colosseo 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 499 | [[:d:Q1348|Q1348]] | Kolkata | [[Kolkata]] | [[Talaksan:Ketan donate4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 500 | [[:d:Q7167|Q7167]] | colonialism | [[kolonyalismo]] | [[Talaksan:RomanEmpire 117.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 501 | [[:d:Q3559|Q3559]] | comet | [[kometa]] | [[Talaksan:C2022 E3 (ZTF)- Alessandro Bianconi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 502 | [[:d:Q1004|Q1004]] | comics | [[komiks]] | [[Talaksan:Krazy Kat 1918-09-07.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 503 | [[:d:Q11173|Q11173]] | chemical compound | [[Kompuwestong pangkimika|kompuwesto]] | |- | style='text-align:right'| 504 | [[:d:Q68|Q68]] | computer | [[kompyuter]] | [[Talaksan:Apple II Plus, Museum of the Moving Image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 505 | [[:d:Q11024|Q11024]] | communication | [[Pakikipagtalastasan|Komunikasyon]] | |- | style='text-align:right'| 506 | [[:d:Q6186|Q6186]] | communism | [[Komunismo]] | [[Talaksan:Comunismo.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 507 | [[:d:Q9581|Q9581]] | Confucianism | [[Confucianismo|Konpusyanismo]] | [[Talaksan:Jiangyin wenmiao dachengdian.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 508 | [[:d:Q7169|Q7169]] | conservatism | [[Konserbatismo]] | [[Talaksan:Conservatism - K. LCCN2011647256 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 509 | [[:d:Q5107|Q5107]] | continent | [[kontinente]] | [[Talaksan:Continentes Wikipedia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 510 | [[:d:Q9176|Q9176]] | Korean | [[Wikang Koreano|Koreano]] | [[Talaksan:Hangugeo-Chosonmal.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 511 | [[:d:Q1420|Q1420]] | car | [[kotse]] | [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 183-J0711-0001-003, Warnemünde, Stau.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 512 | [[:d:Q5375|Q5375]] | cricket | [[Kriket]] | [[Talaksan:Muralitharan bowling to Adam Gilchrist.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 513 | [[:d:Q5043|Q5043]] | Christianity | [[Kristiyanismo]] | [[Talaksan:Jerusalem Holy-Sepulchre Jesus-Detail-01.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 514 | [[:d:Q12546|Q12546]] | Crusades | [[Mga Krusada|Krusada]] | [[Talaksan:Combat deuxième croisade.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 515 | [[:d:Q1075|Q1075]] | color | [[kulay]] | [[Talaksan:Colouring pencils.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 516 | [[:d:Q1390|Q1390]] | insect | [[Insekto|Kulisap]] | [[Talaksan:Insekter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 517 | [[:d:Q8620|Q8620]] | Kwame Nkrumah | [[Kwame Nkrumah]] | [[Talaksan:Kwame Nkrumah - The National Archives UK - CO 1069-50-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 518 | [[:d:Q11402|Q11402]] | force | [[Puwersa|lakas]] | [[Talaksan:Force examples.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 519 | [[:d:Q8441|Q8441]] | man | [[lalaki]] | [[Talaksan:Pioneer plaque line-drawing of a human male.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 520 | [[:d:Q7367|Q7367]] | mosquito | [[Lamok]] | [[Talaksan:Mosquito on human skin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 521 | [[:d:Q7386|Q7386]] | Formicidae | [[langgam]] | [[Talaksan:Meat eater ant feeding on honey02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 522 | [[:d:Q9333|Q9333]] | Laozi | [[Lao-Tse|Laozi]] | [[Talaksan:Zhang Lu-Laozi Riding an Ox (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 523 | [[:d:Q11410|Q11410]] | game | [[Laro]] | [[Talaksan:Les joueurs de cartes de P. Cézanne (Fondation Vuitton, Paris) (33568651718).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 524 | [[:d:Q11422|Q11422]] | toy | [[Laruan]] | [[Talaksan:Child playing with a toy cart and horse. -front- (9726037522).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 525 | [[:d:Q41670|Q41670]] | Latin alphabet | [[Latin alphabet]] | |- | style='text-align:right'| 526 | [[:d:Q5513|Q5513]] | Lake Baikal | [[Lawa ng Baikal]] | [[Talaksan:Olkhon Island and Lake Baikal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 527 | [[:d:Q5511|Q5511]] | Lake Tanganyika | [[Lawa ng Tanganyika]] | [[Talaksan:Lake Tanganyika.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 528 | [[:d:Q5505|Q5505]] | Lake Victoria | [[Lawa ng Victoria]] | [[Talaksan:Getting out to fish at dusk.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 529 | [[:d:Q4724|Q4724]] | Le Corbusier | [[Le Corbusier]] | [[Talaksan:Le Corbusier (1964).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 530 | [[:d:Q7243|Q7243]] | Leo Tolstoy | [[Leo Tolstoy]] | [[Talaksan:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 531 | [[:d:Q762|Q762]] | Leonardo da Vinci | [[Leonardo da Vinci]] | [[Talaksan:Francesco Melzi - Portrait of Leonardo.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 532 | [[:d:Q7604|Q7604]] | Leonhard Euler | [[Leonhard Euler]] | [[Talaksan:Leonhard Euler.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 533 | [[:d:Q7071|Q7071]] | Li Bai | [[Li Bai]] | [[Talaksan:李白.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 534 | [[:d:Q6216|Q6216]] | liberalism | [[liberalismo]] | [[Talaksan:Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 535 | [[:d:Q7172|Q7172]] | League of Arab States | [[Ligang Arabe|Ligang Arabo]] | [[Talaksan:Arab Leage HQ 977.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 536 | [[:d:Q8065|Q8065]] | natural disaster | [[Likas na sakuna]] | [[Talaksan:Pinatubo91eruption plume.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 537 | [[:d:Q11435|Q11435]] | liquid | [[likido]] | [[Talaksan:Water drop 001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 538 | [[:d:Q7944|Q7944]] | earthquake | [[Lindol]] | [[Talaksan:Valdivia after earthquake, 1960.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 539 | [[:d:Q82571|Q82571]] | linear algebra | [[Alhebrang linyar|linear algebra]] | |- | style='text-align:right'| 540 | [[:d:Q8162|Q8162]] | linguistics | [[lingguwistika]] | |- | style='text-align:right'| 541 | [[:d:Q11367|Q11367]] | lipid | [[Lipido|Lipid]] | |- | style='text-align:right'| 542 | [[:d:Q8425|Q8425]] | society | [[Lipunan]] | [[Talaksan:Каменный век (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 543 | [[:d:Q8236|Q8236]] | literacy | [[Literasi]] | |- | style='text-align:right'| 544 | [[:d:Q11582|Q11582]] | litre | [[litro]] | [[Talaksan:CubeLitre.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 545 | [[:d:Q9128|Q9128]] | light | [[liwanag]] | [[Talaksan:Emanation.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 546 | [[:d:Q11197|Q11197]] | logarithm | [[logaritmo]] | [[Talaksan:Mplwp log2e10.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 547 | [[:d:Q8078|Q8078]] | logic | [[lohika]] | [[Talaksan:Discourse-into-the-night.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 548 | [[:d:Q84|Q84]] | London | [[Londres]] | [[Talaksan:London Skyline (125508655).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 549 | [[:d:Q65|Q65]] | Los Angeles | [[Los Angeles]] | [[Talaksan:Los Angeles with Mount Baldy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 550 | [[:d:Q1779|Q1779]] | Louis Armstrong | [[Louis Armstrong]] | [[Talaksan:Louis Armstrong restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 551 | [[:d:Q529|Q529]] | Louis Pasteur | [[Louis Pasteur]] | [[Talaksan:Louis Pasteur (1822 - 1895), microbiologist and chemist Wellcome V0026980.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 552 | [[:d:Q7742|Q7742]] | Louis XIV of France | [[Luis XIV ng Pransiya|Louis XIV ng Pransya]] | [[Talaksan:Louis XIV of France.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 553 | [[:d:Q255|Q255]] | Ludwig van Beethoven | [[Ludwig van Beethoven]] | [[Talaksan:Beethoven.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 554 | [[:d:Q9391|Q9391]] | Ludwig Wittgenstein | [[Ludwig Wittgenstein]] | [[Talaksan:Ludwig Wittgenstein.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 555 | [[:d:Q12493|Q12493]] | dome | [[Lungaw]] | [[Talaksan:Spb 06-2017 img07 Trinity Cathedral.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 556 | [[:d:Q515|Q515]] | city | [[lungsod]] | [[Talaksan:NYC wideangle south from Top of the Rock.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 557 | [[:d:Q237|Q237]] | Vatican City | [[Lungsod ng Vaticano|Lungsod ng Batikano]] | [[Talaksan:0 Basilique Saint-Pierre - Rome (1).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 558 | [[:d:Q239|Q239]] | Brussels | [[Bruselas|Lungsod ng Bruselas]] | [[Talaksan:Brussels view from Mont des Arts, Brussels, Belgium (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 559 | [[:d:Q1486|Q1486]] | Buenos Aires | [[Lungsod ng Buenos Aires]] | [[Talaksan:Vista aérea de la Plaza del Congreso 10.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 560 | [[:d:Q8673|Q8673]] | Lagos | [[Lagos|Lungsod ng Lagos]] | [[Talaksan:Skywater.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 561 | [[:d:Q1489|Q1489]] | Mexico City | [[Lungsod ng Mehiko]] | [[Talaksan:Sobrevuelos CDMX HJ2A5091 (40386338731).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 562 | [[:d:Q60|Q60]] | New York City | [[Lungsod ng New York]] | [[Talaksan:NYC Downtown Manhattan Skyline seen from Paulus Hook 2019-12-20 IMG 7347 FRD (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 563 | [[:d:Q2807|Q2807]] | Madrid | [[Madrid]] | [[Talaksan:Madrid (38624991251).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 564 | [[:d:Q8436|Q8436]] | family | [[Pamilya|mag-anak]] | [[Talaksan:Inupiat Family from Noatak, Alaska, 1929, Edward S. Curtis (restored).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 565 | [[:d:Q11408|Q11408]] | magnetic field | [[magnetic field]] | [[Talaksan:DipolMagnet.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 566 | [[:d:Q12501|Q12501]] | Great Wall of China | [[Mahabang Muog ng Tsina]] | [[Talaksan:The Great Wall of China at Jinshanling-edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 567 | [[:d:Q8276|Q8276]] | Mahabharata | [[Mahabharata]] | [[Talaksan:Kurukshetra.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 568 | [[:d:Q1001|Q1001]] | Mahatma Gandhi | [[Mahatma Gandhi]] | [[Talaksan:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 569 | [[:d:Q11575|Q11575]] | maize | [[Mais]] | [[Talaksan:Corn ready to produce.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 570 | [[:d:Q11019|Q11019]] | machine | [[Makina]] | [[Talaksan:Bonsack machine.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 571 | [[:d:Q12760|Q12760]] | steam engine | [[Makinang pinasisingawan]] | [[Talaksan:Горизонтальная стационарная паровая машина.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 572 | [[:d:Q11083|Q11083]] | large intestine | [[Malaking bituka]] | [[Talaksan:Blausen 0603 LargeIntestine Anatomy.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 573 | [[:d:Q323|Q323]] | Big Bang | [[Big Bang|Malaking Pagsabog]] | [[Talaksan:CMB Timeline300 no WMAP.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 574 | [[:d:Q12156|Q12156]] | malaria | [[malarya]] | [[Talaksan:Histopathology of malaria exoerythrocytic forms in liver 07G0024 lores.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 575 | [[:d:Q9476|Q9476]] | free will | [[Malayang kalooban]] | [[Talaksan:FreeWillTaxonomy4.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 576 | [[:d:Q11090|Q11090]] | small intestine | [[Maliit na bituka]] | [[Talaksan:Tractus intestinalis intestinum tenue.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 577 | [[:d:Q12167|Q12167]] | malnutrition | [[Malnutrisyon]] | [[Talaksan:Kwashiorkor 6180.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 578 | [[:d:Q7377|Q7377]] | mammal | [[Mamalya]] | |- | style='text-align:right'| 579 | [[:d:Q382441|Q382441]] | marine mammal | [[Mamalyang pandagat]] | [[Talaksan:Ursus maritimus 4 1996-08-04.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 580 | [[:d:Q11009|Q11009]] | nut | [[Nuwes|mani]] | [[Talaksan:Fancy raw mixed nuts macro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 581 | [[:d:Q780|Q780]] | chicken | [[Manok]] | [[Talaksan:Kruppert Cubalaya cropped.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 582 | [[:d:Q89|Q89]] | apple | [[mansanas]] | [[Talaksan:Honeycrisp.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 583 | [[:d:Q5816|Q5816]] | Mao Zedong | [[Mao Zedong]] | [[Talaksan:Mao Tse Tung.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 584 | [[:d:Q2346|Q2346]] | analytical chemistry | [[Mapanuring kimika]] | [[Talaksan:Gas Chromatography Laboratory.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 585 | [[:d:Q7199|Q7199]] | Marcel Proust | [[Marcel Proust]] | [[Talaksan:Marcel Proust 1895.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 586 | [[:d:Q6101|Q6101]] | Marco Polo | [[Marco Polo]] | [[Talaksan:Marco Polo Mosaic from Palazzo Tursi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 587 | [[:d:Q7186|Q7186]] | Marie Curie | [[Marie Curie]] | [[Talaksan:Marie Curie (1900) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 588 | [[:d:Q4616|Q4616]] | Marilyn Monroe | [[Marilyn Monroe]] | [[Talaksan:Marilyn Monroe in How to Marry a Millionaire.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 589 | [[:d:Q7245|Q7245]] | Mark Twain | [[Mark Twain]] | [[Talaksan:MarkTwain.LOC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 590 | [[:d:Q4612|Q4612]] | Marlene Dietrich | [[Marlene Dietrich]] | [[Talaksan:Marlene Dietrich Ross-Verlag 0875(crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 591 | [[:d:Q111|Q111]] | Mars | [[Marte]] | [[Talaksan:Mars - August 30 2021 - Flickr - Kevin M. Gill.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 592 | [[:d:Q48301|Q48301]] | Martin Heidegger | [[Martin Heidegger]] | [[Talaksan:Heidegger 2 (1960).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 593 | [[:d:Q9554|Q9554]] | Martin Luther | [[Martin Luther]] | [[Talaksan:Lucas Cranach d.Ä. - Martin Luther, 1528 (Veste Coburg).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 594 | [[:d:Q8027|Q8027]] | Martin Luther King Jr. | [[Martin Luther King, Jr.]] | [[Talaksan:Martin Luther King, Jr. and Lyndon Johnson (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 595 | [[:d:Q7264|Q7264]] | Marxism | [[Marxismo]] | [[Talaksan:Marx and Engels.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 596 | [[:d:Q11423|Q11423]] | mass | [[Masa]] | [[Talaksan:2kg Gewicht freigeschnitten.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 597 | [[:d:Q11567|Q11567]] | complex number | [[Komplikadong bilang|masalimuot na bilang]] | |- | style='text-align:right'| 598 | [[:d:Q7365|Q7365]] | muscle | [[Kalamnan|Masel]] | [[Talaksan:Skeletal muscle.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 599 | [[:d:Q12800|Q12800]] | machine gun | [[Masinggan]] | [[Talaksan:De Mitrailleur 7.62mm MAG geplaatst op een grondaffuit (2009 D050713-X1083).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 600 | [[:d:Q7364|Q7364]] | eye | [[Mata]] | [[Talaksan:201405 eye.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 601 | [[:d:Q395|Q395]] | mathematics | [[matematika]] | [[Talaksan:Mathematics.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 602 | [[:d:Q7081|Q7081]] | materialism | [[Materyalismo]] | |- | style='text-align:right'| 603 | [[:d:Q5676|Q5676]] | Matsuo Bashō | [[Matsuo Bashō]] | [[Talaksan:Basho by Buson.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 604 | [[:d:Q9021|Q9021]] | Max Planck | [[Max Planck]] | [[Talaksan:Max Planck.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 605 | [[:d:Q9387|Q9387]] | Max Weber | [[Max Weber]] | [[Talaksan:Max Weber in 1918.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 606 | [[:d:Q12140|Q12140]] | medication | [[medication]] | [[Talaksan:VariousPills.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 607 | [[:d:Q11190|Q11190]] | medicine | [[medisina]] | [[Talaksan:Physical examination.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 608 | [[:d:Q96|Q96]] | Mexico | [[Mehiko]] | [[Talaksan:Ciudad.de.Mexico.City.Distrito.Federal.DF.Paseo.Reforma.Skyline.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 609 | [[:d:Q5806|Q5806]] | Mecca | [[Meka]] | [[Talaksan:Makkah Montage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 610 | [[:d:Q944|Q944]] | quantum mechanics | [[Mekanikang quantum|mekaniks na kwantum]] | [[Talaksan:Ondaparticula.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 611 | [[:d:Q308|Q308]] | Mercury | [[Merkuryo (planeta)|Merkuryo]] | [[Talaksan:Mercury in color - Prockter07 centered.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 612 | [[:d:Q11767|Q11767]] | Mesopotamia | [[Mesopotamya|Mesopotamia]] | [[Talaksan:Statue Gudea Met 59.2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 613 | [[:d:Q1057|Q1057]] | metabolism | [[Metabolismo]] | [[Talaksan:Metabolism-en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 614 | [[:d:Q11426|Q11426]] | metal | [[metal]] | [[Talaksan:Métal Hurlant (84368201).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 615 | [[:d:Q11467|Q11467]] | metallurgy | [[Metalurhiya]] | [[Talaksan:VysokePece1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 616 | [[:d:Q11573|Q11573]] | metre | [[metro]] | [[Talaksan:Platinum-Iridium meter bar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 617 | [[:d:Q1065|Q1065]] | United Nations | [[Nagkakaisang Bansa|Mga Nagkakaisang Bansa]] | [[Talaksan:Secretary Kerry Addresses Delegates Before Signing the COP21 Climate Change Agreement on Earth Day in New York (26514585581).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 618 | [[:d:Q8750|Q8750]] | Michael Faraday | [[Michael Faraday]] | [[Talaksan:M Faraday Th Phillips oil 1842.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 619 | [[:d:Q2831|Q2831]] | Michael Jackson | [[Michael Jackson]] | [[Talaksan:Michael Jackson 1983 (3x4 cropped) (contrast).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 620 | [[:d:Q5592|Q5592]] | Michelangelo | [[Michelangelo Buonarroti]] | [[Talaksan:Michelangelo Daniele da Volterra (dettaglio).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 621 | [[:d:Q5682|Q5682]] | Miguel de Cervantes | [[Miguel de Cervantes]] | [[Talaksan:Cervantes Jáuregui.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 622 | [[:d:Q5600|Q5600]] | Mimar Sinan | [[Mimar Sinan]] | [[Talaksan:Mimar Sinan, architecte de Soliman le Magnifique.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 623 | [[:d:Q7946|Q7946]] | mineral | [[mineral]] | [[Talaksan:Amethyst sceptre2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 624 | [[:d:Q9134|Q9134]] | mythology | [[mitolohiya]] | [[Talaksan:Michel Corneille the Younger - Iris and Jupiter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 625 | [[:d:Q12684|Q12684]] | fashion | [[moda]] | [[Talaksan:E1266601 (5398889640).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 626 | [[:d:Q9077|Q9077]] | Moses | [[Moises]] | [[Talaksan:Michelangelo's Moses in San Pietro in Vincoli.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 627 | [[:d:Q11369|Q11369]] | molecule | [[Molekula]] | |- | style='text-align:right'| 628 | [[:d:Q687|Q687]] | Molière | [[Molière]] | [[Talaksan:Pierre Mignard - Portrait de Jean-Baptiste Poquelin dit Molière (1622-1673) - Google Art Project (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 629 | [[:d:Q25326|Q25326]] | | [[Mollusca]] | [[Talaksan:Mollusca.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 630 | [[:d:Q7269|Q7269]] | monarchy | [[monarkiya]] | [[Talaksan:Heraldic Royal Crown (Common).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 631 | [[:d:Q9159|Q9159]] | monotheism | [[monoteismo]] | |- | style='text-align:right'| 632 | [[:d:Q649|Q649]] | Moscow | [[Mosku]] | [[Talaksan:Saint Basil's Cathedral and the Red Square.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 633 | [[:d:Q9458|Q9458]] | Muhammad | [[Muhammad]] | [[Talaksan:Mohammed.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 634 | [[:d:Q9038|Q9038]] | Muḥammad ibn Musa al-Khwarizmi | [[Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī]] | [[Talaksan:Al-Khwarizmi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 635 | [[:d:Q1156|Q1156]] | Mumbai | [[Mumbai]] | [[Talaksan:Panoramic view of Taj Palace Hotel and Taj Tower with the iconic Gateway of India in the background (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 636 | [[:d:Q11401|Q11401]] | hip-hop | [[Musikang hip hop]] | [[Talaksan:Afrika Bambaataa and DJ Yutaka (2004).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 637 | [[:d:Q9730|Q9730]] | classical music | [[musikang klasiko]] | |- | style='text-align:right'| 638 | [[:d:Q11399|Q11399]] | rock music | [[Musikang rock]] | [[Talaksan:Beatles ad 1965 just the beatles crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 639 | [[:d:Q5152|Q5152]] | Mustafa Kemal Atatürk | [[Mustafa Kemal Atatürk]] | [[Talaksan:Atatürk Kemal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 640 | [[:d:Q12705|Q12705]] | renewable energy | [[Nababagong enerhiya]] | |- | style='text-align:right'| 641 | [[:d:Q7176|Q7176]] | Naguib Mahfouz | [[Naguib Mahfouz]] | [[Talaksan:Nagib Mahfouz.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 642 | [[:d:Q171195|Q171195]] | Nagarjuna | [[Nagarjuna|Nagëddzunë]] | [[Talaksan:Nagarjuna at Samye Ling Monastery.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 643 | [[:d:Q3870|Q3870]] | Nairobi | [[Nairobi]] | [[Talaksan:Nairobi, view from KICC.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 644 | [[:d:Q11394|Q11394]] | endangered species | [[Espesyeng nanganganib|nanganganib na mga uri]] | [[Talaksan:Ostafrikanisches Spitzmaulnashorn.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 645 | [[:d:Q11468|Q11468]] | nanotechnology | [[Nanoteknolohiya]] | [[Talaksan:Fullerene Nanogears - GPN-2000-001535.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 646 | [[:d:Q517|Q517]] | Napoleon | [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon I ng Pransya]] | [[Talaksan:Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 647 | [[:d:Q7184|Q7184]] | NATO | [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|NATO]] | [[Talaksan:НАТО Самит 2021 NATO Summit 2021 -14.06.2021- (51245988182).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 648 | [[:d:Q1615|Q1615]] | Neil Armstrong | [[Neil Armstrong]] | [[Talaksan:Neil Armstrong pose.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 649 | [[:d:Q13217298|Q13217298]] | Giza Necropolis | [[Nekropolis ng Giza]] | [[Talaksan:All Gizah Pyramids.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 650 | [[:d:Q8023|Q8023]] | Nelson Mandela | [[Nelson Mandela]] | [[Talaksan:Nelson Mandela 1994.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 651 | [[:d:Q5185|Q5185]] | Nematoda | [[Nematode]] | [[Talaksan:Soybean cyst nematode and egg SEM.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 652 | [[:d:Q332|Q332]] | Neptune | [[Neptuno]] | [[Talaksan:Neptune Voyager2 color calibrated.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 653 | [[:d:Q9620|Q9620]] | nerve | [[nerve]] | [[Talaksan:Nerves of the left upper extremity.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 654 | [[:d:Q55|Q55]] | Netherlands | [[Netherlands]] | |- | style='text-align:right'| 655 | [[:d:Q1399|Q1399]] | Niccolò Machiavelli | [[Niccolò Machiavelli]] | [[Talaksan:Portrait of Niccolò Machiavelli by Santi di Tito.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 656 | [[:d:Q619|Q619]] | Nicolaus Copernicus | [[Nicolaus Copernicus]] | [[Talaksan:Nikolaus Kopernikus MOT.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 657 | [[:d:Q1033|Q1033]] | Nigeria | [[Nigeria]] | [[Talaksan:The City Gate of Abuja.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 658 | [[:d:Q9036|Q9036]] | Nikola Tesla | [[Nikola Tesla]] | [[Talaksan:Tesla circa 1890.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 659 | [[:d:Q627|Q627]] | nitrogen | [[Nitroheno]] | [[Talaksan:Fluessiger Stickstoff.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 660 | [[:d:Q7561|Q7561]] | snow | [[Niyebe]] | [[Talaksan:Düsseldorf Hofgarten 2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 661 | [[:d:Q9049|Q9049]] | Noam Chomsky | [[Noam Chomsky]] | [[Talaksan:Noam Chomsky portrait 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 662 | [[:d:Q8261|Q8261]] | novel | [[nobela]] | |- | style='text-align:right'| 663 | [[:d:Q83201|Q83201]] | Non-Aligned Movement | [[Non-Aligned Movement]] | [[Talaksan:2019-10-25 Non-Aligned Movement in Baku 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 664 | [[:d:Q11216|Q11216]] | numerical analysis | [[Pagsusuring pambilang|numerikal na analisis]] | |- | style='text-align:right'| 665 | [[:d:Q12104|Q12104]] | Avena sativa | [[Obena]] | [[Talaksan:Avena sativa L.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 666 | [[:d:Q629|Q629]] | oxygen | [[Oksiheno]] | [[Talaksan:Liquid oxygen in a beaker 4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 667 | [[:d:Q8467|Q8467]] | Umar ibn Al-Khattāb | [[Umar|Omar]] | [[Talaksan:Rashidun Caliphs Umar ibn Al-Khattāb - عُمر بن الخطّاب ثاني الخلفاء الراشدين.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 668 | [[:d:Q1344|Q1344]] | opera | [[Opera]] | [[Talaksan:Giovanni Paolo Pannini - Fête musicale - 1747.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 669 | [[:d:Q9135|Q9135]] | operating system | [[operating system]] | |- | style='text-align:right'| 670 | [[:d:Q376|Q376]] | clock | [[orasan]] | [[Talaksan:Pendulum clock by Jacob Kock, antique furniture photography, IMG 0931 edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 671 | [[:d:Q7795|Q7795]] | Organization of the Petroleum Exporting Countries | [[Organisasyon ng mga Bansang Nagluluwas ng Langis]] | [[Talaksan:Wien - OPEC-Zentrale (a).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 672 | [[:d:Q7825|Q7825]] | World Trade Organization | [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|Organisasyon ng Pandaigdigang Pangangalakal]] | [[Talaksan:Fourth Global Review of Aid for Trade 1691 (9237986689).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 673 | [[:d:Q7239|Q7239]] | organism | [[organismo]] | [[Talaksan:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 674 | [[:d:Q55643|Q55643]] | Oceania | [[Oseaniya]] | [[Talaksan:Oceania satellite.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 675 | [[:d:Q8442|Q8442]] | Otto von Bismarck | [[Otto von Bismarck]] | [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 146-2005-0057, Otto von Bismarck.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 676 | [[:d:Q7198|Q7198]] | Ovid | [[Ovidio|Ovid]] | [[Talaksan:Ovid by an anonymous sculptor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 677 | [[:d:Q5593|Q5593]] | Pablo Picasso | [[Pablo Picasso]] | [[Talaksan:1973 Dokfilm Picasso de Lucien Clergue Condor Films.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 678 | [[:d:Q8445|Q8445]] | marriage | [[pag-aasawa]] | [[Talaksan:Marriage symbol.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 679 | [[:d:Q316|Q316]] | love | [[pag-ibig]] | [[Talaksan:Frank Bernard Dicksee - Romeo and Juliet, 1884.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 680 | [[:d:Q9420|Q9420]] | thought | [[pag-iisip]] | [[Talaksan:Herkulaneischer Meister 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 681 | [[:d:Q11034|Q11034]] | printing | [[Paglilimbag|Pag-imprenta]] | [[Talaksan:Close up of Block Printing at Halasur village, Karnataka.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 682 | [[:d:Q7942|Q7942]] | global warming | [[Pag-init ng daigdig]] | [[Talaksan:Change in Average Temperature With Fahrenheit.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 683 | [[:d:Q11398|Q11398]] | biological classification | [[Pag-uuring pambiyolohiya]] | |- | style='text-align:right'| 684 | [[:d:Q11995|Q11995]] | human pregnancy | [[Pagdadalantao|Pagdadalangtao]] | [[Talaksan:Pregnant asian woman.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 685 | [[:d:Q12128|Q12128]] | dentistry | [[Pagdedentista]] | [[Talaksan:Dental surgery aboard USS Eisenhower, January 1990.JPEG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 686 | [[:d:Q7935|Q7935]] | avalanche | [[Pagguho ng yelo|Pagguho]] | [[Talaksan:Laviin MAL-Pamir 85 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 687 | [[:d:Q12133|Q12133]] | deafness | [[pagkabingi]] | [[Talaksan:Criança com problema auditivo.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 688 | [[:d:Q10874|Q10874]] | blindness | [[pagkabulag]] | [[Talaksan:Blinde man zoekt zijn weg in de straten van de Joodse volkswijk, Bestanddeelnr 190-0054.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 689 | [[:d:Q2095|Q2095]] | food | [[pagkain]] | [[Talaksan:Good Food Display - NCI Visuals Online.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 690 | [[:d:Q6235|Q6235]] | nationalism | [[Pagkamakabansa]] | |- | style='text-align:right'| 691 | [[:d:Q5916|Q5916]] | spaceflight | [[Paglipad sa kalawakan]] | [[Talaksan:Sputnik asm.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 692 | [[:d:Q8452|Q8452]] | abortion | [[pagpapalaglag]] | [[Talaksan:23 674673M 001-detail.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 693 | [[:d:Q11642|Q11642]] | pottery | [[pagpapalayok]] | [[Talaksan:Pottenbakkersschijf.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 694 | [[:d:Q8707|Q8707]] | Meiji restoration | [[Pagpapanumbalik ng Meiji]] | [[Talaksan:MeijiJoukyou.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 695 | [[:d:Q11990|Q11990]] | reproduction | [[Pagpaparami]] | |- | style='text-align:right'| 696 | [[:d:Q10737|Q10737]] | suicide | [[pagpapatiwakal]] | [[Talaksan:Edouard Manet - Le Suicidé.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 697 | [[:d:Q81041|Q81041]] | water cycle | [[pagpapaulit-ulit ng tubig]] | |- | style='text-align:right'| 698 | [[:d:Q11629|Q11629]] | painting | [[Pinta|pagpinta]] | [[Talaksan:Adriaen van Ostade 006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 699 | [[:d:Q7553|Q7553]] | translation | [[Pagsasalin|Pagsasalinwika]] | [[Talaksan:Rosetta Stone.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 700 | [[:d:Q7754|Q7754]] | mathematical analysis | [[pagsusuring matematikal]] | |- | style='text-align:right'| 701 | [[:d:Q169207|Q169207]] | discrimination | [[Pagtatangi]] | |- | style='text-align:right'| 702 | [[:d:Q11978|Q11978]] | digestion | [[Pagtunaw ng pagkain]] | [[Talaksan:Blausen 0316 DigestiveSystem.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 703 | [[:d:Q11032|Q11032]] | newspaper | [[pahayagan]] | [[Talaksan:2011 newspapers Tehran 6030393078.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 704 | [[:d:Q843|Q843]] | Pakistan | [[Pakistan]] | [[Talaksan:Blue Hour at Pakistan Monument.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 705 | [[:d:Q349|Q349]] | sport | [[palakasan]] | [[Talaksan:Youth-soccer-indiana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 706 | [[:d:Q5389|Q5389]] | Olympic Games | [[Palarong Olimpiko]] | [[Talaksan:Olympic flag.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 707 | [[:d:Q5090|Q5090]] | rice | [[palay]] | [[Talaksan:White, Brown, Red & Wild rice.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 708 | [[:d:Q219060|Q219060]] | Palestine | [[Estado ng Palestina|Palestina]] | [[Talaksan:Palestine - 20190204-DSC 0007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 709 | [[:d:Q9158|Q9158]] | email | [[palihamang elektroniko]] | |- | style='text-align:right'| 710 | [[:d:Q7188|Q7188]] | government | [[pamahalaan]] | [[Talaksan:De ministers die deel uitmaken van het derde kabinet Van Agt op de trappen van Paleis Huis ten Bosch in 's-Gravenhage. D - SFA001009248.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 711 | [[:d:Q11030|Q11030]] | journalism | [[pamamahayag]] | [[Talaksan:CBC journalists in Montreal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 712 | [[:d:Q12870|Q12870]] | explosive chemicals | [[Pampasabog]] | [[Talaksan:C4 plastic explosive.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 713 | [[:d:Q11471|Q11471]] | time | [[panahon]] | [[Talaksan:MontreGousset001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 714 | [[:d:Q11663|Q11663]] | weather | [[Panahon (meteorolohiya)|panahon]] | [[Talaksan:Wikinews weather.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 715 | [[:d:Q11764|Q11764]] | Iron Age | [[Panahong Bakal|Panahon ng Bakal]] | [[Talaksan:HMB Keltengrab Münsingen-Rain Grab 91.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 716 | [[:d:Q11759|Q11759]] | Stone Age | [[Panahong Bato|Panahon ng Bato]] | [[Talaksan:Ggantija Temples (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 717 | [[:d:Q12539|Q12539]] | Age of Enlightenment | [[Panahon ng Kaliwanagan]] | |- | style='text-align:right'| 718 | [[:d:Q11761|Q11761]] | Bronze Age | [[Panahong Bronse|Panahon ng Tansong Pula]] | [[Talaksan:Minoan copper ingot from Zakros, Crete.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 719 | [[:d:Q8142|Q8142]] | currency | [[Pananalapi (yunit ng palitan)|pananalapi]] | [[Talaksan:Billets de 5000.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 720 | [[:d:Q7813|Q7813]] | Universal Declaration of Human Rights | [[Pandaigdig na Pagpapahayag ng Karapatang Pantao|Pandaigdig na Pagpapahayag ng mga Karapatan ng Tao]] | [[Talaksan:Eleanor Roosevelt UDHR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 721 | [[:d:Q7804|Q7804]] | International Monetary Fund | [[Pondo ng Monetaryong Pandaigdig|Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] | [[Talaksan:IMF building HR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 722 | [[:d:Q12457|Q12457]] | International System of Units | [[Pandaigdigang Sistema ng mga Yunit]] | [[Talaksan:International prototype of the kilogram aka Le Grand K.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 723 | [[:d:Q12184|Q12184]] | pandemic | [[pandemya]] | [[Talaksan:The plague of Florence in 1348, as described in Boccaccio's Wellcome L0004057.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 724 | [[:d:Q8463|Q8463]] | slavery | [[Pang-aalipin]] | [[Talaksan:Official medallion of the British Anti-Slavery Society (1795).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 725 | [[:d:Q11538|Q11538]] | mathematical proof | [[Patibay pangmatematika|Pang-matematikang patibay]] | |- | style='text-align:right'| 726 | [[:d:Q8265|Q8265]] | Dream of the Red Chamber | [[Pangarap ng Pulang Silid]] | [[Talaksan:Hongloumeng2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 727 | [[:d:Q11033|Q11033]] | mass media | [[Midyang panlahat|pangmadlang media]] | [[Talaksan:Diarioeluniverso.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 728 | [[:d:Q8242|Q8242]] | literature | [[panitikan]] | [[Talaksan:Old book bindings.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 729 | [[:d:Q11634|Q11634]] | art of sculpture | [[Lilok|Panlililok]] | [[Talaksan:Discobolus in National Roman Museum Palazzo Massimo alle Terme.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 730 | [[:d:Q8188|Q8188]] | syllable | [[pantig]] | |- | style='text-align:right'| 731 | [[:d:Q482|Q482]] | poetry | [[Panulaan]] | [[Talaksan:LeidenWallPoemYeats (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 732 | [[:d:Q11472|Q11472]] | paper | [[papel]] | [[Talaksan:Paperball 2.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 733 | [[:d:Q90|Q90]] | Paris | [[Paris]] | [[Talaksan:La Tour Eiffel vue de la Tour Saint-Jacques, Paris août 2014 (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 734 | [[:d:Q10288|Q10288]] | Parthenon | [[Partenon|Parthenon]] | [[Talaksan:The Parthenon in Athens.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 735 | [[:d:Q7278|Q7278]] | political party | [[Partidong pampolitika|partidong politikal]] | |- | style='text-align:right'| 736 | [[:d:Q8454|Q8454]] | capital punishment | [[parusang kamatayan]] | [[Talaksan:ASC Leiden - F. van der Kraaij Collection - The Hanging of the Harper Seven, Liberia - 16 February 1979 - 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 737 | [[:d:Q6223|Q6223]] | fascism | [[Pasismo]] | [[Talaksan:Mussolini and Hitler 1940 (retouched).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 738 | [[:d:Q10998|Q10998]] | potato | [[patatas]] | [[Talaksan:234 Solanum tuberosum L.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 739 | [[:d:Q7372|Q7372]] | shark | [[Pating]] | [[Talaksan:Great white shark south africa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 740 | [[:d:Q11453|Q11453]] | agricultural irrigation | [[patubig]] | [[Talaksan:PivotIrrigationOnCotton.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 741 | [[:d:Q8479|Q8479]] | Peter the Great | [[Pedro ang Dakila ng Rusya]] | [[Talaksan:Inconnu d'après J.-M. Nattier, Portrait de Pierre Ier (musée de l’Ermitage).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 742 | [[:d:Q11424|Q11424]] | film | [[Pelikula]] | [[Talaksan:Muybridge race horse animated.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 743 | [[:d:Q7252|Q7252]] | feminism | [[Peminismo]] | [[Talaksan:Feminist Suffrage Parade in New York City, 1912.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 744 | [[:d:Q1368|Q1368]] | money | [[pera]] | [[Talaksan:Euro coins and banknotes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 745 | [[:d:Q5599|Q5599]] | Peter Paul Rubens | [[Peter Paul Rubens]] | [[Talaksan:Sir Peter Paul Rubens - Portrait of the Artist - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 746 | [[:d:Q167|Q167]] | pi | [[Pi]] | [[Talaksan:Pi-unrolled-720.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 747 | [[:d:Q1090|Q1090]] | silver | [[pilak]] | [[Talaksan:Silver crystal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 748 | [[:d:Q928|Q928]] | Philippines | [[Pilipinas]] | |- | style='text-align:right'| 749 | [[:d:Q5891|Q5891]] | philosophy | [[pilosopiya]] | [[Talaksan:Hortus Deliciarum, Philosophy and the seven liberal arts (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 750 | [[:d:Q12516|Q12516]] | pyramid | [[Piramide]] | [[Talaksan:Great Pyramid of Giza - Pyramid of Khufu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 751 | [[:d:Q413|Q413]] | physics | [[pisika]] | [[Talaksan:CollageFisica.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 752 | [[:d:Q11429|Q11429]] | nuclear fission | [[Pisyong nukleyar]] | [[Talaksan:Kernspaltung -- induced nuclear fission.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 753 | [[:d:Q5994|Q5994]] | piano | [[Piyano]] | [[Talaksan:Steinway & Sons concert grand piano, model D-274, manufactured at Steinway's factory in Hamburg, Germany.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 754 | [[:d:Q634|Q634]] | planet | [[planeta]] | [[Talaksan:Montage of Our Solar System.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 755 | [[:d:Q10251|Q10251]] | plasma | [[plasma]] | [[Talaksan:Plasma-lamp.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 756 | [[:d:Q11474|Q11474]] | plastic | [[Plastik]] | [[Talaksan:Plastic objects.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 757 | [[:d:Q7950|Q7950]] | plate tectonics | [[Tektonikong plato|plate tectonics]] | [[Talaksan:Plates tect2 en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 758 | [[:d:Q859|Q859]] | Plato | [[Platon|Plato]] | [[Talaksan:Plato Silanion Musei Capitolini MC1377.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 759 | [[:d:Q11405|Q11405]] | flute | [[Bansi|plawta]] | [[Talaksan:Fluiers.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 760 | [[:d:Q9163|Q9163]] | polytheism | [[politeismo]] | [[Talaksan:Jacopo Zucchi - The Assembly of the Gods - WGA26036.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 761 | [[:d:Q7163|Q7163]] | politics | [[politika]] | [[Talaksan:RIAN archive 828797 Mikhail Gorbachev addressing UN General Assembly session.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 762 | [[:d:Q933|Q933]] | South Pole | [[Timog Polo|Polong Timog]] | [[Talaksan:Geographic Southpole crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 763 | [[:d:Q36|Q36]] | Poland | [[Polonya]] | [[Talaksan:Warsaw Old Town Market Square 10.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 764 | [[:d:Q12195|Q12195]] | poliomyelitis | [[Polio|Polyo]] | [[Talaksan:Polio sequelle.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 765 | [[:d:Q8183|Q8183]] | phoneme | [[ponema]] | |- | style='text-align:right'| 766 | [[:d:Q45|Q45]] | Portugal | [[Portugal]] | [[Talaksan:Carte du Portugal.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 767 | [[:d:Q11633|Q11633]] | photography | [[potograpiya]] | [[Talaksan:Winterswijk (NL), Woold, Boven Slinge -- 2014 -- 3170.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 768 | [[:d:Q11982|Q11982]] | photosynthesis | [[potosintesis]] | [[Talaksan:Leaves in iran برگ گلها و گیاهان ایرانی 32.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 769 | [[:d:Q150|Q150]] | French | [[Wikang Pranses|Pranses]] | [[Talaksan:JO199411392.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 770 | [[:d:Q142|Q142]] | France | [[Pransiya]] | [[Talaksan:Paris from the Arc de Triomphe, 17 October 2019.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 771 | [[:d:Q11756|Q11756]] | prehistory | [[Prehistorya|Prehistorikong kasaysayan]] | [[Talaksan:PSM V44 D647 Delineations on pieces of antler.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 772 | [[:d:Q7380|Q7380]] | primate | [[Primates|Primate]] | [[Talaksan:Primates - some families.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 773 | [[:d:Q12514|Q12514]] | Three Gorges Dam | [[Prinsa ng Tatlong Bangin]] | [[Talaksan:ThreeGorgesDam-China2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 774 | [[:d:Q9492|Q9492]] | probability | [[Probabilidad]] | [[Talaksan:Nuvola apps atlantik.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 775 | [[:d:Q7281|Q7281]] | propaganda | [[propaganda]] | [[Talaksan:Affiche émigration JP au BR-déb. XXe s..jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 776 | [[:d:Q23540|Q23540]] | Protestantism | [[Protestantismo]] | [[Talaksan:Lutherbibel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 777 | [[:d:Q8054|Q8054]] | protein | [[protina]] | [[Talaksan:Estruturas de proteínas.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 778 | [[:d:Q10892|Q10892]] | protist | [[Protista]] | [[Talaksan:DysnectesBrevis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 779 | [[:d:Q8137|Q8137]] | capital | [[Kapital (ekonomika)|Puhunan]] | |- | style='text-align:right'| 780 | [[:d:Q12861|Q12861]] | gunpowder | [[pulbura]] | [[Talaksan:2023 Czarny proch Vesuvit LC (3).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 781 | [[:d:Q12192|Q12192]] | pneumonia | [[Pulmonya]] | [[Talaksan:Pneumonia, mixed patterns, lobar and bronchopneumonia (3679096639).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 782 | [[:d:Q10987|Q10987]] | honey | [[Pulot-pukyutan|pulot]] | [[Talaksan:Runny hunny.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 783 | [[:d:Q9149|Q9149]] | fundamentalism | [[pundamentalismo]] | |- | style='text-align:right'| 784 | [[:d:Q10884|Q10884]] | tree | [[puno]] | [[Talaksan:Alnus glutinosa 011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 785 | [[:d:Q11348|Q11348]] | function | [[Punsiyon (matematika)|punsiyon]] | [[Talaksan:Exp re.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 786 | [[:d:Q146|Q146]] | cat | [[pusa]] | [[Talaksan:Cat grooming.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 787 | [[:d:Q1072|Q1072]] | heart | [[Puso (anatomiya)|puso]] | [[Talaksan:Heart numlabels.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 788 | [[:d:Q11518|Q11518]] | Pythagorean theorem | [[Teorema ni Pitagoras|Pythagorean theorem]] | [[Talaksan:Pythagorean.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 789 | [[:d:Q7315|Q7315]] | Pyotr Ilyich Tchaikovsky | [[Peter Ilyich Tchaikovsky|Pëtr Čajkovskij]] | [[Talaksan:Porträt des Komponisten Pjotr I. Tschaikowski (1840-1893).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 790 | [[:d:Q7241|Q7241]] | Rabindranath Tagore | [[Rabindranath Tagore]] | [[Talaksan:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 791 | [[:d:Q11448|Q11448]] | radioactivity | [[radioactivity]] | [[Talaksan:Alpha Decay.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 792 | [[:d:Q12969754|Q12969754]] | electromagnetic radiation | [[radyasyong elektromagnetiko]] | [[Talaksan:EM spectrumrevised.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 793 | [[:d:Q872|Q872]] | radio | [[Radyo]] | [[Talaksan:Biblis RFE RL 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 794 | [[:d:Q5597|Q5597]] | Raphael | [[Rafael Sanzio]] | [[Talaksan:Raffaello Sanzio.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 795 | [[:d:Q8461|Q8461]] | racism | [[rasismo]] | [[Talaksan:1943 Colored Waiting Room Sign.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 796 | [[:d:Q9510|Q9510]] | reality | [[reality]] | |- | style='text-align:right'| 797 | [[:d:Q2269|Q2269]] | Industrial Revolution | [[Rebolusyong Industriyal]] | [[Talaksan:Mémoires de la Société géologique de France (IA meymoiresdelaso00socig).pdf|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 798 | [[:d:Q128593|Q128593]] | reincarnation | [[reengkarnasyon]] | [[Talaksan:Reincarnation AS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 799 | [[:d:Q9794|Q9794]] | reggae | [[reggae]] | [[Talaksan:Buju Banton.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 800 | [[:d:Q9174|Q9174]] | religion | [[relihiyon]] | [[Talaksan:16 religionist symbols.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 801 | [[:d:Q5598|Q5598]] | Rembrandt | [[Rembrandt]] | [[Talaksan:Rembrandt van Rijn - Self-Portrait - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 802 | [[:d:Q4692|Q4692]] | Renaissance | [[Renasimiyento]] | [[Talaksan:'David' by Michelangelo JBU04.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 803 | [[:d:Q9191|Q9191]] | René Descartes | [[René Descartes]] | [[Talaksan:Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 804 | [[:d:Q12562|Q12562]] | Protestant Reformation | [[Repormang Protestante]] | [[Talaksan:95Thesen facsimile colour.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 805 | [[:d:Q10811|Q10811]] | Reptilia | [[Reptilya]] | [[Talaksan:Extant reptilia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 806 | [[:d:Q7270|Q7270]] | republic | [[Republika]] | [[Talaksan:Forms of government.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 807 | [[:d:Q148|Q148]] | People's Republic of China | [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] | [[Talaksan:Badaling China Great-Wall-of-China-01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 808 | [[:d:Q5321|Q5321]] | resistor | [[resistor]] | [[Talaksan:Electronic-Axial-Lead-Resistors-Array.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 809 | [[:d:Q472287|Q472287]] | respiration | [[Paghinga|Respirasyon]] | [[Talaksan:Bubble Blowing 15.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 810 | [[:d:Q1511|Q1511]] | Richard Wagner | [[Richard Wagner]] | [[Talaksan:RichardWagner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 811 | [[:d:Q8678|Q8678]] | Rio de Janeiro | [[Rio de Janeiro]] | [[Talaksan:Cidade Maravilhosa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 812 | [[:d:Q926|Q926]] | Roald Amundsen | [[Roald Amundsen]] | [[Talaksan:Amundsen in fur skins.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 813 | [[:d:Q11012|Q11012]] | robot | [[robot]] | [[Talaksan:Artaic Mosaic Fabrication Robot.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 814 | [[:d:Q5463|Q5463]] | Rocky Mountains | [[Bulubunduking Rocky|Rocky Mountains]] | [[Talaksan:Moraine Lake 17092005.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 815 | [[:d:Q10850|Q10850]] | Rodentia | [[Rodentia]] | [[Talaksan:Tamias striatus CT.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 816 | [[:d:Q220|Q220]] | Rome | [[Roma]] | [[Talaksan:Rome Skyline (8012016319).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 817 | [[:d:Q12544|Q12544]] | Byzantine Empire | [[Silangang Imperyong Romano|Romanong Imperyo sa Silangan]] | |- | style='text-align:right'| 818 | [[:d:Q7231|Q7231]] | | [[Rosa Luxemburg]] | [[Talaksan:Rosa Luxemburg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 819 | [[:d:Q5378|Q5378]] | rugby | [[Rugbi]] | [[Talaksan:USO - Saracens - 20151213 - Maro Itoje attacking.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 820 | [[:d:Q159|Q159]] | Russia | [[Rusya]] | [[Talaksan:Kremlin Moscow.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 821 | [[:d:Q503|Q503]] | banana | [[saging]] | [[Talaksan:Banana on whitebackground.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 822 | [[:d:Q6583|Q6583]] | Sahara | [[Sahara]] | [[Talaksan:Sahara real color.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 823 | [[:d:Q11081|Q11081]] | Alzheimer's disease | [[Sakit na Alzheimer]] | [[Talaksan:Auguste D aus Marktbreit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 824 | [[:d:Q12198|Q12198]] | sexually transmitted infection | [[sakit na naipapasa sa pakikipagtalik]] | [[Talaksan:Captain Condom and Lady Latex comic cover.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 825 | [[:d:Q86|Q86]] | headache | [[sakit ng ulo]] | [[Talaksan:The Headache (caricature) RMG PW3879.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 826 | [[:d:Q12135|Q12135]] | mental disorder | [[sakit sa pag-iisip]] | [[Talaksan:Gautier - Salpetriere.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 827 | [[:d:Q8581|Q8581]] | Saladin | [[Saladin]] | [[Talaksan:Al-Nasir I Salah al-Din Yusuf (Saladin). AH 564-589 (1169-1193 CE) Æ Dirham (30.1mm, 13.28 g, 6h). Without mint-name. Dated AH 586 (AD 1190-91). Sultan sitting facing, cross-legged, on high-backed throne (obverse).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 828 | [[:d:Q11469|Q11469]] | glass | [[Salamin (materyales)|salamin]] | [[Talaksan:Drinkware.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 829 | [[:d:Q7755|Q7755]] | constitution | [[saligang batas]] | [[Talaksan:A Carta Constitucional e a família real.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 830 | [[:d:Q8171|Q8171]] | word | [[salita]] | [[Talaksan:Codex claromontanus latin (The S.S. Teacher's Edition-The Holy Bible - Plate XXVIII).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 831 | [[:d:Q5577|Q5577]] | Salvador Dalí | [[Salvador Dalí]] | [[Talaksan:Salvador Dalí 1939.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 832 | [[:d:Q7768|Q7768]] | Association of Southeast Asian Nations | [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya]] | [[Talaksan:ASEAN HQ 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 833 | [[:d:Q7817|Q7817]] | World Health Organization | [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan|Samahan ng Pandaigdigang Kalusugan]] | [[Talaksan:World Health Organisation headquarters, Geneva, north and west sides 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 834 | [[:d:Q11403|Q11403]] | samba | [[samba]] | [[Talaksan:Funchal, Cortejo Alegórico de Carnaval (2026) 07.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 835 | [[:d:Q7785|Q7785]] | Commonwealth of Nations | [[Komonwelt ng mga Bansa|Sampamahalaan ng mga Bansa]] | [[Talaksan:Marlborough House.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 836 | [[:d:Q656|Q656]] | Saint Petersburg | [[San Petersburgo]] | [[Talaksan:Peter & Paul fortress in SPB 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 837 | [[:d:Q728|Q728]] | weapon | [[sandata]] | [[Talaksan:Sabre bayonette carabine.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 838 | [[:d:Q12802|Q12802]] | nuclear weapon | [[Sandatang nukleyar|Sandatang nuklear]] | [[Talaksan:Nagasakibomb.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 839 | [[:d:Q12796|Q12796]] | firearm | [[Sandatang pumuputok]] | [[Talaksan:Gun from upper west region.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 840 | [[:d:Q1|Q1]] | universe | [[Uniberso|sansinukob]] | [[Talaksan:NASA-HS201427a-HubbleUltraDeepField2014-20140603.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 841 | [[:d:Q12171|Q12171]] | menstruation | [[Regla|Sapanahon]] | [[Talaksan:MenstrualCycle2 es.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 842 | [[:d:Q4605|Q4605]] | Sarah Bernhardt | [[Sarah Bernhardt]] | [[Talaksan:Face detail, Sarah Bernhardt as Doña Sol in Hernani (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 843 | [[:d:Q11436|Q11436]] | aircraft | [[Sasakyang panghimpapawid]] | [[Talaksan:Collection of military aircraft.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 844 | [[:d:Q193|Q193]] | Saturn | [[Saturno (planeta)|Saturno]] | [[Talaksan:8423 20181 1saturn2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 845 | [[:d:Q8873|Q8873]] | Satyajit Ray | [[Satyajit Ray]] | [[Talaksan:Satyajit Ray in New York (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 846 | [[:d:Q851|Q851]] | Saudi Arabia | [[Saudi Arabia]] | [[Talaksan:Saudi Arabia - Location Map (2013) - SAU - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 847 | [[:d:Q11639|Q11639]] | dance | [[sayaw]] | [[Talaksan:Dance-At-Bougival.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 848 | [[:d:Q11577|Q11577]] | Hordeum vulgare | [[Sebada]] | [[Talaksan:Champ d'Orge carrée (Hordeum vulgare).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 849 | [[:d:Q12099|Q12099]] | Secale cereale | [[Secale cereale]] | [[Talaksan:Ear of rye.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 850 | [[:d:Q11574|Q11574]] | second | [[segundo]] | |- | style='text-align:right'| 851 | [[:d:Q7868|Q7868]] | cell | [[Selula]] | [[Talaksan:Ventricaria ventricosa.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 852 | [[:d:Q11456|Q11456]] | semiconductor | [[Semikonduktor]] | [[Talaksan:Capteurs CCD et CMOS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 853 | [[:d:Q5300|Q5300]] | central processing unit | [[CPU|sentral na nagpoprosesong unit]] | [[Talaksan:2023 Intel Core i7 12700KF (3).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 854 | [[:d:Q8684|Q8684]] | Seoul | [[Seoul]] | [[Talaksan:경복궁 전경.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 855 | [[:d:Q44|Q44]] | beer | [[serbesa]] | [[Talaksan:NCI Visuals Food Beer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 856 | [[:d:Q8003|Q8003]] | Sergei Eisenstein | [[Sergei Eisenstein]] | [[Talaksan:Sergei Eisenstein 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 857 | [[:d:Q8686|Q8686]] | Shanghai | [[Shanghai]] | [[Talaksan:20191222陆家嘴.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 858 | [[:d:Q7192|Q7192]] | Qin Shi Huang | [[Qin Shi Huang|Shih Huang Ti]] | [[Talaksan:Qinshihuang.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 859 | [[:d:Q9585|Q9585]] | Shia Islam | [[Shiismo]] | |- | style='text-align:right'| 860 | [[:d:Q812767|Q812767]] | Shinto | [[Shinto]] | [[Talaksan:Hakone Shrine Haiden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 861 | [[:d:Q8279|Q8279]] | Shahnameh | [[Shāhnāmeh]] | [[Talaksan:The Court of Gayumars (Cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 862 | [[:d:Q9441|Q9441]] | The Buddha | [[Gautama Buddha|Siddharta Gautama Buddha]] | [[Talaksan:Buddha in Sarnath Museum (Dhammajak Mutra).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 863 | [[:d:Q9215|Q9215]] | Sigmund Freud | [[Sigmund Freud]] | [[Talaksan:Sigmund Freud, by Max Halberstadt (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 864 | [[:d:Q9316|Q9316]] | Sikhism | [[Sikhismo]] | [[Talaksan:Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 865 | [[:d:Q9418|Q9418]] | psychology | [[sikolohiya]] | [[Talaksan:Greek uc psi icon.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 866 | [[:d:Q9372|Q9372]] | Sima Qian | [[Sima Qian]] | [[Talaksan:Si maqian.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 867 | [[:d:Q9592|Q9592]] | Catholic Church | [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika Romana]] | [[Talaksan:Saint Peter's Basilica facade, Rome, Italy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 868 | [[:d:Q12485|Q12485]] | symmetry | [[simetriya]] | [[Talaksan:Brügge-Liebfrauenkirche-Prunkgräber DSC0166.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 869 | [[:d:Q7197|Q7197]] | Simone de Beauvoir | [[Simone de Beauvoir]] | [[Talaksan:Simone de Beauvoir2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 870 | [[:d:Q8605|Q8605]] | Simón Bolívar | [[Simón Bolívar]] | [[Talaksan:Simón Bolívar by Acevedo Bernal, 1922.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 871 | [[:d:Q11768|Q11768]] | Ancient Egypt | [[Sinaunang Ehipto]] | [[Talaksan:Egypt.Giza.Sphinx.02 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 872 | [[:d:Q11772|Q11772]] | Ancient Greece | [[Sinaunang Gresya]] | [[Talaksan:Sicily Selinunte Temple E (Hera).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 873 | [[:d:Q334|Q334]] | Singapore | [[Singapura|Singapore]] | [[Talaksan:Raffles Place.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 874 | [[:d:Q735|Q735]] | art | [[sining]] | [[Talaksan:Sebastiano Ricci 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 875 | [[:d:Q11417|Q11417]] | martial arts | [[sining pandigma]] | [[Talaksan:Martial arts - Fragrant Hills.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 876 | [[:d:Q11210|Q11210]] | coordinate system | [[sistema ng koordinado]] | [[Talaksan:Coordinate-system-in-mirror.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 877 | [[:d:Q8192|Q8192]] | writing system | [[Sistema ng pagsulat|sistema sa pagsulat]] | [[Talaksan:World alphabets & writing systems.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 878 | [[:d:Q11078|Q11078]] | endocrine system | [[Sistemang endokrina]] | [[Talaksan:Endocrine English.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 879 | [[:d:Q1059|Q1059]] | immunity | [[Sistemang inmune|sistemang immuno]] | |- | style='text-align:right'| 880 | [[:d:Q9404|Q9404]] | nervous system | [[Sistemang nerbiyos]] | [[Talaksan:Nervous System (PSF).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 881 | [[:d:Q11101|Q11101]] | sensory nervous system | [[Sistemang pandama]] | |- | style='text-align:right'| 882 | [[:d:Q544|Q544]] | Solar System | [[Sistemang Solar|Sistemang Pang-araw]] | [[Talaksan:Solar System true color.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 883 | [[:d:Q124794|Q124794]] | taste | [[Lasa|sistemang panlasa]] | [[Talaksan:Tongue-bitter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 884 | [[:d:Q9649|Q9649]] | human digestive system | [[Sistemang panunaw]] | [[Talaksan:Digestive system diagram en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 885 | [[:d:Q7895|Q7895]] | reproductive system | [[Sistemang reproduktibo]] | |- | style='text-align:right'| 886 | [[:d:Q7891|Q7891]] | respiratory system | [[Sistemang respiratoryo]] | [[Talaksan:Respiratory system complete en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 887 | [[:d:Q11068|Q11068]] | circulatory system | [[sistemang sirkulatoryo]] | [[Talaksan:Blutkreislauf.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 888 | [[:d:Q681949|Q681949]] | SM Sultan | [[SM Sultan]] | |- | style='text-align:right'| 889 | [[:d:Q913|Q913]] | Socrates | [[Sokrates|Socrates]] | [[Talaksan:Socrates Louvre.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 890 | [[:d:Q7397|Q7397]] | software | [[software]] | [[Talaksan:Kmail.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 891 | [[:d:Q11438|Q11438]] | solid | [[solido]] | [[Talaksan:Different minerals.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 892 | [[:d:Q12143|Q12143]] | time zone | [[sona ng oras]] | [[Talaksan:World Time Zones Map.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 893 | [[:d:Q7235|Q7235]] | Sophocles | [[Sopokles]] | [[Talaksan:Ny Carlsberg Glyptothek - Sophokles.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 894 | [[:d:Q332062|Q332062]] | Sorghum bicolor | [[Sorghum bicolor]] | [[Talaksan:Sorghum bicolor03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 895 | [[:d:Q9601|Q9601]] | Zoroastrianism | [[Zoroastrianismo|Soroastrismo]] | [[Talaksan:Faravahar.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 896 | [[:d:Q7272|Q7272]] | socialism | [[sosyalismo]] | |- | style='text-align:right'| 897 | [[:d:Q2001|Q2001]] | Stanley Kubrick | [[Stanley Kubrick]] | [[Talaksan:Stanley Kubrick (1949 portrait by Phillip Harrington - cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 898 | [[:d:Q11430|Q11430]] | state of matter | [[state of matter]] | [[Talaksan:Phase change - en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 899 | [[:d:Q8877|Q8877]] | Steven Spielberg | [[Steven Spielberg]] | [[Talaksan:Steven Spielberg 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 900 | [[:d:Q12202|Q12202]] | stroke | [[stroke]] | [[Talaksan:MCA-Stroke-Brain-Humn-2A.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 901 | [[:d:Q2811|Q2811]] | submarine | [[Submarino]] | [[Talaksan:Submarine dive.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 902 | [[:d:Q1049|Q1049]] | Sudan | [[Sudan]] | [[Talaksan:Western Deffufa - Kerma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 903 | [[:d:Q9603|Q9603]] | Sufism | [[Sufismo]] | [[Talaksan:Tomb of Abdul Qadir Jilani, Baghdad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 904 | [[:d:Q11416|Q11416]] | gambling | [[sugal]] | [[Talaksan:Gambling image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 905 | [[:d:Q8196|Q8196]] | Arabic alphabet | [[Alpabetong Arabe|sulat Arabo]] | [[Talaksan:Arabic-script.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 906 | [[:d:Q8474|Q8474]] | Suleiman the Magnificent | [[Suleiman I]] | [[Talaksan:Suleyman (enthroned, receiving Barbarossa in 1533). Süleymanname (1558).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 907 | [[:d:Q35355|Q35355]] | Sumer | [[Sumerya|Sumeria]] | [[Talaksan:Orientmitja2300aC.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 908 | [[:d:Q8573|Q8573]] | Sun Yat-sen | [[Sun Yat-sen|Sun Yat Sen]] | [[Talaksan:孙中山肖像.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 909 | [[:d:Q8070|Q8070]] | tsunami | [[Sunami]] | [[Talaksan:Tsunami by hokusai 19th century.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 910 | [[:d:Q483654|Q483654]] | Sunni Islam | [[Sunismo]] | [[Talaksan:رسم تعبيري للفظ الجلالة ومن يجلهم أهل السنة.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 911 | [[:d:Q9103|Q9103]] | female breast | [[Suso]] | [[Talaksan:Breasts close-up (4).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 912 | [[:d:Q39|Q39]] | Switzerland | [[Suwisa]] | |- | style='text-align:right'| 913 | [[:d:Q6388|Q6388]] | swimming | [[swimming]] | [[Talaksan:Two people swimming outdoors.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 914 | [[:d:Q3130|Q3130]] | Sydney | [[Sidney|Sydney]] | [[Talaksan:00 3178 Sydney, Australia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 915 | [[:d:Q9734|Q9734]] | symphony | [[symphony]] | [[Talaksan:Ninth Symphony original.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 916 | [[:d:Q174|Q174]] | São Paulo | [[São Paulo]] | [[Talaksan:Sao Paulo Skyline in Brazil.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 917 | [[:d:Q12791|Q12791]] | sword | [[tabak]] | [[Talaksan:Albion Hospitaller Medieval Sword 1 (6092737619) (II).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 918 | [[:d:Q1566|Q1566]] | tobacco | [[tabako]] | [[Talaksan:Tabak 9290019.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 919 | [[:d:Q3947|Q3947]] | house | [[Bahay|tahanan]] | [[Talaksan:Ranch style home in Salinas, California.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 920 | [[:d:Q7362|Q7362]] | ear | [[tainga]] | [[Talaksan:Closeup of a human ear.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 921 | [[:d:Q10693|Q10693]] | periodic table | [[Talahanayang peryodiko|talaang peryodiko]] | [[Talaksan:Periodic table (32-col, enwiki), black and white.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 922 | [[:d:Q199804|Q199804]] | chronic obstructive pulmonary disease | [[Talamak na nakakahawang sakit sa baga]] | [[Talaksan:Centrilobular emphysema 865 lores.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 923 | [[:d:Q11404|Q11404]] | drum | [[Tambol]] | [[Talaksan:DrumMozartRegiment.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 924 | [[:d:Q11635|Q11635]] | theatre | [[tanghalan]] | [[Talaksan:Ana Maria Ventura como Altisidora en "La enamorada del rey" (1988).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 925 | [[:d:Q12876|Q12876]] | tank | [[Tangke]] | [[Talaksan:Char T 34 noBG.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 926 | [[:d:Q924|Q924]] | Tanzania | [[Tanzania]] | [[Talaksan:Tanzania - Location Map (2013) - TZA - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 927 | [[:d:Q5|Q5]] | human | [[tao]] | [[Talaksan:Akha cropped hires.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 928 | [[:d:Q577|Q577]] | year | [[taon]] | [[Talaksan:Analemma fishburn.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 929 | [[:d:Q9598|Q9598]] | Taoism | [[Taoismo|Tawismo]] | [[Talaksan:Taoist ceremony at Xiao ancestral temple in Chaoyang, Shantou, Guangdong (daoshi) (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 930 | [[:d:Q3616|Q3616]] | Tehran | [[Teheran|Tehrān]] | [[Talaksan:North of tehran.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 931 | [[:d:Q11016|Q11016]] | technology | [[teknolohiya]] | [[Talaksan:Technologie.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 932 | [[:d:Q11661|Q11661]] | information technology | [[Teknolohiyang pang-impormasyon]] | [[Talaksan:Papertape3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 933 | [[:d:Q289|Q289]] | television | [[telebisyon]] | [[Talaksan:LG smart TV.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 934 | [[:d:Q11035|Q11035]] | telephone | [[Telepono]] | [[Talaksan:Telefon BW 2012-02-18 13-44-32.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 935 | [[:d:Q11466|Q11466]] | temperature | [[temperatura]] | [[Talaksan:Pakkanen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 936 | [[:d:Q847|Q847]] | tennis | [[Tennis|tenis]] | [[Talaksan:Roger Federer 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 937 | [[:d:Q12479|Q12479]] | number theory | [[Teorya ng bilang|teoriya ng bilang]] | [[Talaksan:Euclid's Orchard (large).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 938 | [[:d:Q12482|Q12482]] | set theory | [[Teorya ng pangkat|teoriya ng hanay]] | |- | style='text-align:right'| 939 | [[:d:Q11452|Q11452]] | general relativity | [[Teorya ng pangkalahatang relatibidad|teoriya ng pangkalahatang relatibidad]] | [[Talaksan:EinsteinLeiden4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 940 | [[:d:Q11473|Q11473]] | thermodynamics | [[termodinamika]] | [[Talaksan:Heat engine summary.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 941 | [[:d:Q7283|Q7283]] | terrorism | [[terorismo]] | [[Talaksan:North face south tower after plane strike 9-11.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 942 | [[:d:Q869|Q869]] | Thailand | [[Taylandiya|Thailand]] | [[Talaksan:Temple of the Emerald of buddha or Wat Phra Kaew (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 943 | [[:d:Q1299|Q1299]] | The Beatles | [[The Beatles]] | [[Talaksan:Beatles Trenter 1963.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 944 | [[:d:Q8743|Q8743]] | Thomas Edison | [[Thomas Edison]] | [[Talaksan:Thomas Edison2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 945 | [[:d:Q80|Q80]] | Tim Berners-Lee | [[Tim Berners-Lee]] | [[Talaksan:LS3 4919 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 946 | [[:d:Q18|Q18]] | South America | [[Timog Amerika]] | [[Talaksan:South America satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 947 | [[:d:Q258|Q258]] | South Africa | [[Timog Aprika]] | [[Talaksan:South Africa - Location Map (2013) - ZAF - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 948 | [[:d:Q11409|Q11409]] | apartheid | [[Aparteid|Timog Aprika sa ilalim ng apartheid]] | [[Talaksan:DurbanSign1989.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 949 | [[:d:Q884|Q884]] | South Korea | [[Timog Korea]] | [[Talaksan:South Korea - Location Map (2013) - KOR - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 950 | [[:d:Q8462|Q8462]] | Timur | [[Tamerlan|Timur]] | [[Talaksan:Timur seated (earliest known portrait), Timurid genealogy, 1405-1409, Samarkand (TSMK, H2152).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 951 | [[:d:Q1096|Q1096]] | tin | [[Lata|tin]] | [[Talaksan:Cín.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 952 | [[:d:Q7802|Q7802]] | bread | [[tinapay]] | [[Talaksan:Assorted bread.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 953 | [[:d:Q1490|Q1490]] | Tokyo | [[Tokyo]] | [[Talaksan:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January (revised).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 954 | [[:d:Q9438|Q9438]] | Thomas Aquinas | [[Tomas ng Aquino]] | [[Talaksan:St-thomas-aquinasFXD.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 955 | [[:d:Q12518|Q12518]] | tower | [[Tore]] | [[Talaksan:Tour Eiffel Wikimedia Commons (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 956 | [[:d:Q243|Q243]] | Eiffel Tower | [[Toreng Eiffel]] | [[Talaksan:Tour Eiffel Wikimedia Commons.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 957 | [[:d:Q11022|Q11022]] | screw | [[Tornilyo]] | [[Talaksan:Black wood screw with flat Phillips head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 958 | [[:d:Q2840|Q2840]] | influenza | [[trangkaso]] | [[Talaksan:H1N1 Influenza Virus Particles (8411599236).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 959 | [[:d:Q5339|Q5339]] | transistor | [[Transistor]] | [[Talaksan:Transistors.agr.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 960 | [[:d:Q11658|Q11658]] | transformer | [[transpormador]] | [[Talaksan:Philips N4422 - power supply transformer-2098.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 961 | [[:d:Q7590|Q7590]] | transport | [[Transportasyon]] | [[Talaksan:PL Mirandola Czem chciał zostać Janek mały 1925 page19.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 962 | [[:d:Q8736|Q8736]] | Treaty of Versailles | [[Tratado sa Versalles (1919)|Tratado ng Versailles]] | [[Talaksan:Treaty of Versailles, English version.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 963 | [[:d:Q870|Q870]] | train | [[tren]] | [[Talaksan:UBTZ 2TE116UM-022 Cagaan Had - Sumangijn Zoo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 964 | [[:d:Q15645384|Q15645384]] | wheat | [[trigo]] | [[Talaksan:Wheat close-up.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 965 | [[:d:Q8084|Q8084]] | trigonometry | [[trigonometriya]] | [[Talaksan:Fotothek df tg 0000230 Geometrie ^ Trigonometrie.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 966 | [[:d:Q9595|Q9595]] | Trimurti | [[Trimurti]] | [[Talaksan:UgrataraTemple2 (cropped).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 967 | [[:d:Q8338|Q8338]] | trumpet | [[Trumpeta]] | [[Talaksan:Trumpet 1.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 968 | [[:d:Q6097|Q6097]] | tea | [[Tsaa]] | [[Talaksan:Tea in different grade of fermentation.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 969 | [[:d:Q195|Q195]] | chocolate | [[tsokolate]] | [[Talaksan:Cocoa Powder and Chocolate on Marble Background.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 970 | [[:d:Q9397|Q9397]] | Zhu Xi | [[Zhu Xi|Tsʻang-chou-ping-sou,]] | [[Talaksan:Zhu xi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 971 | [[:d:Q12204|Q12204]] | tuberculosis | [[tuberkulosis]] | [[Talaksan:Tuberculosis-x-ray-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 972 | [[:d:Q283|Q283]] | water | [[tubig]] | [[Talaksan:Ice water vapor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 973 | [[:d:Q638|Q638]] | music | [[tugtugin]] | [[Talaksan:Op27 1 seg mov.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 974 | [[:d:Q12280|Q12280]] | bridge | [[tulay]] | [[Talaksan:Yavuz Sultan Selim Bridge Istanbul.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 975 | [[:d:Q676|Q676]] | prose | [[Tuluyan]] | [[Talaksan:Prose and Verse on one page.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 976 | [[:d:Q11345|Q11345]] | equation | [[Ekwasyon|tumbasan]] | [[Talaksan:First Equation Ever.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 977 | [[:d:Q11461|Q11461]] | sound | [[tunog]] | [[Talaksan:Utbredning av ljudvågor -- Onda sonora se propagando (mul).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 978 | [[:d:Q7368|Q7368]] | sheep | [[tupa]] | [[Talaksan:Berå Tirehaline x Timhadite.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 979 | [[:d:Q43|Q43]] | Turkey | [[Turkiya]] | [[Talaksan:Ankara (16290014657).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 980 | [[:d:Q9141|Q9141]] | Taj Mahal | [[Tāj Mahal]] | [[Talaksan:Taj Mahal, Agra, India edit3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 981 | [[:d:Q10978|Q10978]] | grape | [[Ubas (prutas)|ubas]] | [[Talaksan:Wine grapes03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 982 | [[:d:Q9332|Q9332]] | behavior | [[Ugali]] | [[Talaksan:Adams and Westlake (3092762993).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 983 | [[:d:Q212|Q212]] | Ukraine | [[Ukranya]] | [[Talaksan:Maidan Nezalezhnosti view.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 984 | [[:d:Q7925|Q7925]] | rain | [[Ulan]] | [[Talaksan:08152 Bukowsko (powiat sanocki).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 985 | [[:d:Q8074|Q8074]] | cloud | [[ulap]] | [[Talaksan:Cumulus cloud.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 986 | [[:d:Q11391|Q11391]] | ultraviolet radiation | [[ultrabiyoleta]] | [[Talaksan:Ozone altitude UV graph.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 987 | [[:d:Q1110560|Q1110560]] | Umm Kulthum | [[Umm Kulthum]] | [[Talaksan:Umm Kulthum as Fatimah.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 988 | [[:d:Q361|Q361]] | World War I | [[Unang Digmaang Pandaigdig]] | [[Talaksan:WWImontage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 989 | [[:d:Q7809|Q7809]] | UNESCO | [[UNESCO]] | |- | style='text-align:right'| 990 | [[:d:Q145|Q145]] | United Kingdom | [[United Kingdom]] | [[Talaksan:Palace of Westminster from the dome on Methodist Central Hall.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 991 | [[:d:Q7159|Q7159]] | African Union | [[Unyong Aprikano]] | [[Talaksan:Map of the African Union with Suspended States.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 992 | [[:d:Q15180|Q15180]] | Soviet Union | [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] | |- | style='text-align:right'| 993 | [[:d:Q324|Q324]] | Uranus | [[Urano]] | [[Talaksan:Uranus Voyager2 color calibrated.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 994 | [[:d:Q1073|Q1073]] | brain | [[utak]] | [[Talaksan:Chimp Brain in a jar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 995 | [[:d:Q11006|Q11006]] | soybean | [[Balatong|utaw]] | [[Talaksan:Soybean.USDA.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 996 | [[:d:Q134808|Q134808]] | vaccine | [[vaccine]] | [[Talaksan:Smallpox vaccine.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 997 | [[:d:Q7328|Q7328]] | Vasco da Gama | [[Vasco da Gama]] | [[Talaksan:Ignoto portoghese, ritratto di un cavaliere dell'ordine di cristo, 1525-50 ca. 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 998 | [[:d:Q717|Q717]] | Venezuela | [[Venezuela]] | [[Talaksan:Embalse la Vueltosa 2022.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 999 | [[:d:Q1398|Q1398]] | Virgil | [[Virgilio|Vergilius]] | [[Talaksan:Parco della Grotta di Posillipo5 (crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1000 | [[:d:Q535|Q535]] | | [[Victor Hugo]] | [[Talaksan:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1001 | [[:d:Q7889|Q7889]] | video game | [[Larong bidyo|video game]] | [[Talaksan:ArcadeGames.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1002 | [[:d:Q1741|Q1741]] | Vienna | [[Viena]] | [[Talaksan:Wien katedra sw Szczepana widok z wiezy 6.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1003 | [[:d:Q881|Q881]] | Vietnam | [[Vietnam]] | [[Talaksan:Hanoi Temple of Literature.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1004 | [[:d:Q12567|Q12567]] | Vikings | [[Mga Viking|Viking]] | |- | style='text-align:right'| 1005 | [[:d:Q5582|Q5582]] | Vincent van Gogh | [[Vincent van Gogh]] | [[Talaksan:Self-portrait - Vincent van Gogh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1006 | [[:d:Q808|Q808]] | virus | [[Birus|virus]] | [[Talaksan:Сoronavirus. SARS-CoV-2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1007 | [[:d:Q1394|Q1394]] | Vladimir Lenin | [[Vladimir Lenin]] | [[Talaksan:Vladimir Lenin in July 1920 by Pavel Zhukov.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1008 | [[:d:Q9068|Q9068]] | Voltaire | [[Voltaire]] | [[Talaksan:Nicolas de Largillière - Portrait de Voltaire (1694-1778) en 1718 - P208 - Musée Carnavalet - 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1009 | [[:d:Q8704|Q8704]] | Walt Disney | [[Walt Disney]] | [[Talaksan:Walt Disney 1946.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1010 | [[:d:Q61|Q61]] | Washington, D.C. | [[Washington, D.C.]] | [[Talaksan:Aerial view of White House and downtown, Washington, D.C LCCN2010630891.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1011 | [[:d:Q315|Q315]] | language | [[wika]] | [[Talaksan:Girls learning sign language.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1012 | [[:d:Q13955|Q13955]] | Arabic | [[Wikang Arabe]] | [[Talaksan:Learning Arabic calligraphy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1013 | [[:d:Q9288|Q9288]] | Hebrew | [[Wikang Hebreo|Wikang Ebreo]] | [[Talaksan:1 QIsa example of damage col 12-13.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1014 | [[:d:Q9129|Q9129]] | Greek | [[Wikang Griyego]] | [[Talaksan:Pater noster in greek script.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1015 | [[:d:Q397|Q397]] | Latin | [[Wikang Latin]] | [[Talaksan:Arco Sisto V targa M.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1016 | [[:d:Q9143|Q9143]] | programming language | [[wikang pamprograma]] | [[Talaksan:C Hello World Program.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1017 | [[:d:Q9168|Q9168]] | Persian | [[Wikang Persa]] | [[Talaksan:Farsi.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1018 | [[:d:Q5146|Q5146]] | Portuguese | [[Wikang Portuges]] | [[Talaksan:Breve discurso em que se contem a conquista do Reyno de Pegu na Índia Oriental, pelos portuguezes em tempo do Viso-Rey Ayres de Saldanha; sendo capitam Salvador Ribeiro de Souza, chamado Massinga, natural de Guimaraens. Rei do Pegu.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1019 | [[:d:Q7737|Q7737]] | Russian | [[Wikang Ruso]] | [[Talaksan:Russian.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1020 | [[:d:Q11059|Q11059]] | Sanskrit | [[Wikang Sanskrito]] | [[Talaksan:Sanskrit in Siddham script.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1021 | [[:d:Q7838|Q7838]] | Swahili | [[Wikang Swahili]] | [[Talaksan:Manuscrit colonial kiswahili-Africa Museum.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1022 | [[:d:Q7850|Q7850]] | Chinese | [[Wikang Tsino]] | [[Talaksan:Chineselanguage.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1023 | [[:d:Q256|Q256]] | Turkish | [[Wikang Turko]] | [[Talaksan:Turkish alphabet.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1024 | [[:d:Q692|Q692]] | William Shakespeare | [[William Shakespeare]] | [[Talaksan:Shakespeare.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1025 | [[:d:Q8016|Q8016]] | Winston Churchill | [[Winston Churchill]] | [[Talaksan:Sir Winston Churchill - 19086236948 (restored).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1026 | [[:d:Q254|Q254]] | Wolfgang Amadeus Mozart | [[Wolfgang Amadeus Mozart]] | [[Talaksan:Wolfgang-amadeus-mozart 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1027 | [[:d:Q466|Q466]] | World Wide Web | [[World Wide Web]] | [[Talaksan:Alcalá de Henares (RPS 08-04-2017) Calle WWW, indicador.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1028 | [[:d:Q8146|Q8146]] | yen | [[Yen ng Hapon]] | [[Talaksan:JPY coin3.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1029 | [[:d:Q9350|Q9350]] | yoga | [[Yoga]] | [[Talaksan:Bharadwaja.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1030 | [[:d:Q7327|Q7327]] | Yuri Gagarin | [[Yuri Gagarin]] | [[Talaksan:Yuri Gagarin portrait.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1031 | [[:d:Q458|Q458]] | European Union | [[Unyong Europeo|Yuropeong Unyon]] | |- | style='text-align:right'| 1032 | [[:d:Q7333|Q7333]] | Zheng He | [[Zheng He]] | [[Talaksan:2016 Malakka, Stadhuys (09).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1033 | [[:d:Q1631|Q1631]] | Édith Piaf | [[Édith Piaf]] | [[Talaksan:Piaf Harcourt 1946 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1034 | [[:d:Q8589|Q8589]] | Ashoka | [[Ashoka|Ësokë]] | [[Talaksan:Ashoka's visit to the Ramagrama stupa Sanchi Stupa 1 Southern gateway.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1035 | [[:d:Q7200|Q7200]] | Alexander Pushkin | [[Alexander Pushkin]] | [[Talaksan:Kiprensky Pushkin.jpg|center|128px]] |} {{Wikidata list end}} avia5nixwhhzvmfrqvm531hc9n4i7kg 0 166061 2214220 903617 2026-07-03T00:58:37Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Pandacan]] 2214220 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pandacan]] 1vkey7ebq2kjw9rxbaika1n0wsuj400 0 179667 2214549 2107456 2026-07-03T11:41:52Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214549 wikitext text/x-wiki Ito ay isang talaan ng mga '''palaruan ng [[golf]] sa [[Pilipinas]]'''. ==[[Luzon|Luson]]== ===Kalakhang Maynila=== ====Las Piñas==== * Southlinks Golf Club ====Maynila==== * Club Intramuros (Intramuros) ====Mandaluyong==== * Wack Wack Golf and Country Club ====Muntinlupa==== * [http://acci.com.ph/index.php/page/loadPage/1 Ayala Alabang Country Club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224063938/http://acci.com.ph/index.php/page/loadPage/1 |date=2012-02-24 }} (Alabang Village) * Ayala Southlinks Golf Club (Ayala Southvale Executive Village, Daang Hari) ====Pasay==== * Villamor Golf Club ====Lungsod Quezon==== * Camp Aguinaldo Golf Club * Capitol Hills Golf & Country Club * Veterans Golf Course (Veterans Hospital) ====Taguig==== [[Talaksan:Golfcoursemanila.jpg|thumb|250px|Manila Golf & Country Club]] * Fort Bonifacio Golf Club (Fort Bonifacio) * [http://www.manilagolfclub.com/ Manila Golf & Country Club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120318133351/http://www.manilagolfclub.com/ |date=2012-03-18 }} * Philippine Navy Golf Club * Kagitingan Exclusive Golf club ===Baguio=== * [http://www.bcc.com.ph/page.aspx?ID=30 Baguio Country Club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126233107/http://www.bcc.com.ph/page.aspx?ID=30 |date=2012-01-26 }} * [http://www.campjohnhay.com.ph/golf.php Camp John Hay Golf Club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126022756/http://www.campjohnhay.com.ph/golf.php |date=2012-01-26 }} ===Batangas=== * [http://www.calatagangolfclub.com/ Calatagan Golf Club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120114054607/http://www.calatagangolfclub.com/ |date=2012-01-14 }} :Calatagan * Canyon Woods Resort Club, :Laurel, (along Tagaytay Ridge) * KC Hillcrest, formerly [http://www.evercrestgolfclubresort.com/ Evercrest Golf Club and Resort] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120423005557/http://www.evercrestgolfclubresort.com/ |date=2012-04-23 }} :Kilometer 72, Batulao, Nasugbu * Mount Malarayat Golf & Country Club :Lipa City * Club Punta Fuego :Barangay Balaytigue, Nasagbu ===Bulacan=== * The Royal Northwoods Golf Club :Coral na Bato, San Rafael ===Camarines Norte=== *Apuao Grande Island Golf Course (known as the Swagman Golf Club) :Mercedes, Daet ===Cavite=== * [http://www.eagle-ridge.com.ph/golf.htm Eagle Ridge Golf & Country Club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120319132958/http://www.eagle-ridge.com.ph/golf.htm |date=2012-03-19 }} :Barangay Javalera, Gen. Trias * [http://www.manilasouthwoods.com/index2.html Manila Southwoods Golf & Country Club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714030012/http://www.manilasouthwoods.com/index2.html |date=2011-07-14 }} :1 Southwoods Avenue, Cabilang Baybay, Carmona * Puerto Azul Beach and Country Club :Barangay Sapang, Ternate * [http://www.rivieragolfclub-philippines.com/ Riviera Golf and Country Club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111216210130/http://www.rivieragolfclub-philippines.com/ |date=2011-12-16 }} :along Aguinaldo Highway in Silang near Tagaytay * Royale Tagaytay Country Club :E. Aguinaldo Highway, Buck Estate Alfonso * Sherwood Hills Golf Club :Brgy. Cabezas and Lailana, Trece Martirez City * [http://www.splendidotaalgolfclub.com/ Splendido Taal Residential Golf & Country Club] :Tagaytay City * Tagaytay Highlands International Highlands Course :Tagaytay Highlands, Tagaytay City * Tagaytay Highlands International Midlands course :Tagaytay Highlands, Tagaytay City * [http://theorchardgolf.com/ The Orchard Golf & Country Club] :Km 27 E. Aguilnado Highway, Dasmariñas ===Ilocos Norte=== * [http://www.fortilocandia.com.ph/Fort%20Ilocandia%20Hotel%20-%20The%20only%205-star%20deluxe%20resort%20hotel%20in%20northern%20Philippines_17.htm Fort Ilocandia Resort Hotel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120228012844/http://www.fortilocandia.com.ph/Fort%20Ilocandia%20Hotel%20-%20The%20only%205-star%20deluxe%20resort%20hotel%20in%20northern%20Philippines_17.htm |date=2012-02-28 }} :Calayab, Laoag City * The Cliffs Golf and Beach Club ===Laguna=== * [http://www.calirayasprings.com/ Caliraya Springs Golf & Country Club] :Cavinti, Laguna * [[Canlubang Golf & Country Club]] :[[Canlubang Sugar Estate]], [[Canlubang]] * [http://www.southforbes.com/golf-and-leisure-club/ South Forbes Golf Course] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121029180806/http://www.southforbes.com/golf-and-leisure-club/ |date=2012-10-29 }} * Sta. Elena Golf Club :Barrio Malitlit, Santa Rosa * TAT Filipinas Golf Club (formerly the Holiday Hills Golf & Country Club) ===Marinduque=== * Fantasy Elephant Club :Barangay Lipata, Buenavista ===Olongapo=== * [http://www.subicboard.com/subic-bay-golf-and-country-club.php Subic Bay Golf Course] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120321073833/http://www.subicboard.com/subic-bay-golf-and-country-club.php |date=2012-03-21 }} :Subic Bay Metropolitan Authority, Subic Bay ===Pampanga=== * [http://mimosaresort.com/ Mimosa Golf & Country Club] (formerly called Clark Golf Club) :Clark Airbase, Angeles * Beverly Place Golf Club :Mexico, Pampanga ===Rizal=== [[Talaksan:Panorama View of Volley Golf and Country Club, Antipolo City - panoramio.jpg|thumb|250px|Valley Golf and Country Club]] * [http://www.eastridgegolf.com/ Eastridge Golf Club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120319063241/http://www.eastridgegolf.com/ |date=2012-03-19 }} :Bo. Bilibiran, Binangonan * Forest Hills Golf & Country Club :Brgy. Inarawan San Isidro Cogeo Antipolo City * Valley Golf and Country Club :Don Celso S. Tuason Avenue, Antipolo City * Wack Wack Golf & Country Club :Shaw Boulevard, Mandaluyong City ===Tarlac=== * Luisita Golf & Country Club :Hacienda Luisita, San Miguel ==[[Visayas|Bisayas]]== [[Talaksan:Santa Barbara Golf Course.jpg|thumb|250px|Iloilo Golf & Country Club]] [[Talaksan:San Juanico Golf Club.jpg|thumb|250px|San Juanico Golf Course]] ===Bacolod=== * Bacolod Golf & Country :Hacienda Binitin, Murcia * Negros Occidental Golf & Country Club :Bata Subdivision, Bacolod City ===Boracay=== * Fairways and Bluewater Golf & Country Club :Newcoast, Balabag, Boracay Island ===Cebu=== * [http://www.golftoday.co.uk/clubhouse/coursedir/world/philippines/cebuprovince/altavista.html Alta Vista Golf & Country Club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080907021743/http://www.golftoday.co.uk/clubhouse/coursedir/world/philippines/cebuprovince/altavista.html |date=2008-09-07 }} :Aznar Road, Pardo Hills, Cebu City * Cebu Country Club :Gov. M Cuenco, Banilad, Cebu City * Cebu International Golf and Resort :Barangay Lambug, Badian, Cebu * Green Island Golf & Beach Resort :Barangay Lambug, Badian * Verdemar Golf :203 GCA Bldg., 13 Banilad Rd, Banilad, San Remigio ===Iloilo=== *[http://www.iloilogolfclub.com/ Iloilo Golf & Country Club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120113162715/http://www.iloilogolfclub.com/ |date=2012-01-13 }} (known as Sta. Barbara) :Sta. Barbara, Iloilo<br /> :The Iloilo Golf and Country Club, Inc. is the home of the Sta. Barbara Golf Course, the oldest existing golf course in the Philippines (est. 1907). It has a challenging 18 hole golf course (6,056 yards) carved in the hills of Sta. Barbara, Iloilo.<ref>{{Cite web |url=http://www.iloilogolfclub.com/ |title=Archive copy |access-date=2012-03-04 |archive-date=2012-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113162715/http://www.iloilogolfclub.com/ |url-status=dead }}</ref> ===Leyte=== * Ormoc City Golf Course :Ormoc City, Leyte ===Negros Oriental=== * Dumaguete Golf and Country Club :Sibulan, Dumaguete ==[[Mindanao|Mindanaw]]== ===Bukidnon=== * Del Monte Golf Club :Bukidnon ===Davao=== * [http://www.davaocitygolf.com/2010/09/apo-golf-country-club/ Apo Golf & Country Club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110916192424/http://www.davaocitygolf.com/2010/09/apo-golf-country-club/ |date=2011-09-16 }} :Barangay Bago, Davao City * [http://www.davaocitygolf.com/category/toppicks/bestcourse/ Rancho Palos Verdes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110828061347/http://www.davaocitygolf.com/category/toppicks/bestcourse/ |date=2011-08-28 }} :Barangay Mandug (Distrito ng Buhangin) ===Zamboanga === * [[Zamboanga Golf and Country Club|Zamboanga Golf & Country Club]] :Zamboanga City ==Sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Laro]] [[Kategorya:Palaro]] [[Kategorya:Palakasan]] lbtof04xe7crl4ldn9rjh8iw4nvr9j6 0 180296 2214185 2189329 2026-07-02T18:45:30Z ~2026-37953-43 163593 /* Tinig Tungkulin */ dagdag lamang 2214185 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Jefferson Utanes | image = | imagesize = | alt = | caption = | birth_name = Jefferson "Jeff" Seril Utanes | birth_date = 9 Hunyo 1979 | birth_place = [[Lungsod ng Antipolo]], [[Rizal]], [[Pilipinas]] | death_date = | death_place = | nationality = | other_names = | known_for = | occupation = Artistang tagapagboses | years_active = | spouse = | children = | partner = | website = | death_date = {{Death date and age|exact=y|2025|12|16|1979|06|09}} }} Si '''Jefferson "Jeff" Seril Utanes''' (9 Hunyo 1979–16 Disyembre 2025) ay isang artistang tagapagboses at direktor ng pagpapaboses sa Pilipinas. Kilala siya sa pag-alay ng kanyang tinig para sa ilang mga tauhan ng mga [[anime]] sa wikang Filipino, gaya lamang ni Son Goku sa [[Dragon Ball]]. ==Personal na Buhay== Si Jefferson ay nagtapos sa Broadcast Communication mula sa [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas]]. == Tinig Tungkulin == Ang lahat ng tinig tungkulin na nakalista dito ay ang mga ganap ni Utanes sa Filipino dub. *''[[Dragon Ball]]'' - ''Son Goku''<ref name="gma"> {{Cite web |last=Basina |first=Carby Rose |date=2025-12-17 |title=Jefferson Utanes, the Tagalog voice actor of Doraemon and Son Goku, dies at 46 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/969913/jefferson-utanes-tagalog-voice-actor-death/story/ |access-date=2025-12-17 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref name="abs">{{Cite web |date=2025-12-16 |title=Jefferson Utanes, the voice behind Filipino-dubbed Son Goku, passes away |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2025/12/16/jefferson-utanes-the-voice-behind-filipino-dubbed-son-goku-passes-away-2108 |access-date=2025-12-17 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> *''[[Detective Conan]]'' - ''Mōri Kogoro''<ref name="gma"/> *''[[Doraemon]]'' - ''Doraemon''<ref name="gma"/><ref name="abs"/> *''[[Pokémon]]'' - ''James, Professor Oak''<ref name="gma"/> *''[[One Piece]]'' - ''Usopp''<ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=2025-12-17 |title=Jefferson Utanes, voice behind Filipino dub of Son Goku, dies at 46 |url=https://entertainment.inquirer.net/643672/jefferson-utanes-voice-behind-filipino-dub-of-son-goku-dies-at-46 |access-date=2025-12-18 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> *''[[Yu-Gi-Oh!]]'' - ''Yami Yugi''<ref name="gma"/> *''[[Hunter × Hunter]]'' - ''Hisoka''<ref name="gma"/> *''[[Cardcaptor Sakura]]'' - ''Li Syaoran''<ref name="gma"/> *''[[Yakitate!! Japan]]'' - ''Matsuhiro Ken''<ref name="abs"/> *''[[Your Lie In April]]'' - ''Arima Kōsei''<ref name="abs"/> *''Jujutsu Kaisen'' - ''Ryomen Sukuna''<ref name="gma"/> *''Dan Da Dan'' - ''Ken "Okarun" Takakura'' <ref name="gma"/> *''[[SpongeBob SquarePants]]'' - ''French Narrator'', ''Mr. Krabs'' *''[[Barney & Friends]]'' - ''Barney'' *''Zatch Bell!'' - ''Kotaro Doronma'' (episodyo 46); ''Yuuta'' (episodyo 6) *Yamato Nadeshiko The Wallflower - Kyohei Takano == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga kawing panlabas == * [http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=38936 Jefferson UTANES], AnimeNewsNetwork {{BD|1979|}} {{DEFAULTSORT:Utanes, Jefferson}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1979]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] {{stub|Talambuhay|Pilipinas}} fk7izemkkidvgl802kp70b387nvdc8b 2214186 2214185 2026-07-02T18:48:17Z ~2026-37953-43 163593 /* Tinig Tungkulin */ 2214186 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Jefferson Utanes | image = | imagesize = | alt = | caption = | birth_name = Jefferson "Jeff" Seril Utanes | birth_date = 9 Hunyo 1979 | birth_place = [[Lungsod ng Antipolo]], [[Rizal]], [[Pilipinas]] | death_date = | death_place = | nationality = | other_names = | known_for = | occupation = Artistang tagapagboses | years_active = | spouse = | children = | partner = | website = | death_date = {{Death date and age|exact=y|2025|12|16|1979|06|09}} }} Si '''Jefferson "Jeff" Seril Utanes''' (9 Hunyo 1979–16 Disyembre 2025) ay isang artistang tagapagboses at direktor ng pagpapaboses sa Pilipinas. Kilala siya sa pag-alay ng kanyang tinig para sa ilang mga tauhan ng mga [[anime]] sa wikang Filipino, gaya lamang ni Son Goku sa [[Dragon Ball]]. ==Personal na Buhay== Si Jefferson ay nagtapos sa Broadcast Communication mula sa [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas]]. == Tinig Tungkulin == Ang lahat ng tinig tungkulin na nakalista dito ay ang mga ganap ni Utanes sa Filipino dub. *''[[Dragon Ball]]'' - ''Son Goku''<ref name="gma"> {{Cite web |last=Basina |first=Carby Rose |date=2025-12-17 |title=Jefferson Utanes, the Tagalog voice actor of Doraemon and Son Goku, dies at 46 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/969913/jefferson-utanes-tagalog-voice-actor-death/story/ |access-date=2025-12-17 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref name="abs">{{Cite web |date=2025-12-16 |title=Jefferson Utanes, the voice behind Filipino-dubbed Son Goku, passes away |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2025/12/16/jefferson-utanes-the-voice-behind-filipino-dubbed-son-goku-passes-away-2108 |access-date=2025-12-17 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> *''[[Detective Conan]]'' - ''Mōri Kogoro''<ref name="gma"/> *''[[Doraemon]]'' - ''Doraemon''<ref name="gma"/><ref name="abs"/> *''[[Pokémon]]'' - ''James, Professor Oak''<ref name="gma"/> *''[[One Piece]]'' - ''Usopp''<ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=2025-12-17 |title=Jefferson Utanes, voice behind Filipino dub of Son Goku, dies at 46 |url=https://entertainment.inquirer.net/643672/jefferson-utanes-voice-behind-filipino-dub-of-son-goku-dies-at-46 |access-date=2025-12-18 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> *''[[Yu-Gi-Oh!]]'' - ''Yami Yugi''<ref name="gma"/> *''[[Hunter × Hunter]]'' - ''Hisoka''<ref name="gma"/> *''[[Cardcaptor Sakura]]'' - ''Li Syaoran''<ref name="gma"/> *''[[Yakitate!! Japan]]'' - ''Matsuhiro Ken''<ref name="abs"/> *''[[Your Lie In April]]'' - ''Arima Kōsei''<ref name="abs"/> *''Jujutsu Kaisen'' - ''Ryomen Sukuna''<ref name="gma"/> *''Dan Da Dan'' - ''Ken "Okarun" Takakura'' <ref name="gma"/> *''[[SpongeBob SquarePants]]'' - ''French Narrator'', ''Mr. Krabs'' *''[[Barney & Friends]]'' - ''Barney'' *''Zatch Bell!'' - ''Kotaro Doronma'' (episodyo 46); ''Yuuta'' (episodyo 6) *''Yamato Nadeshiko The Wallflower - Kyohei Takano'' *''Major (Anime) - Goro Shigeno (episodyo 73-75)'' == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga kawing panlabas == * [http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=38936 Jefferson UTANES], AnimeNewsNetwork {{BD|1979|}} {{DEFAULTSORT:Utanes, Jefferson}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1979]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] {{stub|Talambuhay|Pilipinas}} p829qucgv4gofucaulrhfzsgjswhobr 10 182101 2214272 1951931 2026-07-03T02:02:55Z KyutKoTalaga 152379 2214272 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Infobox military conflict|main}}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox military conflict with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox military conflict]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y| action | alt | campaignbox | caption | regexp1=casualties[1-6]+ | regexp2 = combatant[1-6]+[a-e]* | regexp3 = commander[1-6]+[a-d]* | combatants_header | conflict | coordinates | date | image | image_size | image_upright | map_alt | map_caption | map_label | map_mark | map_marksize | map_relief | map_size | map_type | notes | params | partof | place | result | status | regexp4 = strength[1-6]+ | territory | regexp5 = units[1-6]+ | width | regexp6=milstrength[1-6]+ | regexp7=polstrength[1-6]+ | combatants_header | units_header | strengths_header | polstrengths_header | milstrengths_header | casualties_header }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> d1s4l3emqtcbu6chtqq987eksj41p92 2214275 2214272 2026-07-03T02:03:56Z KyutKoTalaga 152379 2214275 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Infobox military conflict|main}}</includeonly><noinclude>{{documentation}}</noinclude> ood3rlzzd5zabv43up0b3ht91tqlve9 0 184665 2214223 2026707 2026-07-03T01:17:34Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214223 wikitext text/x-wiki [[File:Akihabara picture.jpg|300px|thumb|Ang [[Akihabara]] sa [[Tokyo]], isang sikat na tagpuan ng mga ''otaku'']] Ang {{Nihongo|'''''Otaku'''''|おたく / オタク}} ay isang terminong [[Nihongo]] na ginagamit upang tukuyin ang mga taong may mga pagkahumaling na pagka-interes, lalo na sa [[anime]], [[manga]] o mga [[larong bidyo]]. == Etimolohiya == {{Anime and manga}} Ang ''Otaku'' ay nanggaling sa terminong Nihongo na tumutukoy sa bahay o pamilya ng iba ({{lang|ja|[[wikt:お宅|お宅]],}} ''otaku'') na ginagamit din bilang [[honoripiko]] [[pang-uri]]. Ang modernong anyong [[balbal]], ay nakikilala sa lumang konteksto, dahil ito ay isinusulat lamang sa [[hiragana]] (おたく) o [[katakana]] (オタク o, bihirang, ヲタク), o bihirang isinusulat sa [[rōmaji]] na lumitaw sa 1980's. Sa anime sa ngalang [[Macross]] na unang ipinalabas sa 1982, ang termino ay ginamit ni [[Lynn Minmay (Macross)|Lynn Minmay]] bilang honoripiko.<ref>May 2006 issue of ''EX Taishuu'' magazine</ref><ref name="NRI">オタク市場の研究(Otaku Shijou no Kenkyuu), 野村總合研究所(Nomura Research Institude), ISBN 978-986-124-768-7</ref> Tila itong termino ito ay nilikha ni [[Akio Nakamori]] sa kanyang 1983 na seryeng {{nihongo|''Isang Inbestigasyon ng "Otaku"''|『おたく』の研究|"Otaku" no Kenkyū}}, na ipinrint sa isang [[lolicon]] na magazine ''[[Manga Burikko]]''. Ang mga animator na tulad ni [[Haruhiko Mikimoto]] at [[Shōji Kawamori]] ay ginamit ang termino sa isa't isa bilang honoripiko simula ng huling 1970's.<ref name="NRI"/> Isa pang pinagmulan para sa termino ay nagmula sa akda ng isang tagasulat ng science fiction na si [[Motoko Arai]]. Sa kanyang libro na ''[[Wrong about Japan]]'', [[Peter Carey (novelist)|Peter Carey]] ay nagkaroon ng tagpuan sa nobelista, at [[Gundam]] chronicler na si [[Yuka Minakawa]]. Sinabi niya na si Arai ay ginamit ang salita sa kanyang mga nobela bilang pan-uri na ginamit ng mga mambabasa sa kanilang mga pangkaraniwang usapan. == Sa Nihongo == Sa modernong Nihongong balbal, ang terminong ''otaku'' ay katumbas sa Ingles na salita na "[[geek]]".<ref>Glocom Platform magazine, April 2011</ref> Ngunit, ito ay maaring tumukoy sa pagkapanatiko sa kahit anong partikular na tema, paksa, libangan, at anumang uri ng libangan.<ref>Japan Focus, April 2011</ref> Ang dating [[Punong Ministro ng Hapon]] [[Taro Aso]] ay iginiit na siya ay isang otaku, ginamgamit ang subculture upang mapalaganap ang bansang Hapon sa ugnayang panlabas.<ref>{{Cite web |url=http://paper.wenweipo.com/2008/09/23/GJ0809230014.htm |title=Otaku uses manga and anime to improve Foreign Affairs |access-date=2012-07-05 |archive-date=2013-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603193105/http://paper.wenweipo.com/2008/09/23/GJ0809230014.htm |url-status=dead }}</ref> Ang termino ay ginagamit parehas sa lalake at babae Ang [[Reki-jo]] ay tumutukoy sa mga kababaihang may interes sa [[Kasaysayan ng Hapon]]. == Sa Pilipinas == Kasabay ng pagusbong ng kultura ng anime sa [[Pilipinas]] ay ang pagsibol ng paggamit ng salitang ''Otaku'' sa bansa. Kadalasan ay ginagamit ito ng mga kabataan at nakararami kapag ang isang tao ay nahihilig manood ng anime at manga. Lingid sa kaalaman ng mga nakararami ito ay tumutukoy hindi lang sa pagkahumaling ng mga tao sa anime at manga kung hindi sa lahat ng bagay na nauugnay sa kulturang 'geek' . Sinasabi rin na may dalawang klaseng Otaku, ito ay ang Type A at Type B na hinango sa dalawang magkaibang uri ng manonood ng anime. == Sa Ingles == Ang termino ay [[salitang hiram]] mula sa [[Wikang Nihongo]]. Sa Ingles, ito ay pangkaraniwang tumutukoy sa isang panatiko ng [[anime]], [[manga]] o [[Kultura ng Hapon|Kulturang Hapon]], at ginagamit rin ngunit bihara lamang sa mga panatiko ng larong bidyo ng Hapon. Ito ay minsan ginagamit na walang asosasyong Hapones sa "geek" at otaku, na pinupuntong na ang tao ay matalino at may pagkahumaling sa isang paksa, ngunit hindi sa puntong syia ay nahihirapang makipagkapwang tao.<ref>{{cite news |last=Brown |first=Tara Tiger |title=Dear Fake Geek Girls: Please Go Away |url=http://www.forbes.com/sites/tarabrown/2012/03/26/dear-fake-geek-girls-please-go-away/ |accessdate=March 29, 2012 |newspaper=Forbes |date=March 26, 2012}}</ref> Ang termino ay katulad sa leybel na [[Trekkie]] o [[fanboy]]. HNgunit, ang leybel na ito ay maaring ikabahala ng ilang mga panatiko ng anime, partikular ang mga may alam sa mga negatibong konotasyon ng termino na ito sa bansang Hapon. Mga hindi kanais-nais na mga stereotype ukol sa otaku ay umiiral sa mga komunidad na pampanatiko sa buong mundo at ilang mga panatiko ng anime ay nababahala sa epekto ng mga mas sukdulang panatiko sa reputasyon ng kanilang libangan. (Hindi katulad sa mga sentmidad sa mga panitko ng [[komiks]] at [[science fiction]]).<ref>Eric Prideaux. [http://www.guardian.co.uk/world/2008/jun/01/japan Girl geeks find manga haven]. ''The Guardian'', 1 June 2008.</ref> Ang termino ay ipina-uso sa 1996 na nobela ni[[William Gibson]] na ''[[Idoru]]'', na may maraming sanggunian sa salitang ''otaku''. {{cquote2|The otaku, the passionate obsessive, the information age's embodiment of the connoisseur, more concerned with the accumulation of data than of objects, seems a natural crossover figure in today's interface of British and Japanese cultures. I see it in the eyes of the [[Portobello Road#Portobello Road Market|Portobello]] dealers, and in the eyes of the Japanese collectors: a perfectly calm [[railfan|train-spotter]] frenzy, murderous and sublime. Understanding otaku -hood, I think, is one of the keys to understanding the culture of the web. There is something profoundly post-national about it, extra-geographic. We are all curators, in the [[Postmodernism|post-modern]] world, whether we want to be or not.<ref>{{cite news |url=http://observer.guardian.co.uk/life/story/0,6903,466391,00.html |publisher=[[The Observer]] |title=Modern boys and mobile girls |date=2001-04-01 | location=London | first=William | last=Gibson}}</ref>|Modern boys and mobile girls|Edisyon noong Abril 2001 ng ''[[The Observer]]''}} ==Tignan din== {{Portal|Anime at manga}} {{div col}} * [[Fandom ng anime at manga]] * [[Cosplay]] {{div col end}} ==Talababa== {{Reflist|2}} == Mga kawing panlabas == <!--===========================({{NoMoreLinks}})=============================== | PLEASE BE CAUTIOUS IN ADDING MORE LINKS TO THIS ARTICLE. WIKIPEDIA IS | | NOT A COLLECTION OF LINKS. | | | | Excessive or inappropriate links WILL BE DELETED. | | See [[Wikipedia:External links]] and [[Wikipedia:Spam]] for details. | | | | If there are already plentiful links, please propose additions or | | replacements on this article's discussion page. Or submit your link | | to the appropriate category at the Open Directory Project (www.dmoz.org)| | and link back to that category using the {{dmoz}} template. | ===========================({{NoMoreLinks}})===============================--> {{Commons category}} {{Wiktionary}} * [http://www.cjas.org/~leng/otaku-e.htm "I'm alone, but not lonely"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120718013919/http://www.cjas.org/~leng/otaku-e.htm |date=2012-07-18 }} – an early article about Japanese otaku, December 1990 * [http://www.cjas.org/~leng/otaku-p.htm The Politics of Otaku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120718014015/http://www.cjas.org/~leng/otaku-p.htm |date=2012-07-18 }} – a general commentary on the usage and meanings of "otaku" in Japan and internationally, September 2001 * [http://www.brunel.ac.uk/4042/entertext4.1/lamarre1.pdf An Introduction to the Otaku Movement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306022123/http://www.brunel.ac.uk/4042/entertext4.1/lamarre1.pdf |date=2012-03-06 }} (academic paper in English). * [http://www.wired.com/wired/archive/14.07/posts.html?pg=5 Meet the Geek Elite], [[Wired Magazine]], July 2006 * [http://www.transcript-verlag.de/ts313/ts313.htm Michael Manfé – Otakismus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071010073854/http://www.transcript-verlag.de/ts313/ts313.htm |date=2007-10-10 }} {{in lang|de}} * [http://www.aniplogs.com anime] - Anime Portal ng Pilipinas * Kitabayashi, Ken (2004) [http://www.nri.co.jp/english/opinion/papers/2004/pdf/np200484.pdf The ''Otaku'' Group from a Business Perspective: Revaluation of Enthusiastic Customers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120507221927/http://www.nri.co.jp/english/opinion/papers/2004/pdf/np200484.pdf |date=2012-05-07 }} [[Nomura Research Institute]] [[Kategorya:Otaku|*]] [[Kategorya:Manga]] [[Kategorya:Fandom]] [[Kategorya:Kultura ng Hapon]] nnl269qk4ob372nkmazuwp8k91lv51d 0 196074 2214371 2088905 2026-07-03T04:55:04Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214371 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food|name=Phở|image=Phở bò, Cầu Giấy, Hà Nội.jpg|image_size=250px|caption=|alternate_name=|country=[[Biyetnam]]|region=[[Hanoi]], [[Lalawigan ng Nam Định|Lalawigan ng {{lang|vi|Nam Định|italic=no|nocat=y}}]]|creator=|year=1900–1907<ref name="TTO Trinh Quang Dung">{{cite news|title=Phở Việt - Kỳ 1: Khởi nguồn của phở|author=Trịnh Quang Dũng|work=[[Tuổi Trẻ]]|publisher=Ho Chi Minh Communist Youth Union|date=December 8, 2017|accessdate=July 16, 2018|url=https://tuoitre.vn/pho-viet-ky-1-khoi-nguon-cua-pho-20171208100925196.htm|language=vi}}</ref>|course=Pangunahing Putahe|type=[[Sabaw at luglog]]|served=[[Temperature|Mainit-init]]|main_ingredient=[[Luglog-kanin]] at [[baka]] o [[manok]]|variations=Pho na manok ({{lang|vi|phở gà}}), {{lang|vi|phở tái}} (pho na tinalbusan ng hiniwang bakang rara)|other=}}Ang '''phở''' o '''pho'''<ref>The Vietnamese spelling is {{lang|vi|phở}}{{spaced ndash}} ending with an [[Ơ|O with horn]] and [[hook above]]. However, the word is commonly simplified to ''pho'' in English-language text.</ref> ({{IPAc-en|uk|f|ɜː}}, {{IPAc-en|us|f|ʌ|,_|f|oʊ}}, {{small|Canada:}} {{IPAc-en|f|ɑː}};<ref name="dictionaries" /> {{IPA-vi|fəː˧˩˧|lang|Phở.oga}}) ay isang [[Biyetnam|sabaw-Biyetnames]] na binubuo ng [[Broth|kaldo]], [[Rice noodles|luglog-kanin]] na tinatawag na {{lang|vi|[[bánh]] phở}}, iilang damong-gamot, at [[Meat|karne]], na karaniwang ginamit ang baka ({{lang|vi|phở bò}}) o manok ({{lang|vi|phở gà}}).<ref>{{cite web|url=http://blog.rushorderapp.com/2017/06/30/pho-a-tale-of-survival/|title=Pho: A Tale of Survival (Part 1 of 2)|last=Ha|first=Michelle|date=2017-06-30|website=The RushOrder Blog|access-date=2017-08-15|archive-date=2017-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20170815103519/http://blog.rushorderapp.com/2017/06/30/pho-a-tale-of-survival/|url-status=dead}}</ref><ref name="Scripter" />. Tanyag na [[pagkaing kalye]] ang pho sa [[Vietnam|Biyetnam]]<ref name="thanhnien" /> at inihahain sa mga restawran sa buong mundo. Nagmula ang pho sa unang bahagi ng ika-20 siglo sa hilagang Biyetnam, at pinasikat sa buong mundo ng mga nagsilikas pagkatapos ng [[Digmaang Vietnam|Digmaang Biyetnames]]. Dahil di-masyadong dokumentado ang pinagmulan nito,<ref name="evolution1" /><ref name="Greeley">{{cite journal|title=Phở: The Vietnamese Addiction|first=Alexandra|last=Greeley|journal=[[Gastronomica]]|location=Oakland, California|publisher=University of California Press|volume=2|issue=1|date=Winter 2002|pages=80–83|issn=1529-3262|doi=10.1525/gfc.2002.2.1.80}}</ref> mayroong makabuluhang pagtatalo sa mga kultural na impluwensiya na humantong sa kanyang paglago sa Biyetnam, pati na rin ang [[Etymology|etimolohiya]] ng salita mismo.<ref name="Vuong Trung Hieu" /> Naiiba ang mga estilo ng [[Hanoi]] at [[Ho Chi Minh City|Saigon]] na pho ayon sa haba ng luglog, tamis ng sabaw, at pagpili ng damong-gamot. == Kasaysayan == Posibleng nagmula ang pho mula sa mga magkatulad na putahe; halimbawa, sinabi ng mga tagabaryo sa {{lang|vi|Vân Cù}} na kumain sila ng pho bago ang panahong kolonyal ng Pranses.<ref name="HNM Nguyen Ngoc Tien">{{cite news|title=Phở Hà Nội|trans-title=Hanoi Pho|author=Nguyễn Ngọc Tiến|work=[[Hànộimới]]|publisher=[[Communist Party of Vietnam|Communist Party Committee of Hanoi]]|date=2 August 2011|accessdate=19 May 2013|url=http://hanoimoi.com.vn/Tin-tuc/Phong-su-Ky-su/518889/pho-ha-noi|language=Vietnamese|archive-date=16 Oktubre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016070507/http://hanoimoi.com.vn/Tin-tuc/Phong-su-Ky-su/518889/pho-ha-noi|url-status=dead}}</ref> Lumabas ang modernong anyo ng putahe mula 1900 hanggang 1907 sa hilagang Biyetnam,<ref name="evolution1" /><ref name="TTO Trinh Quang Dung" /> timog-silangan ng Hanoi sa [[Nam Định Province|Lalawigan ng Nam Định]], dating mahalagang pamilihan ng tela. Ipinapalagay na ang tradisyonal na sinilangang-bayan ng pho ay mga nayon ng {{lang|vi|Vân Cù}} at {{lang|vi|Dao Cù}} (o {{lang|vi|Giao Cù}}) sa komuna ng Đông Xuân, [[Nam Trực District|Distrito ng Nam Trực]], Lalawigan ng Nam Định.<ref name="HNM Nguyen Ngoc Tien" /><ref name="ANTG An Chi">{{cite news|title=Lai lịch của món phở và tên gọi của nó|trans-title=Origin of the phở dish and its name|author=An Chi<!-- pseudonym -->|work=[[Báo Công an Nhân dân|An Ninh Thế Giới]]|publisher=[[Ministry of Public Security (Vietnam)|Vietnam Ministry of Public Security]]|date=2010-06-15|accessdate=2013-05-18|url=http://antg.cand.com.vn/vi-vn/ktvhkh/2010/6/72558.cand|language=Vietnamese|archive-date=2013-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20131014173906/http://antg.cand.com.vn/vi-vn/ktvhkh/2010/6/72558.cand|url-status=dead}}</ref> Pinaniniwalaan ni Trịnh Quang Dũng, isang mananalaysay at mananaliksik ng kultura, na nanggaling ang katanyagan at pinagmulan sa interseksyon ng ilang mga makasaysayang at kultural na salik sa unang bahagi ng ika-20 siglo.<ref name="TQD">{{citation|author=Trịnh Quang Dũng|title=100 năm Phở Việt|year=2011|publisher=Văn hóa học|journal=Văn hóa học|url=http://www.vanhoahoc.vn/nghien-cuu/van-hoa-viet-nam/van-hoa-ung-xu-voi-moi-truong-tu-nhien/1994-trinh-quang-dung-100-nam-pho-viet.html|accessdate=2016-07-16|archive-date=2017-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170929193319/http://www.vanhoahoc.vn/nghien-cuu/van-hoa-viet-nam/van-hoa-ung-xu-voi-moi-truong-tu-nhien/1994-trinh-quang-dung-100-nam-pho-viet.html|url-status=dead}}</ref> Kabilang dito ang pagdami ng suplay ng baka dahil sa pangangailangan ng Pranses na nagresulta sa pagkakaroon ng buto ng baka na binili ng mga Tsinong manggagawa para gumawa ng putahe na magkatulad sa pho na tinatawag na {{lang|vi|ngưu nhục phấn}}.<ref name="TQD" /><ref name="NA">{{citation|last=Nguyen|first=Andrea|title=The History of Pho|journal=Lucky Peach|publisher=Lucky Peach|year=2016|url=http://luckypeach.com/the-history-of-pho-andrea-nguyen/|accessdate=2016-07-16|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160719133915/http://luckypeach.com/the-history-of-pho-andrea-nguyen/|archivedate=2016-07-19|df=}}</ref> Sa simula, pinakamataas ang pangangailangan ng putaheng ito sa mga manggagawang galing sa mga lalawigan ng [[Yunnan]] at [[Guangdong]], na nagkagusto nito dahil kanyang pagkakatulad sa mga putahe ng kanilang bayang sinilangan, na nagpatanyag at nagpalaganap ng putaheng ito sa pangkalahatang populasyon.<ref name="NA" /> Dating ibinenta ang pho tuwing pagbubukang-liwayway at pagdadapit-hapon ng mga gumagala-galang nagtitinda sa kalye na nagbalikat ng mga karinderya sa mga [[Carrying pole|pingga]] ({{lang|vi|gánh phở}}).<ref name="CVCN Nguyen Du" /> Nakasabit sa pingga ang dalawang aparador na gawa sa kahoy, isang nilagyan ng kaldero sa ibabaw ng gatong na kahoy, at ang isa pa ay imbakan ng luglog, pampaanghang, panluto, at puwesto para makahanda ng mangkok ng pho. Palaging binabalikat ng mga kalalakihan ang mabigat na {{lang|vi|gánh}}.<ref name="Vu Hong Lien">{{cite book|title=Rice and Baguette: A History of Food in Vietnam|author=Vu Hong Lien|location=London|publisher=[[Reaktion Books]]|year=2016|page=147|isbn=9781780237046|url=https://books.google.com/books?id=UJGEDQAAQBAJ&pg=PT147|via=Google Books|quote=Mobile ''phở'' was always sold by men, probably because the stockpot was too heavy for a woman to shoulder.}}</ref> Pinananatili nilang mainit ang kanilang ulo sa pamamagitan ng natatanging, gusot na sombreong pyeltro na tinatawag na {{lang|vi|mũ phở}}.<ref name="Bui Minh Duc" /> Ang unang dalawang nakapirming na tindahan ng pho sa Hanoi ay Cát Tường sa Kalye Cầu Gỗ, na pag-aari ng Biyetnames at isang tinadhan na pag-aari ng Tsino sa harapan ng hintuan ng ng trambya sa Bờ Hồ. Sinalihan sila noong 1918 ng dalawa pa sa Quạt Row at Đồng Row.<ref name="KHPT Trinh Quang Dung">{{cite news|title=Phở muôn màu muôn vẻ|trans-title=Pho has ten thousand colors and ten thousand styles|author=Trịnh Quang Dũng|work=Báo Khoa Học Phổ Thông|publisher=Ho Chi Minh City Union of Science and Technology Associations|date=15 January 2010|accessdate=22 May 2013|url=http://www.khoahocphothong.com.vn/newspaper/detail/4156/100-nam-pho-viet.html|language=Vietnamese|archive-date=3 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303220343/http://www.khoahocphothong.com.vn/newspaper/detail/4156/100-nam-pho-viet.html|url-status=dead}}</ref> Noong mga 1925, nagbukas si Vạn, isang tagabaryo ng Vân Cù, ng unang tindahan ng "estilong Nam Định" na pho sa Hanoi.<ref name="KHPT Trinh Quang Dung" /> Bumaba ang numero ng mga {{lang|vi|gánh phở}} noong mga 1936–1946 sa pabor ng mga nakapirming kainan.<ref name="Bui Minh Duc" /> === Pagsulong === Noong huling bahagi ng dekada 1920, nag-eksperimento ang maraming mga tindero ng {{lang|vi|[[húng lìu]]}}, [[Sesame oil|mantika ng linga]], [[Tofu|tokwa]], at kahit katas ng ''[[lethocerus indicus]]'' ({{lang|vi|cà cuống}}). Hindi sumikat ang "{{lang|vi|phở [[cải lương]]}}" na ito.<ref name="KHPT Trinh Quang Dung" /><ref name="Thach Lam">{{cite wikisource|author=Thạch Lam|authorlink=Thạch Lam|chapter=Phụ thêm vào phở|trans-chapter=Adding to pho|title=Hà Nội băm sáu phố phường|trans-title=Hanoi: 36 streets and districts|publisher=Đời Nay Publishing House|year=1943|wslanguage=vi|wslink=Hà Nội băm sáu phố phường}}</ref> Ipinakilala ang {{lang|vi|phở tái}}, na inihahain na may kasamang bakang ''rare'' noong 1930. Lumitaw ang pho na manok noong 1939, posibleng dahil hindi ibinenta ang baka sa mga merkado mula Lunes hanggang Biyernes sa panahong iyon.<ref name="KHPT Trinh Quang Dung" /> [[Talaksan:Pho_in_Saigon.jpg|left|thumb|Pho na timugang-estilo na inihain na may kasamang balanoy and toge]] Noong [[Partition of Vietnam|partisyon ng Biyetnam]] noong 1954, higit sa isang milyon ang tumakas mula sa [[North Vietnam|Hilagang Biyetnam]] patungo sa [[South Vietnam|Timugang Vietnam]]. Dati, hindi popular ang pho sa Timog, pero sumikat ito bigla.<ref name="ANTG An Chi" /> Hindi na nakakulong sa mga tradisyon ng pagluluto sa hilaga, lumitaw ang mga baryasyon sa karne at sabaw, at naging karaniwan ang mga karagdagang palamuti, katulad ng dayap, [[Mung bean sprout|toge]] ({{lang|vi|Giá đỗ}}), [[Eryngium foetidum|kulantro]] ({{lang|vi|ngò gai}}), [[Cinnamon basil|kanelang balanoy]] ({{lang|vi|húng quế}}), [[Hoisin sauce|sarsang Hoisin]] ({{lang|vi|tương đen}}), at [[Chili sauce|maanghang na sawsawan]] ({{lang|vi|tương ớt}}).<ref name="evolution1" /><ref name="ANTG An Chi" /><ref name="KHPT Trinh Quang Dung" /><ref name="SFGate" /> Nagsimulang magkalaban ang {{lang|vi|phở tái}} sa lutung-luto na {{lang|vi|phở chín}} sa katanyagan. Pinabantog din ng mga dayuhan mula sa Hilaga ang {{lang|vi|[[bánh mì]]}} na sandwits.<ref name="Lê Văn Nghĩa">{{cite news|title=Chuyện xưa – chuyện nay: Bánh mì Sài Gòn trong thơ|trans-title=Then and now: Saigon sandwiches in poetry|author=Lê Văn Nghĩa|work=[[Tuổi Trẻ]]|publisher=Ho Chi Minh Communist Youth Union|date=June 11, 2017|accessdate=April 3, 2018|url=https://dulich.tuoitre.vn/du-lich/chuyen-xua-chuyen-nay-banh-mi-sai-gon-trong-tho-1329645.htm|language=vi|archive-date=Marso 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308141502/https://dulich.tuoitre.vn/du-lich/chuyen-xua-chuyen-nay-banh-mi-sai-gon-trong-tho-1329645.htm|url-status=dead}}</ref> Samantala, sa Hilagang Biyetnam, isinabansa ang mga pribadong restawran ng pho ({{lang|vi|mậu dịch quốc doanh}})<ref name="Gibb" /> at nagsimulang maghain ng luglog ng pho na gawa sa lumang kanin. Pinilitan ang mga tindero sa kalye na gumamit ng mga luglog gawa sa inangkat na [[Potato starch|harinang patatas]].<ref name="Xuan Phuong">{{cite book|title=Ao Dai: My War, My Country, My Vietnam|author=Xuan Phuong|first2=Danièle|last2=Mazingarbe|editor1-first=Jonathan E.|editor1-last=Myers|translator=Lynn M. Bensimon|location=[[Great Neck, New York]]|publisher=Emquad International|year=2004|origyear=2001|isbn=0-9718406-2-8|pages=169–170|url=//books.google.com/books?id=RHK3Y82MJ5YC&pg=169|quote=The soup that was presented to replace it was made of rotten rice noodles, a little bit of tough meat, and a tasteless broth. … As for the small street peddlers, they no longer had the right to sell ''pho'', but instead, a vile soup in which there were noodles made of potato flour.}}</ref><ref name="Peters Defusing" /> Opisyal na ipinagbawal bilang kapitalismo, pinahalagahan ng mga tindero ang portabilidad, kaya dinala nila ang kanilang paninda sa mga {{lang|vi|gánh}} at naglabas sila ng upang bangkitong plastik para sa mamimili.<ref name="Guardian Renton">{{cite news|title=Good morning, Vietnam|first=Alex|last=Renton|work=[[The Observer]]|publisher=[[Guardian Media Group]]|date=May 16, 2004|accessdate=December 26, 2014|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2004/may/16/soup.foodanddrink}}</ref> [[Talaksan:Pho_quay.JPG|alt=|thumb|Pho na hilagang-estilo na inihain na may kasamang {{lang|vi|[[quẩy]]}} (pinritong tinapay)]] Noong tinatawag na "[[Economic history of Vietnam#Subsidy phase: 1976-1986|panahon ng subsidyo]]" pagaktapos ng Digmaan ng Biyetnam, naghain ang mga kainan ng pho na ari ng estado ng baryasyon ng putahe na walang karne na kilala bilang "pho na walang piloto" ({{lang|vi|phở không người lái}}),<ref name="BBC Hoàng Linh2">{{cite news|title=Tản mạn về Phở|trans-title=Ramblings about Phở|author=Hoàng Linh|work=BBC Vietnamese|date=March 5, 2009|accessdate=May 16, 2013|url=http://www.bbc.co.uk/vietnamese/culture/2009/03/090305_pho_hoanglinh.shtml|language=Vietnamese}}</ref> isang pagtukoy sa ng mga [[History of unmanned aerial vehicles#Vietnam War: Reconnaissance Drones|droneng pampagmamatyag na walang tauhan]] ng Hukbong Panghimpapawid ng mga Amerikano. Binuo ang sabaw ng pinakuluang tubig na dinagdagan ng [[Monosodium glutamate|betsin]] bilang pampalasa, dahil nagkaroon ng kakulangan sa iba't ibang kasangkapan katulad ng karne at kanin noong panahong iyon.<ref name="ThanhNien Thanh Thao2">{{cite news|title=Từ bát phở 'không người lái'|trans-title=From a bowl of pho, 'no pilot'|author=Thanh Thảo|work=[[Thanh Nien]]|publisher=Vietnam United Youth League|date=19 August 2012|accessdate=19 May 2013|url=http://www.thanhnien.com.vn/pages/20120819/tu-bat-pho-khong-nguoi-lai.aspx|language=Vietnamese}}</ref> Inihain din ang tinapay o malamig na kanin bilang pamutat, na humantong sa kasalukuyang kaugalian ng pagsasawsaw ng {{lang|vi|[[Youtiao|quẩy]]}} sa pho.<ref name="KHPT Trinh Quang Dung 32">{{cite news|title=Phở theo thời cuộc|trans-title=Pho in the present day|author=Trịnh Quang Dũng|work=Báo Khoa Học Phổ Thông|publisher=Ho Chi Minh City Union of Science and Technology Associations|date=22 January 2010|accessdate=22 May 2013|url=http://www.khoahocphothong.com.vn/news/detail/4157/100-nam-pho-viet.html|language=Vietnamese|archive-date=13 Abril 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130413040848/http://khoahocphothong.com.vn/news/detail/4157/100-nam-pho-viet.html|url-status=dead}}</ref> Naging pribado ang mga kainan ng pho bilang bahagi ng [[Doi Moi|Đổi Mới]]. Gayunpaman, kailangan pa ring manatiling tago ang mga magtitinda para maiwasan ang mga pulis na nagpapatupad ng tuntunin sa kalinisan ng kalye na pumalit sa pagbabawal ng pribadong pagmamay-ari.<ref name="Guardian Renton" /> === Globalisasyon === [[Talaksan:Pho_Banh_Cuon_-_Restaurant_vietnamien.jpg|left|thumb|Isang restawran ng pho at {{lang|vi|[[bánh cuốn]]}} sa Paris]] Pagkatapos ng [[Vietnam War|Digmaan ng Biyetnam]], dinala ng mga [[Overseas Vietnamese|Biyetnames na takas]] ang pho sa mararaming bansa. Lumitaw ang mga restawran na espesyalista sa pho sa mga maraming Asyanong napakaloob at mga [[Little Saigon|''Little Saigon'']], katulad ng nasa Paris at sa pangunahing lungsod sa Estados Unidos, Canada, at Australya.<ref name="georgia" /><ref name="LAT Loh">{{cite news|title=The Next Ethnic Dish of the Day: Vietnamese Pho|first=Laura|last=Loh|work=Los Angeles Times|publisher=Tribune Company|date=13 May 2002|accessdate=27 May 2013|url=http://articles.latimes.com/2002/may/13/business/fi-pho13}}</ref> Noong 1980, nagbukas ang una sa daan-daang restawran ng pho sa [[Little Saigon, Orange County|Little Saigon ng Kondado ng Orange]], California.<ref name="OCRegister Nguyen">{{cite news|title=Vietnamese Noodle Soup 'Pho' Scores Cross-Cultural Hit, Like Tacos, Sushi|first=Katherine|last=Nguyen|work=[[Orange County Register]]|location=Santa Ana, California|publisher=[[Freedom Communications]]|date=May 1, 2003|accessdate=December 26, 2014|url=http://search.proquest.com/docview/464233345|url-access=subscription}}</ref> Sa Estados Unidos, nagsimulang pumasok ang pho sa daniw noong dekada 1990, noong gumanda ang [[United States–Vietnam relations|relasyon ng Estados Unidos at Biyetnam]].<ref name="LAT Loh" /> Noong panahong iyon, nagsimulang magbukas agad-agad ang mga Biyetnames na restawran sa Texas at California at mabilis kumalat sa Golpo at Kanlurang Babayin, pati na rin ang Silangang Babayin at ang natitirang bahagi ng bansa. Noong dekada 2000, kumita ang mga restawran ng pho sa Estados Unidos ng US$500&nbsp;milyon sa taunang kitambayan, ayon sa isang hindi opisyal na tantiya.<ref name="SGTT Ngu Yen">{{cite news|title=Phở Sài Gòn|author=Ngữ Yên|work=Báo điện tử Sài Gòn Tiếp Thị|publisher=SGTT Media|date=3 November 2005|accessdate=26 May 2013|url=http://sgtt.vn/Thoi-su/107299/Pho-Sai-Gon.html|language=Vietnamese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131219122141/http://sgtt.vn/Thoi-su/107299/Pho-Sai-Gon.html|archivedate=19 December 2013|df=}}</ref> Mahahanap na ngayon ang pho sa mga kapiterya sa maraming mga kampus ng kolehiyo at koporasyon, lalo na sa [[West Coast of the United States|Kanlurang Babayin]].<ref name="LAT Loh" /> Idinagdag ang salitang "pho" sa ''Shorter Oxford English Dictionary'' noong 2007.<ref name="SDUT Schuman" /> Nakalista ang pho sa numero 28 sa "''World's 50 most delicious foods'' [Ang 50 pinakamasarap na pagkain ng mundo]" na naitala ng ''CNN Go'' noong 2011.<ref name="CNN" /> Ipinagdiwag ang Araw ng Pho sa [[List of diplomatic missions of Vietnam|Biyetnames na Embahada]] sa Mehiko noong Abril 3, 2016, at nagdiriwang ang [[Osaka Prefecture|prepektura ng Osaka]] ng kawangis na pagdiriwang sa susunod na araw.<ref>{{cite news|title=April 4 Pho Day in Japan|author=Nhi Linh|work=[[Vietnam Economic Times]]|date=April 4, 2016|accessdate=July 16, 2018|url=http://www.vneconomictimes.com/article/society/april-4-pho-day-in-japan|archive-date=Hulyo 17, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717013012/http://www.vneconomictimes.com/article/society/april-4-pho-day-in-japan|url-status=dead}}</ref> Hiniram ang pho ng mga ibang lutuin ng Timog-silangang Asya, katulad ng [[Hmong cuisine|lutuing Hmong]].<ref name="Scripter" /> Lumalabas ito minsan bilang "Phô" sa mga menu sa Australya. == Etimolohiya at pinagmulan == {{Infobox Chinese|qn=phở|chunom=[[File:Nom Character V04-5055.svg|24px|text-top|link=wikt:𬖾|𬖾]] ([[wikt:𬖾|𬖾]])<ref name=Kiem>Trần Văn Kiệm, ''[http://nomfoundation.org/nom-tools/Nom-Dictionary Giúp đọc Nôm và Hán Việt]'' [Help reading Nom and Sino-Vietnamese], 2004, "Entry phở". This character was introduced in Unicode 8.0. Its [[Ideographic Description Sequence]] is ⿰米頗. 頗 is an abbreviated form. [http://nomfoundation.org/common/nom_details.php?codepoint=6309d&img=1]</ref>}}Natuklasan ng mga pagsusuri ng panitikang Indotsino na pumasok ang pho sa daniw noong mga dekada 1910. Mayroong tala sa ''[[Nhật dụng thường đàm]],'' ang 1827 diksyunaryong Hán-[[Chữ Nôm|Nôm]] ni [[Phạm Đình Hổ]], para sa luglog-kanin ([[tradisyonal na Tsino]]: 玉酥餅; ; [[Wikang Biyetnames|Biyetnames]]: ''ngọc tô bính'') na may kahulugang 羅𩛄普𤙭 (Biyetnames: ''là bánh phở bò''; "ay luglog pambakang pho"), na hiniram ang isang panitik na "phổ" o "phơ" ang dating pagbigkas para tumukoy sa pho.<ref>{{cite dictionary|title=玉酥餅|trans-title=rice noodle|work=Nhật dụng thường đàm|author=Phạm Đình Hổ|year=1827|url=http://nomfoundation.org/common/show.php?detail=1098&uiLang=en}}</ref> Walang binanggit na pho sa salaysay noong 1907 ni Georges Dumoutier tungkol sa lutuing Biyetnames,<ref name="Vuong Trung Hieu">{{cite web|author=Vương Trung Hiếu|authorlink=Vuong Trung Hieu|title=Nguồn Gốc Của Phở|trans-title=The Origins of Phở|work=Văn Chương Việt|date=July 17, 2012|accessdate=May 16, 2013|url=http://www.vanchuongviet.org/index.php?comp=tacpham&action=detail&id=18940|language=Vietnamese}}</ref> habang naaalala ni Nguyễn Công Hoan ang pagbenta nito ng mga tindero noong 1913.<ref name="Nguyen Cong Hoan">{{cite book|title=Nhớ và ghi về Hà Nội|author=Nguyễn Công Hoan|publisher=Youth Publishing House|year=2004|page=94}}</ref> Ibinigay ang kahulugan ng {{lang|vi|phở}} sa unang pagkakataon ng isang diksyunaryo noong 1931 na: "mula sa salitang ''phấn.'' Isang putahe na binubuo ng maliit na hiwa ng kakanin na pinakuluan kasama ng baka."<ref name="Vuong Trung Hieu" /><ref name="Bui Minh Duc">{{cite journal|title=Tô phở Bắc và đọi bún bò Huế trên bình diện văn hóa đối chiếu|trans-title=‘Phở’ of the North and Beef Noodle of Huế as Compared Under a Cultural View|author=Bùi Minh Đức|journal=Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển|year=2009|volume=1|issue=72|issn=1859-0152|url=http://3www.vjol.info/index.php/ncpt-hue/article/view/4237|language=Vietnamese|access-date=2019-05-25|archive-date=2014-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140310004150/http://3www.vjol.info/index.php/ncpt-hue/article/view/4237|url-status=dead}}</ref><ref name="VNN Vu Duc Vuong">{{cite news|title=Phở: tấm danh thiếp của người Việt|author=Vũ Đức Vượng|work=[[VietNamNet]]|publisher=[[Ministry of Information and Communications (Vietnam)|Vietnam Ministry of Information and Communications]]|date=14 November 2005|url=http://vnn.vietnamnet.vn/60nam/2005/11/511360/|language=Vietnamese}} Translated into the English: {{cite news|title=Pho: Common "name card" of Vietnamese|others=Translated by Quang Hung|work=[[Sai Gon Giai Phong|Sài Gòn Giải Phóng]]|publisher=[[Communist Party of Vietnam|Communist Party Committee of Ho Chi Minh City]]|date=14 November 2005|accessdate=4 April 2013|url=http://www.saigon-gpdaily.com.vn/Flavor_of_Vietnam/2010/12/87992/|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130407130034/http://www.saigon-gpdaily.com.vn/Flavor_of_Vietnam/2010/12/87992/|archivedate=7 April 2013|df=}}</ref> Posible na ang unang pagtukoy ng pho sa wikang Ingles ay nasa librong ''Recipes of All Nations'' (Mga Kaluto ng Lahat ng mga Bansa), na namatnugot ni [[Countess Morphy]] noong 1935: sa libro, inilarawan ang pho bilang "Anamesang sabaw na pinahahalagahan ... gawa mula sa baka, buto ng baka, isang bayleaf, asin at paminta at isang maliit na kutsarita ng [[Nuoc mam|''nuoc-mam'']]''."<ref name="morphy">{{cite book|last=Morphy|first=Marcelle (countess)|year=1935|chapter=Dishes from many lands|title=Recipes of All Nations|publisher=Wm. H. Wise & Co.|publication-place=New York|page=802|hdl=2027/coo.31924003591769?urlappend=;seq=816|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=coo.31924003591769;view=1up;seq=816|quote=PHO is the name of an Annamese soup held in high esteem. It is made with beef, a veal bone, onions, a bayleaf, salt, and pepper, and a small teaspoon of {{sic|nuo|c-man}}, a typically Annamese condiment which is used in practically all their dishes. It is made from a kind of brine exuding from decaying fish, and in former days six years were required before it had reached full maturity. But in modern times the preparation has been put on the market, and can be made by chemical processes in a very short time.}}</ref>'' Mayroong dalawang nananaig na teorya tungkol sa pinagmulan ng salitang {{lang|vi|phở}} at, bilang karugtong, ang putahe mismo. Katulad ng ibinanggit ni Nguyễn Dư, isang may-akda, mahalaga ang dalawang tanong sa pagkakakilanlan ng Biyetnames.<ref name="CVCN Nguyen Du">{{cite journal|title=Phở, phởn, phịa ...|trans-title=Pho, euphoria, innovation...|author=Nguyễn Dư|work=Chim Việt Cành Nam|date=February 2001|accessdate=18 May 2013|url=http://chimviet.free.fr/nddg/nddg061.htm|language=Vietnamese}}</ref> === Mula sa Pranses === Karaniwang kumain ng baka ang mga dahuyang Pranses, habang kumain ang mga Biyetnames, ayon sa kaugalian, ng baboy at manok at ginamit ang mga baka bilang mga [[Working animal|hayop ng pasanin]].<ref name="Gibb" /><ref name="NYT Apple">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2003/08/13/dining/asian-journey-looking-up-an-old-love-on-the-streets-of-vietnam.html|title=Asian Journey; Looking Up an Old Love On the Streets of Vietnam|last=Apple|first=Raymond Walter, Jr.|date=13 August 2003|work=[[The New York Times]]|publisher=[[New York Times Company]]|authorlink=R. W. Apple, Jr.}}</ref> Iniuugnay ni Gustave Hue (1937) ang {{lang|vi|cháo phở}} sa {{lang|fr|[[pot-au-feu]]}} isang klase ng nilagang baka ng Pranses (literal: "palayok sa apoy").<ref name="Vuong Trung Hieu" /> Alinsunod dito, pinapanatili ng mga Kanluraning sanggunian na nagmula ang {{lang|vi|phở}} mula sa {{lang|fr|pot-au-feu}} sa pangalan at nilalaman.<ref name="dictionaries" /><ref name="Vuong Trung Hieu" /><ref name="Bloom">Bloom, Dan, [http://taipeitimes.com/News/feat/archives/2010/05/29/2003474148 "What's that Pho? - French loan words in Vietnam hark back to the colonial days]" ''[[Taipei Times]]'', May 29, 2010.</ref> Bagaman, pinagtatalunan ng ilang mga iskolar ang etimolohiyang ito batay sa lubos na pagkakaiba ng dalawang putahe.<ref name="Vuong Trung Hieu" /><ref name="KHPT Trinh Quang Dung2">{{cite news|title=Khởi nguồn của phở|trans-title=Origins of pho|author=Trịnh Quang Dũng|work=Báo Khoa Học Phổ Thông|publisher=Ho Chi Minh City Union of Science and Technology Associations|date=8 January 2010|accessdate=21 May 2013|url=http://www.khoahocphothong.com.vn/news/detail/4155/100-nam-pho-viet.html|language=Vietnamese|archive-date=13 Abril 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130413040819/http://khoahocphothong.com.vn/news/detail/4155/100-nam-pho-viet.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Nguyen Du">{{cite book|title=Khơi Lại Dòng Xưa: Nghiên cứu - biên khảo văn hóa dân gian Việt Nam|trans-title=Dredging up the past: Researching Vietnamese folk culture|author=Nguyễn Dư|location=Hanoi|publisher=Nhà xuất bản Lao động|date=2006|page=110|language=vi|quote=Tản Đà gọi nhục phấn là phục phơ. Chữ phấn chuyển qua phơ trước khi thành phở. Phơ của nhục phơ (chứ không phải feu của pot-au-feu) mới là tiền thân của phở.}}</ref> Sa balintunang paraan, matagal nang binibigkas na {{IPA-fr|fo|}} ang salitang pho sa Pranses sa halip ng {{IPA-fr|fø|}}: sa ''Lettre de Hanoï à Roger Martin Du Gard'' ni [[Jean Tardieu]] (1928), sumisigaw ang isang tindero ng "Pho-ô!" sa kalsada.<ref name="Peters Defusing" /> Ipinapaliwanag ng maraming taga-Hanoi na nagmumula ang saitang {{lang|fr|phở}} mula sa pag-order ng "{{lang|fr|feu}}" (apoy) ng mga sundalong Pranses mula sa {{lang|vi|gánh phở}}, na tumutukoy sa [[singaw]] na umaangat mula sa mangkok ng pho at sa panggatong na kumikinang mula sa {{lang|vi|gánh phở}} sa gabi.<ref name="Bui Minh Duc" /> Nakipagtalo si Erica J. Peters, isang mananalaysay ng pagkain, na niyakap ng mga Pranses ang pho sa paraan na binabalewala ang kanyang pinagmulan bilang lokal na improbisasyon na nagpapatibay "ng ideya na idinala ng mga Pranses ang modernong pagkamalikhain sa tradisyonalistang Biyetnam".<ref name="Peters Defusing">{{Cite journal|last1=Peters|first1=Erica J.|title=Defusing Phở: Soup Stories and Ethnic Erasures, 1919–2009|doi=10.1080/17409291003644255|journal=Contemporary French and Francophone Studies|volume=14|issue=2|pages=159–167|year=2010|pmid=|pmc=}}</ref> Inaakala minsan na ang mga pangalan ng mga baryante ng pho, lalo na {{lang|vi|phở bò}} (baka) at {{lang|vi|phở gà}} (manok), ay may pinagmulang Pranses o kahit na Latin, dahil ang ibig sabihin ng Lating {{lang|la|[[wikt:bos#Latin|bos]]}} at {{lang|la|[[wikt:gallus#Latin|gallus]]}} ay "baka" at "manok", ayon sa pagkabanggit. Subalit malinaw na pagkakataon lamang ito, dahil katutubong salita sa Biyetnames ang {{lang|vi|[[wikt:bò#Vietnamese|bò]]}} at {{lang|vi|[[wikt:gà#Vietnamese|gà]]}}. === Mula sa Kantones === Nagbibigay si Hue at Eugèn Gouin (1957) ng kahulugan sa {{lang|vi|phở}} mismo bilang pagpapaikli ng {{lang|vi|lục phở}}. Ipinaliwanag ng diksyunaryo noong 1931, ipinahayag ni Gouin at Lê Ngọc Trụ (1970) na ang {{lang|vi|lục phở}} ay korapsyon ng {{lang|vi|ngưu nhục phấn}} ([[Wikang Tsino|Tsino]]: 牛肉粉; [[Kantones Yale]]: ''ngau4 yuk6 fan2''; "luglog-baka"), na kadalasang ibinebenta ng mga Tsinong dayuhan sa Hanoi.<ref name="Vuong Trung Hieu" /> ({{IPA|[ɲ]}} ay alopono ng {{IPA|/l/}} sa ilang mga hilagang [[diyalekto]] ng Biyetnames.) Pinagtatalunan ng ibang iskolar na nagmula ang pho (ang putahe) mula sa {{lang|vi|xáo trâu}}, isang putaheng Biyetnames na karaniwan sa Hanoi noong huling bahagi ng siglo. Orihinal na kinain ng mga karaniwang tao sa [[Red River (Asia)|Ilog Pula]], binuo ito ng ginisang karne ng [[Water buffalo|kalabaw pantubig]] na inihain sa sabaw sa ibabaw ng [[Rice vermicelli|bihon]].<ref>{{cite book|title=Trăm Năm Truyện Thăng Long – Hà Nội|author=Siêu Hải|publisher=Youth Publishing House|year=2000|pages=373–375|url=//books.google.com/books?id=ZzdwAAAAMAAJ|language=vi|quote=Nguồn gốc của nó là món canh thịt trâu xáo hành răm ăn với bún. Bà con ta thường gọi là xáo trâu rất phổ biến ở các chợ nông thôn và các xóm bình dân ở Hà Nội.}}</ref> Noong mga 1908–1909, nagdala ang industriya ng pagpapadala ng pagdagsa ng manggagawa. Nagtayo ang mga manlulutong Biyetnames at Tsino ng mga {{lang|vi|gánh}} para maghain ng {{lang|vi|xáo trâu}} sa kanila, ngunit pinalitan nila ito kinamamayaan ng mga murang piraso ng baka<ref name="Vuong Trung Hieu" /><ref name="HNM Nguyen Ngoc Tien" /> na iniwan ng mga magkakarne na nagbenta sa mga Pranses.<ref name="Peters Appetites">{{cite book|title=Appetites and Aspirations in Vietnam: Food and Drink in the Long Nineteenth Century|first=Erica J.|last=Peters|publisher=[[Rowman & Littlefield|Rowman Altamira]]|date=16 October 2011|isbn=0759120757|page=204|url=https://books.google.com/books?id=o_P1ig12re4C&pg=204|quote=Networks of Chinese and Vietnamese who cooked or butchered meat for the French most likely diverted beef remnants to street soup vendors …. By 1919, Jean Marquet reports hearing ‘Yoc Pheu!’ called out on the streets of Hanoi by Vietnamese selling beef soup …. ''Du village à la cité'', Marquet’s novel about Vietnamese urbanization and radicalism, …. may be the earliest use of the word in print, and the earliest effort to label {{lang|vi|phở}} a uniquely Vietnamese dish.}}</ref> Inanunsiyo ng mga Tsinong tindero ang {{lang|vi|xáo bò}} sa pagsigaw ng, "Baka at luglog!" ([[Kantones Yale]]: ''ngàuh yuhk fán''; [[Wikang Biyetnames|Biyetnames]]: ''ngưu nhục phấn'').<ref name="KHPT Trinh Quang Dung" /> Sa huli, ang [[Street cries|sigaw sa kalye]] ay naging "Karne at luglog!" ([[Wikang Tsino|Tsino]]: 肉粉; [[Kantones Yale]]: ''yuhk fán''; [[Wikang Biyetnames|Biyetnames]]: ''nhục phấn'') na pinahaba ang huling pantig.<ref name="ANTG An Chi" /><ref name="Bui Minh Duc" /> Iminumungkahi ni Nguyễn Ngọc Bích na inalis ang huling "n" sa wakas dahil katulad ang tunog nito sa {{lang|vi|phẩn}} ([[tradisyonal na Tsino]]: 糞; [[pinapayak na Tsino]]: 粪; "dumi").<ref name="Greeley"/><ref>{{cite dictionary|title=pho|dictionary=The American Heritage Dictionary of the English Language|edition=5|publisher=[[Houghton Mifflin|Houghton Mifflin Harcourt Publishing Company]]|date=2018|accessdate=July 16, 2018|url=http://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=pho|quote=A soup of Vietnamese origin typically consisting of rice noodles, onions, herbs, seasonings, and thinly sliced beef or chicken in a clear broth.}}</ref> Tinutukoy ni Jean Marquet, isang Pranses na may-akda, ang putahe bilang "{{lang|fr|Yoc feu}}!" sa kanyang nobela noong 1919, ''Du village-à-la cité''.<ref name="Peters Appetites" /> Siguro ito ang tinutukoy ni [[Tản Đà]], isang Biyetnames na may-akda, na {{lang|vi|nhục-phở}} sa {{lang|vi|[[s:vi:Đánh bạc|Đánh bạc]]}} ("Pagsusugal"), na isinulat noong mga 1915–1917.<ref name="CVCN Nguyen Du" /><ref name="Nguyen Du" /> == Mga sangkap at paghahanda == {{Cookbook|Phở}}Inihahain ang pho sa isang mangkok na may partikular na hiwa ng lapad na [[Rice noodles|luglog-kanin]] sa malinaw na [[Broth|sabaw]] ng baka, na may manipis na hiwa ng baka (isteyk, ''fatty [[Flank steak|flank]], lean flank,'' [[Brisket|pitso]]). Sa mga barasyon nito, makikita ang [[Tendon|litid]], [[Tripe|goto]], o [[almondigas]] sa Timugang Vietnam. Inihahanda ang pho na manok gamit ang mga parehong pampaanghang tulad ng bersyong baka, ngunit ang sabaw ay gawa sa buto at karne ng manok, pati na rin ang mga lamang-loob ng manok, tulad ng puso, ang maliit na itlog, at balumbalunan.<ref name="town" /><ref name="pho-mytran" /> Kapag kumakain sa mga tindahan ng phở sa Biyetnam, karaniwang tinatanong ang mga mamimili kung ano ang gusto nilang hiwa ng baka at ang luto nito. Kabilang sa mga hiwa ng baka ang: * '''Tái băm''': ''Rare'' na patty ng giniling na karne * '''Tái''': Karneng ''medium rare'' * '''Tái sống''': Karneng ''rare'' * '''Tái chín''': Karneng ''medium'' hanggang ''well-done'' * '''Tái lăn''': Ginigisa ang karne bago idinadagdag sa sabaw * '''Tái nạm''': Bakang patty na may kamto * '''Nạm''': Kamto * '''Nạm gầu''': Punta y petso * '''Gân''': Litid * '''Sắc''': Bituka ng baka * '''Tiết''': Pinakuluang dugo ng baka * '''Bò viên''': [[Beef ball|Bola ng baka]] Para sa manok na phở, kabilang sa mga opsyon ang: * '''Gà đùi''': Hita ng manok * '''Gà lườn''': Pitso ng manok * '''Lòng gà''': Lamang-loob ng manok * '''Trứng non''': Maliit na itlog ng manok * '''Trứng tái''': Pinakuluang itlog ng manok == Mga sanggunian == {{reflist|30em|refs= <ref name="dictionaries"><p>{{cite dictionary|title=pho, n.|dictionary=[[Oxford English Dictionary]]|edition=3rd|publisher=[[Oxford University Press]]|date=March 2006}} <p>{{cite dictionary|title=pho (British & World English)|dictionary=Oxford Dictionaries|publisher=Oxford University Press|accessdate=23 August 2013|url=http://oxforddictionaries.com/definition/english/pho|quote=a type of Vietnamese soup, typically made from beef stock and spices to which noodles and thinly sliced beef or chicken are added. '''Origin:''' Vietnamese, perhaps from French ''feu'' (in pot-au-feu)|archive-date=7 Agosto 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130807070401/http://oxforddictionaries.com/definition/english/pho|url-status=dead}} <p>{{cite dictionary|title=pho (American English)|dictionary=Oxford Dictionaries|publisher=[[Oxford University Press]]|accessdate=13 July 2012|url=http://oxforddictionaries.com/definition/american_english/pho|archive-date=31 Hulyo 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120731001302/http://oxforddictionaries.com/definition/american_english/pho|url-status=dead}} <p>{{cite dictionary|title=pho|dictionary=[[The American Heritage Dictionary of the English Language]]|edition=5|publisher=[[Houghton Mifflin|Houghton Mifflin Harcourt Publishing Company]]|year=2011|url=http://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=pho|quote=A soup of Vietnamese origin typically consisting of rice noodles, onions, herbs, seasonings, and thinly sliced beef or chicken in a clear broth.}} <p>{{cite dictionary|title=pho|dictionary=[[Random House Webster's Unabridged Dictionary|Random House Dictionary]]|publisher=[[Random House]]|year=2013|accessdate=23 August 2013|url=http://dictionary.reference.com/browse/pho}} <p>{{cite dictionary|title=pho|dictionary=[[Collins English Dictionary]]|publisher=[[HarperCollins]]|accessdate=23 August 2013|url=http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/pho}} <p>{{cite dictionary|title=Pho|dictionary=[[Canadian Oxford Dictionary]]|publisher=[[Oxford University Press]] Canada|edition=2nd|year=2005|editor-first=Katherine|editor-last=Barber|isbn=9780191735219|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195418163.001.0001/m_en_ca0052246}}</ref> <ref name=thanhnien>{{cite news|title=Vietnamese street food a gourmet's delight|url=http://www.thanhniennews.com/2010/pages/20120203-vietnamese-street-food-a-gourmet-delight.aspx|accessdate=15 October 2012|newspaper=Thanh Nien News|date=3 February 2012|author=Thanh Nien staff|quote=A visit to Vietnam would never be complete, Lister said, without the taste of food on the street, including phở - beef noodle soup,...|archive-date=24 Mayo 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120524040439/http://www.thanhniennews.com/2010/pages/20120203-vietnamese-street-food-a-gourmet-delight.aspx|url-status=dead}}</ref> <ref name="town">Johnathon Gold Pho Town; Noodle stories from South El Monte Dec. 12-18 2008 ''LA Weekly''</ref> <ref name="Scripter">{{cite book|first1=Sami|last1=Scripter|first2=Sheng|last2=Yang|title=Cooking from the Heart: The Hmong Kitchen in America|publisher=[[University of Minnesota Press]]|year=2009|page=25|isbn=978-1452914510|quote=''Phở'' is made with small (¹/₁₆-inch-wide) linguine-shaped rice noodles labeled ‘''bánh phở''’.}}</ref> <ref name="Gibb">{{cite book|first1=Camilla|last1=Gibb|title=The Beauty of Humanity Movement: A Novel|url=https://archive.org/details/beautyofhumanity0000gibb|url-access=registration|year=2011|page=[https://archive.org/details/beautyofhumanity0000gibb/page/4 4]|quote=The history of Vietnam lies in this bowl, for it is in Hanoi, the Vietnamese heart, that phở was born, a combination of the rice noodles that predominated after a thousand years of Chinese occupation and the taste for ...}}</ref> <ref name="evolution1">{{cite web|url=http://vietworldkitchen.typepad.com/blog/2008/10/the-evolution-of-pho.html|title=History of Pho Noodle Soup|author=Nguyen, Andrea Q.|publisher=San Jose Mercury News, reprinted at Viet World Kitchen|accessdate=2011-10-22|archive-url=https://www.webcitation.org/6AarLbJC7?url=http://vietworldkitchen.typepad.com/blog/2008/10/the-evolution-of-pho.html|archive-date=2012-09-11|url-status=dead}}</ref> <ref name=georgia>"[https://www.straight.com/article-142816/for-fantastic-pho-proof-soup For Fantastic Pho, The Proof is in the Soup], Georgia Straight. April 2008.</ref> <ref name=SFGate>[http://articles.sfgate.com/1997-11-05/food/17761794_1_pho-vietnamese-beef-noodle-soup-asian-comfort-food-sprouts-basil/2 "A Bowl of Pho"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111026180629/http://articles.sfgate.com/1997-11-05/food/17761794_1_pho-vietnamese-beef-noodle-soup-asian-comfort-food-sprouts-basil/2 |date=2011-10-26 }}, ''San Francisco Chronicle'', November 1997</ref> <ref name="pho-mytran">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=83ZV1J3oAccC&lpg=PA53&pg=PA53#v=onepage&q&f=false|title=The Vietnamese Cookbook|series=Capital Lifestyles|author=Diana My Tran|edition=illustrated|publisher=Capital Books|year=2003|isbn=1-931868-38-7|pages=53–54|accessdate=2011-10-22}}</ref> <ref name=CNN>CNN Go.[http://www.cnngo.com/explorations/eat/worlds-50-most-delicious-foods-067535 World's 50 most delicious foods] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111008014820/http://www.cnngo.com/explorations/eat/worlds-50-most-delicious-foods-067535 |date=2011-10-08 }}. 21 July 2011. Retrieved 2012-09-09.</ref> <ref name="SDUT Schuman">Schuman, Kate, "[http://legacy.utsandiego.com/news/world/20070919-1502-britain-newwords.html Oxford's short dictionary adds hundreds of new words, including 'carbon footprint'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121018092719/http://legacy.utsandiego.com/news/world/20070919-1502-britain-newwords.html |date=2012-10-18 }}", ''U-T San Diego'', September 19, 2007.</ref> }} [[Kategorya:Lutuing Biyetnames]] [[Kategorya:Luglog]] {{Noodle}} qrq7lnea4s2zhsahrc3x2vtm35992lw 0 201634 2214239 2213240 2026-07-03T01:45:06Z ~2026-37993-63 163599 Kinansela ang pagbabagong 2213240 ni [[Special:Contributions/Garvingarvin333|Garvingarvin333]] ([[User talk:Garvingarvin333|Usapan]]) 2214239 wikitext text/x-wiki [[File:Hemisferio Norte.png|thumb|right|Ang Hilagang Emisperyo na pinagliwanag sa pamamagitan ng dilaw na kulay.]] [[File:Northern Hemisphere Azimuthal projections.svg|thumb|right|Ang Hilagang Emisperyo na tinatanaw magmula sa habang nasa ibabaw ng [[Panghilagang Polo]].]] Ang '''Hilagang Hating-globo'''<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Makabayan_6_2004_Ed/VIsTmtRXKNoC?hl=en&gbpv=1&dq=hilagang+hating+globo&pg=PA142&printsec=frontcover |title=Makabayan 6' 2004 Ed. |publisher=Rex Bookstore, Inc. |isbn=978-971-23-3902-8 |pages=13 |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |title=Hemisphere in Tagalog |url=https://www.tagalog.com/dictionary/hemisphere |access-date=2025-01-25 |website=www.tagalog.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Sambayanang_Pilipino/6zorISN5hR8C?hl=en&gbpv=1&dq=hilagang+hating+globo&pg=PA13&printsec=frontcover |title=Sambayanang Pilipino |date=1996 |publisher=Rex Bookstore, Inc. |isbn=978-971-23-1517-6 |pages=13 |language=tl}}</ref> (o '''Hilagang Hating-Daigdig'''; Ingles: ''Northern Hemisphere'') ay ang bahagi ng [[Daigdig]] na nasa [[hilaga]] ng [[ekwador]]. Tinatawag din ito na '''Hilagang Emisperyo''' kung saan ang salitang "[[emisperyo]]" (mula sa [[wikang Griyego|Griyego]]ng σφαιρα [espero o bilog] + ημι [kalahati]) ay literal na may kahulugang 'kalahati ng bola' o 'kalahati ng bilog'. Ito rin ang kalahati ng [[esperong selestiyal]] na nasa timog ng ekwator na selestiyal. Dahil sa aksiyal na pagkiling ng Daigdig sa 23.439281°, may baryasyon ng panahon sa haba ng araw at gabi. May baryasyon din ng panahon sa [[temperatura]] na naantala sa baryasyon sa araw at gabi. Sa kumbensyunal, nangyayari ang tag-niyebe sa Hilagang Hating-globo bilang ang panaho mula solstisyo ng Disyembre (tipikal sa Disyembre 21 [[UTC]]) hanggang sa [[Ekinoksiyo|ekinoksyo]] ng Marso (tipikal sa Marso 20 UTC), habang nangyayari ang tag-init sa panahon mula sa [[Solstisyo|solsitisyo]] hanggang sa ekinoksyo ng Setyembre (tipikal sa September 23 UTC). Nag-iiba ang petsa sa bawat taon dahil sa pagkakaiba sa pagitan ng taon ng kalendaryo at taon na astronomikal. Sa loob ng Hilagang Hating-globo, maaring baguhin ng agos ng karagatan ang modelo ng lagay ng panahon na makakaapekto sa maraming kadahilanan sa loob ng hilagang baybayin. Kabilang sa mga ganoong kaganapan ang El Niño–Katimugang Osilasyon. Noong 2015, naririto sa Hilagang Hating-globo ang mga 87 [[bahagdan]] ng [[populasyon]] ng mundo na tinatayang 6.4 bilyong tao sa kabuuang populasyon na 7,3 bilyong tao<ref>Kinalkula mula sa ''World Population Yearbook 2019'' (sa libo) Kabuuang populasyon: 7,359,970 Populasyon ng Hilagang Hating-globo: 6,405,030 87.0% Populasyon ng Katimugang Hating-globo: 954,940 13.0% (Pananda 1) Kung walang datos para sa 2019, ang pinakabagong [[datos]] ang ginamit. (Pananda 2) Hinahati sa kalahating mga populasyon sa bawat Hilaga at Timog Hating-globo ang mga sumasaklang na mga bansa na may lupain sa ekwador.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5|title=90% Of People Live In The Northern Hemisphere – Business Insider|date=4 May 2012|work=Business Insider|access-date=10 Nobyembre 2015|language=en|archive-date=19 Enero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180119181108/http://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://find.galegroup.com/gic/infomark.do?&contentSet=EBKS&idigest=fb720fd31d9036c1ed2d1f3a0500fcc2&type=retrieve&tabID=T001&prodId=GIC&docId=CX3403900089&source=gale&userGroupName=itsbtrial&version=1.0|title=GIC – Article|work=galegroup.com|access-date=10 Nobyembre 2015|archive-date=18 Abril 2016|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160418075026/http://find.galegroup.com/gic/infomark.do?&contentSet=EBKS&idigest=fb720fd31d9036c1ed2d1f3a0500fcc2&type=retrieve&tabID=T001&prodId=GIC&docId=CX3403900089&source=gale&userGroupName=itsbtrial&version=1.0|url-status=live}}</ref> at narito rin ang karamihan sa mga [[lupain]] ng mundo. Ang kalahatan ng [[Hilagang Amerika]] at ng [[Europa]] ay nakapaloob sa Hilagang Emisperyo. Nasa Hilagang Emisperyo rin ang karamihan sa mga bahagi ng [[Asya]], dalawang-ikatlo (<small>2/3</small>) ng [[Aprika]] at 10 bahagdan ng [[Timog Amerika]]. Ang tatlong [[Talaan ng mga bansa ayon sa populasyon|pinakamalalaking mga bansa ayon sa populasyon]] ([[Tsina]], [[India]], at [[Estados Unidos]] ay nasa loob ng Hilagang Emisperyo. ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Mga emisperyo ng Daigdig}} [[Kategorya:Mga emisperyo ng Daigdig]] 642yxognhuwbb1da11a1evlnml4cprc 2214419 2214239 2026-07-03T07:02:13Z Johndeo333 163610 Inayos ang baybay 2214419 wikitext text/x-wiki [[File:Hemisferio Norte.png|thumb|right|Ang Hilagang Emisperyo na pinagliwanag sa pamamagitan ng dilaw na kulay.]] [[File:Northern Hemisphere Azimuthal projections.svg|thumb|right|Ang Hilagang Emisperyo na tinatanaw magmula sa habang nasa ibabaw ng [[Panghilagang Polo]].]] Ang '''Hilagang Hating-globo'''<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Makabayan_6_2004_Ed/VIsTmtRXKNoC?hl=en&gbpv=1&dq=hilagang+hating+globo&pg=PA142&printsec=frontcover |title=Makabayan 6' 2004 Ed. |publisher=Rex Bookstore, Inc. |isbn=978-971-23-3902-8 |pages=13 |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |title=Hemisphere in Tagalog |url=https://www.tagalog.com/dictionary/hemisphere |access-date=2025-01-25 |website=www.tagalog.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Sambayanang_Pilipino/6zorISN5hR8C?hl=en&gbpv=1&dq=hilagang+hating+globo&pg=PA13&printsec=frontcover |title=Sambayanang Pilipino |date=1996 |publisher=Rex Bookstore, Inc. |isbn=978-971-23-1517-6 |pages=13 |language=tl}}</ref> (o '''Hilagang Hating-Daigdig'''; Ingles: ''Northern Hemisphere'') ay ang bahagi ng [[Daigdig]] na nasa [[hilaga]] ng [[ekwador]]. Tinatawag din ito na '''Hilagang Emisperyo''' kung saan ang salitang "[[emisperyo]]" (mula sa [[wikang Griyego|Griyego]]ng σφαιρα [espero o bilog] + ημι [kalahati]) ay literal na may kahulugang 'kalahati ng bola' o 'kalahati ng bilog'. Ito rin ang kalahati ng [[esperong selestiyal]] na nasa timog ng ekwator na selestiyal. Dahil sa aksiyal na pagkiling ng Daigdig sa 23.439281°, may baryasyon ng panahon sa haba ng araw at gabi. May baryasyon din ng panahon sa [[temperatura]] na naantala sa baryasyon sa araw at gabi. Sa kumbensyunal, nangyayari ang tag-niyebe sa Hilagang Hating-globo bilang ang panaho mula solstisyo ng Disyembre (tipikal sa Disyembre 21 [[UTC]]) hanggang sa [[Ekinoksiyo|ekinoksyo]] ng Marso (tipikal sa Marso 20 UTC), habang nangyayari ang tag-init sa panahon mula sa [[Solstisyo|solsitisyo]] hanggang sa ekinoksyo ng Setyembre (tipikal sa September 23 UTC). Nag-iiba ang petsa sa bawat taon dahil sa pagkakaiba sa pagitan ng taon ng kalendaryo at taon na astronomikal. Sa loob ng Hilagang Hating-globo, maaring baguhin ng agos ng karagatan ang modelo ng lagay ng panahon na makakaapekto sa maraming kadahilanan sa loob ng hilagang baybayin. Kabilang sa mga ganoong kaganapan ang El Niño–Katimugang Osilasyon. Noong 2015, naririto sa Hilagang Hating-globo ang mga 87 [[bahagdan]] ng [[populasyon]] ng mundo na tinatayang 6.4 bilyong tao sa kabuuang populasyon na 7,3 bilyong tao<ref>Kinalkula mula sa ''World Population Yearbook 2019'' (sa libo) Kabuuang populasyon: 7,359,970 Populasyon ng Hilagang Hating-globo: 6,405,030 87.0% Populasyon ng Katimugang Hating-globo: 954,940 13.0% (Pananda 1) Kung walang datos para sa 2019, ang pinakabagong [[datos]] ang ginamit. (Pananda 2) Hinahati sa kalahating mga populasyon sa bawat Hilaga at Timog Hating-globo ang mga sumasaklang na mga bansa na may lupain sa ekwador.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5|title=90% Of People Live In The Northern Hemisphere – Business Insider|date=4 May 2012|work=Business Insider|access-date=10 Nobyembre 2015|language=en|archive-date=19 Enero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180119181108/http://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://find.galegroup.com/gic/infomark.do?&contentSet=EBKS&idigest=fb720fd31d9036c1ed2d1f3a0500fcc2&type=retrieve&tabID=T001&prodId=GIC&docId=CX3403900089&source=gale&userGroupName=itsbtrial&version=1.0|title=GIC – Article|work=galegroup.com|access-date=10 Nobyembre 2015|archive-date=18 Abril 2016|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160418075026/http://find.galegroup.com/gic/infomark.do?&contentSet=EBKS&idigest=fb720fd31d9036c1ed2d1f3a0500fcc2&type=retrieve&tabID=T001&prodId=GIC&docId=CX3403900089&source=gale&userGroupName=itsbtrial&version=1.0|url-status=live}}</ref> at narito rin ang karamihan sa mga [[lupain]] ng mundo. Ang kalahatan ng [[Hilagang Amerika]] at ng [[Europa]] ay nakapaloob sa Hilagang Emisperyo. Nasa Hilagang Emisperyo rin ang karamihan sa mga bahagi ng [[Asya]], dalawang-ikatlo (<small>2/3</small>) ng [[Aprika]] at 10 bahagdan ng [[Timog Amerika]]. Ang tatlong [[Talaan ng mga bansa ayon sa populasyon|pinakamalalaking mga bansa ayon sa populasyon]] ([[Tsina]], [[India]], at [[Estados Unidos]] ay nasa loob ng Hilagang Emisperyo. ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga Bansa Hilagang hemisphere== *Philippines Taiwan *China *Hong kong *Vietnam *Russia India *Saudi *Central Amerika *Hilagang Amerika *Brazil *Alaska * urikrne *Canada *UK *manggolia *Thailand *laos *Cambodia *Myanmar {{Mga emisperyo ng Daigdig}} [[Kategorya:Mga emisperyo ng Daigdig]] 1lk9gnnypey50dydl40zzmoi3ru9t1y 0 214861 2214161 1677017 2026-07-02T14:06:51Z Jojit fb 38 2214161 wikitext text/x-wiki [[Kategorya:Seguridad|*]] [[File:20151030_Syrians_and_Iraq_refugees_arrive_at_Skala_Sykamias_Lesvos_Greece_2.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:20151030_Syrians_and_Iraq_refugees_arrive_at_Skala_Sykamias_Lesvos_Greece_2.jpg|thumb|Mga ''refugee'' o mga lumilikas na tumatakas mula sa [[digmaan]] at kawalan ng seguridad sa [[Iraq|Irak]] at [[Siria|Sirya]] ang dumarating sa pulo ng Lesbos, sa tulong ng mga boluntaryong [[Espanya|Kastila]], 2015]] Ang '''seguridad''' ay ang pagprotekta laban sa, o kakayahang makayanan, ang mga posibleng pinsala (o iba pang hindi kanais-nais na pamimilit). Ang mga nakikinabang (na teknikal na tinatawag na ''referents'' o pinoprotektahan) ng seguridad ay maaaring mga tao at pangkat panlipunan, mga bagay at institusyon, mga [[ekosistema]], o anumang iba pang entidad o penomenong maaaring maapektuhan ng hindi kanais-nais na pagbabago. Karaniwang tumutukoy ang seguridad sa pagprotekta laban sa mga mapaminsalang puwersa, subalit mayroon din itong malawak na hanay ng iba pang kahulugan. Halimbawa, maaari itong tumukoy sa kawalan ng pinsala (hal., kalayaan mula sa kakulangan); sa pagkakaroon ng isang mahalagang pangangailangan o kabutihan (hal., seguridad sa [[pagkain]]); sa kakayahang makayanan ang posibleng pinsala o kapahamakan (hal., matibay na pundasyon); sa pagiging lihim (hal., isang ligtas na linya ng [[telepono]]); sa pagkakakulong o pagpigil (hal., isang ligtas na silid o selda); at sa isang kalagayan ng isip (hal., kapanatagang emosyonal). Ang seguridad ay kapwa isang [[damdamin]] at isang tunay na kalagayan. Maaaring makadama ang isang tao na siya ay ligtas kahit hindi naman talaga, o maaari rin siyang makadama ng kawalan ng seguridad kahit siya ay nasa ligtas na kalagayan. Karaniwang hindi malinaw na naipahahayag ang pagkakaibang ito. Ginagamit din ang katawagan upang tukuyin ang mga gawain at sistemang ang layunin ay magbigay ng seguridad (kompanya ng seguridad, pulisyang panseguridad, puwersang panseguridad, serbisyong panseguridad, ahensiyang panseguridad, guwardiyang panseguridad, mga sistema ng seguridad sa cyberspace, mga [[Kamera|kamerang]] panseguridad, at malayuang pagbabantay). Maaaring pisikal o birtuwal ang seguridad. s81ngf5nzwto2s01rd9bplji5k4ozpc 2214162 2214161 2026-07-02T14:08:21Z Jojit fb 38 2214162 wikitext text/x-wiki [[Kategorya:Seguridad|*]] [[File:20151030_Syrians_and_Iraq_refugees_arrive_at_Skala_Sykamias_Lesvos_Greece_2.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:20151030_Syrians_and_Iraq_refugees_arrive_at_Skala_Sykamias_Lesvos_Greece_2.jpg|thumb|Mga ''refugee'' o mga lumilikas na tumatakas mula sa [[digmaan]] at kawalan ng seguridad sa [[Iraq|Irak]] at [[Siria|Sirya]] ang dumarating sa pulo ng Lesbos, sa tulong ng mga boluntaryong [[Espanya|Kastila]], 2015]] Ang '''seguridad''' ay ang pagprotekta laban sa, o kakayahang makayanan, ang mga posibleng pinsala (o iba pang hindi kanais-nais na pamimilit). Ang mga nakikinabang (na teknikal na tinatawag na ''referents'' o pinoprotektahan) ng seguridad ay maaaring mga tao at pangkat panlipunan, mga bagay at institusyon, mga [[ekosistema]], o anumang iba pang entidad o penomenong maaaring maapektuhan ng hindi kanais-nais na pagbabago. Karaniwang tumutukoy ang seguridad sa pagprotekta laban sa mga mapaminsalang puwersa, subalit mayroon din itong malawak na hanay ng iba pang kahulugan. Halimbawa, maaari itong tumukoy sa kawalan ng pinsala (hal., kalayaan mula sa kakulangan); sa pagkakaroon ng isang mahalagang pangangailangan o kabutihan (hal., seguridad sa [[pagkain]]); sa kakayahang makayanan ang posibleng pinsala o kapahamakan (hal., matibay na pundasyon); sa pagiging lihim (hal., isang ligtas na linya ng [[telepono]]); sa pagkakakulong o pagpigil (hal., isang ligtas na silid o selda); at sa isang kalagayan ng isip (hal., kapanatagang emosyonal). Ang seguridad ay kapwa isang [[damdamin]] at isang tunay na kalagayan. Maaaring makadama ang isang tao na siya ay ligtas kahit hindi naman talaga, o maaari rin siyang makadama ng kawalan ng seguridad kahit siya ay nasa ligtas na kalagayan. Karaniwang hindi malinaw na naipahahayag ang pagkakaibang ito.<ref>{{Cite magazine |last=Schneier |first=Bruce |date= |title=The Difference Between Feeling and Reality in Security |url=https://www.wired.com/2008/04/securitymatters-0403/ |access-date=2024-05-06 |magazine=Wired |language=en-US |issn=1059-1028}}</ref> Ginagamit din ang katawagan upang tukuyin ang mga gawain at sistemang ang layunin ay magbigay ng seguridad (kompanya ng seguridad, pulisyang panseguridad, puwersang panseguridad, serbisyong panseguridad, ahensiyang panseguridad, guwardiyang panseguridad, mga sistema ng seguridad sa cyberspace, mga [[Kamera|kamerang]] panseguridad, at malayuang pagbabantay). Maaaring pisikal o birtuwal ang seguridad. aom3rws6prnhurzn35jphchto5dniop 2214163 2214162 2026-07-02T14:09:32Z Jojit fb 38 2214163 wikitext text/x-wiki [[File:20151030_Syrians_and_Iraq_refugees_arrive_at_Skala_Sykamias_Lesvos_Greece_2.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:20151030_Syrians_and_Iraq_refugees_arrive_at_Skala_Sykamias_Lesvos_Greece_2.jpg|thumb|Mga ''refugee'' o mga lumilikas na tumatakas mula sa [[digmaan]] at kawalan ng seguridad sa [[Iraq|Irak]] at [[Siria|Sirya]] ang dumarating sa pulo ng Lesbos, sa tulong ng mga boluntaryong [[Espanya|Kastila]], 2015]] Ang '''seguridad''' ay ang pagprotekta laban sa, o kakayahang makayanan, ang mga posibleng pinsala (o iba pang hindi kanais-nais na pamimilit). Ang mga nakikinabang (na teknikal na tinatawag na ''referents'' o pinoprotektahan) ng seguridad ay maaaring mga tao at pangkat panlipunan, mga bagay at institusyon, mga [[ekosistema]], o anumang iba pang entidad o penomenong maaaring maapektuhan ng hindi kanais-nais na pagbabago. Karaniwang tumutukoy ang seguridad sa pagprotekta laban sa mga mapaminsalang puwersa, subalit mayroon din itong malawak na hanay ng iba pang kahulugan. Halimbawa, maaari itong tumukoy sa kawalan ng pinsala (hal., kalayaan mula sa kakulangan); sa pagkakaroon ng isang mahalagang pangangailangan o kabutihan (hal., seguridad sa [[pagkain]]); sa kakayahang makayanan ang posibleng pinsala o kapahamakan (hal., matibay na pundasyon); sa pagiging lihim (hal., isang ligtas na linya ng [[telepono]]); sa pagkakakulong o pagpigil (hal., isang ligtas na silid o selda); at sa isang kalagayan ng isip (hal., kapanatagang emosyonal). Ang seguridad ay kapwa isang [[damdamin]] at isang tunay na kalagayan. Maaaring makadama ang isang tao na siya ay ligtas kahit hindi naman talaga, o maaari rin siyang makadama ng kawalan ng seguridad kahit siya ay nasa ligtas na kalagayan. Karaniwang hindi malinaw na naipahahayag ang pagkakaibang ito.<ref>{{Cite magazine |last=Schneier |first=Bruce |date= |title=The Difference Between Feeling and Reality in Security |url=https://www.wired.com/2008/04/securitymatters-0403/ |access-date=2024-05-06 |magazine=Wired |language=en-US |issn=1059-1028}}</ref> Ginagamit din ang katawagan upang tukuyin ang mga gawain at sistemang ang layunin ay magbigay ng seguridad (kompanya ng seguridad, pulisyang panseguridad, puwersang panseguridad, serbisyong panseguridad, ahensiyang panseguridad, guwardiyang panseguridad, mga sistema ng seguridad sa cyberspace, mga [[Kamera|kamerang]] panseguridad, at malayuang pagbabantay). Maaaring pisikal o birtuwal ang seguridad. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Seguridad|*]] 3os2oyo1ztnem94q5hl1qesfrh52hh2 2214164 2214163 2026-07-02T14:15:36Z Jojit fb 38 2214164 wikitext text/x-wiki [[File:20151030_Syrians_and_Iraq_refugees_arrive_at_Skala_Sykamias_Lesvos_Greece_2.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:20151030_Syrians_and_Iraq_refugees_arrive_at_Skala_Sykamias_Lesvos_Greece_2.jpg|thumb|Mga ''refugee'' o mga lumilikas na tumatakas mula sa [[digmaan]] at kawalan ng seguridad sa [[Iraq|Irak]] at [[Siria|Sirya]] ang dumarating sa pulo ng Lesbos, sa tulong ng mga boluntaryong [[Espanya|Kastila]], 2015]] Ang '''seguridad''' ay ang pagprotekta laban sa, o kakayahang makayanan, ang mga posibleng pinsala (o iba pang hindi kanais-nais na pamimilit). Ang mga nakikinabang (na teknikal na tinatawag na ''referents'' o pinoprotektahan) ng seguridad ay maaaring mga tao at pangkat panlipunan, mga bagay at institusyon, mga [[ekosistema]], o anumang iba pang entidad o penomenong maaaring maapektuhan ng hindi kanais-nais na pagbabago. Karaniwang tumutukoy ang seguridad sa pagprotekta laban sa mga mapaminsalang puwersa, subalit mayroon din itong malawak na hanay ng iba pang kahulugan. Halimbawa, maaari itong tumukoy sa kawalan ng pinsala (hal., kalayaan mula sa kakulangan); sa pagkakaroon ng isang mahalagang pangangailangan o kabutihan (hal., seguridad sa [[pagkain]]); sa kakayahang makayanan ang posibleng pinsala o kapahamakan (hal., matibay na pundasyon); sa pagiging lihim (hal., isang ligtas na linya ng [[telepono]]); sa pagkakakulong o pagpigil (hal., isang ligtas na silid o selda); at sa isang kalagayan ng isip (hal., kapanatagang emosyonal). Ang seguridad ay kapwa isang [[damdamin]] at isang tunay na kalagayan. Maaaring makadama ang isang tao na siya ay ligtas kahit hindi naman talaga, o maaari rin siyang makadama ng kawalan ng seguridad kahit siya ay nasa ligtas na kalagayan. Karaniwang hindi malinaw na naipahahayag ang pagkakaibang ito.<ref>{{Cite magazine |last=Schneier |first=Bruce |date= |title=The Difference Between Feeling and Reality in Security |url=https://www.wired.com/2008/04/securitymatters-0403/ |access-date=2024-05-06 |magazine=Wired |language=en-US |issn=1059-1028}}</ref> Ginagamit din ang katawagan upang tukuyin ang mga gawain at sistemang ang layunin ay magbigay ng seguridad (kompanya ng seguridad, pulisyang panseguridad, puwersang panseguridad, serbisyong panseguridad, ahensiyang panseguridad, guwardiyang panseguridad, mga sistema ng seguridad sa cyberspace, mga [[Kamera|kamerang]] panseguridad, at malayuang pagbabantay). Maaaring pisikal o birtuwal ang seguridad. Etimolohiya Hiniram ng [[wikang Tagalog]] ang salitang "seguridad" mula sa [[wikang Kastila]] na ''seguridad''. Hango naman ito sa wikang Latin na salitang ''securus'', na nangangahulugang malaya mula sa pagkabahala. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Seguridad|*]] 2idg5b2vk5tr32br34zoru99kuidnov 2214165 2214164 2026-07-02T14:17:18Z Jojit fb 38 2214165 wikitext text/x-wiki [[File:20151030_Syrians_and_Iraq_refugees_arrive_at_Skala_Sykamias_Lesvos_Greece_2.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:20151030_Syrians_and_Iraq_refugees_arrive_at_Skala_Sykamias_Lesvos_Greece_2.jpg|thumb|Mga ''refugee'' o mga lumilikas na tumatakas mula sa [[digmaan]] at kawalan ng seguridad sa [[Iraq|Irak]] at [[Siria|Sirya]] ang dumarating sa pulo ng Lesbos, sa tulong ng mga boluntaryong [[Espanya|Kastila]], 2015]] Ang '''seguridad''' ay ang pagprotekta laban sa, o kakayahang makayanan, ang mga posibleng pinsala (o iba pang hindi kanais-nais na pamimilit). Ang mga nakikinabang (na teknikal na tinatawag na ''referents'' o pinoprotektahan) ng seguridad ay maaaring mga tao at pangkat panlipunan, mga bagay at institusyon, mga [[ekosistema]], o anumang iba pang entidad o penomenong maaaring maapektuhan ng hindi kanais-nais na pagbabago. Karaniwang tumutukoy ang seguridad sa pagprotekta laban sa mga mapaminsalang puwersa, subalit mayroon din itong malawak na hanay ng iba pang kahulugan. Halimbawa, maaari itong tumukoy sa kawalan ng pinsala (hal., kalayaan mula sa kakulangan); sa pagkakaroon ng isang mahalagang pangangailangan o kabutihan (hal., seguridad sa [[pagkain]]); sa kakayahang makayanan ang posibleng pinsala o kapahamakan (hal., matibay na pundasyon); sa pagiging lihim (hal., isang ligtas na linya ng [[telepono]]); sa pagkakakulong o pagpigil (hal., isang ligtas na silid o selda); at sa isang kalagayan ng isip (hal., kapanatagang emosyonal). Ang seguridad ay kapwa isang [[damdamin]] at isang tunay na kalagayan. Maaaring makadama ang isang tao na siya ay ligtas kahit hindi naman talaga, o maaari rin siyang makadama ng kawalan ng seguridad kahit siya ay nasa ligtas na kalagayan. Karaniwang hindi malinaw na naipahahayag ang pagkakaibang ito.<ref>{{Cite magazine |last=Schneier |first=Bruce |date= |title=The Difference Between Feeling and Reality in Security |url=https://www.wired.com/2008/04/securitymatters-0403/ |access-date=2024-05-06 |magazine=Wired |language=en-US |issn=1059-1028}}</ref> Ginagamit din ang katawagan upang tukuyin ang mga gawain at sistemang ang layunin ay magbigay ng seguridad (kompanya ng seguridad, pulisyang panseguridad, puwersang panseguridad, serbisyong panseguridad, ahensiyang panseguridad, guwardiyang panseguridad, mga sistema ng seguridad sa cyberspace, mga [[Kamera|kamerang]] panseguridad, at malayuang pagbabantay). Maaaring pisikal o birtuwal ang seguridad. == Etimolohiya == Hiniram ng [[wikang Tagalog]] ang salitang "seguridad" mula sa [[wikang Kastila]] na ''seguridad''. Hango naman ito sa wikang Latin na salitang ''securus'', na nangangahulugang malaya mula sa pagkabahala. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Seguridad|*]] 6s0seosn82ydkcr5v0kjqe651hpzqca 2214166 2214165 2026-07-02T14:17:34Z Jojit fb 38 /* Etimolohiya */ 2214166 wikitext text/x-wiki [[File:20151030_Syrians_and_Iraq_refugees_arrive_at_Skala_Sykamias_Lesvos_Greece_2.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:20151030_Syrians_and_Iraq_refugees_arrive_at_Skala_Sykamias_Lesvos_Greece_2.jpg|thumb|Mga ''refugee'' o mga lumilikas na tumatakas mula sa [[digmaan]] at kawalan ng seguridad sa [[Iraq|Irak]] at [[Siria|Sirya]] ang dumarating sa pulo ng Lesbos, sa tulong ng mga boluntaryong [[Espanya|Kastila]], 2015]] Ang '''seguridad''' ay ang pagprotekta laban sa, o kakayahang makayanan, ang mga posibleng pinsala (o iba pang hindi kanais-nais na pamimilit). Ang mga nakikinabang (na teknikal na tinatawag na ''referents'' o pinoprotektahan) ng seguridad ay maaaring mga tao at pangkat panlipunan, mga bagay at institusyon, mga [[ekosistema]], o anumang iba pang entidad o penomenong maaaring maapektuhan ng hindi kanais-nais na pagbabago. Karaniwang tumutukoy ang seguridad sa pagprotekta laban sa mga mapaminsalang puwersa, subalit mayroon din itong malawak na hanay ng iba pang kahulugan. Halimbawa, maaari itong tumukoy sa kawalan ng pinsala (hal., kalayaan mula sa kakulangan); sa pagkakaroon ng isang mahalagang pangangailangan o kabutihan (hal., seguridad sa [[pagkain]]); sa kakayahang makayanan ang posibleng pinsala o kapahamakan (hal., matibay na pundasyon); sa pagiging lihim (hal., isang ligtas na linya ng [[telepono]]); sa pagkakakulong o pagpigil (hal., isang ligtas na silid o selda); at sa isang kalagayan ng isip (hal., kapanatagang emosyonal). Ang seguridad ay kapwa isang [[damdamin]] at isang tunay na kalagayan. Maaaring makadama ang isang tao na siya ay ligtas kahit hindi naman talaga, o maaari rin siyang makadama ng kawalan ng seguridad kahit siya ay nasa ligtas na kalagayan. Karaniwang hindi malinaw na naipahahayag ang pagkakaibang ito.<ref>{{Cite magazine |last=Schneier |first=Bruce |date= |title=The Difference Between Feeling and Reality in Security |url=https://www.wired.com/2008/04/securitymatters-0403/ |access-date=2024-05-06 |magazine=Wired |language=en-US |issn=1059-1028}}</ref> Ginagamit din ang katawagan upang tukuyin ang mga gawain at sistemang ang layunin ay magbigay ng seguridad (kompanya ng seguridad, pulisyang panseguridad, puwersang panseguridad, serbisyong panseguridad, ahensiyang panseguridad, guwardiyang panseguridad, mga sistema ng seguridad sa cyberspace, mga [[Kamera|kamerang]] panseguridad, at malayuang pagbabantay). Maaaring pisikal o birtuwal ang seguridad. == Etimolohiya == Hiniram ng [[wikang Tagalog]] ang salitang "seguridad" mula sa [[wikang Kastila]] na ''seguridad''. Hango naman ito sa wikang Latin na salitang ''securus'', na nangangahulugang malaya mula sa pagkabahala.<ref name=":0">{{Cite web |last=Online Etymology Dictionary |title=Origin and meaning of secure |url=https://www.etymonline.com/word/secure |access-date=2017-12-17 |website=etymonline.com |language=en}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Seguridad|*]] b8lmt0rgg5s9l9lxrzr7fm2o9lk73c4 2214168 2214166 2026-07-02T14:23:19Z Jojit fb 38 /* Etimolohiya */ 2214168 wikitext text/x-wiki [[File:20151030_Syrians_and_Iraq_refugees_arrive_at_Skala_Sykamias_Lesvos_Greece_2.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:20151030_Syrians_and_Iraq_refugees_arrive_at_Skala_Sykamias_Lesvos_Greece_2.jpg|thumb|Mga ''refugee'' o mga lumilikas na tumatakas mula sa [[digmaan]] at kawalan ng seguridad sa [[Iraq|Irak]] at [[Siria|Sirya]] ang dumarating sa pulo ng Lesbos, sa tulong ng mga boluntaryong [[Espanya|Kastila]], 2015]] Ang '''seguridad''' ay ang pagprotekta laban sa, o kakayahang makayanan, ang mga posibleng pinsala (o iba pang hindi kanais-nais na pamimilit). Ang mga nakikinabang (na teknikal na tinatawag na ''referents'' o pinoprotektahan) ng seguridad ay maaaring mga tao at pangkat panlipunan, mga bagay at institusyon, mga [[ekosistema]], o anumang iba pang entidad o penomenong maaaring maapektuhan ng hindi kanais-nais na pagbabago. Karaniwang tumutukoy ang seguridad sa pagprotekta laban sa mga mapaminsalang puwersa, subalit mayroon din itong malawak na hanay ng iba pang kahulugan. Halimbawa, maaari itong tumukoy sa kawalan ng pinsala (hal., kalayaan mula sa kakulangan); sa pagkakaroon ng isang mahalagang pangangailangan o kabutihan (hal., seguridad sa [[pagkain]]); sa kakayahang makayanan ang posibleng pinsala o kapahamakan (hal., matibay na pundasyon); sa pagiging lihim (hal., isang ligtas na linya ng [[telepono]]); sa pagkakakulong o pagpigil (hal., isang ligtas na silid o selda); at sa isang kalagayan ng isip (hal., kapanatagang emosyonal). Ang seguridad ay kapwa isang [[damdamin]] at isang tunay na kalagayan. Maaaring makadama ang isang tao na siya ay ligtas kahit hindi naman talaga, o maaari rin siyang makadama ng kawalan ng seguridad kahit siya ay nasa ligtas na kalagayan. Karaniwang hindi malinaw na naipahahayag ang pagkakaibang ito.<ref>{{Cite magazine |last=Schneier |first=Bruce |date= |title=The Difference Between Feeling and Reality in Security |url=https://www.wired.com/2008/04/securitymatters-0403/ |access-date=2024-05-06 |magazine=Wired |language=en-US |issn=1059-1028}}</ref> Ginagamit din ang katawagan upang tukuyin ang mga gawain at sistemang ang layunin ay magbigay ng seguridad (kompanya ng seguridad, pulisyang panseguridad, puwersang panseguridad, serbisyong panseguridad, ahensiyang panseguridad, guwardiyang panseguridad, mga sistema ng seguridad sa cyberspace, mga [[Kamera|kamerang]] panseguridad, at malayuang pagbabantay). Maaaring pisikal o birtuwal ang seguridad. == Etimolohiya == Hiniram ng [[wikang Tagalog]] ang salitang "seguridad" mula sa [[wikang Kastila]] na ''seguridad''. Hango naman ito sa wikang Latin na salitang ''securus'', na nangangahulugang malaya mula sa pagkabahala.<ref name=":0">{{Cite web |last=Online Etymology Dictionary |title=Origin and meaning of secure |url=https://www.etymonline.com/word/secure |access-date=2017-12-17 |website=etymonline.com |language=en}}</ref> == Konteksto == Ang konteksto ng seguridad ay ang ugnayan sa pagitan ng isang pinoprotektahan ng seguridad (''security referent'') at ng kapaligiran nito. Mula sa pananaw na ito, ang seguridad at kawalan ng seguridad ay nakasalalay, una, sa kung ang kapaligiran ay kapaki-pakinabang o mapanganib sa pinoprotektahan, at ikalawa, sa kung gaano ito kahusay tumugon sa kapaligiran nito upang mabuhay at umunlad. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Seguridad|*]] mpyga2o33bdrd3ys4w5w6q43rerf209 2214169 2214168 2026-07-02T14:24:39Z Jojit fb 38 /* Konteksto */ 2214169 wikitext text/x-wiki [[File:20151030_Syrians_and_Iraq_refugees_arrive_at_Skala_Sykamias_Lesvos_Greece_2.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:20151030_Syrians_and_Iraq_refugees_arrive_at_Skala_Sykamias_Lesvos_Greece_2.jpg|thumb|Mga ''refugee'' o mga lumilikas na tumatakas mula sa [[digmaan]] at kawalan ng seguridad sa [[Iraq|Irak]] at [[Siria|Sirya]] ang dumarating sa pulo ng Lesbos, sa tulong ng mga boluntaryong [[Espanya|Kastila]], 2015]] Ang '''seguridad''' ay ang pagprotekta laban sa, o kakayahang makayanan, ang mga posibleng pinsala (o iba pang hindi kanais-nais na pamimilit). Ang mga nakikinabang (na teknikal na tinatawag na ''referents'' o pinoprotektahan) ng seguridad ay maaaring mga tao at pangkat panlipunan, mga bagay at institusyon, mga [[ekosistema]], o anumang iba pang entidad o penomenong maaaring maapektuhan ng hindi kanais-nais na pagbabago. Karaniwang tumutukoy ang seguridad sa pagprotekta laban sa mga mapaminsalang puwersa, subalit mayroon din itong malawak na hanay ng iba pang kahulugan. Halimbawa, maaari itong tumukoy sa kawalan ng pinsala (hal., kalayaan mula sa kakulangan); sa pagkakaroon ng isang mahalagang pangangailangan o kabutihan (hal., seguridad sa [[pagkain]]); sa kakayahang makayanan ang posibleng pinsala o kapahamakan (hal., matibay na pundasyon); sa pagiging lihim (hal., isang ligtas na linya ng [[telepono]]); sa pagkakakulong o pagpigil (hal., isang ligtas na silid o selda); at sa isang kalagayan ng isip (hal., kapanatagang emosyonal). Ang seguridad ay kapwa isang [[damdamin]] at isang tunay na kalagayan. Maaaring makadama ang isang tao na siya ay ligtas kahit hindi naman talaga, o maaari rin siyang makadama ng kawalan ng seguridad kahit siya ay nasa ligtas na kalagayan. Karaniwang hindi malinaw na naipahahayag ang pagkakaibang ito.<ref>{{Cite magazine |last=Schneier |first=Bruce |date= |title=The Difference Between Feeling and Reality in Security |url=https://www.wired.com/2008/04/securitymatters-0403/ |access-date=2024-05-06 |magazine=Wired |language=en-US |issn=1059-1028}}</ref> Ginagamit din ang katawagan upang tukuyin ang mga gawain at sistemang ang layunin ay magbigay ng seguridad (kompanya ng seguridad, pulisyang panseguridad, puwersang panseguridad, serbisyong panseguridad, ahensiyang panseguridad, guwardiyang panseguridad, mga sistema ng seguridad sa cyberspace, mga [[Kamera|kamerang]] panseguridad, at malayuang pagbabantay). Maaaring pisikal o birtuwal ang seguridad. == Etimolohiya == Hiniram ng [[wikang Tagalog]] ang salitang "seguridad" mula sa [[wikang Kastila]] na ''seguridad''. Hango naman ito sa wikang Latin na salitang ''securus'', na nangangahulugang malaya mula sa pagkabahala.<ref name=":0">{{Cite web |last=Online Etymology Dictionary |title=Origin and meaning of secure |url=https://www.etymonline.com/word/secure |access-date=2017-12-17 |website=etymonline.com |language=en}}</ref> == Konteksto == Ang konteksto ng seguridad ay ang ugnayan sa pagitan ng isang pinoprotektahan ng seguridad (''security referent'') at ng kapaligiran nito.<ref name=":1">Barry Buzan, Ole Wæver, and Jaap de Wilde, ''Security: A New Framework for Analysis'' (Boulder: Lynne Rienner Publishers, 1998), p. 32 (sa Ingles)</ref> Mula sa pananaw na ito, ang seguridad at kawalan ng seguridad ay nakasalalay, una, sa kung ang kapaligiran ay kapaki-pakinabang o mapanganib sa pinoprotektahan, at ikalawa, sa kung gaano ito kahusay tumugon sa kapaligiran nito upang mabuhay at umunlad. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Seguridad|*]] 8s0nt9gfgvihs6t42nkw1w91askorne 2214170 2214169 2026-07-02T14:25:43Z Jojit fb 38 /* Konteksto */ 2214170 wikitext text/x-wiki [[File:20151030_Syrians_and_Iraq_refugees_arrive_at_Skala_Sykamias_Lesvos_Greece_2.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:20151030_Syrians_and_Iraq_refugees_arrive_at_Skala_Sykamias_Lesvos_Greece_2.jpg|thumb|Mga ''refugee'' o mga lumilikas na tumatakas mula sa [[digmaan]] at kawalan ng seguridad sa [[Iraq|Irak]] at [[Siria|Sirya]] ang dumarating sa pulo ng Lesbos, sa tulong ng mga boluntaryong [[Espanya|Kastila]], 2015]] Ang '''seguridad''' ay ang pagprotekta laban sa, o kakayahang makayanan, ang mga posibleng pinsala (o iba pang hindi kanais-nais na pamimilit). Ang mga nakikinabang (na teknikal na tinatawag na ''referents'' o pinoprotektahan) ng seguridad ay maaaring mga tao at pangkat panlipunan, mga bagay at institusyon, mga [[ekosistema]], o anumang iba pang entidad o penomenong maaaring maapektuhan ng hindi kanais-nais na pagbabago. Karaniwang tumutukoy ang seguridad sa pagprotekta laban sa mga mapaminsalang puwersa, subalit mayroon din itong malawak na hanay ng iba pang kahulugan. Halimbawa, maaari itong tumukoy sa kawalan ng pinsala (hal., kalayaan mula sa kakulangan); sa pagkakaroon ng isang mahalagang pangangailangan o kabutihan (hal., seguridad sa [[pagkain]]); sa kakayahang makayanan ang posibleng pinsala o kapahamakan (hal., matibay na pundasyon); sa pagiging lihim (hal., isang ligtas na linya ng [[telepono]]); sa pagkakakulong o pagpigil (hal., isang ligtas na silid o selda); at sa isang kalagayan ng isip (hal., kapanatagang emosyonal). Ang seguridad ay kapwa isang [[damdamin]] at isang tunay na kalagayan. Maaaring makadama ang isang tao na siya ay ligtas kahit hindi naman talaga, o maaari rin siyang makadama ng kawalan ng seguridad kahit siya ay nasa ligtas na kalagayan. Karaniwang hindi malinaw na naipahahayag ang pagkakaibang ito.<ref>{{Cite magazine |last=Schneier |first=Bruce |date= |title=The Difference Between Feeling and Reality in Security |url=https://www.wired.com/2008/04/securitymatters-0403/ |access-date=2024-05-06 |magazine=Wired |language=en-US |issn=1059-1028}}</ref> Ginagamit din ang katawagan upang tukuyin ang mga gawain at sistemang ang layunin ay magbigay ng seguridad (kompanya ng seguridad, pulisyang panseguridad, puwersang panseguridad, serbisyong panseguridad, ahensiyang panseguridad, guwardiyang panseguridad, mga sistema ng seguridad sa cyberspace, mga [[Kamera|kamerang]] panseguridad, at malayuang pagbabantay). Maaaring pisikal o birtuwal ang seguridad. == Etimolohiya == Hiniram ng [[wikang Tagalog]] ang salitang "seguridad" mula sa [[wikang Kastila]] na ''seguridad''. Hango naman ito sa wikang Latin na salitang ''securus'', na nangangahulugang malaya mula sa pagkabahala.<ref name=":0">{{Cite web |last=Online Etymology Dictionary |title=Origin and meaning of secure |url=https://www.etymonline.com/word/secure |access-date=2017-12-17 |website=etymonline.com |language=en}}</ref> == Konteksto == Ang konteksto ng seguridad ay ang ugnayan sa pagitan ng isang pinoprotektahan ng seguridad (''security referent'') at ng kapaligiran nito.<ref name=":1">Barry Buzan, Ole Wæver, and Jaap de Wilde, ''Security: A New Framework for Analysis'' (Boulder: Lynne Rienner Publishers, 1998), p. 32 (sa Ingles)</ref> Mula sa pananaw na ito, ang seguridad at kawalan ng seguridad ay nakasalalay, una, sa kung ang kapaligiran ay kapaki-pakinabang o mapanganib sa pinoprotektahan, at ikalawa, sa kung gaano ito kahusay tumugon sa kapaligiran nito upang mabuhay at umunlad.<ref name=":2">{{Cite web |last=Gee |first=D |date=2016 |title=Rethinking Security: A discussion paper |url=https://rethinkingsecurityorguk.files.wordpress.com/2016/10/rethinking-security-a-discussion-paper.pdf |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://rethinkingsecurityorguk.files.wordpress.com/2016/10/rethinking-security-a-discussion-paper.pdf |archive-date=2022-10-09 |access-date=2017-12-17 |website=rethinkingsecurity.org.uk |publisher=Ammerdown Group |language=en}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Seguridad|*]] rc1kh5df2v89zzcif6qdjr95t25v8kr 0 223278 2214167 2204925 2026-07-02T14:21:06Z Julius Santos III 139725 2214167 wikitext text/x-wiki {{Multiple issues| {{Cleanup|reason=kailangan pa rin ng malinis na pagsasalinwika|date=Marso 2021}} {{unsourced|date=Marso 2021}} }} {{Infobox company | company_name = Seoul Broadcasting System | company_logo = Seoul Broadcasting System logo.svg | image = 목동 SBS 방송센터.png | image_caption = SBS Broadcast Center in Mok-dong, Seoul, the headquarters of Seoul Broadcasting System | native_name = 에스비에스 | company_type = [[Public]] | traded_as = {{kse|034120}} | industry = [[Terrestrial]] [[radio]] [[television]] | foundation = {{Start date and age|1990|11|14}} | founder = Yoon Se-youn | hq_location = 161, Mokdongseo-ro, Yangcheon District | hq_location_city = Seoul | hq_location_country = South Korea | area_served = Worldwide, with a focus in South Korea | key_people = Ha Geum-Ryeol <small>(President)</small> | products = [[Television show]] | services = [[Broadcasting]]<br> [[Web portal]] | revenue = ₩792,884,228,900 (2015) | operating_income = ₩42,152,487,870 (2015) | net_income = ₩34,884,042,815 (2015) | assets = ₩934,369,945,679 (2015) | equity = ₩91,262,910,000 (December 2015) | owner = TY Holdings: (36.92%) <br /> [[National Pension Service]]: (9.97%) | num_employees = 1,141 (December 2015) | parent = SBS Media Holdings | subsid = SBS A&T<br>Mediacreate Co., Ltd. | website = {{url|www.sbs.co.kr}} }} {{Infobox Korean name | title = Korean name | hangul = {{linktext|에|스|비|에|스}} | rr = Eseubieseu | mr = Esŭbiesŭ | othername1 = (former) | hangul1 = {{linktext|서|울|방|송|시|스|템}} | hanja1 = 서울{{linktext|放|送}}시스템 | rr1 = Seoul Bangsong Siseutem | mr1 = Sŏul Pangsong Sisŭtem }} {{Infobox television channel | name = SBS TV <br> HLSQ-DTV | logo = SBS Korea Logo (Word Only).svg | logo_size = 200px | logocaption = | logoalt = | logo2 = | established = | airdate = | launch_date = {{start date and age|1991|12|9}} | closed date = | picture_format = [[2160p]] [[UHDTV]]<br>(downscaled to [[1080i]] for the [[HDTV]] feed) | network = Seoul Broadcasting System | owner = Seoul Broadcasting System | parent = | key_people = | country = South Korea | language = Korean | area = South Korea and Worldwide | affiliates = | headquarters = 161, Mokdongseo-ro, Yangcheon District, Seoul | former names = | replaced names = | replaced by names = | sister_channels = {{ubl|[[KBS 1]]|[[KBS 2]]|[[MBC TV]]|[[EBS1]]|[[EBS2]]}} | timeshift names = | web = {{url|tv.sbs.co.kr}} | terr_serv_1 = [[Digital terrestrial television]] | terr_chan_1 = Channel 6.1 (HD) | sat_serv_1 = [[SkyLife]] | sat_chan_1 = Channel 5 (HD) | iptv_serv_1 = [[HanaTV|B TV]] | iptv_chan_1 = Channel 5 (HD) | iptv_serv_2 = U+ TV | iptv_chan_2 = Channel 5 (HD) | iptv_serv_3 = [[Olleh TV]] | iptv_chan_3 = Channel 5 (HD) | online_serv_1 = '''SBS Play''' | online_chan_1 = {{url|http://play.sbs.co.kr/onair/pc/index.html?div=pc_onair|watch live}} }} '''Seoul Broadcasting System''' ('''SBS''') ([[Hangul]]: 에스비에스, ''Eseubieseu'') {{kse|034120}} ay isang pambansang [[telebisyon sa Korea|telebisyon at radio network sa Timog Korea]]. Ito ay ang tanging pribadong komersyal na broadcaster na may malawak na rehiyonal [[network affiliate]] s upang mapatakbo sa bansa. Noong Marso 2000, ang kumpanya ay ligal na nakilala bilang SBS, na binabago ang pangalan ng kumpanya mula sa Seoul Broadcasting System (서울 방송 시스템). Nagbigay ito ng [[terrestrial digital TV]] serbisyo sa format na [[ATSC]] mula 2001, at serbisyo [[T-DMB]] (Digital Multimedia Broadcasting) mula noong 2005. Ang punong barko nito [[terrestrial telebisyon]] [[Television station|station]] ay [[TV channel|Channel]] 6 para sa Digital at Cable. == Kasaysayan == Ang SBS ay inilunsad at nabuo noong araw na ipinagdiwang ng MBC ang ika-30 Anibersaryo nito noong 9 Oktubre 1991. Ang SBS ay ang pangalawang komersyal na brodkaster sa South Korea pagkatapos ng MBC. Ang layunin ay upang maging isang kaakit-akit at alternatibong channel sa madla na bago ang 1990 ay pinagkadalubhasaan ng MBC. Noong 1980s, ang MBC ay isang tagapagsalita ng KBS upang mag-broadcast ng mga kaganapang pampalakasan tulad ng 1986 FIFA World Cup. Matapos ang demokratikong reporma noong 1987, pati na rin ang paghihiwalay ng MBC mula sa KBS, pinayagan ng gobyerno ang paglikha ng isang pangalawang istasyon ng komersyo sa Seoul noong 14 Nobyembre 1990. Sinimulan ng SBS ang mga paglilipat ng paglilitis sa mga telebisyon at radyo nito sa 1 Disyembre 1990 sa Seoul. Noong 20 Marso 1991, ang unang regular na broadcast ng SBS Radio ay inilunsad noong AM 792&nbsp;kHz, na minamarkahan ang pagsisimula ng SBS. Noong 9 Disyembre 1991, nagsimulang mag-broadcast ang SBS TV ng 10:00 am sa Seoul, na itinalaga bilang "The Day of Birth of SBS". Sa una, terrestrially lang ang pag-broadcast ng SBS sa Seoul at mga kalapit na lugar. Noong 9 Oktubre 1992, sinimulang tanggapin ng gobyerno ang mga aplikasyon para sa mga pribadong istasyon ng pag-broadcast sa ibang mga rehiyon ng bansa. Plano ng SBS para sa isang network ng kaakibat na broadcast ng telebisyon at radyo na naglalayong ipalabas ang mga programa ng SBS sa iba pang mga bagong panrehiyong kanal bago ang ika-5 anibersaryo nito. Noong 1994, ang mga pribadong channel ng [[Korea New Network|KNN]] sa Busan, TJB sa Daejeon, TBC sa Daegu, at kbc sa Gwangju ay nilikha pagkatapos ng pag-apruba ng gobyerno. Noong 14 Mayo 1995, matagumpay na inilunsad ng SBS ang pambansang network ng telebisyon kasama ang mga bagong lokal na kaakibat, KNN, TJB, TBC, at kbc. Ang SBS ay namamahala ng isang network na nagpapalabas ng mga programa ng SBS sa iba pang mga panrehiyong channel habang ang mga lokal na istasyon ay lumikha ng lokal na programa upang umangkop sa mga pangangailangan ng mga lokal na residente. Noong 1996, natupad ang mga plano para sa isang istasyon ng radyo ng FM upang umakma sa mayroon nang istasyon ng AM. Noong 14 Nobyembre 1996, nagsimulang mag-broadcast ang SBS Power FM sa 107.7&nbsp;MHz bilang isang music-centric station. Noong 4 Enero 1999, ang orihinal na SBS Radio sa AM 792&nbsp;kHz ay ​​nagsimulang mag-broadcast din sa FM. Ang istasyon ay muling binanggit bilang SBS Love FM sa 103.5&nbsp;MHz, sabay-sabay na ipinalabas sa parehong AM at FM frequency. Ang [[digital na telebisyon]] na may mataas na kahulugan ay ipinakilala noong 2001. Ang Digital Multimedia Broadcasting (DMB) ay ipinakilala noong 2005. Ipinakilala ng SBS ang kasalukuyang logo nito noong 14 Nobyembre 2000 pagkatapos ng ika-10 anibersaryo ng pagdiriwang nito upang matiyak ang pangkalahatang pagkakaugnay ng kasalukuyang pagkakakilanlan. Ang logo ng SBS ay may tatlong mga embryo na inilagay sa isang bilog ng modelo kung saan ginagamit ang tatlong kulay upang kumatawan sa simbolo ng nakasentro sa tao, kultura at malikhaing, pilosopiya sa pamamahala na nakatuon sa hinaharap, na ipinapakita na ang 'buhay' at 'ang mga binhi ng sibilisasyon ay nakasentro sa tema ng SBS. [banggit na kinakailangan] Ang branding ng SBS ay ginagamit sa lahat ng mga sektor tulad ng sasakyan, mikropono, sobre, mga business card, memorabilia, helikoptero, mga karatula, ganpanryu, seosikryu, uniporme, pamagat ng programa, atbp. SBS din ay ginamit ang slogan na "Humanism thru Digital" hanggang Enero 2010 kung saan kasalukuyang ginagamit ang isang bagong slogan. Ang Gomi ay ang maskot ng SBS-oriented bilang bagong mukha ng 'Humanism thru Digital' sa pamamagitan ng pagkakaisa ng kalikasan at buhay ng tao kung saan mahalaga ang berdeng kapaligiran. Noong 29 Oktubre 2012, ang SBS TV ay naging pangalawang channel ng South Korea na 24/7. Ang kasalukuyang slogan sa advertising ay ang ''Together, we make delight'' (함께 만드는 기쁨), tulad ng ginamit sa isang bagong video ng pagkakakilanlan ng istasyon na may "We Can Be Anything" bilang apl.de.ap na "background music." == SBS Channels== *1 terrestrial TV (SBS TV '''Channel 6''') *2 radio stations {| class="wikitable" |- ! Name ! Frequency ! Power (kW) ! Transmitter Site |- | [[SBS Love FM]] | 792&nbsp;kHz AM <br> 103.5&nbsp;MHz FM <br> 98.3&nbsp;MHz FM | 50&nbsp;kW (AM) <br> 10&nbsp;kW (FM) | Neunggok-dong, Goyang City, Gyeonggi Province (AM) <br> Mount Gwanaksan, Seoul (FM) <br> Icheon City, Gyeonggi Province (FM) |- | [[SBS Power FM]] | 107.7&nbsp;MHz FM <br> 100.3&nbsp;MHz FM |10&nbsp;kW <br> 100W | Mount Gwanaksan, Seoul <br> Saengyeon-dong, Dongducheon City, Gyeonggi Province |- | [[SBS V-Radio]] | CH 12C <br> DMB | 2&nbsp;kW | Mount Gwanaksan, Seoul |} *7 cable TV channels (SBS Plus, SBS Golf, SBS E!, SBS Sports, SBS CNBC, SBS MTV, Nickelodeon Korea) ==Holding and Subsidiaries== {{Infobox company | name = SBS Media Holdings, Ltd. | logo = SBS Media Holdings Logo.png | native_name = (주)에스비에스미디어홀딩스 | type = [[Public]] | traded_as = {{kse|101060}} (2008.3.24) | genre = | fate = | predecessor = | successor = | foundation = Seoul, South Korea ({{start date|2008|03|04}}) | founder = | hq_location = 161, Mokdongseo-ro, [[Yangcheon District]] | hq_location_city = [[Seoul]] | hq_location_country = South Korea | area_served = | key_people = | industry = {{unbulleted list|[[Television broadcasting|Broadcasting]]|[[Communication]]}} | products = | services = Broadcasting holding company | revenue = 473,523,143,447 won (2015) | operating_income = 23,260,805,348 won (2015) | net_income = 25,227,364,840 won (2015) | assets = 881,606,449,180 won (December 2015) | equity = 69,948,095,000 won (December 2015) | owner = Taeyoung Engineering & Construction Co., Ltd: 61.42% <br />Kiturami Boiler Co., Ltd: 8.78% <br />National Pension Service: 6.98% | num_employees = | parent = [[Taeyoung E&C]] <small>({{Korea Exchange|009410}})</small> | divisions = | subsid = SBS <br />[[SBS Contents Hub]] <br /> [[SBS Medianet]] | homepage = {{URL|http://www.sbsmedia.co.kr}} }} === Family Companies === {| class="wikitable" |- |- ! Name !! Description |- | [http://www.sbsmedia.co.kr/main/main.jsp SBS Media Holdings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150312001618/http://www.sbsmedia.co.kr/main/main.jsp |date=2015-03-12 }} || Parent company of SBS |- | [http://www.sbs-int.com/ SBS International, Inc.] || Operates SBS America and Coming Soon in United Kingdom. |- | [http://www.sbs-academy.co.kr/ SBS Academy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200814172234/http://sbs-academy.co.kr/ |date=2020-08-14 }} || Trains and manages employees |- | [https://web.archive.org/web/20120728144401/http://www.sbsat.co.kr/ SBS Artech] || Provides creative support |- | [https://web.archive.org/web/19991018235408/http://www.sbsnewstech.co.kr/ SBS Newstech] || Provides information technology |- | [[SBS Contents Hub]] | Distributes media online |- | [http://foundation.sbs.co.kr/culture.cmd?act=index SBS Culture Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210130041456/http://foundation.sbs.co.kr/culture.cmd?act=index |date=2021-01-30 }} || Provides support for broadcast and cultural innovation |- | [http://foundation.sbs.co.kr/seoam.cmd?act=index Seoam Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201227093101/http://foundation.sbs.co.kr/seoam.cmd?act=index |date=2020-12-27 }} || Provide scholarships to deserving individuals |- | [[SBS Medianet]] || Operates the cable channels of [[SBS-CNBC|SBS CNBC]], [[SBS Plus]], [[SBS Sports]], SBS Golf, and [[SBS funE]] |- | SBS ViacomCBS (SBS and [[ViacomCBS]]) || Operates the cable channels of [[SBS MTV]] and [[Nickelodeon (South Korea)|Nickelodeon]] |} == SBS Regional == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Channel !! Corporate Name !! Broadcast Region !! Since |- | '''SBS''' || '''SBS''' || [[Seoul Capital Area]] || 14 November 1990 |- | '''KNN''' || [[Korea New Network|KNN]] || [[Busan]] and [[South Gyeongsang]] || April 1994 |- | '''TBC''' || [[Taegu Broadcasting Corporation|TBC]] || Daegu, North Gyeongsang Province || May 14, 1995 |- | '''kbc''' || [[Kwangju Broadcasting Corporation]] || Gwangju, South Jeolla Province || May 14, 1995 |- | '''TJB''' || [[Taejon Broadcasting]] || Daejeon, Sejong, South Chungcheong Province || May 14, 1995 |- | '''ubc''' || [[Ulsan Broadcasting Corporation]] || Ulsan || September 1, 1997 |- | '''JTV''' || [[Jeonju Television]] || Jeonju, North Jeolla Province || September 17, 1997 |- | '''CJB''' || [[Cheongju Broadcasting]] || Cheongju, North Chungcheong Province || October 18, 1997 |- | '''G1''' || [[Gangwon No.1 Broadcasting|G1]] || Gangwon Province || December 15, 2001 |- | '''JIBS''' || [[Jeju Free International City Broadcasting System]] || Jeju Island || May 31, 2002 |} == Logos == <gallery> File:Seoul Broadcasting System logo 1991.svg|SBS' first logo (14 November 1990 – 18 September 1994) File:Seoul Broadcasting System logo 1994.svg|SBS' second logo (19 September 1994 – 13 November 2000) File:Seoul Broadcasting System logo.svg|SBS' third and current logo (14 November 2000 – present) </gallery> ==Programming== {{Pangunahing artikulo|Talaan ng mga palabas ng Seoul Broadcasting System}} Ang mga drama sa SBS ay naging bahagi ng "Korean Wave", na-export sa maraming mga bansa sa buong mundo. Ang Sandglass ay may isa sa pinakamataas na rating ng manonood sa South Korea, at itinuturing na breakout drama para sa network. [10] Ang iba pang mga drama na nasisiyahan sa mataas na panonood ay kinabibilangan ng Lovers in Paris, Trap of Youth, Brilliant Legacy, Rustic Period, at Temptation of a Wife, The Heirs, My Love from the Star. Nagpapalabas ang SBS ng iba`t ibang mga programa sa aliwan mula sa impormasyon, komedya, musika, katotohanan, palabas sa pag-uusap, at audition. Maraming mga programa ang popular sa buong Asya, kabilang ang X-Man, Family Outing, [[Running Man]], The Music Trend, at marami pa. Saklaw ng mga dokumentaryo ng SBS ang isang malawak na hanay ng mga isyu, mula sa mga dayuhang gawain hanggang sa kapaligiran. Ang Its Know premiered noong 1992, at mula noon ay nakakuha ng katanyagan para sa mga pagsisiyasat nito mula sa pananaw sa pamamahayag. Sinira din ng SBS ang tradisyon sa pamamagitan ng paglikha ng punong-balita nitong ''[[SBS Eight O'Clock News]]'', na ipinalabas ng 20:00 sa halip na 21:00, na binibigyan ang slogan na "News an hour earlier". Gumagawa rin ito ng mga programa sa pag-aaral ng balita tulad ng Morning Wide, Nightline, SBS Current Affairs Debate, Curious Stories Y, at Sa Lalim 21 na sumasaklaw sa mga isyung pampulitika, pang-ekonomiya, panlipunan at pangkulturang mga araw. ==Foreign partners== {| class="wikitable" |- ! Broadcaster ! Country |- | [[El Trece]] and TV Pública Digital (Argentina) | Argentina |- | [[Network 10|Network Ten]] | Australia |- | [[Rede Record]] | Brazil |- | City and Global | Canada |- | Mega, La Red, Etc...TV and Chilevisión | Chile |- | RCN TV | Colombia |- | Ecuador TV | Ecuador |- | [[TF1]] | France |- | [[DW-TV]] | Germany |- | HKTVE, Phoenix Television, Cable TV Hong Kong | Hong Kong |- | [[CCTV]]，BTV，SMG | China |- | [[RCTI]], [[SCTV]], antv, & Kompas TV,Astro (ONE TV ASIA) | Indonesia |- | [[RAI]] | Italy |- | [[Nippon TV]], [[Tokyo MX]], [[Fuji Television]] and [[TV Tokyo]] | Japan |- | Astro (ONE TV ASIA) & TV Alhijrah | Malaysia |- | [[Azteca]] | Mexico |- | Panamericana Televisión | Peru |- | [[ABS-CBN]] | Philippines |- | SIC | Portugal |- | Pasiones TV | Puerto Rico |- | [[MediaCorp]], StarHub TV & Singtel TV | Singapore |- | Antena 3 & laSexta | Spain |- | CTV and TTV | Taiwan |- | [[MCOT]] and [[Channel 7 (Thailand)|Channel 7]] | Thailand |- | [[Channel 4]] and [[Sky UK]] | United Kingdom |- | [[NBC]], [[MTV]], [[FOX Broadcasting Company|FOX]] and [[Telemundo]] | United States |- | Televen | Venezuela |- | HTV and TodayTV VTC7 | Vietnam |} ==Kontrobersiya== ===Ang kaso ng sulat ng SBS Eight O'Clock na si Jang Ja-yeon na kaso ng maling pag-uulat=== {{Pangunahing artikulo|Jang Ja-yeon}} Ang ''[[SBS Eight O'Clock News]]'', ang pangunahing balita ng network, ay nag-ulat na ''"Ang aktres na si Jang Ja-yeon ay 'entertained' sa 31 mga panauhin sa kabuuan ng 100 beses."'' Nagpakita rin ang newscast ng isang 230-pahinang dokumento na direktang isinulat ni Jang na gayunpaman ay hindi ito pagsulat. sinabi ng newscast na "Isang 50-lalagyan / 230-pahinang dokumento na direktang isinulat at naihatid sa mga kaibigan ni Jang Ja-yeon, na nagpakamatay noong Marso 2009, ay nakuha. Sa dokumento, isang salaysay na pinamagatang 'Snow' ang kumukuha ng kwento kung paano pinilit ang isang hindi kilalang mga kilalang tao sa ugly entertainment industry." Ang newscast ay binanggit ang mga dokumento, na nagsasaad, "Ang pulisya na nag-iimbestiga sa kaso ni Jang Ja-yeon ay may alam sa katotohanang ito ngunit pinili nilang huwag pansinin ito. Humiling si Jang Ja-yeon ng ‘paghihiganti’ sa dokumento. ” Idinagdag nila, "Si Jang Ja-yeon ay nag-aliw ng isang kabuuang 31 mga tao, 100 beses - pinilit na magbigay ng mga sekswal na pabor. Gayunpaman, ang mga paghahabol ng kinatawan na si Kim mula sa kanyang nakaraang ahensya ay nagpapakita ng isang ganap na naiibang kuwento. Si Jang Ja-yeon ay nagtago ng mga tala ng kanilang mga trabaho subalit, at sa loob ng mga talaang ito, inaasahan na ang mga opisyal, opisyal ng publisher, korporasyon, institusyong pampinansyal, at mga opisyal ng media ay kasangkot. " Gayundin, "Kinumpirma ng isang dalubhasa sa pagsulat na ang mga dokumento ay pagmamay-ari ni Jang Ja-yeon." ang newscast ay nagsiwalat, "Sumulat si Jang Ja-yeon, 'Manghiganti ka. Walang paraan sa pagho-host. Ang mga lalaking dumarating upang makatanggap ng mga serbisyo ay masama. Napilitan akong mag-host ng higit sa 100 beses. Tuwing nakakakuha ako ng mga bagong damit na isusuot, kailangan kong makatagpo ng isa pang diyablo. Hindi lamang sa Kangnam, ngunit nag-host din ako sa Suwon Karaoke at iba't ibang mga salon sa silid. Kahit na sa araw ng alaala ng aking mga magulang, napilitan akong mag-host. Dahil gumawa ako ng isang listahan, gumanti ka sa kamatayan. Kahit na mamatay ako, maghihiganti ako sa libingan. ’”. subalit sinabi ng National Institute of Scientific Investigation na ang mga titik ay gawa-gawa. sinabi nila: "Sa mga liham na ito, ang paraan ng pagsulat ng ilang mga tauhan tulad ng 'yo' at 'ya' ay isinulat na tumutugma nang direkta sa mga gawi sa pagsulat ng yumaong artista na si Jang Ja-yeon. Ang paraan ng pagsulat ng mga konsonante at patinig ay magkapareho, na nagpapatunay na ang mga titik na ito ay isinulat ng iisang tao. " Dagdag pa ng SBS, "Halos imposible para kay Jun na maging perpekto ang sulat-kamay ni Jang Ja-yeon sa pamamagitan ng pagkopya ng larawan ng kanyang tala sa pagpapakamatay mula sa isang pahayagan. Hindi niya naisulat ang 230 titik sa kanyang kinopya ang sulat-kamay na may gayong limitadong impormasyon, at malamang na ang tatlong taong halaga ng mga liham ay bunga lamang ng isang pinagsamang plano." Ang pagpapatuloy ng SBS, "Ang mga liham ay nagsisiwalat din ng detalyadong impormasyon tungkol sa mga plano sa pagsulong ng kanyang ahensya, pati na rin ang impormasyon sa mga numero na 'host' niya na hindi malalaman ng iba. Kung mayroon man, ipinapakita ng mga titik at sobre na sinubukan ni Jun ang kanyang makakaya upang matiyak na ang pagkakakilanlan ni Jang Ja-yeon ay hindi naipuslit sa pamamagitan ng mga titik". gayunpaman kinumpirma ng National Forensic Service na gawa-gawa ang mga sulat ni Jang Ja-yeon. Yang Hoo-yeol ang pinuno ng NFS ay nagbukas ng isang opisyal na pagtatagubilin sa media at iniulat, "Matapos ihambing ang orihinal na sulat-kamay ni Jang Ja-yeon sa sulat-kamay ni Jun at ang mga pinag-uusapang sulat, ipinakita ang mga resulta na ang mga titik ay hindi umaayon sa Jang Ja -orihinal na sulat-kamay niyeon. Marami sa mga error sa gramatika ay umaayon sa mga pagkakamaling ginawa ni Jun sa kanyang mga personal na liham, kaya naniniwala kami na ang mga sulat ni Jang Ja-yeon ay gawa-gawa ni Jun. " Nagwakas siya, "Ang mga liham na inangkin ni Jun ay ipinadala sa kanya ni Jang Ja Yeon ay may ganap na magkakaibang istilo ng pagsulat ng kamay sa orihinal na sulat-kamay ni Jang Ja Yeon. Hindi sinulat ni Jang Ja Yeon ang mga liham na ito.” Tumugon ang SBS sa mga ulat na ginawa ng National Forensic Service kahapon, kung saan iginiit nila na ang mga liham ni Jang Ja-yeon ay talagang gawa-gawa. Sinabi ng SBS, "Wala kaming pagpipilian kundi tanggapin ang mga resulta na idineklara ng NSF. Nadama namin na dumaan kami sa lahat ng tamang hakbang sa pag-iimbestiga ng mga liham para sa aming mga ulat, kaya humihingi kami ng paumanhin para sa pag-uulat ng isang bagay na hindi isiniwalat na totoo. " Nagpunta ang istasyon upang ipaliwanag ang kanilang proseso para sa kanilang mga natuklasan. "Ginawa namin ang isang detalyadong paghahambing ng mga tala ng korte at ang nilalaman ng mga liham at napagpasyahan naming ang posibilidad na maisulat mismo ni Jang Ja-yeon ay mataas. Gayunpaman, hindi namin sinisiyasat ang mga dokumento nang panahong iyon. " Ang pagpapatuloy ng SBS, "Nang mag-komisyon kami ng isang pagtatasa sa sulat-kamay, ipinakita ang mga resulta na ito ay kay Jang. Nakilala namin si Jun, ang may-ari ng mga sulat, dalawang beses na, at nakilala pa ang kanyang pamilya. Inihayag ng kanyang pamilya na hindi nila direktang nakumpirma na ang kilalang tao na alam ni Jun na si Jang Ja-yeon, na mayroon lamang siyang isang tanyag na kaibigan. Napagpasyahan namin na imposible para sa isang preso na tumpak na maitala ang kinaroroonan ng ibang tao sa labas ng higit sa tatlong taon. " "Tulad ng kinatatayuan nito, wala kaming pagpipilian kundi ang tanggapin ang mga resulta ng NFS." Ang 8 News ay nagtapos sa isang paghingi ng tawad sa mga manonood. "Kami ay labis na humihingi ng paumanhin sa mga manonood para sa pagdaragdag ng pagkalito, at sa mga naulila para sa sanhi ng pagkabalisa. Kami ay magpapatuloy na magtrabaho upang hanapin ang katotohanan sa likod ng kontrobersya ni Jang Ja-yeon. " ===Kontrobersya sa mini-skirt=== Ang SBS 8 News ay napasok din sa apoy para sa pagpapalabas ng close-up footage ng mga hita ng isang batang babae na may itaas na bahagi na natatakpan ng isang mini-skirt. Ito ay bahagi ng isang ulat sa balita tungkol sa mga babaeng nagsusuot ng mini-skirt na maaaring maging sanhi ng panggagahasa. Gayunman, pinuna ng mga netizen ang footage na: sekswal na pang-aatake, at isang mini-skirt, ano ang relasyon, at ang SBS 8:00 na malapit na na kuha ng mga miniskirt, ang mga kababaihan ay naglalakad patungo sa eksena, bahagi lamang ito ng kanyang mga hita. ===Sinuhan ng babae ang SBS sa pagpapakita ng kanyang suso=== Isang babae na ang dibdib ay tumambad sa SBS Wide eNews 840 (naipalabas pagkatapos ng [[SBS 8 News]]) ay inaakusahan ang SBS at [[CJ E&M Media]] para sa mga pinsala sa kompensasyon. Ayon sa Seoul Central District Court noong ika-14, Sinabi nila na "Ang isang guro na nagtatrabaho sa isang unibersidad sa Seoul na may pangalang Kim ay nagsabing siya ay nagdusa pinsala mula sa isang eksena kung saan ang kanyang dibdib ay nakalantad, at nagsampa sa isang demanda laban sa SBS at CJ Media para sa pinsala sa pinsala. "Sinabi ni Kim, "Kinukunan ako ng SBS sa isang kalapitan kung saan makikilala ng mga tao ang aking pagkakakilanlan. Kailangan kong maghirap dahil sa kanilang kapabayaan sa pag-edit. Ang tvN at mga nagmamay-ari nito, ang CJ (E&M) Media, ay nagpakita ng isang hindi kinakailangang eksena sa isang sulok ng 'pinakapinanood na programang balita' na nagpasigla ng mga mungkahi sa sekswal. " Nagpatuloy siya, "Dahil sa pangyayaring ito naghirap ako ng matinding laryngitis, at hinihingi ko ang 100 milyong nanalo ($ 86,000 USD) para sa mga gastos sa medisina at pinsala sa pinsala." Noong Hulyo 31 [taong nawawala], ipinakita ang eksena ng nakalantad na suso ni Kim-ssi sa panahon ng bakasyon sa tag-init. Ang mga manonood na nakakita rito ay nagreklamo, kung saan tumugon ang SBS sa pamamagitan ng kaagad na pagtanggal ng eksena at sinabi, "Nagkamali sa pagproseso at pag-edit ng mga broadcast sa KNN." ===Seremonya sa pagbubukas ng Summer Olympics noong 2008 ng pag-broadcast ng kontrobersya=== {{Pangunahing artikulo|seremonya ng pagbubukas ng Olympics noong 2008}} Noong 30 Hulyo 2008, nagbigay ang SBS ng isang programa upang maipakita ang isang buong oras na pag-eensayo ng Seremonya ng Pagbubukas ng Olimpiko sa Beijing bago ito ligal na mapanood noong 8 Agosto 2008. Sa programang ito, malinaw na nailarawan ang pag-eensayo, kasama na ang palabas, ang samahan, at ang sulo. Ang ilan sa mga seksyon ay na-upload sa [[YouTube]], na kung saan ay ginawang magagamit ang mga ito sa buong mundo. Bagaman inalis ng YouTube ang mga video, sinisisi pa rin ang SBS sa paglabag sa copyright, at ang ilang mga tao at grupo ay nagbabanta pa rin na usigin ang kumpanya dahil sa pananakit sa Broadcast Rights ng [[IOC]]. == Tignan din == * [[Korean Broadcasting System]] * [[Munhwa Broadcasting Corporation]] * [[Educational Broadcasting System]] == Mga sanggunian == {{Reflist|2}} == Mga Kawing Panlabas == * [http://www.sbs.co.kr/ Official SBS Website] {{in lang|ko}} * [http://global.sbs.co.kr/ Official SBS Global Website] * [http://www.sbs-int.com/ SBS International] (SBS America) * {{YouTube|u=SBSNOW1|''SBS''}} {{coord|37.52884|126.873881|region:KR_type:landmark|display=title}} [[Kategorya:Telebisyon sa Timog Korea]] [[Kategorya:Seoul Broadcasting System| ]] <!-- [[Category:South Korean television networks]] [[Category:Korean-language television stations]] [[Category:Television channels in South Korea]] [[Category:Media companies of South Korea]] [[Category:Companies established in 1990]] [[Category:Television channels and stations established in 1991]] [[Category:Media in Seoul]] [[Category:1991 establishments in South Korea]] --> iqw3btrelkbyvdkqvsffmzqzwwoccvx 0 228207 2214204 2017512 2026-07-02T22:34:19Z Atcovi 50235 upd. 2214204 wikitext text/x-wiki {{infobox surah | number = 59 | number-3 = 059 | name = Al-Ḥashr | name-ar = الحشر | name-en = Ang Destiyero | prev_sura = Quran 58 | next_sura=Quran 60 | classification = Medinan | othernames-ar = <!-- alternate Arabic names --> | othernames = Banishment, Exodus, The Mustering, The Gathering | juz = 28 | qira'ats = | rukus = 3 | verses = 24 | words = <!-- optional, uncommon --> | letters = <!-- optional, uncommon --> | muqattaat = <!-- only if applicable --> | sajdahs = <!-- only if applicable --> | audio = Chapter 59, Al-Hashr (Murattal) v2 - Recitation of the Holy Qur'an.mp3 |}} Ang '''Al-Hashr''' (Arabiko: سورة الحشر‎, Ang Destiyero) ang ika-59 kapitulo ng [[Koran]] na may 24 talata. Ang pangalan ay hango sa hashr na nangangahulugang pagkakatapon na naglalarawan ng pagpalayas ng tribong [[Hudyo]] na [[Banu Nadir]] mula sa kanilang tirahan. {{Koran}} [[Kategorya:Mga Sura]] 6raflyl0g71j50e2v11wpbw136pvfjk 0 236762 2214180 2151929 2026-07-02T16:02:51Z Arko Blangko 155328 2214180 wikitext text/x-wiki {{Lito|Digmaang Malamig}}{{Infobox military conflict | conflict = Digmaang Taglamig | partof = [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] | image = | image_size = | alt = | caption = | date = 30 Nobyembre 1939 – 13 Marso 1940 (3 buwan, 1 linggo at 6 na araw) | place = Silangang [[Pinlandya]] | territory = Pagbibigay ng mga pulo sa [[Golpo ng Pinlandya]] , [[Karelian Isthmus]], Ladoga [[Karelia]], [[Salla]], and [[Rybachy Peninsula]], at pagakila ng [[Hanko]] sa Unyong Sobyet | result = Pagkapanalo ng mga Sobyet | combatant1 = {{flagicon|Finland}} '''[[Pinlandiya]]''' * [[Talaksan:Coat of arms of Finland 2.svg|20px]] Dayuhang Boluntaryo | combatant2 = {{flagicon|Unyong Sobyet|1936}} '''[[Unyong Sobyetiko]]''' * [[Talaksan:Seal of the Finnish Democratic Republic.svg|20px]] [[Demokratikong Republika ng Pinlandiya]] | commander2 = {{ubl|{{flagicon|Unyong Sobyet|1936}} '''[[Josef Stalin]]'''|{{flagicon|Unyong Sobyet|1936}} '''[[Kliment Voroshilov]]'''|{{flagicon|Unyong Sobyet|1936}} '''[[Semyon Timoshenko]]'''}} | commander1 = {{ubl|{{flagicon|Finland}} '''[[Kyösti Kallio]]'''|{{flagicon|Finland}} '''[[C.G.E. Mannerheim]]'''|{{flagicon|Finland}} [[Risto Ryti]]}} | strength2 = {{nowrap|425,000–760,000 kawal{{refn|<ref name="Meltiukhov2000">[[#Meltiukhov2000|Meltiukhov (2000)]]: ch. 4, Table 10</ref> 550,757 soldiers on 1 January 1940 and 760,578 soldiers by the beginning of March.<ref name="Krivo1997_63">[[#Krivo1997|Krivosheyev (1997)]], p. 63</ref> In the Leningrad Military District, 1,000,000 soldiers<ref name="Kilin1999_383">[[#Kilin1999|Kilin (1999)]], p. 383</ref> and 20 divisions one month before the war and 58 divisions two weeks before its end.<ref>[[#Manninen1994|Manninen (1994)]], p. 43</ref> |group="F"}}}}<br /> 2,514–6,541 na tanke{{refn|At the beginning of the war the Soviets had 2,514 tanks and 718 armoured cars. The main battlefield was the Karelian Isthmus where the Soviets deployed 1,450 tanks. At the end of the war the Soviets had 6,541 tanks and 1,691 armoured cars. The most common tank type was [[T-26]], but also [[BT tank|BT]] type was very common.<ref name="Kanta1998_260">[[#Kanta1998|Kantakoski (1998)]], p. 260</ref>|group="F"}}<br />3,880 na sasakyang panghimpapawid<ref>[[#Trotter2002|Trotter (2002)]], p. 187</ref> | strength1 = {{nowrap|300,000–340,000 kawal{{refn|At the beginning of the war, the Finns had 300,000 soldiers. The Finnish Army had only 250,028 rifles (total 281,594 firearms), but [[White Guard (Finland)|White Guards]] brought their own rifles (over 114,000 rifles, total 116,800 firearms) to the war. The Finnish Army reached its maximum strength at the beginning of March 1940 with 346,000 soldiers in uniform.<ref name="Palo1999_299-300">[[#Palo1999|Palokangas (1999)]], pp. 299–300</ref><ref name="JK2005_83">[[#Juuti&Koski2005|Juutilainen & Koskimaa (2005)]], p. 83</ref>|group="F"}}}}<br />32 na tanke{{refn|From 1919 onwards, the Finns possessed 32 French [[Renault FT]] tanks and few lighter tanks. These were unsuitable for the war and they were subsequently used as fixed [[Bunker#Pillbox|pillboxes]]. The Finns bought 32 British [[Vickers 6-Ton]] tanks during 1936–39, but without weapons. Weapons were intended to be manufactured and installed in Finland. Only 10 tanks were fit for combat at the beginning of the conflict.<ref name="Palo1999_318">[[#Palo1999|Palokangas (1999)]], p. 318</ref>|group="F"}}<br />114 sasakyang panghimpapawid{{refn|On 1 December 1939 the Finns had 114 combat aeroplanes fit for duty and seven aeroplanes for communication and observation purposes. Almost 100 aeroplanes were used for flight training purposes, not suitable for combat, or under repair. In total, the Finns had 173 aircraft and 43 reserve aircraft.<ref name="Peltonen">[[#Peltonen|Peltonen (1999)]]</ref>|group="F"}} | casualties2 = 126,875–167,976 patay o nawawala<ref name="Krivo1997_77-78">[[#Krivo1997|Krivosheyev (1997)]], pp. 77–78</ref><ref name="Kilin2007b_91">[[#Kilin2007b|Kilin (2007b)]], p. 91</ref><ref name=autogenerated3>[[#Petrov2013|Petrov (2013)]]</ref><ref name="Sokolov00_340">[[#Sokolov00|Sokolov (2000)]], p. 340</ref><br />188,671–207,538 sugatan o nagkasakit<ref name="Krivo1997_77-78"/><ref name="Kilin2007b_91" /> (ikasama ang mahigit 61,506 na may sakit o nagyelo<ref name="Krivosheyev, Table 100">{{Cite web |url=http://rus-sky.com/history/library/w/w04.htm |title=Krivosheyev, Table 100 |access-date=2020-12-18 |archive-date=2021-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512205514/http://rus-sky.com/history/library/w/w04.htm |url-status=dead }}</ref>)<br />5,572 [[Soviet prisoners of war in Finland|nabilanggo]]<ref name="Manninen1999b_815">[[#Manninen1999b|Manninen (1999b)]], p. 815</ref><br />1,200–3,543 na tanke<ref name="Kilin1999">[[#Kilin1999|Kilin (1999)]] p. 381</ref><ref name="Kanta1998_286">[[#Kanta1998|Kantakoski (1998)]], p. 286</ref><ref name="Manninen1999b_810-811">[[#Manninen1999b|Manninen (1999b)]], pp. 810–811</ref><br />261–515 na sasakyang panghimpapawid<ref name="Manninen1999b_810-811"/><ref name="Kilin1999_381">[[#Kilin1999|Kilin (1999)]], p. 381</ref><br /><br />'''321,000–381,000 kabuuang nasawi''' | casualties1 = 25,904 patay o nawawala<ref name="Kur&Lent2005">[[#Kur&Lent2005|Kurenmaa and Lentilä (2005)]], p. 1152</ref><br />43,557 sugatan<ref name=autogenerated2>[[#Lent&Juuti1999|Lentilä and Juutilainen (1999)]], p. 821</ref><br />800–1,100 [[Finnish prisoners of war in the Soviet Union|nabilanggo]]<ref name="Malmi1999_792">[[#Malmi1999|Malmi (1999)]], p. 792</ref><br />20–30 na tanke <br />62 na sasakyang panghimpapawid{{fact}}<br />1 [[Tarmo (1907 icebreaker)|armadong tagasira ng yelo]] ang nasira <br /> Ladoga Destakamentong Pandagat ng Pinlandes binigay sa Unyong Sobyet <br />'''70,000 kabuuang nasawi'''}} Ang '''Digmaang Taglamig''' ay isang hidwaang militar sa pagitan ng [[Unyong Sobyetiko]] at [[Pinlandiya]]. Nagsimula ito sa paglusob Unyong Sobyet ang Pinlandya noong 30 Nobyembre 1939 (tatlong buwan pagkatapos ng simula ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]), at natapos sa Kasunduan ng Kapayapaan sa Moscow noong 13 Marso 1940. Dineklara ng Liga ng mga Bansa ang paglusob na ilegal at pinalayas ang Unyong Sobyet mula sa Liga noong 14 Disyembre 1939.<ref>{{cite web |title=League of Nations' Expulsion of the U.S.S.R. |url=http://www.ibiblio.org/pha/policy/1939/391214a.html |date=14 December 1939 |publisher=League of Nations |access-date=24 July 2009}}</ref> Dahil sa mga alalahaning panseguridad sa [[Leningrado]] na matatagpuan kalapit sa hangganan ng Pinlandiya, naghain ang pamunuang Sobyetiko ng ilang panukala noong 1938 at 1939 upang ipaubaya ang mga teritoryo ng Istmong Karelyano, mga pulo sa Golpo ng Pinlandiya, at rehiyon ng Petsamo kapalit ng lupain sa Karelia; bagama't doble sa laki ng hinihinging teritoryo ay hindi maunlad at karamiha'y latian. Tinanggihan ito ng Pinlandiya, at noong 26 Nobyembre 1939 ay nagpadala ang pamahalaang Sobyetiko ng liham ng pagtutol sa pamahalaang Pinlandes hinggil sa pagpapaulan ng mga bala ng artilerya na ani raw gawa ng kanilang kaaway. Inaangkin noon ng Unyong Sobyet ang mga teritoryo ng Pinlandya, kasama rito ang pag-urong ng hangganan ng Pinlandya palayo, pangunahin na para protektahan ang [[San Petersburgo|Leningrad]], na 32 kilometro lamang ang layo mula sa hangganan ng Pinalndya.<ref name="Trotter_15">[[#Trotter2002|Trotter (2002)]], p. 15</ref><ref name="Edwards_28-29">[[#Edwards2006|Edwards (2006)]], pp. 28–29</ref><ref name="Lightbody_52">[[#Lightbody2004|Lightbody (2004)]], p. 52</ref> Tumanggi ang Pinlandya kaya lumusob ang USSR. Maraming akda ang nagsasabi na nilayon ng Unyong Sobyet na sakupin ang buong Finland,<ref>[[#Manninen2008|Manninen (2008)]], pp. 37, 42, 43, 46, 49</ref><ref>{{cite conference |editor1-last=Holtsmark |editor1-first=Sven G. |editor2-last=Pharo |editor2-first=Helge Ø. |editor3-last=Tamnes |editor3-first=Rolf |author-last=Rentola |author-first=Kimmo |book-title=Motstrøms: Olav Riste og norsk internasjonal historieskrivning (Countercurrent: Olav Riste and Norwegian international historiography).|publisher=Cappelen Akademisk Forlag |year=2003 |pages=188-217 |isbn=8202218284 |language=no}}</ref><ref>{{cite web |author-last=Ravasz |author-first=István |url=http://www.wysocki.hu/old/irasok/dok/ravasz_finn.pdf |title=Finnország függetlenségi harca 1917–1945, Magyar önkéntesek Finnországban (Finland's struggle for independence from 1917 to 1945, Hungarian volunteers in Finland). |publisher=Wysocki Légió Hagyományőrző Egyesületnek |page=3 |year=2003 |language=hu |access-date=2015-01-30 |archive-date=2017-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020105939/http://www.wysocki.hu/old/irasok/dok/ravasz_finn.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Clemmesen |editor1-first=Michael H. |editor2-last=Faulkner |editor2-first=Marcus |title=Northern European Overture to War, 1939–1941: From Memel to Barbarossa| year=2013 |publisher=Brill |page=76 |isbn=978-90-04-24908-0}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Zeiler |editor1-first=Thomas W. |editor2-last=DuBois |editor2-first=Daniel M. |title=A Companion to World War II|series=Wiley Blackwell Companions to World History |volume=11 | year=2012 |page=210 |publisher=Wiley-Blackwell|isbn=978-1-4051-9681-9}}</ref><ref>[[#reiter|Reiter (2009)]], p. 124</ref> ngunit may mga akda rin na nagsasabi ng kabaligtaran.<ref>[[#Chubaryan|Chubaryan (2000)]], p. xvi</ref><ref name="Trotter_17">[[#Trotter2002|Trotter (2002)]], p. 17</ref><ref name="Lightbody_55">[[#Lightbody2004|Lightbody (2004)]], p. 55</ref> Mas maraming sundalo (tatlong beses), eroplano (tatlumpung beses), at tanke (isangdaan beses) ang mga Sobyet kaysa sa mga Pinlandes, ngunit ang hukbo ng Unyong Sobyet ay lubhang humina dahil sa [[Great Purge]] ni [[Joseph Stalin]] noong 1937.<ref>[[#Bullock1993|Bullock (1993)]], p. 489</ref> Umabot sa mahigit tatlumpung libong mga opisyal ng hukbo ang naalis sa pwesto nila, binitay man o ipinakulong, kaya karamihan sa mga opisyal ng [[Hukbong Pula]] ay kulang sa kasanayan.<ref>[[#Glanz1998|Glanz (1998)]], p. 58</ref><ref name="Ries1988_56">[[#Ries1988|Ries (1988)]], p. 56</ref> Dagdag rito ang mataas na morale at magandang liderato ng hukbo ng Pinlandya, kaya nagawa nilang mapigilan ang mga paglusob ng Unyong Sobyet sa loob ng maraming buwan.<ref name= "Ries1988_79-80">[[#Ries1988|Ries (1988)]], pp. 79–80</ref> Ngunit dahil sa inayos muli ang organisasyon ng Hukbong Pula, nagawang makalampas sa mga hangganan ang mga puwersa ng Unyong Sobyet. Dahil dito, pumayag ang Finland na magsuko pa ng higit na lupain kaysa sa hinihingi ng Unyong Sobyet noong 1939. Tinanggap ito ng mga Sobyet dahil sa dami ng mga nasawi sa kanilang panig. Tumigil ang labanan noong Marso 1940 nang malagdaan ang Kasunduan ng Kapayapaan sa Mosku. Sinuko ng Pinlandya ang aabot sa 11% ng lupain nito at 30% ng ekonomiya nito sa Unyong Sobyet.<ref name="Edwards_18">[[#Edwards2006|Edwards (2006)]], p. 18</ref> Napakalaki ng nawala ng Unyong Sobyet, kaya humina ang reputasyon nito sa ibang bansa.<ref name="Edwards_272-273">[[#Edwards2006|Edwards (2006)]], pp. 272–273</ref> Nakakuha sila ng malaking teritoryo sa lugar ng Lawa ng Ladoga at lupain sa Hilagang Finland, anupat nagbigay ng hight na lupain sa paligid ng lungsod ng Leningrad.<ref name="vanDyke_44">[[#VanDyke1997|VanDyke (1997)]], pp. 189-190</ref> Napanatili ng Pinlandya ang kalayaan nito at napaganda pa ang reputasyon nito. ==Talababa== {{Cleanup section|date=Pebrero 2025|reason=Translation needed}} <references group="F"/> ==Sanggunian== {{Reflist|17em}} ==Mga Pinagkunan== {{Refbegin|30em}} * {{Cite book|last1=Trotter|first1=William R.|authorlink1=William R. Trotter|title=The Winter War: The Russo–Finnish War of 1939–40|edition=5th|year=2002|origyear=1991|publisher=Workman Publishing Company (Great Britain: Aurum Press)|location=New York (Great Britain: London)|isbn=1-85410-881-6|quote=First published in the United States under the title ''A Frozen Hell: The Russo–Finnish Winter War of 1939–40'' |ref=Trotter2002}} * {{Cite book|last1=Edwards|first1=Robert|authorlink1=|title=White Death: Russia's War on Finland 1939–40|url=https://archive.org/details/whitedeathrussia0000edwa|edition=|year=2006|origyear=|publisher=Weidenfeld & Nicolson|location=London|isbn= 978-0-297-84630-7|quote=|ref=Edwards2006}} * {{Cite book |last=Lightbody |first=Bradley |title=The Second World War: Ambitions to Nemesis |url=https://archive.org/details/secondworldwaram0000ligh |publisher=Routledge |location=London |year=2004 |isbn=0-415-22404-7 |ref=Lightbody2004}} * {{cite book|last1=Manninen|first1=Ohto|authorlink1=Ohto Manninen|title=Miten Suomi valloitetaan: Puna-armeijan operaatiosuunnitelmat 1939–1944|edition=|year=2008|origyear=|publisher=Edita|location=Helsinki|isbn=978-951-37-5278-1|quote=|ref=Manninen2008|language=fi}} (How to conquer Finland: Operational plans of the Red Army 1939–1944) * {{Cite book|last1=Reiter|first1=Dan|title=How Wars End|edition=illustrated|year=2009|publisher=Princeton University Press|isbn=069114060X|url=http://books.google.com/?id=-_Avp1TNYjMC|access-date=29 October 2010|ref=reiter}} * {{Cite book |author=Chubaryan, A. |editor1=Kul'kov, E. |editor2=Rzheshevskii, O. |editor3=Shukman, H. |chapter=Foreword |title=Stalin and the Soviet-Finnish War, 1939–1940 |year=2002 |publisher=Frank Cass |location=London |isbn=978-0-7146-5203-0 |ref=Chubaryan}} * {{Cite book|last1=Bullock|first1=Alan|authorlink1=Alan Bullock|title=Hitler and Stalin: Parallel Lives|url=https://archive.org/details/hitlerstalinpara00bull_0|year=1993|publisher=Vintage Books|isbn=978-0-679-72994-5|ref=Bullock1993}} * {{Cite book|last1=Glanz|first1=David|authorlink1=David Glantz|title=Stumbling Colossus: The Red Army on the Eve of World War|year=1998|publisher=University Press of Kansas|isbn=978-0-7006-0879-9|ref =Glanz1998}} * {{Cite book|last1=Ries|first1=Tomas|title=Cold Will: The Defense of Finland|url=https://archive.org/details/coldwilldefenceo0000ries|edition=1st|year=1988| publisher=Brassey's Defence Publishers|location=London|isbn=0-08-033592-6|ref=Ries1988}} * {{Cite book|last1=Van Dyke|first1=Carl|title=The Soviet Invasion of Finland, 1939–40|year=1997| publisher=Routledge|isbn=0-7146-4314-9|ref=VanDyke1997}} {{Refend}} [[Kategorya:Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] iaoefaqk1ot4ebdh2uqfogk8sk5uttl 0 237188 2214543 2207596 2026-07-03T10:26:43Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214543 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=Marso 2025}} {{Infobox television | image = | caption = | genre = [[:en:Reality competition|Reality competition]] | runtime = 60 minuto | creator = [[Intercontinental Broadcasting Corporation]] <br> [[:en:Viva Television|Viva Television]] | presenter = [[Regine Velasquez]] | judges = | executive_producer = [[:en:Vic del Rosario|Vic del Rosario]] | director = Jon Ilagan | country = Pilipinas | language = Filipino | network = [[Intercontinental Broadcasting Corporation]] | first_aired = {{start date|2002|3|31}} | last_aired = {{end date|2003|3|1}} | num_episodes = | related = ''[[Search for a Star]]'' ([[GMA Network]]) }} Ang '''''Star for a Night''''' ay isang palabas sa reality competition sa telebisyon sa Pilipinas na isinahimpapawid ng [[Intercontinental Broadcasting Corporation|IBC]]. Hino-host ni [[Regine Velasquez]], ito ay ipinalabas mula Marso 31, 2002, hanggang Marso 1, 2003, na pinalitan ang ''Musika Atbp.'' at pinalitan ng ''[[:en:The Legendary Siblings|Amazing Twins]]''. Naganap ang grand finals sa [[PhilSports Arena|ULTRA]] sa [[Pasig]]. ==Buod== Ang palabas ay isang bersyon ng Pilipinas ng British singing talent show na ''[[:en:Star for a Night (British TV series)|Star for a Night]]'' at nag-audition sa mga mang-aawit sa buong bansa upang magtanghal sa isang oras na palabas sa Sabado ng gabi (nagsimulang ipalabas ang [[Pasko ng Muling Pagkabuhay]] ng 2002), na na-broadcast mula sa 8 hanggang 9pm sa [[Intercontinental Broadcasting Corporation|IBC]].<ref name="viva">{{cite web|url=http://www.viva.com.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=58:sample-article-television&catid=7:television&Itemid=30|title=Star for A Night|publisher=[[Wikipedia:Balangkas/Viva Communications|Viva Entertainment]]|date=Pebrero 26, 2009|accessdate=Oktubre 29, 2012|language=en-PH}}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Matatandaang ito sa mga pagtatanghal ni [[Sarah Geronimo]], na sa edad na labing-apat ay nanalo sa kompetisyon, kabilang ang isang [[Philippine peso|₱]]1 milyong cash prize at isang managerial contract kay [[:en:Vic del Rosario|Vicente del Rosario]], ang may-ari ng [[Wikipedia:Balangkas/Viva Communications|Viva Artists Agency]]. Si [[Anne Curtis]], na nagsimula pa lang sa kanyang showbiz career, ay minsang nagsilbi bilang miyembro ng Board of Judges. Natuklasan din ang mang-aawit at aktres na si [[:en:Athena Tibi|Athena Tibi]] sa palabas at pumirma sa [[Wikipedia:Balangkas/Viva Communications|Viva Artists Agency]], kung saan nag-debut siya bilang bahagi ng pop group na 3Yo,<ref name="3yo">{{cite web|url=https://www.amazon.co.jp/3Yo/dp/B004OO3PXW/ref=sr_shvl_album_1?ie=UTF8&qid=1349963807&sr=301-1|title=3Yo|publisher=Amazon Japan|accessdate=Oktubre 26, 2012|language=en-JP}}</ref> bago lumipat sa musikal<ref name="click">{{cite web|title=Back-to-School, Back-to-'High School Musical'|publisher=Click The City|accessdate=Oktubre 26, 2012|date=June 15, 2007|url=http://www.clickthecity.com/arts/?p=1776|language=en-PH}}</ref><ref name="Rivalry2">{{cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/353513/building-future-philippine-theater#.UItBoLTbxIA|title=Building on the future of Philippine theater|first=Annie S.|last=Alejo|publisher=[[Manila Bulletin]]|accessdate=Oktubre 26, 2012|date=March 7, 2012|language=en-PH}}</ref> at kalaunan ay lumipat sa Japan.<ref name="SD neo">{{cite web|url=http://somethingdrastic.com/en/2012/10/athena/|title=ATHENA|publisher=SomethingDrastic|accessdate=Oktubre 28, 2012|language=en-JP|archive-date=Enero 4, 2013|archive-url=https://archive.today/20130104210635/http://somethingdrastic.com/en/2012/10/athena/|url-status=dead}}</ref> Si [[Sarah Geronimo]] ay binigyan ng titulong ''Pop Star Princess'' bilang resulta ng palabas.<ref name="manila standard1">{{cite news|last=Red |first=Isah V. |title=Sarah Geronimo on a path to superstardom |publisher=manilastandardtoday.com |date=Agosto 22, 2007 |url=http://www.manilastandardtoday.com/2007/aug/22/goodLife3.htm |accessdate=Enero 25, 2010 |url-status=unfit |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110714050026/http://www.manilastandardtoday.com/2007/aug/22/goodLife3.htm |archivedate=July 14, 2011 |language=en-PH }}</ref> Sabi ng kanyang ina, "Malaking tulong ang kanyang cash prize sa ''Star for a Night'', ngayong school year, hindi na namin kailangan mangutang sa ibang tao dahil sa tuition fee ng mga anak ko."<ref name="The Newest Pop Star">{{cite news|title = The Newest Pop Star|publisher = Manila Bulletin|date = Hulyo 9, 2003|url = http://www.encyclopedia.com/doc/1G1-104986952.html|accessdate = Enero 25, 2010|language = en-PH}}</ref> Ang iba pang mga kilalang kalahok kasama sina [[Mark Bautista]] na naging matagumpay din na recording artist at aktor, Florie May Lucido o Reema Lucida ay naging contender sa ''[[Born Diva]]'', [[Mau Marcelo|Maureen Marcelo]] na nanalo sa ''[[Philippine Idol]]'', Mae Flores na ginawa ito bilang isa sa nangungunang labing-dalawang contenders sa ''[[Pinoy Idol]]'' na nagtapos sa ika-11 puwesto at miyembro ng Blush na isang Asian girl group na orihinal na binubuo ng limang miyembro mula sa Pilipinas, India, Hong Kong, Japan, at Timog Korea, [[Angeline Quinto]], ang nagwagi ng ''[[Star Power|Star Power: The Search for the Next Female Pop Superstar]]'' at Kristela Musica Cristobal na isa sa pinakadakilang contenders<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0372096/?ref_=fn_al_tt_2|title=Star for a Night| publisher=[[Internet Movie Database]]|accessdate=June 24, 2013|language=en}}</ref> at [[Klarisse de Guzman]], ang runner-up ng unang season ng ''[[The Voice of the Philippines]]'', kasama si [[Sarah Geronimo]] bilang kanyang coach. Ito ang kanilang unang collaboration pagkatapos ng mahigit isang dekada. Ang tagumpay ng palabas ay humantong sa pangalawang season, na tinatawag na ''[[Search for a Star]]''. Ang grand finals night ng ''Star for a Night'' ay muling ipinalabas sa [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5]] noong Enero 30, 2016, bilang paghahanda para sa bagong gawa ng singing talent search na ''[[:en:Born to Be a Star (TV series)|Born to Be a Star]]''. ==Mga grand finalist== * [[Sarah Geronimo]] - Nagwagi * [[Mark Bautista]] * [[Mau Marcelo|Maureen Marcelo]] * Florie May Lucido * Jason Velasquez * [[Angeline Quinto]] * Mailyn Yu * Angeli Mae Flores * Roxanne Castro * Kristela Musica Cristobal * Carlo San Jose ==Mga semi-finalist== * [[:en:Athena Tibi|Athena Tibi]] * Argie Jazmin * [[Klarisse de Guzman]] * Arnie Vale ==Mga sangunnian== {{Reflist}} ==Mga kawing panlabas== * [http://www.viva.com.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=58:sample-article-television&catid=7:television&Itemid=30 ''Star for a Night'' (Viva Entertainment site)]{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{IMDb title|0372096|Star for a Night}} [[Kategorya:Mga palabas sa telebisyon]] 5g3ji5cmw0eer4x6zevhonyc2zyxhyn 0 245951 2214140 2145572 2026-07-02T12:27:32Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214140 wikitext text/x-wiki {{refimprove|date=Mayo 2021}} {{see also|Min Nan}} {{Infobox language |name=Hokkien |altname=Quanzhang, Fukien, Fookien |nativename={{lang|zh-sg|福建话}}/{{lang|zh-tw|閩南語}}(泉漳片)<br>''Hō-ló-oē''/''Hô-ló-uē'' |states=[[China|Tsina]], [[Taiwan]], [[Hong Kong]], [[Pilipinas]], [[Cambodia|Kambodya]], [[Malaysia]], [[Indonesia|Indonesya]], [[Singapore|Singgapura]], [[Brunei]], [[Thailand|Taylandya]], [[United States|Estados Unidos]], at iba pang lugar na pinanirhan ng [[Hoklo people|Hoklo]] |region=katimugan ng lalawigan ng [[Fujian]] at iba pang timog-silangang dalampasigang lugar ng Tsina, [[Taiwan]], [[Timog-Silangang Asya]] |ethnicity=[[Hoklo people|Hoklo]] (Isang pangkat ng Tsinong Han) |speakers=di-batid |date=kulang |familycolor=Sino-Tibetan |fam1=[[Mga wikang Sino-Tibetano|Sino-Tibetano]] |fam2=[[Chinese language|Tsino]] |fam3=[[Tsinong Min|Min]] |fam4=[[Min Nan]] |dia1=[[Wikang Quanzhou|Quanzhou (Chinchew)]] |dia2=[[Wikang Amoy|Amoy]] |dia3=[[Wikang Zhangzhou|Zhangzhou (Changchew)]] |dia4=[[Zhenan Min|Zhenan]] |dia5=[[Longyan Min]] |dia6=[[Hokkien Taiwanes|Taiwanes]] |dia7=[[Penang Hokkien]] |dia8=[[Hokkien Pilipino]] |nation=Wala (Isa sa mga wikang estatuaryo (ayon sa batas) para sa mga paalalang pampublikong sakayan ng Republika ng Tsina<ref>{{cite web|url=http://zh.wikisource.org/wiki/%E5%A4%A7%E7%9C%BE%E9%81%8B%E8%BC%B8%E5%B7%A5%E5%85%B7%E6%92%AD%E9%9F%B3%E8%AA%9E%E8%A8%80%E5%B9%B3%E7%AD%89%E4%BF%9D%E9%9A%9C%E6%B3%95 |script-title=zh:大眾運輸工具播音語言平等保障法 - 维基文库，自由的图书馆 |language=zh |publisher=Zh.wikisource.org |date= |accessdate=2010-09-16}}</ref>) |agency=Wala |map=Map of Southern Min en.svg |mapcaption=Pagkakakalat-kalat mga wikain ng Min Nan. Naka-mariing luntian ang Hokkien. |isoexception=dialect |glotto=hokk1242 |glottorefname=Hokkien |glotto2=fuki1235 |glottorefname2=Fukienese |notice=IPA }} {{Chinese |title=Hokkien |s=福建话 |t=福建話 |h=Fuk⁵-gien⁴-fa⁴ |p=Fújiànhuà |y=Fuk¹-gin³-wa⁶ |poj=Hok-kiàn-oē |buc=Hók-gióng-uâ |wuu=Foh ji ghae ho |title2=Hoklo |s2=福佬话 |t2=福佬話 |h2=Fuk⁵-lau³-fa⁴ |p2=Fúlǎohuà |y2=Fuk¹-lou²-wa⁶ |poj2=Hok-ló-oē |buc2=Hók-ló-uâ |wuu2=Foh loh ghae ho }} Ang '''Hokkien''' {{IPAc-en|h|ɒ|'|k|i|ɛ|n}} ({{zh|t={{linktext|福建話}}|s={{linktext|福建话}}|p=Fújiànhuà|poj=Hok-kiàn oē|tl=Hok-kiàn-uē|first=t}}) o '''Quanzhang''' (Quanzhou–Zhangzhou / Chinchew–Changchew; [[Bbánlám Hōngggián Pīnyīn Hōngàn|BP]]: Zuánziū–Ziāngziū) ay isang pangkat ng mga mutwal na intelihibleng wikain ng [[Min Nan]] na ginagamit sa [[Taiwan]], [[Timog-Silangang Asya]], at sa ibang lugar na pinaninirhan ng mga Tsinong inmigrante at ng mga kaapu-apuhan nila. Nagmula ang Hokkien mula sa wikain ng timog silangan ng Fujian. Baga ma't malapit man ito sa [[Wikang Teochew]], ngunit lubhang mahirap ang mutwal na pagkakaunawaan, at medyo kahawig nito ang [[Hainanes]]. Bukod sa mismong Hokkien, mayroon pang mga wikain ang [[Tsinong Min|Min]] sa Fujian na hindi mutwal na intelihible sa Hokkien. ==Mga Pangalan== Ang katagang ''Hokkien'' ({{lang|zh|福建}}; hɔk˥˥kɪɛn˨˩) ay mismong terminong hindi ginagamit sa Tsino upang bigyang-tukoy ang [[diyalekto]], sapagka't ang Lalawigan ng Fujian ang literal na kahulugan nito, at ginagamit ang katagang ito sa Timog-Silangang upang bigyang-tukoy nga ang mga wikain ng Min Nan. Sa [[Aghamwikang Tsino]], batid ang mga wikaing ito sa kanilang pagkakahanay sa ilalim ng ''Dibisyong Quanzhang'' ({{zh|c=泉漳片|p=Quánzhāng piàn|links=no}}) ng Min Nan, na nanggaling mula sa mga unang karakter ng [[Quanzhou]] at [[Zhangzhou]], dalawang pangunahing lungsod ng Hokkien. Batid din ang naturang baryante sa iba pang mga kataga katulad ng '''Min Nan''' ({{zh|t=閩南語, 閩南話|s=闽南语, 闽南话|p=Mǐnnányǔ, Mǐnnánhuà|poj=''Bân-lâm-gí, Bân-lâm-oē''|first=t|links=no}}) o '''Timog Min''', at '''Fulaohua''' ({{zh|t=福佬話|s=福佬话|p=Fúlǎohuà|poj=''Hō-ló-oē''|links=no|first=t}}). ==Pagkakahanay== Tahanang ang Timog ng [[Fujian]] sa tatlong pangunahing wikain ng Hokkien. Batid sila ayon sa kinalalagyang pangheograpiko kung saan sila natugma (nakatala mula hilaga patimog): * [[Quanzhou]] ([[Wikang Quanzhou|Chinchew]], 泉州 ''Zuánziū'') * [[Xiamen]] ([[Wikang Amoy|Amoy]], 廈門 ''Êbbńg'') * [[Zhangzhou]] ([[Wikang Zhangzhou|Chiangchew]], 漳州 ''Ziāngziū'') Dahil pangunahing lungsod ang [[Xiamen]] (Amoy) sa Timog Fujian, itinuturing ang [[Wikang Amoy]] na pinakamahalaga, at maging isang [[prestihiyong wikain]], ng Hokkien. Iyon ang bukod-tanging baryante ng mga wikaing Quanzhou at Zhangzhou. Nagkaroon ito ng maimpluwensyang papel sa kasaysayan, lalo na sa mga ugnayang ng mga kanluraning bansa sa [[Tsina]], at isa sa mga higit na madalas na natututunan sa lahat ng mga baryanteng Tsino ng mga taga Kanluran noong ikalawang kalahati ng ika-19 siglo at maagang bahagi ng ika-20 siglo. Ang mga baryante ng Hokkien na ginagamit sa Taiwan ay pareho lamang sa tatlong baryante ng Fujian, at bilang isa ay batid din bilang [[Hokkien Taiwanes|Taiwanes]]. Ginagamit ang Taiwanes ng karamihan sa populasyon doon, at nagdadala ng higit na kahalagahan mula sa perspektibong pang-sosyo-politika, na bumubuong ikalawang (at malamang ang pinaka-signipikante ngayon) pangunahing saligan ng wika dahil sa kasikatan ni sa media ng Taiwan. ==Pagsusulat== May ilang sistema para isulat ang wikang Hokkien: mga logogramang may kasamang mga [[Bopomofo]], mga logogramang may kasamang mga [[Katakana]], mga logograma, mga logogramang may kasamang mga letrang Romano, at ilang sistemang ginagamit ang mga letrang Romano lamang: Pe̍h-ōe-jī (POJ), Bbánlám pìngyīm, Daighi tongiong pingim, Modernong Literal na Taywanes (MLT), Phofsit Daibuun, Tâi-uân Lô-má-jī Phing-im Hong-àn, at Taywang Lengguwaheng Ponetikong Alpabeto (TLPA). Mayroong hindi mababa sa 11 metodong pagsusulat ang wikang Hokkien. <gallery> Talaksan:Slangs of Taiwanese Hokkien 03.jpg|May kasamang [[Katakana]] ang logograma ang Hokkien sa Taiwan Talaksan:足濟儂毋知影有台文這款乜件.png|Sa Taiwan, Hokkien sa logograma at sa letrang Romano at sa kombinasyon Talaksan:Peh-oe-ji.jpg|Pe̍h-ōe-jī (POJ) na Romanisasyon ng Hokkien </gallery> {{interwiki|code=zh-min-nan}} ==Sanggunian== {{reflist}} ==Kawing Panlabas== * [http://digital.soas.ac.uk/LOAA000094 Lìzhī jì 荔枝記 Litchi Mirror Tale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170207112620/http://digital.soas.ac.uk/LOAA000094 |date=2017-02-07 }} A playscript from the late 16th century. * {{cite book | title = Doctrina Christiana | year = 1607 | location = Manila | url = http://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000165702 | access-date = 2016-06-06 | archive-date = 2021-08-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210802095738/http://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000165702 | url-status = dead }} Hokkien translation of the ''[[Doctrina Christiana]]''. * {{cite book | title = Arte de la Lengua Chio-chiu | year = 1620 | location = Manila | url = http://bipadi.ub.edu/cdm/ref/collection/manuscrits/id/29744 }} A manual for learning Hokkien written by a Spanish missionary in the Philippines. * [https://archive.org/details/02077330.cn Huìjí yǎ sú tōng shíwǔ yīn 彙集雅俗通十五音 Compilation of the fifteen elegant and vulgar sounds] The oldest known (1818) rhyme dictionary of a [[Zhangzhou dialect]]. * {{cite book |first= Walter Henry |last= Medhurst |title= A dictionary of the Hok-këèn dialect of the Chinese language, according to the reading and colloquial idioms |publisher= C.J. Steyn |location=Macao |year= 1832 |url= https://archive.org/details/dictionaryofhokk00medhrich }} * {{cite book |last= Douglas |first= Carstairs |title= Chinese-English dictionary of the vernacular or spoken language of Amoy |publisher= Presbyterian Church of England |location= London |year= 1899 |url= https://archive.org/details/chineseenglishdict00doug }} * [http://alt.reasoning.cs.ucla.edu/jinbo/dzl/ 當代泉州音字彙] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121116225141/http://alt.reasoning.cs.ucla.edu/jinbo/dzl/ |date=2012-11-16 }}, a dictionary of Quanzhou speech * [http://voyager.jpl.nasa.gov/spacecraft/languages/amoy.html Voyager - Spacecraft - Golden Record - Greetings From Earth - Amoy], includes translation and sound clip *: (The voyager clip says: {{lang|nan|Thài-khong pêng-iú, lín-hó. Lín chia̍h-pá--bē? Ū-êng, to̍h lâi gún chia chē--ô͘!}}<!-- The double hyphen is correctly a part of the POJ orthography. --> 太空朋友，恁好。恁食飽未？有閒著來阮遮坐哦!) {{Stub|Wika|Tsina|Taiwan}} [[Category:Hokkien| ]] [[Category:Mga wika ng Min Nan]] [[Kategorya:Mga wika ng Taiwan‎]] [[Category:Mga wika ng Malaysia]] [[Category:Mga wika ng Pilipinas]] [[Category:Timog Min| ]] [[Kategorya:Wikang Tsino|Hokkien]] trblj46cehad0sh5ow9t6zaarn5lown 0 245955 2214350 1517044 2026-07-03T04:20:49Z Jojit fb 38 2214350 wikitext text/x-wiki Ang {{Nihongo|'''Nikon Corporation'''|株式会社ニコン|Kabushiki-gaisha Nikon}} ({{IPAc-en|uk|ˈ|n|ɪ|k|ɒ|n}} o {{IPAc-en|us|ˈ|n|aɪ|k|ɒ|n}}; {{Audio|Ja-Nikon.oga|pakinggan}}{{IPA-ja|nikoɴ|}}), kilala din bilang '''Nikon''' lamang, ay isang [[Hapon (bansa)|Hapon]] na [[korporasyon]]g multinasyunal na nakabase sa [[Tokyo]], Hapon na espesyalista sa [[optika]] at mga [[produkto]]ng [[potograpiya|pampotograpiya]]. Kabilang sa mga produkto ng Nikon ang mga [[kamera]], lente ng kamera, [[largabista]], [[mikroskopyo]], mga lente para sa mata, mga instrumentong pansukat, teleskopyong pangbaril, teleskopyong panmanman, at mga kagamitang kaugnay ng paggawa ng [[semikonduktor]], gaya ng mga ''stepper'' na ginagamit sa mga hakbang ng potolitograpiya sa naturang proseso ng [[pagmamanupaktura]]. Ang Nikon ang ikalawang pinakamalaking tagagawa ng ganitong uri ng kagamitan sa buong mundo. Mula noong Hulyo 2024, matatagpuan ang punong himpilan ng Nikon sa Nishi-Ōi, [[Shinagawa]], Tokyo, kung saan naroon na rin ang pabrika nito mula pa noong 1918. Ayon sa ulat noong 2017, ang kompanya ang ikawalong pinakamalaking tagagawa ng kagamitang ginagamit sa industriya ng ''[[Chipset|chip]]''. Nagpalawak din ito ng negosyo sa mga bagong larangan tulad ng pag-''print'' ng [[3D]] at [[Medisina|medisinang]] reheneratibo upang matugunan ang patuloy na pagliit ng [[pamilihan]] para sa mga dihital na kamera. Kabilang sa mga pinakakilalang linya ng produkto ng Nikon ang mga Nikkor na lente para sa potograpiya (para sa mga kamerang may F-''mount'', malaking pormat ng potograpiya, mga pampalaking pampotograpiya, at iba pang gamit), ang Nikon F-''series'' ng mga 35 mm na ''film SLR'' na kamera, ang Nikon D-''series'' ng mga dihital na ''SLR'' na kamera, ang Nikon Z-''series'' ng mga dihital na ''mirrorless'' o walang salamin na kamera, ang Coolpix na serye ng mga kompak na dihital na kamera, at ang Nikonos na serye ng mga kamerang de-pelikula o ''film camera'' para sa potograpiyang nasa ilalim ng tubig. Kabilang sa mga pangunahing kakompetensiya ng Nikon sa paggawa ng mga kamera at lente ang Canon, [[Sony]], Fujifilm, [[Panasonic]], Pentax, at Olympus. Itinatag ang kompanya noong Hulyo 25, 1917 bilang '''Nippon Kōgaku Kōgyō Kabushikigaisha''' ({{lang|ja|日本光学工業株式会社}} "''Japan Optical Industries Co., Ltd.''"). Noong 1988, pinalitan ang pangalan nito at naging Nikon Corporation, batay sa tatak ng mga kamera nito. Mula pa noong hindi bababa sa 2022, kabilang ang Nikon sa pangkat ng mga kompanya ng Mitsubishi (''keiretsu''). Noong Marso 7, 2024, inanunsyo ng Nikon ang pagkuha nito sa Red Digital Cinema. [[Kaurian:Korporasyon]] 6xevxfjr6dwx1hq9132wl96x2x5b1cr 2214351 2214350 2026-07-03T04:21:43Z Jojit fb 38 2214351 wikitext text/x-wiki Ang {{Nihongo|'''Nikon Corporation'''|株式会社ニコン|Kabushiki-gaisha Nikon}} ({{IPAc-en|uk|ˈ|n|ɪ|k|ɒ|n}} o {{IPAc-en|us|ˈ|n|aɪ|k|ɒ|n}}; {{Audio|Ja-Nikon.oga|pakinggan}}{{IPA-ja|nikoɴ|}}), kilala din bilang '''Nikon''' lamang, ay isang [[Hapon (bansa)|Hapon]] na [[korporasyon]]g multinasyunal na nakabase sa [[Tokyo]], Hapon na espesyalista sa [[optika]] at mga [[produkto]]ng [[potograpiya|pampotograpiya]]. Kabilang sa mga produkto ng Nikon ang mga [[kamera]], lente ng kamera, [[largabista]], [[mikroskopyo]], mga lente para sa mata, mga instrumentong pansukat, teleskopyong pangbaril, teleskopyong panmanman, at mga kagamitang kaugnay ng paggawa ng [[semikonduktor]], gaya ng mga ''stepper'' na ginagamit sa mga hakbang ng potolitograpiya sa naturang proseso ng [[pagmamanupaktura]]. Ang Nikon ang ikalawang pinakamalaking tagagawa ng ganitong uri ng kagamitan sa buong mundo. Mula noong Hulyo 2024, matatagpuan ang punong himpilan ng Nikon sa Nishi-Ōi, [[Shinagawa]], Tokyo, kung saan naroon na rin ang pabrika nito mula pa noong 1918. Ayon sa ulat noong 2017, ang kompanya ang ikawalong pinakamalaking tagagawa ng kagamitang ginagamit sa industriya ng ''[[Chipset|chip]]''. Nagpalawak din ito ng negosyo sa mga bagong larangan tulad ng pag-''print'' ng [[3D]] at [[Medisina|medisinang]] reheneratibo upang matugunan ang patuloy na pagliit ng [[pamilihan]] para sa mga dihital na kamera. Kabilang sa mga pinakakilalang linya ng produkto ng Nikon ang mga Nikkor na lente para sa potograpiya (para sa mga kamerang may F-''mount'', malaking pormat ng potograpiya, mga pampalaking pampotograpiya, at iba pang gamit), ang Nikon F-''series'' ng mga 35 mm na ''film SLR'' na kamera, ang Nikon D-''series'' ng mga dihital na ''SLR'' na kamera, ang Nikon Z-''series'' ng mga dihital na ''mirrorless'' o walang salamin na kamera, ang Coolpix na serye ng mga kompak na dihital na kamera, at ang Nikonos na serye ng mga kamerang de-pelikula o ''film camera'' para sa potograpiyang nasa ilalim ng tubig. Kabilang sa mga pangunahing kakompetensiya ng Nikon sa paggawa ng mga kamera at lente ang Canon, [[Sony]], Fujifilm, [[Panasonic]], Pentax, at Olympus. Itinatag ang kompanya noong Hulyo 25, 1917 bilang '''Nippon Kōgaku Kōgyō Kabushikigaisha''' ({{lang|ja|日本光学工業株式会社}} "''Japan Optical Industries Co., Ltd.''"). Noong 1988, pinalitan ang pangalan nito at naging Nikon Corporation, batay sa tatak ng mga kamera nito. Mula pa noong hindi bababa sa 2022, kabilang ang Nikon sa pangkat ng mga kompanya ng Mitsubishi (''keiretsu''). Noong Marso 7, 2024, inanunsyo ng Nikon ang pagkuha nito sa Red Digital Cinema. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Korporasyon]] sy4cmh48me54ez4792qrxkuseeghu8s 2214352 2214351 2026-07-03T04:22:14Z Jojit fb 38 2214352 wikitext text/x-wiki Ang {{Nihongo|'''Nikon Corporation'''|株式会社ニコン|Kabushiki-gaisha Nikon}} ({{IPAc-en|uk|ˈ|n|ɪ|k|ɒ|n}} o {{IPAc-en|us|ˈ|n|aɪ|k|ɒ|n}}; {{Audio|Ja-Nikon.oga|pakinggan}}{{IPA-ja|nikoɴ|}}), kilala din bilang '''Nikon''' lamang, ay isang [[Hapon (bansa)|Hapon]] na [[korporasyon]]g multinasyunal na nakabase sa [[Tokyo]], Hapon na espesyalista sa [[optika]] at mga [[produkto]]ng [[potograpiya|pampotograpiya]]. Kabilang sa mga produkto ng Nikon ang mga [[kamera]], lente ng kamera, [[largabista]], [[mikroskopyo]], mga lente para sa mata, mga instrumentong pansukat, teleskopyong pangbaril, teleskopyong panmanman, at mga kagamitang kaugnay ng paggawa ng [[semikonduktor]], gaya ng mga ''stepper'' na ginagamit sa mga hakbang ng potolitograpiya sa naturang proseso ng [[pagmamanupaktura]]. Mula noong Hulyo 2024, matatagpuan ang punong himpilan ng Nikon sa Nishi-Ōi, [[Shinagawa]], Tokyo, kung saan naroon na rin ang pabrika nito mula pa noong 1918. Ayon sa ulat noong 2017, ang kompanya ang ikawalong pinakamalaking tagagawa ng kagamitang ginagamit sa industriya ng ''[[Chipset|chip]]''. Nagpalawak din ito ng negosyo sa mga bagong larangan tulad ng pag-''print'' ng [[3D]] at [[Medisina|medisinang]] reheneratibo upang matugunan ang patuloy na pagliit ng [[pamilihan]] para sa mga dihital na kamera. Kabilang sa mga pinakakilalang linya ng produkto ng Nikon ang mga Nikkor na lente para sa potograpiya (para sa mga kamerang may F-''mount'', malaking pormat ng potograpiya, mga pampalaking pampotograpiya, at iba pang gamit), ang Nikon F-''series'' ng mga 35 mm na ''film SLR'' na kamera, ang Nikon D-''series'' ng mga dihital na ''SLR'' na kamera, ang Nikon Z-''series'' ng mga dihital na ''mirrorless'' o walang salamin na kamera, ang Coolpix na serye ng mga kompak na dihital na kamera, at ang Nikonos na serye ng mga kamerang de-pelikula o ''film camera'' para sa potograpiyang nasa ilalim ng tubig. Kabilang sa mga pangunahing kakompetensiya ng Nikon sa paggawa ng mga kamera at lente ang Canon, [[Sony]], Fujifilm, [[Panasonic]], Pentax, at Olympus. Itinatag ang kompanya noong Hulyo 25, 1917 bilang '''Nippon Kōgaku Kōgyō Kabushikigaisha''' ({{lang|ja|日本光学工業株式会社}} "''Japan Optical Industries Co., Ltd.''"). Noong 1988, pinalitan ang pangalan nito at naging Nikon Corporation, batay sa tatak ng mga kamera nito. Mula pa noong hindi bababa sa 2022, kabilang ang Nikon sa pangkat ng mga kompanya ng Mitsubishi (''keiretsu''). Noong Marso 7, 2024, inanunsyo ng Nikon ang pagkuha nito sa Red Digital Cinema. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Korporasyon]] 2fnwfic4mtcrqwcpdlsq5nga8b88z55 2214353 2214352 2026-07-03T04:23:02Z Jojit fb 38 2214353 wikitext text/x-wiki Ang {{Nihongo|'''Nikon Corporation'''|株式会社ニコン|Kabushiki-gaisha Nikon}} ({{IPAc-en|uk|ˈ|n|ɪ|k|ɒ|n}} o {{IPAc-en|us|ˈ|n|aɪ|k|ɒ|n}}; {{Audio|Ja-Nikon.oga|pakinggan}}{{IPA-ja|nikoɴ|}}), kilala din bilang '''Nikon''' lamang, ay isang [[Hapon (bansa)|Hapon]] na [[korporasyon]]g multinasyunal na nakabase sa [[Tokyo]], Hapon na espesyalista sa [[optika]] at mga [[produkto]]ng [[potograpiya|pampotograpiya]]. Kabilang sa mga produkto ng Nikon ang mga [[kamera]], lente ng kamera, [[largabista]], [[mikroskopyo]], mga lente para sa mata, mga instrumentong pansukat, teleskopyong pangbaril, teleskopyong panmanman, at mga kagamitang kaugnay ng paggawa ng [[semikonduktor]], gaya ng mga ''stepper'' na ginagamit sa mga hakbang ng potolitograpiya sa naturang proseso ng [[pagmamanupaktura]].<ref>{{cite web |date=2008-05-18 |title=Analyst: Top IC suppliers remain largely unchanged 2007 |url=http://www.electroiq.com/index/display/semiconductors-article-display/323430/articles/solid-state-technology/business-news/2008/03/analyst-top-ic-suppliers-remain-largely-unchanged-2007.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130320091610/http://www.electroiq.com/articles/sst/2008/03/analyst-top-ic-suppliers-remain-largely-unchanged-2007.html |archive-date=2013-03-20 |access-date=2010-02-05 |work=Solid State Technology |publisher=Electro IQ |language=en}}</ref> Mula noong Hulyo 2024, matatagpuan ang punong himpilan ng Nikon sa Nishi-Ōi, [[Shinagawa]], Tokyo, kung saan naroon na rin ang pabrika nito mula pa noong 1918. Ayon sa ulat noong 2017, ang kompanya ang ikawalong pinakamalaking tagagawa ng kagamitang ginagamit sa industriya ng ''[[Chipset|chip]]''. Nagpalawak din ito ng negosyo sa mga bagong larangan tulad ng pag-''print'' ng [[3D]] at [[Medisina|medisinang]] reheneratibo upang matugunan ang patuloy na pagliit ng [[pamilihan]] para sa mga dihital na kamera. Kabilang sa mga pinakakilalang linya ng produkto ng Nikon ang mga Nikkor na lente para sa potograpiya (para sa mga kamerang may F-''mount'', malaking pormat ng potograpiya, mga pampalaking pampotograpiya, at iba pang gamit), ang Nikon F-''series'' ng mga 35 mm na ''film SLR'' na kamera, ang Nikon D-''series'' ng mga dihital na ''SLR'' na kamera, ang Nikon Z-''series'' ng mga dihital na ''mirrorless'' o walang salamin na kamera, ang Coolpix na serye ng mga kompak na dihital na kamera, at ang Nikonos na serye ng mga kamerang de-pelikula o ''film camera'' para sa potograpiyang nasa ilalim ng tubig. Kabilang sa mga pangunahing kakompetensiya ng Nikon sa paggawa ng mga kamera at lente ang Canon, [[Sony]], Fujifilm, [[Panasonic]], Pentax, at Olympus. Itinatag ang kompanya noong Hulyo 25, 1917 bilang '''Nippon Kōgaku Kōgyō Kabushikigaisha''' ({{lang|ja|日本光学工業株式会社}} "''Japan Optical Industries Co., Ltd.''"). Noong 1988, pinalitan ang pangalan nito at naging Nikon Corporation, batay sa tatak ng mga kamera nito. Mula pa noong hindi bababa sa 2022, kabilang ang Nikon sa pangkat ng mga kompanya ng Mitsubishi (''keiretsu''). Noong Marso 7, 2024, inanunsyo ng Nikon ang pagkuha nito sa Red Digital Cinema. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Korporasyon]] 9zin2trka8wbmq80pgdwjr1wme4sswa 2214354 2214353 2026-07-03T04:25:19Z Jojit fb 38 2214354 wikitext text/x-wiki Ang {{Nihongo|'''Nikon Corporation'''|株式会社ニコン|Kabushiki-gaisha Nikon}} ({{IPAc-en|uk|ˈ|n|ɪ|k|ɒ|n}} o {{IPAc-en|us|ˈ|n|aɪ|k|ɒ|n}}; {{Audio|Ja-Nikon.oga|pakinggan}}{{IPA-ja|nikoɴ|}}), kilala din bilang '''Nikon''' lamang, ay isang [[Hapon (bansa)|Hapon]] na [[korporasyon]]g multinasyunal na nakabase sa [[Tokyo]], Hapon na espesyalista sa [[optika]] at mga [[produkto]]ng [[potograpiya|pampotograpiya]]. Kabilang sa mga produkto ng Nikon ang mga [[kamera]], lente ng kamera, [[largabista]], [[mikroskopyo]], mga lente para sa mata, mga instrumentong pansukat, teleskopyong pangbaril, teleskopyong panmanman, at mga kagamitang kaugnay ng paggawa ng [[semikonduktor]], gaya ng mga ''stepper'' na ginagamit sa mga hakbang ng potolitograpiya sa naturang proseso ng [[pagmamanupaktura]].<ref>{{cite web |date=2008-05-18 |title=Analyst: Top IC suppliers remain largely unchanged 2007 |url=http://www.electroiq.com/index/display/semiconductors-article-display/323430/articles/solid-state-technology/business-news/2008/03/analyst-top-ic-suppliers-remain-largely-unchanged-2007.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130320091610/http://www.electroiq.com/articles/sst/2008/03/analyst-top-ic-suppliers-remain-largely-unchanged-2007.html |archive-date=2013-03-20 |access-date=2010-02-05 |work=Solid State Technology |publisher=Electro IQ |language=en}}</ref> Mula noong Hulyo 2024, matatagpuan ang punong himpilan ng Nikon sa Nishi-Ōi, [[Shinagawa]], Tokyo, kung saan naroon na rin ang pabrika nito mula pa noong 1918. Ayon sa ulat noong 2017, ang kompanya ang ikawalong pinakamalaking tagagawa ng kagamitang ginagamit sa industriya ng ''[[Chipset|chip]]''.<ref>{{cite news |date=24 Abr 2017 |title=Nikon files patent case against ASML, Carl Zeiss over lithography tech |language=en |work=Reuters |url=http://uk.reuters.com/article/us-nikon-asml-idUKKBN17Q0NM |url-status=dead |access-date=24 Abril 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170424094843/http://uk.reuters.com/article/us-nikon-asml-idUKKBN17Q0NM |archive-date=Abril 24, 2017}}</ref> Nagpalawak din ito ng negosyo sa mga bagong larangan tulad ng pag-''print'' ng [[3D]] at [[Medisina|medisinang]] reheneratibo upang matugunan ang patuloy na pagliit ng [[pamilihan]] para sa mga dihital na kamera. Kabilang sa mga pinakakilalang linya ng produkto ng Nikon ang mga Nikkor na lente para sa potograpiya (para sa mga kamerang may F-''mount'', malaking pormat ng potograpiya, mga pampalaking pampotograpiya, at iba pang gamit), ang Nikon F-''series'' ng mga 35 mm na ''film SLR'' na kamera, ang Nikon D-''series'' ng mga dihital na ''SLR'' na kamera, ang Nikon Z-''series'' ng mga dihital na ''mirrorless'' o walang salamin na kamera, ang Coolpix na serye ng mga kompak na dihital na kamera, at ang Nikonos na serye ng mga kamerang de-pelikula o ''film camera'' para sa potograpiyang nasa ilalim ng tubig. Kabilang sa mga pangunahing kakompetensiya ng Nikon sa paggawa ng mga kamera at lente ang Canon, [[Sony]], Fujifilm, [[Panasonic]], Pentax, at Olympus. Itinatag ang kompanya noong Hulyo 25, 1917 bilang '''Nippon Kōgaku Kōgyō Kabushikigaisha''' ({{lang|ja|日本光学工業株式会社}} "''Japan Optical Industries Co., Ltd.''"). Noong 1988, pinalitan ang pangalan nito at naging Nikon Corporation, batay sa tatak ng mga kamera nito. Mula pa noong hindi bababa sa 2022, kabilang ang Nikon sa pangkat ng mga kompanya ng Mitsubishi (''keiretsu''). Noong Marso 7, 2024, inanunsyo ng Nikon ang pagkuha nito sa Red Digital Cinema. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Korporasyon]] 6sj0ujg1jvg79luwrq9tkywoe656lui 2214355 2214354 2026-07-03T04:26:31Z Jojit fb 38 2214355 wikitext text/x-wiki Ang {{Nihongo|'''Nikon Corporation'''|株式会社ニコン|Kabushiki-gaisha Nikon}} ({{IPAc-en|uk|ˈ|n|ɪ|k|ɒ|n}} o {{IPAc-en|us|ˈ|n|aɪ|k|ɒ|n}}; {{Audio|Ja-Nikon.oga|pakinggan}}{{IPA-ja|nikoɴ|}}), kilala din bilang '''Nikon''' lamang, ay isang [[Hapon (bansa)|Hapon]] na [[korporasyon]]g multinasyunal na nakabase sa [[Tokyo]], Hapon na espesyalista sa [[optika]] at mga [[produkto]]ng [[potograpiya|pampotograpiya]]. Kabilang sa mga produkto ng Nikon ang mga [[kamera]], lente ng kamera, [[largabista]], [[mikroskopyo]], mga lente para sa mata, mga instrumentong pansukat, teleskopyong pangbaril, teleskopyong panmanman, at mga kagamitang kaugnay ng paggawa ng [[semikonduktor]], gaya ng mga ''stepper'' na ginagamit sa mga hakbang ng potolitograpiya sa naturang proseso ng [[pagmamanupaktura]].<ref>{{cite web |date=2008-05-18 |title=Analyst: Top IC suppliers remain largely unchanged 2007 |url=http://www.electroiq.com/index/display/semiconductors-article-display/323430/articles/solid-state-technology/business-news/2008/03/analyst-top-ic-suppliers-remain-largely-unchanged-2007.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130320091610/http://www.electroiq.com/articles/sst/2008/03/analyst-top-ic-suppliers-remain-largely-unchanged-2007.html |archive-date=2013-03-20 |access-date=2010-02-05 |work=Solid State Technology |publisher=Electro IQ |language=en}}</ref> Mula noong Hulyo 2024, matatagpuan ang punong himpilan ng Nikon sa Nishi-Ōi, [[Shinagawa]], Tokyo, kung saan naroon na rin ang pabrika nito mula pa noong 1918. Ayon sa ulat noong 2017, ang kompanya ang ikawalong pinakamalaking tagagawa ng kagamitang ginagamit sa industriya ng ''[[Chipset|chip]]''.<ref>{{cite news |date=24 Abr 2017 |title=Nikon files patent case against ASML, Carl Zeiss over lithography tech |language=en |work=Reuters |url=http://uk.reuters.com/article/us-nikon-asml-idUKKBN17Q0NM |url-status=dead |access-date=24 Abril 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170424094843/http://uk.reuters.com/article/us-nikon-asml-idUKKBN17Q0NM |archive-date=Abril 24, 2017}}</ref> Nagpalawak din ito ng negosyo sa mga bagong larangan tulad ng pag-''print'' ng [[3D]] at [[Medisina|medisinang]] reheneratibo upang matugunan ang patuloy na pagliit ng [[pamilihan]] para sa mga dihital na kamera.<ref name=":0">{{Cite web |title=Nikon reports its Imaging Business revenue dropped nearly 18% year-over-year |url=https://www.dpreview.com/news/3875106732/nikon-reports-its-imaging-business-revenue-dropped-nearly-18-year-over-year |access-date=2020-07-23 |website=DPReview |language=en}}</ref> Kabilang sa mga pinakakilalang linya ng produkto ng Nikon ang mga Nikkor na lente para sa potograpiya (para sa mga kamerang may F-''mount'', malaking pormat ng potograpiya, mga pampalaking pampotograpiya, at iba pang gamit), ang Nikon F-''series'' ng mga 35 mm na ''film SLR'' na kamera, ang Nikon D-''series'' ng mga dihital na ''SLR'' na kamera, ang Nikon Z-''series'' ng mga dihital na ''mirrorless'' o walang salamin na kamera, ang Coolpix na serye ng mga kompak na dihital na kamera, at ang Nikonos na serye ng mga kamerang de-pelikula o ''film camera'' para sa potograpiyang nasa ilalim ng tubig. Kabilang sa mga pangunahing kakompetensiya ng Nikon sa paggawa ng mga kamera at lente ang Canon, [[Sony]], Fujifilm, [[Panasonic]], Pentax, at Olympus. Itinatag ang kompanya noong Hulyo 25, 1917 bilang '''Nippon Kōgaku Kōgyō Kabushikigaisha''' ({{lang|ja|日本光学工業株式会社}} "''Japan Optical Industries Co., Ltd.''"). Noong 1988, pinalitan ang pangalan nito at naging Nikon Corporation, batay sa tatak ng mga kamera nito. Mula pa noong hindi bababa sa 2022, kabilang ang Nikon sa pangkat ng mga kompanya ng Mitsubishi (''keiretsu''). Noong Marso 7, 2024, inanunsyo ng Nikon ang pagkuha nito sa Red Digital Cinema. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Korporasyon]] ohjpmjcig3w0v4iqfj3y0l3k3x11s2c 2214356 2214355 2026-07-03T04:27:29Z Jojit fb 38 2214356 wikitext text/x-wiki Ang {{Nihongo|'''Nikon Corporation'''|株式会社ニコン|Kabushiki-gaisha Nikon}} ({{IPAc-en|uk|ˈ|n|ɪ|k|ɒ|n}} o {{IPAc-en|us|ˈ|n|aɪ|k|ɒ|n}}; {{Audio|Ja-Nikon.oga|pakinggan}}{{IPA-ja|nikoɴ|}}), kilala din bilang '''Nikon''' lamang, ay isang [[Hapon (bansa)|Hapon]] na [[korporasyon]]g multinasyunal na nakabase sa [[Tokyo]], Hapon na espesyalista sa [[optika]] at mga [[produkto]]ng [[potograpiya|pampotograpiya]]. Kabilang sa mga produkto ng Nikon ang mga [[kamera]], lente ng kamera, [[largabista]], [[mikroskopyo]], mga lente para sa mata, mga instrumentong pansukat, teleskopyong pangbaril, teleskopyong panmanman, at mga kagamitang kaugnay ng paggawa ng [[semikonduktor]], gaya ng mga ''stepper'' na ginagamit sa mga hakbang ng potolitograpiya sa naturang proseso ng [[pagmamanupaktura]].<ref>{{cite web |date=2008-05-18 |title=Analyst: Top IC suppliers remain largely unchanged 2007 |url=http://www.electroiq.com/index/display/semiconductors-article-display/323430/articles/solid-state-technology/business-news/2008/03/analyst-top-ic-suppliers-remain-largely-unchanged-2007.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130320091610/http://www.electroiq.com/articles/sst/2008/03/analyst-top-ic-suppliers-remain-largely-unchanged-2007.html |archive-date=2013-03-20 |access-date=2010-02-05 |work=Solid State Technology |publisher=Electro IQ |language=en}}</ref> Mula noong Hulyo 2024, matatagpuan ang punong himpilan ng Nikon sa Nishi-Ōi, [[Shinagawa]], Tokyo, kung saan naroon na rin ang pabrika nito mula pa noong 1918. Ayon sa ulat noong 2017, ang kompanya ang ikawalong pinakamalaking tagagawa ng kagamitang ginagamit sa industriya ng ''[[Chipset|chip]]''.<ref>{{cite news |date=24 Abr 2017 |title=Nikon files patent case against ASML, Carl Zeiss over lithography tech |language=en |work=Reuters |url=http://uk.reuters.com/article/us-nikon-asml-idUKKBN17Q0NM |url-status=dead |access-date=24 Abril 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170424094843/http://uk.reuters.com/article/us-nikon-asml-idUKKBN17Q0NM |archive-date=Abril 24, 2017}}</ref> Nagpalawak din ito ng negosyo sa mga bagong larangan tulad ng pag-''print'' ng [[3D]] at [[Medisina|medisinang]] reheneratibo upang matugunan ang patuloy na pagliit ng [[pamilihan]] para sa mga dihital na kamera.<ref name=":0">{{Cite web |title=Nikon reports its Imaging Business revenue dropped nearly 18% year-over-year |url=https://www.dpreview.com/news/3875106732/nikon-reports-its-imaging-business-revenue-dropped-nearly-18-year-over-year |access-date=2020-07-23 |website=DPReview |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Nikon {{!}} News {{!}} Announcement of obtaining a license for manufacturing regenerative medicine products by Nikon CeLL innovation Co., Ltd. |url=https://www.nikon.com/news/2020/0414_01.htm |access-date=2020-07-23 |website=www.nikon.com |language=en}}</ref> Kabilang sa mga pinakakilalang linya ng produkto ng Nikon ang mga Nikkor na lente para sa potograpiya (para sa mga kamerang may F-''mount'', malaking pormat ng potograpiya, mga pampalaking pampotograpiya, at iba pang gamit), ang Nikon F-''series'' ng mga 35 mm na ''film SLR'' na kamera, ang Nikon D-''series'' ng mga dihital na ''SLR'' na kamera, ang Nikon Z-''series'' ng mga dihital na ''mirrorless'' o walang salamin na kamera, ang Coolpix na serye ng mga kompak na dihital na kamera, at ang Nikonos na serye ng mga kamerang de-pelikula o ''film camera'' para sa potograpiyang nasa ilalim ng tubig. Kabilang sa mga pangunahing kakompetensiya ng Nikon sa paggawa ng mga kamera at lente ang Canon, [[Sony]], Fujifilm, [[Panasonic]], Pentax, at Olympus. Itinatag ang kompanya noong Hulyo 25, 1917 bilang '''Nippon Kōgaku Kōgyō Kabushikigaisha''' ({{lang|ja|日本光学工業株式会社}} "''Japan Optical Industries Co., Ltd.''"). Noong 1988, pinalitan ang pangalan nito at naging Nikon Corporation, batay sa tatak ng mga kamera nito. Mula pa noong hindi bababa sa 2022, kabilang ang Nikon sa pangkat ng mga kompanya ng Mitsubishi (''keiretsu''). Noong Marso 7, 2024, inanunsyo ng Nikon ang pagkuha nito sa Red Digital Cinema. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Korporasyon]] e2icdfdvulk4j3rglsve4t53jjbjlhn 2214357 2214356 2026-07-03T04:27:57Z Jojit fb 38 2214357 wikitext text/x-wiki Ang {{Nihongo|'''Nikon Corporation'''|株式会社ニコン|Kabushiki-gaisha Nikon}} ({{IPAc-en|uk|ˈ|n|ɪ|k|ɒ|n}} o {{IPAc-en|us|ˈ|n|aɪ|k|ɒ|n}}; {{Audio|Ja-Nikon.oga|pakinggan}}{{IPA-ja|nikoɴ|}}), kilala din bilang '''Nikon''' lamang, ay isang [[Hapon (bansa)|Hapon]] na [[korporasyon]]g multinasyunal na nakabase sa [[Tokyo]], Hapon na espesyalista sa [[optika]] at mga [[produkto]]ng [[potograpiya|pampotograpiya]]. Kabilang sa mga produkto ng Nikon ang mga [[kamera]], lente ng kamera, [[largabista]], [[mikroskopyo]], mga lente para sa mata, mga instrumentong pansukat, teleskopyong pangbaril, teleskopyong panmanman, at mga kagamitang kaugnay ng paggawa ng [[semikonduktor]], gaya ng mga ''stepper'' na ginagamit sa mga hakbang ng potolitograpiya sa naturang proseso ng [[pagmamanupaktura]].<ref>{{cite web |date=2008-05-18 |title=Analyst: Top IC suppliers remain largely unchanged 2007 |url=http://www.electroiq.com/index/display/semiconductors-article-display/323430/articles/solid-state-technology/business-news/2008/03/analyst-top-ic-suppliers-remain-largely-unchanged-2007.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130320091610/http://www.electroiq.com/articles/sst/2008/03/analyst-top-ic-suppliers-remain-largely-unchanged-2007.html |archive-date=2013-03-20 |access-date=2010-02-05 |work=Solid State Technology |publisher=Electro IQ |language=en}}</ref> Mula noong Hulyo 2024, matatagpuan ang punong himpilan ng Nikon sa Nishi-Ōi, [[Shinagawa]], Tokyo, kung saan naroon na rin ang pabrika nito mula pa noong 1918. Ayon sa ulat noong 2017, ang kompanya ang ikawalong pinakamalaking tagagawa ng kagamitang ginagamit sa industriya ng ''[[Chipset|chip]]''.<ref>{{cite news |date=24 Abr 2017 |title=Nikon files patent case against ASML, Carl Zeiss over lithography tech |language=en |work=Reuters |url=http://uk.reuters.com/article/us-nikon-asml-idUKKBN17Q0NM |url-status=dead |access-date=24 Abril 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170424094843/http://uk.reuters.com/article/us-nikon-asml-idUKKBN17Q0NM |archive-date=Abril 24, 2017}}</ref> Nagpalawak din ito ng negosyo sa mga bagong larangan tulad ng pag-''print'' ng [[3D]] at [[Medisina|medisinang]] reheneratibo upang matugunan ang patuloy na pagliit ng [[pamilihan]] para sa mga dihital na kamera.<ref name=":0">{{Cite web |title=Nikon reports its Imaging Business revenue dropped nearly 18% year-over-year |url=https://www.dpreview.com/news/3875106732/nikon-reports-its-imaging-business-revenue-dropped-nearly-18-year-over-year |access-date=2020-07-23 |website=DPReview |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Nikon {{!}} News {{!}} Announcement of obtaining a license for manufacturing regenerative medicine products by Nikon CeLL innovation Co., Ltd. |url=https://www.nikon.com/news/2020/0414_01.htm |access-date=2020-07-23 |website=www.nikon.com |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=Nikon {{!}} News {{!}} Nikon releases the optical processing machine "Lasermeister 100A" |url=https://www.nikon.com/news/2019/0410_lasermeister_01.htm |access-date=2020-07-23 |website=www.nikon.com |language=en}}</ref> Kabilang sa mga pinakakilalang linya ng produkto ng Nikon ang mga Nikkor na lente para sa potograpiya (para sa mga kamerang may F-''mount'', malaking pormat ng potograpiya, mga pampalaking pampotograpiya, at iba pang gamit), ang Nikon F-''series'' ng mga 35 mm na ''film SLR'' na kamera, ang Nikon D-''series'' ng mga dihital na ''SLR'' na kamera, ang Nikon Z-''series'' ng mga dihital na ''mirrorless'' o walang salamin na kamera, ang Coolpix na serye ng mga kompak na dihital na kamera, at ang Nikonos na serye ng mga kamerang de-pelikula o ''film camera'' para sa potograpiyang nasa ilalim ng tubig. Kabilang sa mga pangunahing kakompetensiya ng Nikon sa paggawa ng mga kamera at lente ang Canon, [[Sony]], Fujifilm, [[Panasonic]], Pentax, at Olympus. Itinatag ang kompanya noong Hulyo 25, 1917 bilang '''Nippon Kōgaku Kōgyō Kabushikigaisha''' ({{lang|ja|日本光学工業株式会社}} "''Japan Optical Industries Co., Ltd.''"). Noong 1988, pinalitan ang pangalan nito at naging Nikon Corporation, batay sa tatak ng mga kamera nito. Mula pa noong hindi bababa sa 2022, kabilang ang Nikon sa pangkat ng mga kompanya ng Mitsubishi (''keiretsu''). Noong Marso 7, 2024, inanunsyo ng Nikon ang pagkuha nito sa Red Digital Cinema. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Korporasyon]] 16iz6bgy4856ywjjnhq87rhi1x774we 2214359 2214357 2026-07-03T04:28:36Z Jojit fb 38 2214359 wikitext text/x-wiki Ang {{Nihongo|'''Nikon Corporation'''|株式会社ニコン|Kabushiki-gaisha Nikon}} ({{IPAc-en|uk|ˈ|n|ɪ|k|ɒ|n}} o {{IPAc-en|us|ˈ|n|aɪ|k|ɒ|n}}; {{Audio|Ja-Nikon.oga|pakinggan}}{{IPA-ja|nikoɴ|}}), kilala din bilang '''Nikon''' lamang, ay isang [[Hapon (bansa)|Hapon]] na [[korporasyon]]g multinasyunal na nakabase sa [[Tokyo]], Hapon na espesyalista sa [[optika]] at mga [[produkto]]ng [[potograpiya|pampotograpiya]]. Kabilang sa mga produkto ng Nikon ang mga [[kamera]], lente ng kamera, [[largabista]], [[mikroskopyo]], mga lente para sa mata, mga instrumentong pansukat, teleskopyong pangbaril, teleskopyong panmanman, at mga kagamitang kaugnay ng paggawa ng [[semikonduktor]], gaya ng mga ''stepper'' na ginagamit sa mga hakbang ng potolitograpiya sa naturang proseso ng [[pagmamanupaktura]].<ref>{{cite web |date=2008-05-18 |title=Analyst: Top IC suppliers remain largely unchanged 2007 |url=http://www.electroiq.com/index/display/semiconductors-article-display/323430/articles/solid-state-technology/business-news/2008/03/analyst-top-ic-suppliers-remain-largely-unchanged-2007.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130320091610/http://www.electroiq.com/articles/sst/2008/03/analyst-top-ic-suppliers-remain-largely-unchanged-2007.html |archive-date=2013-03-20 |access-date=2010-02-05 |work=Solid State Technology |publisher=Electro IQ |language=en}}</ref> Mula noong Hulyo 2024, matatagpuan ang punong himpilan ng Nikon sa Nishi-Ōi, [[Shinagawa]], Tokyo, kung saan naroon na rin ang pabrika nito mula pa noong 1918. Ayon sa ulat noong 2017, ang kompanya ang ikawalong pinakamalaking tagagawa ng kagamitang ginagamit sa industriya ng ''[[Chipset|chip]]''.<ref>{{cite news |date=24 Abr 2017 |title=Nikon files patent case against ASML, Carl Zeiss over lithography tech |language=en |work=Reuters |url=http://uk.reuters.com/article/us-nikon-asml-idUKKBN17Q0NM |url-status=dead |access-date=24 Abril 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170424094843/http://uk.reuters.com/article/us-nikon-asml-idUKKBN17Q0NM |archive-date=Abril 24, 2017}}</ref> Nagpalawak din ito ng negosyo sa mga bagong larangan tulad ng pag-''print'' ng [[3D]] at [[Medisina|medisinang]] reheneratibo upang matugunan ang patuloy na pagliit ng [[pamilihan]] para sa mga dihital na kamera.<ref name=":0">{{Cite web |title=Nikon reports its Imaging Business revenue dropped nearly 18% year-over-year |url=https://www.dpreview.com/news/3875106732/nikon-reports-its-imaging-business-revenue-dropped-nearly-18-year-over-year |access-date=2020-07-23 |website=DPReview |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Nikon {{!}} News {{!}} Announcement of obtaining a license for manufacturing regenerative medicine products by Nikon CeLL innovation Co., Ltd. |url=https://www.nikon.com/news/2020/0414_01.htm |access-date=2020-07-23 |website=www.nikon.com |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=Nikon {{!}} News {{!}} Nikon releases the optical processing machine "Lasermeister 100A" |url=https://www.nikon.com/news/2019/0410_lasermeister_01.htm |access-date=2020-07-23 |website=www.nikon.com |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |title=Nikon Corporation Healthcare Business Unit |url=https://www.healthcare.nikon.com/en/ |access-date=2020-07-23 |website=www.healthcare.nikon.com |language=en}}</ref> Kabilang sa mga pinakakilalang linya ng produkto ng Nikon ang mga Nikkor na lente para sa potograpiya (para sa mga kamerang may F-''mount'', malaking pormat ng potograpiya, mga pampalaking pampotograpiya, at iba pang gamit), ang Nikon F-''series'' ng mga 35 mm na ''film SLR'' na kamera, ang Nikon D-''series'' ng mga dihital na ''SLR'' na kamera, ang Nikon Z-''series'' ng mga dihital na ''mirrorless'' o walang salamin na kamera, ang Coolpix na serye ng mga kompak na dihital na kamera, at ang Nikonos na serye ng mga kamerang de-pelikula o ''film camera'' para sa potograpiyang nasa ilalim ng tubig. Kabilang sa mga pangunahing kakompetensiya ng Nikon sa paggawa ng mga kamera at lente ang Canon, [[Sony]], Fujifilm, [[Panasonic]], Pentax, at Olympus. Itinatag ang kompanya noong Hulyo 25, 1917 bilang '''Nippon Kōgaku Kōgyō Kabushikigaisha''' ({{lang|ja|日本光学工業株式会社}} "''Japan Optical Industries Co., Ltd.''"). Noong 1988, pinalitan ang pangalan nito at naging Nikon Corporation, batay sa tatak ng mga kamera nito. Mula pa noong hindi bababa sa 2022, kabilang ang Nikon sa pangkat ng mga kompanya ng Mitsubishi (''keiretsu''). Noong Marso 7, 2024, inanunsyo ng Nikon ang pagkuha nito sa Red Digital Cinema. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Korporasyon]] hbt8ss0oy5m8psc64dfg43p01149zv3 2214360 2214359 2026-07-03T04:28:58Z Jojit fb 38 2214360 wikitext text/x-wiki Ang {{Nihongo|'''Nikon Corporation'''|株式会社ニコン|Kabushiki-gaisha Nikon}} ({{IPAc-en|uk|ˈ|n|ɪ|k|ɒ|n}} o {{IPAc-en|us|ˈ|n|aɪ|k|ɒ|n}}; {{Audio|Ja-Nikon.oga|pakinggan}}{{IPA-ja|nikoɴ|}}), kilala din bilang '''Nikon''' lamang, ay isang [[Hapon (bansa)|Hapon]] na [[korporasyon]]g multinasyunal na nakabase sa [[Tokyo]], Hapon na espesyalista sa [[optika]] at mga [[produkto]]ng [[potograpiya|pampotograpiya]]. Kabilang sa mga produkto ng Nikon ang mga [[kamera]], lente ng kamera, [[largabista]], [[mikroskopyo]], mga lente para sa mata, mga instrumentong pansukat, teleskopyong pangbaril, teleskopyong panmanman, at mga kagamitang kaugnay ng paggawa ng [[semikonduktor]], gaya ng mga ''stepper'' na ginagamit sa mga hakbang ng potolitograpiya sa naturang proseso ng [[pagmamanupaktura]].<ref>{{cite web |date=2008-05-18 |title=Analyst: Top IC suppliers remain largely unchanged 2007 |url=http://www.electroiq.com/index/display/semiconductors-article-display/323430/articles/solid-state-technology/business-news/2008/03/analyst-top-ic-suppliers-remain-largely-unchanged-2007.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130320091610/http://www.electroiq.com/articles/sst/2008/03/analyst-top-ic-suppliers-remain-largely-unchanged-2007.html |archive-date=2013-03-20 |access-date=2010-02-05 |work=Solid State Technology |publisher=Electro IQ |language=en}}</ref> Mula noong Hulyo 2024, matatagpuan ang punong himpilan ng Nikon sa Nishi-Ōi, [[Shinagawa]], Tokyo, kung saan naroon na rin ang pabrika nito mula pa noong 1918. Ayon sa ulat noong 2017, ang kompanya ang ikawalong pinakamalaking tagagawa ng kagamitang ginagamit sa industriya ng ''[[Chipset|chip]]''.<ref>{{cite news |date=24 Abr 2017 |title=Nikon files patent case against ASML, Carl Zeiss over lithography tech |language=en |work=Reuters |url=http://uk.reuters.com/article/us-nikon-asml-idUKKBN17Q0NM |url-status=dead |access-date=24 Abril 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170424094843/http://uk.reuters.com/article/us-nikon-asml-idUKKBN17Q0NM |archive-date=Abril 24, 2017}}</ref> Nagpalawak din ito ng negosyo sa mga bagong larangan tulad ng pag-''print'' ng [[3D]] at [[Medisina|medisinang]] reheneratibo upang matugunan ang patuloy na pagliit ng [[pamilihan]] para sa mga dihital na kamera.<ref name=":0">{{Cite web |title=Nikon reports its Imaging Business revenue dropped nearly 18% year-over-year |url=https://www.dpreview.com/news/3875106732/nikon-reports-its-imaging-business-revenue-dropped-nearly-18-year-over-year |access-date=2020-07-23 |website=DPReview |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Nikon {{!}} News {{!}} Announcement of obtaining a license for manufacturing regenerative medicine products by Nikon CeLL innovation Co., Ltd. |url=https://www.nikon.com/news/2020/0414_01.htm |access-date=2020-07-23 |website=www.nikon.com |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=Nikon {{!}} News {{!}} Nikon releases the optical processing machine "Lasermeister 100A" |url=https://www.nikon.com/news/2019/0410_lasermeister_01.htm |access-date=2020-07-23 |website=www.nikon.com |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |title=Nikon Corporation Healthcare Business Unit |url=https://www.healthcare.nikon.com/en/ |access-date=2020-07-23 |website=www.healthcare.nikon.com |language=en}}</ref> Kabilang sa mga pinakakilalang linya ng produkto ng Nikon ang mga Nikkor na lente para sa potograpiya (para sa mga kamerang may F-''mount'', malaking pormat ng potograpiya, mga pampalaking pampotograpiya, at iba pang gamit), ang Nikon F-''series'' ng mga 35 mm na ''film SLR'' na kamera, ang Nikon D-''series'' ng mga dihital na ''SLR'' na kamera, ang Nikon Z-''series'' ng mga dihital na ''mirrorless'' o walang salamin na kamera, ang Coolpix na serye ng mga kompak na dihital na kamera, at ang Nikonos na serye ng mga kamerang de-pelikula o ''film camera'' para sa potograpiyang nasa ilalim ng tubig. Kabilang sa mga pangunahing kakompetensiya ng Nikon sa paggawa ng mga kamera at lente ang Canon, [[Sony]], Fujifilm, [[Panasonic]], Pentax, at Olympus. Itinatag ang kompanya noong Hulyo 25, 1917 bilang '''Nippon Kōgaku Kōgyō Kabushikigaisha''' ({{lang|ja|日本光学工業株式会社}} "''Japan Optical Industries Co., Ltd.''"). Noong 1988, pinalitan ang pangalan nito at naging Nikon Corporation, batay sa tatak ng mga kamera nito. Mula pa noong hindi bababa sa 2022, kabilang ang Nikon sa pangkat ng mga kompanya ng Mitsubishi (''keiretsu'').<ref>{{Cite web |title=Company Profile: Nikon Corporation {{!}} mitsubishi.com |url=https://www.mitsubishi.com/en/company/detail/050000000.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220629191932/https://www.mitsubishi.com/en/company/detail/050000000.html |archive-date=2022-06-29 |access-date=2025-08-03 |website=www.mitsubishi.com |lang=en}}</ref> Noong Marso 7, 2024, inanunsyo ng Nikon ang pagkuha nito sa Red Digital Cinema. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Korporasyon]] 6550flayhgf9cnikyu2unb9k6bsczqn 2214361 2214360 2026-07-03T04:29:57Z Jojit fb 38 2214361 wikitext text/x-wiki Ang {{Nihongo|'''Nikon Corporation'''|株式会社ニコン|Kabushiki-gaisha Nikon}} ({{IPAc-en|uk|ˈ|n|ɪ|k|ɒ|n}} o {{IPAc-en|us|ˈ|n|aɪ|k|ɒ|n}}; {{Audio|Ja-Nikon.oga|pakinggan}}{{IPA-ja|nikoɴ|}}), kilala din bilang '''Nikon''' lamang, ay isang [[Hapon (bansa)|Hapon]] na [[korporasyon]]g multinasyunal na nakabase sa [[Tokyo]], Hapon na espesyalista sa [[optika]] at mga [[produkto]]ng [[potograpiya|pampotograpiya]]. Kabilang sa mga produkto ng Nikon ang mga [[kamera]], lente ng kamera, [[largabista]], [[mikroskopyo]], mga lente para sa mata, mga instrumentong pansukat, teleskopyong pangbaril, teleskopyong panmanman, at mga kagamitang kaugnay ng paggawa ng [[semikonduktor]], gaya ng mga ''stepper'' na ginagamit sa mga hakbang ng potolitograpiya sa naturang proseso ng [[pagmamanupaktura]].<ref>{{cite web |date=2008-05-18 |title=Analyst: Top IC suppliers remain largely unchanged 2007 |url=http://www.electroiq.com/index/display/semiconductors-article-display/323430/articles/solid-state-technology/business-news/2008/03/analyst-top-ic-suppliers-remain-largely-unchanged-2007.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130320091610/http://www.electroiq.com/articles/sst/2008/03/analyst-top-ic-suppliers-remain-largely-unchanged-2007.html |archive-date=2013-03-20 |access-date=2010-02-05 |work=Solid State Technology |publisher=Electro IQ |language=en}}</ref> Mula noong Hulyo 2024, matatagpuan ang punong himpilan ng Nikon sa Nishi-Ōi, [[Shinagawa]], Tokyo, kung saan naroon na rin ang pabrika nito mula pa noong 1918. Ayon sa ulat noong 2017, ang kompanya ang ikawalong pinakamalaking tagagawa ng kagamitang ginagamit sa industriya ng ''[[Chipset|chip]]''.<ref>{{cite news |date=24 Abr 2017 |title=Nikon files patent case against ASML, Carl Zeiss over lithography tech |language=en |work=Reuters |url=http://uk.reuters.com/article/us-nikon-asml-idUKKBN17Q0NM |url-status=dead |access-date=24 Abril 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170424094843/http://uk.reuters.com/article/us-nikon-asml-idUKKBN17Q0NM |archive-date=Abril 24, 2017}}</ref> Nagpalawak din ito ng negosyo sa mga bagong larangan tulad ng pag-''print'' ng [[3D]] at [[Medisina|medisinang]] reheneratibo upang matugunan ang patuloy na pagliit ng [[pamilihan]] para sa mga dihital na kamera.<ref name=":0">{{Cite web |title=Nikon reports its Imaging Business revenue dropped nearly 18% year-over-year |url=https://www.dpreview.com/news/3875106732/nikon-reports-its-imaging-business-revenue-dropped-nearly-18-year-over-year |access-date=2020-07-23 |website=DPReview |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Nikon {{!}} News {{!}} Announcement of obtaining a license for manufacturing regenerative medicine products by Nikon CeLL innovation Co., Ltd. |url=https://www.nikon.com/news/2020/0414_01.htm |access-date=2020-07-23 |website=www.nikon.com |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=Nikon {{!}} News {{!}} Nikon releases the optical processing machine "Lasermeister 100A" |url=https://www.nikon.com/news/2019/0410_lasermeister_01.htm |access-date=2020-07-23 |website=www.nikon.com |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |title=Nikon Corporation Healthcare Business Unit |url=https://www.healthcare.nikon.com/en/ |access-date=2020-07-23 |website=www.healthcare.nikon.com |language=en}}</ref> Kabilang sa mga pinakakilalang linya ng produkto ng Nikon ang mga Nikkor na lente para sa potograpiya (para sa mga kamerang may F-''mount'', malaking pormat ng potograpiya, mga pampalaking pampotograpiya, at iba pang gamit), ang Nikon F-''series'' ng mga 35 mm na ''film SLR'' na kamera, ang Nikon D-''series'' ng mga dihital na ''SLR'' na kamera, ang Nikon Z-''series'' ng mga dihital na ''mirrorless'' o walang salamin na kamera, ang Coolpix na serye ng mga kompak na dihital na kamera, at ang Nikonos na serye ng mga kamerang de-pelikula o ''film camera'' para sa potograpiyang nasa ilalim ng tubig. Kabilang sa mga pangunahing kakompetensiya ng Nikon sa paggawa ng mga kamera at lente ang Canon, [[Sony]], Fujifilm, [[Panasonic]], Pentax, at Olympus. Itinatag ang kompanya noong Hulyo 25, 1917 bilang '''Nippon Kōgaku Kōgyō Kabushikigaisha''' ({{lang|ja|日本光学工業株式会社}} "''Japan Optical Industries Co., Ltd.''"). Noong 1988, pinalitan ang pangalan nito at naging Nikon Corporation, batay sa tatak ng mga kamera nito. Mula pa noong hindi bababa sa 2022, kabilang ang Nikon sa pangkat ng mga kompanya ng Mitsubishi (''keiretsu'').<ref>{{Cite web |title=Company Profile: Nikon Corporation {{!}} mitsubishi.com |url=https://www.mitsubishi.com/en/company/detail/050000000.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220629191932/https://www.mitsubishi.com/en/company/detail/050000000.html |archive-date=2022-06-29 |access-date=2025-08-03 |website=www.mitsubishi.com |lang=en}}</ref> Noong Marso 7, 2024, inanunsyo ng Nikon ang pagkuha nito sa Red Digital Cinema.<ref>{{Cite web |title=Nikon to Acquire US Cinema Camera Manufacturer RED.com, LLC {{!}} News {{!}} Nikon About Us |url=https://www.nikon.com/company/news/2024/0307_01.html |access-date=2024-03-08 |website=www.nikon.com |language=en}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Korporasyon]] oq6vcn2r1evx4cl6u7fwocrc522kd1v 0 250998 2214201 2185754 2026-07-02T21:49:57Z Seav 4 /* Kasaysayan */ palitan ang larawan 2214201 wikitext text/x-wiki [[File:Blood Compact historical marker.JPG|200px|thumbnail|right|Estilo ng mga panandang ikinabit ng Komite sa Pananaliksik Pangkasaysayang Filipino at mga Pananda, ang nauna sa Pambansang Komisyong Pangkasaysayan ng Pilipinas.]] [[File:Jose Rizal historical marker (Calamba monument).jpg|200px|thumbnail|right|Kasalukuyang estilo ng mga ikinakabit ng Pambansang Komisyong Pangkasaysayan]] Ang mga '''[[panandang pangkasaysayan]]''' ay inilalagay ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan ng Pilipinas]] (''National Historical Commission of the Philippines'' o NHCP) sa Pilipinas at mga piling lugar sa labas ng bansa na nagpapahayag ng mahahalagang pangyayari, personalidad,<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/118778|title=Cardinal's historical marker unveiled|date=7 Setyembre 2008|accessdate=20 Hunyo 2016|newspaper=[[GMA News]]}}</ref><ref>{{cite news|url=http://newsinfo.inquirer.net/790311/nhcp-corrects-error-over-true-hero-of-battle-of-bangkusay|title=NHCP corrects error over true hero of Battle of Bangkusay|last=Orejas|first=Tonette|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=13 Hunyo 2016|accessdate=20 Hunyo 2016}}</ref> estruktura,<ref>{{cite news|url=http://devsite.mb.com.ph/historical-marker-in-subic-unveiled/|title=Historical marker in Subic unveiled|last=Reyes|first=Jonas|newspaper=[[Manila Bulletin]]|date=27 Nobyembre 2013|accessdate=20 Hunyo 2016}}{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> at mga institusyon mula sa pambansa at lokal na kasaysayan ng Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/cebu-news/635334/cebu-unveils-historical-marker|title=UP Cebu unveils historical marker|first=Mellanie|last=Rosales|newspaper=[[The Philippine Star|The Freeman]]|date=3 Disyembre 2010|accessdate=20 Hunyo 2016}}</ref> Ang mga plakang ito ay nagsisilbing permanenteng pahiwatig na ikinakabit sa pampublikong lokasyon ng mga gusali, monumento, o natatanging lugar. Ang mga lokal na munisipalidad at lungsod ay maaari ring maglagay ng mga pananda ng mahahalagang personalidad o pangyayari na mahalaga sa lokalidad. Maaari silang makakuha ng permiso mula sa komisyon, ngunit hindi pinahihintulutan ang paglalagay ng [[Eskudo ng Pilipinas|sagisag ng Republika ng Pilipinas]].<ref>https://drive.google.com/file/d/0B9c6mrxI4zoYN0Ewdlk4WG9Ha28/view</ref> Bagaman maraming [[Tala ng mga Pagmamay-aring Pangkultura ng Pilipinas|Pagmamay-aring Pangkultura]] ay may mga nakakabit na panandang pangkasaysayan, hindi lahat ng mga pananda ay nakaayon sa isa sa mga tiyak na kategorya ng mga Pagmamay-aring Pangkultura. Noong Enero 2012, ang buong bilang ng mga panandang pangkasaysayan ay 459.<ref>{{cite web|url=http://www.nhcp.gov.ph/downloads/List%20of%20Sites%20&%20Structures%20with%20Markers%20as%20of%20Jan-16-2012.pdf|title=LIST OF HISTORIC SITES AND STRUCTURES INSTALLED WITH HISTORICAL MARKERS|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731011929/http://www.nhcp.gov.ph/downloads/List%20of%20Sites%20%26%20Structures%20with%20Markers%20as%20of%20Jan-16-2012.pdf|archive-date=31 July 2013|website=National Historical Commission of the Philippines|date=16 January 2012|accessdate=20 Hunyo 2016|url-status=live}}</ref> Ngunit sa mga listahang ito, ang bilang ng mga pananda ay umaabot ng higit sa 1,300. == Kasaysayan == [[File:Historical marker for Fort Santiago.jpg|thumbnail|left|"Fort Santiago" (1934)]] {{Main article|Pambansang Komisyong Pangkasaysayan ng Pilipinas}} Bago ang 1933, ilang sibikong pagkilos ang magsumikap na maglagay ng palatandaan sa mga makasaysayang pook at magtaguyod ng mga bantayog, gaya ng sa [[Sigaw ng Pugad Lawin]], [[Bantayog ni Rizal]], at lugar ng kapanganakan ni [[Andrés Bonifacio]]. Ang pinakanauna sa Pambansang Komisyong Pangkasaysayan o ''National Historical Commission of the Philippines'' (''NHCP'') ay ang Komite sa Pananaliksik Pangkasaysayang Filipino at mga Pananda. Itinatag noong Oktubre 23, 1933<ref>''Historical Markers Placed by the Philippine Historical Committee''. Maynila: Bureau of Printing. 1958.</ref> sa ilalim ng Executive Order 451 sa ilalim ni [[Mga Gobernador-Heneral ng Pilipinas|Gobernador]] [[Frank Murphy]] sa [[Kasaysayan ng Pilipinas (1898–1946)|panahong kolonyal ng Amerika]], isa sa mga pangunahing tungkulin nito ay itakda ang mga pangkultura at pangkasaysayang mga niluma sa Maynila, na kung saan ginawa na rin sa buong Pilipinas. Ang mga unang marker na ikinabit noong 1934 ay [[Simbahan ng San Agustin|Church of San Agustin]], [[Moog Santiago|Fort Santiago]], [[Plaza de Roma|Plaza McKinley]], [[Katedral ng Maynila|Roman Catholic Cathedral of Manila]], [[Basilica Minore de San Sebastian|San Sebastian Church]], [[Dalubhasaang Concordia|Concordia College]], [[Estasyong daangbakal ng Tutuban|Manila Railroad Company]], [[Dr. Lorenzo Negrao]], at [[Unibersidad ng Santo Tomas]] (kinalalagyan sa Intramuros). Ang ilan sa mga pananda ay nawala o nasira noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at mga bagong pananda ang ikinabit bilang pamalit para sa Simbahan ng San Agustin at Katedral ng Maynila. Ang batayan na hugis ng mga pananda ay nagbago sa pagdaan ng panahon. Sa pagdaan ng mga panahon, may mga pananda na naitatalang nawawala o ninanakaw at ibinebenta bilang mga bakal na ikakalakal.<ref>Ocampo, Ambeth R. [http://opinion.inquirer.net/81352/circumnavigators-paradox "Circumnavigator's paradox"]. Retrieved 2017-12-21.</ref> Ang paglalagay ng mga pananda ay itinuloy ng mga sumunod sa PHRMC: ang Philippines Historical Committee (PHC), Pambansang Suriang Pangkasaysayan (''National Historical Institute'' o ''NHI''), at ng Pambansang Komisyong Pangkasaysayan o (''National Historical Commission of the Philippines'' o ''NHCP''). Nag-iba rin ang estilo ng mga pananda sa pagdaan ng mga taon. Ang wika ng mga pananda ay pangunahin at nakararami sa [[Wikang Filipino|Filipino]], na mayroon din sa Ingles ay Espanyol. Ang unang pananda sa isang wikang rehiyonal ay inilagay sa [[Kapitolyo ng Lalawigan ng Cebu]] sa Lungsod Cebu. Ang mga pananda, sa parehong [[Wikang Sebwano|Cebuano]] at Filipino, ay inilagay noong 2008. Ang unang pananda sa [[Wikang Iloko|Ilocano]] ay ikinabit sa Mansion House sa Lungsod Baguio noong 2009. Ang unang pananda sa [[Wikang Kapampangan|Kapampangan]] at ikinabit upang ipagpunyagi ang Simbahan ng Lungsod Angeles noong 2017. Ang [[Talaan ng mga panandang pangkasaysayan ng Pilipinas sa ibang bansa|mga pananda sa labas ng bansa]] ay maaari ring nakasulat sa lokal na wika ng lugar kung saan ito ikinabit, gaya ng sa Berlin, Alemanya<ref>https://www.wikidata.org/wiki/Q23854678</ref> na nakasulat sa Aleman at sa Ghent, Belhika,<ref>https://www.wikidata.org/wiki/Q30127147.</ref> na nakasulat sa Pranses (parehong pinagpupunyagi ng mga pananda si [[José Rizal]]). Dalawa sa mga unang pananda sa labas ng Pilipinas ay ikinabit sa Ghent, Belhika, kung saan tumira si José Rizal habang inilathala ang ''[[El Filibusterismo]]'', at sa [[Dezhou]], [[Tsina]], kung saan si [[Paduka Pahala|Paduka Batara]], isang [[Talaan ng mga Sultan ng Sulu|Hari ng Sulu]] na nagbigay ng tributo sa [[Emperador Yongle]], ay tumira roon. Parehong ikinabit ang mga pananda noong 1959. Pinakamarami ang mga pananda na may kinalaman kay Rizal, at nabanggit ng historyador na si Teodoro A. Agoncillo na noong panahon niya (nanilbihan siya sa NHCP mula 1963 hanggang 1985), na ang kanilang mga pinagsisikapan ay kalakhang nauubos sa pag-apruba, pagtatalakay, at muling pagsulat ng mga nakasulat sa mga pananda. Sa dami ng mga pananda na may kinalaman kay Rizal, biniro niya, “''Aba! Pati ba naman eskinitang inihian ni Rizal ibig lagyan ng marker!''”<ref>[http://opinion.inquirer.net/81352/circumnavigators-paradox Ocampo, Ambeth R.] [http://opinion.inquirer.net/81352/circumnavigators-paradox "Circumnavigator's paradox"]. Retrieved 2017-12-21.</ref> Noong 200, habang isinasagawa ang seremonyas ng pag-aalis ng tabing ng panandang National Federation of Women's Clubs in the Philippines sa [[Manila Hotel]], nagbiro ang dating pangulo na si [[Fidel Ramos]] na ang paghahawi ng tabing pataas ay nagpaalala sa kaniya ng [[Sayaw ng paghuhubo't hubad|streaptease]], at napatawa ang lahat. Iyon na ang huling pagkakataon na hinahawi ang tabing pataas, at mula noon, hinihila na lamang ang mga tabing.<ref>[https://www.pressreader.com/philippines/philippine-daily-inquirer/20100129/283089885288131 "PressReader.com - Connecting People Through News"]. ''www.pressreader.com''. Retrieved 2018-01-29.</ref> Noong 2011, sinabi ng NHCP na magsisikap pa ito na maglakay ng mas maraming pananda sa Visayas at Mindanao para sa kanilang lalong paglaki ng papel sa pambansang kasaysayan, sapagkat kalakhan ng mga pananda ay sa Luzon. Ang [[Kudan]] o ang gusali ng embahada ng Pilipinas sa Tokyo ay itinakda bilang isang palatandaang pangkasaysayan ng NHCP at ginawaran ng pananda noong marso 3, 2004. Ito ang una at kasalukuyang natatanging pook sa labas na maging palatandaang pangkasaysayan.<ref>[http://www.gmanetwork.com/news/news/pinoyabroad/351042/envoy-s-residence-in-japan-becomes-phl-s-1st-overseas-historical-landmark/story/ "Envoy's residence in Japan becomes PHL's 1st overseas historical landmark"]. ''GMA News Online''. Retrieved 2018-01-29.</ref> Sa paghahawi ng tabing, binanggit ni Embahador Manuel Lopez na ang gusali bilang ''isang hiyas ng paglilingkod panlabas ng Pilipinas''.<ref>[https://tokyo.philembassy.net/02events/philippine-ambassadors-official-residence-in-tokyo-proclaimed-philippine-national-historical-landmark/ "Philippine Ambassador's Official Residence in Tokyo Proclaimed Philippine "National Historical Landmark" | Philippine Embassy – Tokyo, Japan"]. ''tokyo.philembassy.net''. Retrieved 2018-01-29.</ref> Noong Hunyo 3, 2016, nagbigay ng pananda ang NHCP sa isang walang pangalang personalidad sa unang pagkakataon. Isang pananda ang inilagay sa Macabebe, pinararangalan ang [[Tarik Sulayman|pinuno]] ng [[Labanan ng Bangkusay]], ang "unang katutubo na nagbuwis ng buhay para sa kalayaan."<ref>[https://www.pressreader.com/philippines/sunstar-pampanga/20160608/281792808294613 "PressReader.com - Connecting People Through News"]. ''www.pressreader.com''. Retrieved 2017-12-20.</ref> == Mga panandang pangkasaysayan sa mga Rehiyon == Ang mga talaan ng mga [[panandang pangkasaysayan]] na ikinabit ng Pambansang Komisyong Pangkasaysayan ay isang anotadong talaan ng mga tao, lugar, at pangyayari sa kasaysayan na inalala ng nasabing komisyon sa pamamagitan ng mga plakang cast-iron. Mayroon ding mga panandang ikinabit ang Pambansang Komisyong Pangkasaysayan sa labas ng Pilipinas na may kinalaman sa bansa, at may hiwalay na talaan sa mga panandang ito. *[[Talaan ng mga panandang pangkasaysayan ng Pilipinas sa Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] *[[Talaan ng mga panandang pangkasaysayan ng Pilipinas sa Rehiyong Pampangasiwaan ng Cordillera|Rehiyong Pampangasiwaan ng Cordillera]] *[[Talaan ng mga panandang pangkasaysayan ng Pilipinas sa Rehiyong Ilocos|Rehiyon I: Rehiyong Ilocos]] *[[Talaan ng mga panandang pangkasaysayan ng Pilipinas sa Lambak ng Cagayan|Rehiyon II: Lambak ng Cagayan]] *[[Talaan ng mga panandang pangkasaysayan ng Pilipinas sa Gitnang Luzon|Rehiyon III: Gitnang Luzon]] *[[Talaan ng mga panandang pangkasaysayan ng Pilipinas sa Calabarzon|Rehiyon IV-A: Calabarzon]] *[[Talaan ng mga panandang pangkasaysayan ng Pilipinas sa Mimaropa|Rehiyon IV-B: Mimaropa]] *[[Talaan ng mga panandang pangkasaysayan ng Pilipinas sa Rehiyong Bicol|Rehiyon V: Rehiyong Bicol]] *[[Talaan ng mga panandang pangkasaysayan ng Pilipinas sa Kanlurang Kabisayaan|Rehiyon VI: Kanlurang Kabisayaan]] *[[Talaan ng mga panandang pangkasaysayan ng Pilipinas sa Negros|Pulo ng Negros]] *[[Talaan ng mga panandang pangkasaysayan ng Pilipinas sa Gitnang Kabisayaan|Rehiyon VII: Gitnang Kabisayaan]] *[[Talaan ng mga panandang pangkasaysayan ng Pilipinas sa Silangang Kabisayaan|Rehiyon VIII: Silangang Kabisayaan]] *[[Talaan ng mga panandang pangkasaysayan ng Pilipinas sa Tangway ng Zamboanga|Rehiyon IX: Tangway ng Zamboanga]] *[[Talaan ng mga panandang pangkasaysayan ng Pilipinas sa Hilagang Mindanao|Rehiyon X: Hilagang Mindanao]] *[[Talaan ng mga panandang pangkasaysayan ng Pilipinas sa Rehiyong ng Davao|Rehiyon XI: Rehiyong ng Davao]] *[[Talaan ng mga panandang pangkasaysayan ng Pilipinas sa Soccsksargen|Rehiyon XII: Soccsksargen]] *[[Talaan ng mga panandang pangkasaysayan ng Pilipinas sa Caraga|Rehiyon XIII: Caraga]] *[[Talaan ng mga panandang pangkasaysayan ng Pilipinas sa Awtonomong Rehiyon sa Muslim Mindanao|Awtonomong Rehiyon sa Muslim Mindanao]] *[[Talaan ng mga panandang pangkasaysayan ng Pilipinas sa ibayong bansa|Sa ibayong bansa]] == Galeriya == <gallery> Ateneo de Manila HistoricalMarker NHCPStorageManila.JPG|Ateneo de Manila, Intramuros, Maynila (kasalukuyang nasa Komisyon) NielsonTower HistoricalMarker MakatiCity.jpg|Nielson Tower, Ayala, Lungsod Makati Pang-alaalang Bantayog.jpg|Pang-alaalang Bantayog (World War II heroes of Pasig memorial), Abenida Caruncho, Malinao, Lungsod Leon Ma. Guerrero (1915–1982).jpg|[[León María Guerrero III|Leon Ma. Guerrero (1915 - 1982)]], Nuestra Señora de Guia Plaza, Ermita, Maynila Baguio Teachers' Camp historical marker vicinity - NHCP - 2.jpg|Baguio Teachers' Camp, Lungsod Baguio Mansion Syquia PHC historical marker.jpg|Mansion Syquia, Lungsod Vigan, Ilocos Sur Tumauini Church Marker.jpg|Simbahan ng Tumauini, Tumauini, Isabela RepublikaPilipina HistoricalMarker MalolosCity.jpg|Republika Pilipina 1898-1901, Simbahan ng Inmaculada Concepcion, Lungsod Malolos, Bulacan Church of Ibaan historical marker.jpg|Simbahan ng Ibaan, Ibaan, Batangas Historical marker of the 15 Martyrs of Bicol at Naga City.jpg|Labinlimang Martir ng Bicol, Lungsod Naga, Camarines Sur Miagao Church NHCP historical marker.jpg|Simbahan ng Miag-ao, Miag-ao, Iloilo Carlos P. Garcia House NHI historical marker.jpg|Tahanan ni Carlos P. Garcia, Lungsod Tagbilaran, Bohol Historical marker of Fort Pilar .jpg|Kutang Pilar, Lungsod Zamboanga Church of the Immaculate Conception of Tamontaka Seal.JPG|Simbahang Inmaculada Concepcion ng Tamontaka, Lungsod Cotabato </gallery> ==Tingnan din== *[[Talaan ng mga Pagmamamay-aring Pangkultura ng Pilipinas]] *[[Talaan ng mga Pambansang Yamang Pangkultura ng Pilipians]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== {{Commons category|Historical markers in the Philippines}} *[http://www.nhcp.gov.ph/downloads/List%20of%20Sites%20&%20Structures%20with%20Markers%20as%20of%20Jan-16-2012.pdf Isang talaan ng mga lugar at estruktura na may mga panandang pangkasaysayan noong 16 Enero 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130731011929/http://www.nhcp.gov.ph/downloads/List%20of%20Sites%20%26%20Structures%20with%20Markers%20as%20of%20Jan-16-2012.pdf |date=31 Hulyo 2013 }} *[http://www.nhcp.gov.ph/downloads/List%20of%20Institutions%20with%20Markers%20as%20of%20Jan-16-2012.pdf Isang talaan ng mga institusyon na may mga panandang pangkasaysayan noong 16 Enero 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502005220/http://www.nhcp.gov.ph/downloads/List%20of%20Institutions%20with%20Markers%20as%20of%20Jan-16-2012.pdf |date=2 Mayo 2013 }} *[http://www.nhcphistoricsites.blogspot.com/ National Registry of Historic Sites and Structures in the Philippines] *[http://nhcp.gov.ph/index.php?option=com_content&task=view&id=133&Itemid=4 Mga Palatuntunan sa Pagkabit ng mga Panandang Pangkasaysayan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130731013306/http://nhcp.gov.ph/index.php?option=com_content&task=view&id=133&Itemid=4 |date=2013-07-31 }} {{Historical Markers of the Philippines|state=expanded}} {{Philippine Registry of Cultural Property}} {{DEFAULTSORT:Historical markers}} [[Kategorya:Mga gusali at estruktura sa Pilipinas]] [[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga palatandang pook sa Pilipinas]] bh86bohojwpg56zy1klisrtvypdku3y 0 257726 2214550 2189081 2026-07-03T11:51:53Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214550 wikitext text/x-wiki [[File:Massachusetts in United States.svg|thumb|right|250px|Kinaroroonan ng Massachusetts sa Estados Unidos]] Ang [[Massachusetts]] ay isang [[Estado ng Estados Unidos|estado]] na matatagpuan sa [[New England]], isang rehiyon sa [[Hilaga-silangang Estados Unidos|Hilaga-silangang]] [[Estados Unidos]]. Ang mga munisipalidad sa estado ay ibinukod bilang mga [[:en:New England town|bayan]] o lungsod. May 295 bayan at 56 lungsod sa Massachusetts. Subalit may ilang lungsod na tumutukoy pa rin sa kanilang mga sarili bilang "mga bayan" (''towns'') sa kabila ng pagkakaroon nila ng anyong lungsod na pamahalaan (''city form of government''). ==Talaan ng mga lungsod== [[File:DowntownBoston.jpg|thumb|[[Boston, Massachusetts|Boston]], pinakamalaking lungsod at kabisera ng Massachusetts]] [[File:Downtown Worcester, Massachusetts.jpg|thumb|[[Worcester, Massachusetts|Worcester]]]] [[File:Springfield Skyline, MA.jpg|thumb|[[Springfield, Massachusetts|Springfield]]]] [[File:Lowell skyline.jpg|thumb|[[Lowell, Massachusetts|Lowell]]]] [[File:Cambridge Skyline.jpg|thumb|[[Cambridge, Massachusetts|Cambridge]]]] [[File:NewBedford21June07HarborViewInland.jpg|thumb|[[New Bedford, Massachusetts|New Bedford]]]] [[File:Snow Fountain and Clock, Brockton MA.jpg|thumb|[[Brockton, Massachusetts|Brockton]]]] [[File:Quincycenter.jpg|thumb|[[Quincy, Massachusetts|Quincy]]]] [[File:Lynn Central Square, Northerly View.jpg|thumb|[[Lynn, Massachusetts|Lynn]]]] [[File:Kennedy Park Fall River.jpg|thumb|[[Fall River, Massachusetts|Fall River]]]] [[File:Union Street in Newton Centre.jpg|thumb|[[Newton, Massachusetts|Newton]]]] [[File:Lawrence Riverfront.jpg|thumb|[[Lawrence, Massachusetts|Lawrence]]]] [[File:Seven Hills Park.jpg|thumb|[[Somerville, Massachusetts|Somerville]]]] [[File:Haverhill, MA.jpg|thumb|[[Haverhill, Massachusetts|Haverhill]]]] [[File:Malden High School, MA.jpg|thumb|[[Malden, Massachusetts|Malden]]]] [[File:Medford Square, Medford MA.jpg|thumb|[[Medford, Massachusetts|Medford]]]] [[File:Taunton Green Statue.jpg|thumb|[[Taunton, Massachusetts|Taunton]]]] [[File:WeymouthMA SeaStreet.jpg|thumb|[[Weymouth, Massachusetts|Weymouth]]]] [[File:Gloucester MA - harbour.jpg|thumb|[[Gloucester, Massachusetts|Gloucester]]]] [[File:Winthrop ma.jpg|thumb|[[Winthrop, Massachusetts|Winthrop]]]] {| class="wikitable sortable" |- valign=bottom ! Lungsod ! Kondado<ref name="census">{{cite web |url=http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_10_PL_GCTPL2.ST16&prodType=table |title=Population and Housing Occupancy Status: 2010 - State -- County Subdivision, 2010 Census Redistricting Data (Public Law 94-171) Summary File|publisher=U.S. Census Bureau |accessdate=2011-03-23}}</ref> ! Populasyon <br/>(2010)<ref name="census"/> ! Taong <br/>itinatag<ref name="CIS">{{cite web |url=http://www.sec.state.ma.us/cis/cisctlist/ctlistalph.htm |title=Massachusetts City and Town Incorporation and Settlement Dates |publisher=Commonwealth of Massachusetts |accessdate=2009-05-06}}</ref> |- | [[Agawam, Massachusetts|Agawam]]<ref name=TC>Isa sa labing-apat (14) na mga lungsod na tumutukoy sa sarili bilang "''The Town of''". {{cite web |url=http://www.sec.state.ma.us/cis/cisctlist/ctlistalph.htm |title=Citizen Information Service: Massachusetts City and Town Incorporation and Settlement Dates |publisher=Secretary of the Commonwealth of Massachusetts |accessdate=11 Agosto 2016}}</ref> || Hampden || align=right | 28,438|| align=center | 1855 |- | [[Amesbury, Massachusetts|Amesbury]] || Essex || align=right | 16,283|| align=center | 1668 |- | [[Attleboro, Massachusetts|Attleboro]] || Bristol || align=right | 43,593|| align=center | 1694 |- | [[Barnstable, Massachusetts|Barnstable]]<ref name=TC/> || Barnstable || align=right | 45,193|| align=center | 1639 |- | [[Beverly, Massachusetts|Beverly]] || Essex || align=right | 39,502|| align=center | 1668 |- | [[Boston, Massachusetts|Boston]] || Suffolk || align=right | 617,660|| align=center | 1630 |- | [[Braintree, Massachusetts|Braintree]]<ref name=TC/> || Norfolk || align=right | 35,744|| align=center | 1640 |- | [[Bridgewater, Massachusetts|Bridgewater]]<ref name=TC/> || Plymouth || align=right | 26,563|| align=center | 1656 |- | [[Brockton, Massachusetts|Brockton]] || Plymouth || align=right | 93,810|| align=center | 1821 |- | [[Cambridge, Massachusetts|Cambridge]] || Middlesex || align=right | 105,162|| align=center | 1636 |- | [[Chelsea, Massachusetts|Chelsea]] || Suffolk || align=right | 35,177|| align=center | 1739 |- | [[Chicopee, Massachusetts|Chicopee]] || Hampden || align=right | 55,298|| align=center | 1848 |- | [[East Longmeadow, Massachusetts|East Longmeadow]] || Hampden || align=right | 15,720|| align=center | 1894 |- | [[Easthampton, Massachusetts|Easthampton]] || Hampshire || align=right | 16,053|| align=center | 1809 |- | [[Everett, Massachusetts|Everett]] || Middlesex || align=right | 41,667|| align=center | 1870 |- | [[Fall River, Massachusetts|Fall River]] || Bristol || align=right | 88,857|| align=center | 1803 |- | [[Fitchburg, Massachusetts|Fitchburg]] || Worcester || align=right | 40,318|| align=center | 1764 |- | [[Franklin, Massachusetts|Franklin]]<ref name=TC/> || Norfolk || align=right | 31,635|| align=center | 1778 |- | [[Gardner, Massachusetts|Gardner]] || Worcester || align=right | 20,228|| align=center | 1785 |- | [[Gloucester, Massachusetts|Gloucester]] || Essex || align=right | 28,789|| align=center | 1623 |- | [[Greenfield, Massachusetts|Greenfield]]<ref name=TC/> || Franklin || align=right | 17,456|| align=center | 1775 |- | [[Haverhill, Massachusetts|Haverhill]] || Essex || align=right | 60,879|| align=center | 1641 |- | [[Holyoke, Massachusetts|Holyoke]] || Hampden || align=right | 39,880|| align=center | 1850 |- | [[Lawrence, Massachusetts|Lawrence]] || Essex || align=right | 76,377|| align=center | 1847 |- | [[Leominster, Massachusetts|Leominster]] || Worcester || align=right | 40,759|| align=center | 1740 |- | [[Lowell, Massachusetts|Lowell]] || Middlesex || align=right | 106,519|| align=center | 1826 |- | [[Lynn, Massachusetts|Lynn]] || Essex || align=right | 90,329|| align=center | 1629 |- | [[Malden, Massachusetts|Malden]] || Middlesex || align=right | 59,450|| align=center | 1649 |- | [[Marlborough, Massachusetts|Marlborough]] || Middlesex || align=right | 38,499|| align=center | 1660 |- | [[Medford, Massachusetts|Medford]] || Middlesex || align=right | 56,173|| align=center | 1630 |- | [[Melrose, Massachusetts|Melrose]] || Middlesex || align=right | 26,983|| align=center | 1850 |- | [[Methuen, Massachusetts|Methuen]]<ref name=TC/> || Essex || align=right | 47,255|| align=center | 1725 |- | [[New Bedford, Massachusetts|New Bedford]] || Bristol || align=right | 95,072|| align=center | 1787 |- | [[Newburyport, Massachusetts|Newburyport]] || Essex || align=right | 17,416|| align=center | 1764 |- | [[Newton, Massachusetts|Newton]] || Middlesex || align=right | 85,146|| align=center | 1688 |- | [[North Adams, Massachusetts|North Adams]] || Berkshire || align=right | 13,708|| align=center | 1878 |- | [[Northampton, Massachusetts|Northampton]] || Hampshire || align=right | 28,549|| align=center | 1656 |- | [[Palmer, Massachusetts|Palmer]]<ref name=TC/> || Hampden || align=right | 12,140|| align=center | 1775 |- | [[Peabody, Massachusetts|Peabody]] || Essex || align=right | 51,251|| align=center | 1868 |- | [[Pittsfield, Massachusetts|Pittsfield]] || Berkshire || align=right | 44,737|| align=center | 1761 |- | [[Quincy, Massachusetts|Quincy]] || Norfolk || align=right | 92,271|| align=center | 1792 |- | [[Randolph, Massachusetts|Randolph]]<ref name=TC/> || Norfolk || align=right | 32,112|| align=center | 1793 |- | [[Revere, Massachusetts|Revere]] || Suffolk || align=right | 51,755|| align=center | 1846 |- | [[Salem, Massachusetts|Salem]] || Essex || align=right | 41,340|| align=center | 1626 |- | [[Somerville, Massachusetts|Somerville]] || Middlesex || align=right | 75,754|| align=center | 1842 |- | [[Southbridge, Massachusetts|Southbridge]]<ref name=TC/> || Worcester || align=right | 16,719|| align=center | 1816 |- | [[Springfield, Massachusetts|Springfield]] || Hampden || align=right | 153,060|| align=center | 1636 |- | [[Taunton, Massachusetts|Taunton]] || Bristol || align=right | 55,874|| align=center | 1639 |- | [[Waltham, Massachusetts|Waltham]] || Middlesex || align=right | 60,632|| align=center | 1738 |- | [[Watertown, Massachusetts|Watertown]]<ref name=TC/> || Middlesex || align=right | 31,915|| align=center | 1630 |- | [[West Springfield, Massachusetts|West Springfield]]<ref name=TC/> || Hampden || align=right | 28,391|| align=center | 1774 |- | [[Westfield, Massachusetts|Westfield]] || Hampden || align=right | 41,094|| align=center | 1669 |- | [[Weymouth, Massachusetts|Weymouth]]<ref name=TC/> || Norfolk || align=right | 53,743|| align=center | 1635 |- | [[Winthrop, Massachusetts|Winthrop]]<ref name=TC/> || Suffolk || align=right | 17,497|| align=center | 1852 |- | [[Woburn, Massachusetts|Woburn]] || Middlesex || align=right | 38,120|| align=center | 1642 |- | [[Worcester, Massachusetts|Worcester]] || Worcester || align=right | 181,045|| align=center | 1684 |} ==Mga lungsod ayon sa opisyal na pangalan== Ang sumusunod ay isang talahanayan na nagpapakita ng 55 lungsod ng Massachusetts kasama ang kani-kanilang mga opisyal na pangalan (''official name'').<ref group=Note>Ang pangunahing pinagkunan para sa sanggunian ay ang [http://www.mma.org/resources-mainmenu-182/doc_download/26-form-of-government-for-each-community-in-massachusetts Massachusetts Municipal Association 2009-2010 Municipal Directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303171728/http://www.mma.org/resources-mainmenu-182/doc_download/26-form-of-government-for-each-community-in-massachusetts |date=2016-03-03 }}. Ang MMA Directory ay hindi isang opisyal na dokumento ng estado, subalit ito'y mas-napapanahon at tiyak kaysa ang opisyal na [http://www.sec.state.ma.us/cis/cispdf/ma_city_town.pdf talaan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927054352/http://www.sec.state.ma.us/cis/cispdf/ma_city_town.pdf |date=2011-09-27 }} mula sa tanggapan ng Massachusetts Secretary of the Commonwealth, na may petsang 03-11-2008.</ref> {| class="wikitable" ! Lungsod !! Opisyal na pangalan !! Sangguniang web |- | Agawam || Town of Agawam || http://www.agawam.ma.us/ |- | Amesbury || City of Amesbury || http://www.amesburyma.gov/ |- | Attleboro || City of Attleboro || http://www.cityofattleboro.us/ |- | Barnstable || Town of Barnstable || http://www.town.barnstable.ma.us/ |- | Beverly || City of Beverly || http://www.beverlyma.gov |- | Boston || City of Boston || http://www.cityofboston.gov/ |- | Braintree || Town of Braintree || http://www.townofbraintreegov.org/ |- | Bridgewater || Town of Bridgewater || http://www.bridgewaterma.org/ |- | Brockton || City of Brockton || http://www.brockton.ma.us/ |- | Cambridge || City of Cambridge || http://www.cambridgema.gov/ |- | Chelsea || City of Chelsea || http://www.ci.chelsea.ma.us/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210211220029/http://www.ci.chelsea.ma.us/ |date=2021-02-11 }} |- | Chicopee || City of Chicopee || http://www.chicopeema.gov/ |- | Easthampton || City of Easthampton || http://www.easthampton.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190302210343/http://www.easthampton.org/ |date=2019-03-02 }} |- | Everett || City of Everett || http://www.ci.everett.ma.us/ |- | Fall River || City of Fall River || http://www.fallriverma.org/ |- | Fitchburg || City of Fitchburg || http://www.ci.fitchburg.ma.us/ |- | Franklin || Town of Franklin || http://franklinma.virtualtownhall.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090428230837/http://franklinma.virtualtownhall.net/ |date=2009-04-28 }} |- | Gardner || City of Gardner || http://www.gardner-ma.gov/ |- | Gloucester || City of Gloucester || http://www.ci.gloucester.ma.us/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19981212023751/http://www.ci.gloucester.ma.us/ |date=1998-12-12 }} |- | Greenfield || Town of Greenfield || http://www.cityofgreenfield.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609082759/http://www.cityofgreenfield.org/ |date=2009-06-09 }} |- | Haverhill || City of Haverhill || http://www.ci.haverhill.ma.us/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030322050409/http://www.ci.haverhill.ma.us/ |date=2003-03-22 }} |- | Holyoke || City of Holyoke || http://www.holyoke.org/ |- | Lawrence || City of Lawrence || http://www.cityoflawrence.com |- | Leominster || City of Leominster || http://www.leominster-ma.gov/ |- | Lowell || City of Lowell || http://www.lowellma.gov/ |- | Lynn || City of Lynn || http://www.ci.lynn.ma.us/ |- | Malden || City of Malden || http://www.ci.malden.ma.us/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090508042305/http://www.ci.malden.ma.us/ |date=2009-05-08 }} |- | Marlborough || City of Marlborough || http://www.marlborough-ma.gov/ |- | Medford || City of Medford || http://www.medford.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170523055104/http://www.medford.org/ |date=2017-05-23 }} |- | Melrose || City of Melrose || http://www.cityofmelrose.org/ |- | Methuen || City of Methuen || http://www.ci.methuen.ma.us/{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | New Bedford || City of New Bedford || http://www.newbedford-ma.gov/ |- | Newburyport || City of Newburyport || http://www.cityofnewburyport.com/ |- | Newton || City of Newton || http://www.newtonma.gov/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180808171654/http://www.newtonma.gov/ |date=2018-08-08 }} |- | North Adams || City of North Adams || http://www.northadams-ma.gov/ |- | Northampton || City of Northampton || http://www.northamptonma.gov/ |- | Palmer || Town of Palmer || http://www.townofpalmer.com |- | Peabody || City of Peabody || http://www.peabody-ma.gov/ |- | Pittsfield || City of Pittsfield || http://www.pittsfield-ma.org/ |- | Quincy || City of Quincy || http://www.quincyma.gov/ |- | Randolph<ref name="generalcourt-147-2009">{{cite web|url=http://www.mass.gov/legis/laws/seslaw09/sl090147.htm|title=Chapter 147 of the Acts of 2009|date=November 19, 2009|publisher=Massachusetts General Court|accessdate=26 January 2010|location=Boston}}</ref> || Town of Randolph || http://www.townofrandolph.com/ |- | Revere || City of Revere || http://www.revere.org/ |- | Salem || City of Salem || http://www.salem.com |- | Somerville || City of Somerville || http://www.somervillema.gov |- | Southbridge || Town of Southbridge || http://www.ci.southbridge.ma.us |- | Springfield || City of Springfield || http://www.springfieldcityhall.com |- | Taunton || City of Taunton || http://www.taunton-ma.gov |- | Waltham || City of Waltham || http://www.city.waltham.ma.us/ |- | Watertown || Town of Watertown || http://www.watertown-ma.gov |- | Westfield || City of Westfield || http://www.cityofwestfield.org |- | West Springfield || Town of West Springfield || http://www.west-springfield.ma.us {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090422094503/http://www.west-springfield.ma.us/ |date=2009-04-22 }} |- | Weymouth || Town of Weymouth || http://www.weymouth.ma.us/ |- | Winthrop || Town of Winthrop || http://www.town.winthrop.ma.us/ |- | Woburn || City of Woburn || http://www.cityofwoburn.com/ |- | Worcester || City of Worcester || http://www.ci.worcester.ma.us/ |} ==Tingnan din== * [[Mga paghahating pang-administratibo ng Massachusetts]] * [[:en:Equivalent lands|Equivalent lands]] * [[Talaan ng mga lungsod sa Estados Unidos]] ==Mga nota== {{Reflist|group=Note}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga ugnay panlabas== {{commons category|Populated places in Massachusetts}} *[http://www.sec.state.ma.us/ele/eleclk/clkidx.htm Massachusetts City and Town Directory], Secretary of the Commonwealth, Elections Division <!--Navigation boxes--> {{Mga talaan ng mga lungsod sa Estados Unidos}} [[Kategorya:Mga talaan ng mga lungsod sa Estados Unidos ayon sa estado|Massachusetts]] c8zn3k6jhpm026z8e4gxdyjyohkxj5m 0 269298 2214184 2214103 2026-07-02T18:36:42Z Jake Mendoza 97820 2214184 wikitext text/x-wiki {{short description|None}} {{Infobox sports league | current_season = | sport = [[Ice hockey]] | founded = 2017 | champion = '''Men:'''<br>{{ih|INA}} (1st title)<br>'''Women'''<br>{{ihw|THA}}<br>(1st title) | most_titles = '''Men:'''<br>{{ih|INA}}<br>{{ih|THA}}<br>{{ih|PHI}}<br>(1 title each) | qualification = | website = }} Ginanap ang '''[[Ice hockey]]''' sa unang pagkakataon sa [[Southeast Asian Games]] noong 2017 sa [[Kuala Lumpur]]. == Nagkamedalya == ===Men=== {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align:center; width:60%;" |- style="background:#c1d8ff;" !width=8%|# !width=20%|Taon ! Kampeon ! Pangalawang puwesto ! Pangatlong puwesto ! Pangapat na puwesto ! Host city ! Bansa |- | 1 | [[Ice hockey sa 2017 Southeast Asian Games|2017]] |'''{{ih-big|PHI}} |{{ih-big|THA}} |{{ih-big|MAS}} |{{ih-big|SIN}} |[[Kuala Lumpur]] |{{flag|Malaysia}} |} ===Women=== ==Tingnan din== * [[Indoor Hockey sa Palaro ng Timog Silangang Asya]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Palaro ng Timog Silangang Asya]] 63cajle4xsh0cr2jlq8pjq99v19cu51 0 271161 2214219 1603304 2026-07-03T00:58:26Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Pandacan]] 2214219 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pandacan]] 1vkey7ebq2kjw9rxbaika1n0wsuj400 0 281251 2214135 2168755 2026-07-02T11:59:26Z Lolbet101 163542 May mga maliliit na pagbabago sa artikulong ito. (Minor changes in this article.) 2214135 wikitext text/x-wiki {{otheruses|Tala}} [[Talaksan:Alpheratz.gif|thumb|[[:en:Alpha Andromedae|Alpha Andromedae]], isang bituin.]] Ang '''bituin''', '''bituwin''', '''tala''', '''estrelya''' ([[Wikang Kastila|Kastila]]: ''estrella''), o '''lusero''' (Kastila: ''lucero'')<ref name=Gaboy>{{cite-Gaboy|''Star''}}</ref> ay isang katawan ng iba ibang [[Plasma (pisika)|plasma]] sa dakong labas na kalawakan na binibigkis ng sarili niyang [[grabidad]] at may sapat na bigat upang masustentuhan ang kanyang pagsasalikop nukleyar sa kanyang siksik na ubod. Ang pagsasanib ng mga nukleyong atomiko ay nabubunga ng enerhiya na tuloy-tuloy na lumalabas sa buong buhay nito. Ang ating Araw ay halimbawa ng isang bituin. Sa Kalawakang Araw natin, lumilibot ang mga tala o [[planeta]] kasama ang ating Lupa. Ang pinakamalapit na bituin sa ating Kalawakang Araw, at ang ikalawang bituin na pinakamalapit sa Lupa ay ang [[Proxima Centauri]]. Ito ay may layong 40 [[trilyo]]ng [[kilometro]]. Ito ay 4.2 liwanag na taon o [[light year]]s kung saan ang liwanag mula sa bituing ito ay darating sa Lupa pagkaraan ng 4.2 [[taon]]. Nalalaman ng mga astronomo ang mga katangian ng isang bituin sa pagmamatyag ng kaniyang spektrum, ningning, at kilos sa kalawakan. Makakaiba ang mga bituin sa kanilang kabuuang bigat, komposisyong kimikal at edad. Ang kabuuang bigat ng isang bituin ang pangunahing pang-alam sa pag-inog at kahihinatnan nito. Ang iba pang katangian ng isang bituin ay inaalam sa kasaysayang pag-inog nito tulad ng diametro, paglibot, kilos at temperatura. Ang krokis ng temperatura ng bituin sa ningning ay tinatawag na [[Hertzsprung-Russell diagram]] (HR-diagram), na nagtataya sa tamang edad at katuyuang pag-inog nito. Sumisilang ang isang bituin sa pagsasalikop ng ulap na pangunahing binubuo ng mga hidroheno kasama ang ilang helio at mangilan-ngilang mabibigat na elemento. Kapag sapat ng siksik na ang ubod nito, ang ilang hidroheno ay magsasanib upang makabuo ng helio na pamamagitan ng pagsasalikop nukleyar. Ang natitirang loob ng bituin ang nagdadala ng enerhiya palayo at palabas ng ubod sa pamamagitan ng radyasyon at mga prosesong convective. Ang enerhiyang ito ay nagbubunga ng simoy bituin sa rabaw na isisingaw naman sa kalawakan. Kapag naubos na ang parikit na hidroheno sa ubod nito, ang isang bituin na may mabigat ng 0.4 beses sa bigat ng Araw natin o higit pa ay lalaki upang maging isang pulang higante na magsasalikop ng mga mabibigat na elemento nito o sa talukap ng ubod nito. Pagkatapos, magigiba ito upang magamit muli ang ilang materya nito sa interestelang kapaligiran nito kung saan bubuo ito ng bagong henerasyon ng mga bituin na may mas mataas ng proporsyon ng mabibigat ng mga elemento. Ang dalwahin at sistema ng magkakadikit na mga bituin ay binubuo ng dalawa o higit pang mga bituin na binigkis ng kanikanilang balani at kalimitang lumilibot sa bawat isa sa isang matiwasay na libutan. Kapag ang dalawang bituin ay masasabing magkalapit na libutan, ang kanilang pagniniig pambalani ay may matibay na impluwensiya sa kanilang pag-inog. ==Pagkakabuo ng isang bituin== Ang mga bituin gaya ng [[araw]] ay nabubuo sa mga ulap ng alikabok na nagkalat sa karamihan ng mga [[galaksiya]]. Ang isang halimbawa nito ang [[Orion Nebula]]. Ang mga malalim na kaguluhan sa mga ulap na ito ay nagpapalitaw sa mga buhol nang may sapat na [[masa]] na ang mga gas at alikabok ay nagsisimulang bumagsak sa sarili nitong atraksiyong [[grabitasyon]]al. Kapag bumagsak na ang ulap, ang materyal sa gitna ay nagsisimulang uminit at nagiging isang [[protostar]] na kalaunan ay magiging isa nang bituin. Ang mga modelo sa [[kompyuter]] ng pagkakabuo ng mga bituin ay humuhula na ang mga umiikot na ulap ng mga bumabagsak na ulap at alikabok ay maaaring maghiwalay sa dalawa o tatlong mga tumpok at nagpapaliwanag kung bakit ang karamihan ng mga bituin sa [[Ariwanas|Milky Way]] ay nasa pares o mga grupo ng maraming bituin. Ang isang bituin na kasinglaki ng [[araw]] ay nangangailangan ng mga 50 milyong taon upang tumanda mula sa pasimula ng pagbagsak hanggang sa pagtanda. Ang araw na bituin ay mananatili sa anyong ito sa loob ng 10 bilyongn taon. Ang mga bituin ay ginagatungan ng [[pagsasamang nukleyrar]] (nuclear fusion) upang bumuo ng [[helium]] nang malalim sa kanilang loob. Ang paglabas ng [[enerhiya]] mula sa mga sentral na rehiyon ng bituin ay nagbibigay ng [[presyon]] na kailangan upang maiwasan ang isang bituin na bumagsak sa sarili nitong bigat. Ang mga pinakamaliliit na bituwin na kilala bilang [[unanong pula]] ay naglalaman lamang ng sampung porsiyento ng masa ng [[araw]] at naglalabas lamang ng enerhiyang 0.01% at mahina lamang na nagliliwanag sa mga temperatura sa pagitan ng 3000-4000K. Sa kabila ng kanilang kaliitan, ang mga pulang unanong bituin ay ang pinakamaraming mga bituin at may buhay na tumatagal ng mga 10 bilyong taon. Sa kabilang dako, ang pinakamalalaking mga bituin na kilala bilang mga [[hypergiant]] na mga 100 mas malaki sa [[araw]] may temperaturang higit sa 30,000 K. Ang mga hypergiant ay naglalagabas ng enerhiyang mga libo libong beses kesa sa araw at may mga buhay ng ilan lamang milyong taon. Bagaman ang mga bituin ito ay karaniwan sa sinaunang [[Uniberso]]. .sa ngayon, ang mga hypergiant ay sobrang bihira at ang Milky ay naglalaman lamang ng ilang mga hypergiant. ==Kamatayan ng isang bituin== [[File:Representative lifetimes of stars as a function of their masses.svg|thumb|upright=1.35|Paglalarawan ng edad at mga buhay ng ng mga bituin bilang punsiyon ng kanilang mga masa.]] [[File:Star_life_cycles_red_dwarf_en.svg|thumb|upright=1.35|left|400px|Eboluyon ng isang bituing may mababang masa (kaliwa) at malaking masa.(kanan).]] Sa pangkalahatan, kung mas malaki ang isang bituin ay mas maikli ang buhay nito. Kapag ang bituin ay nagsasama ng lahat ng [[hidroheno]] sa looban nito, ang mga reaksiyong nukleyar ay tumitigil. Kapag nawalan na ng produksiyon ng enerhiya na kailangan nito upang mabuhay, ang looban ay nagsisimula ng bumagsak sa sarili nito at naging mas mainit. Ang hidroheno ay nasa labas pa rin ng looban nito gaya ang pagsasama ng hidroheno ay patulog sa shell na nakapalibot sa looban nito. Ang tumataas na maiinit na looban ay nagtutulak sa mga panlabas na patong ng bituin ng papalabas na nagsasanhi ritong lumawig at lumamig at nagiging isa ng [[red giant]]. == Talaan ng mga bituin == *[[Araw (astronomiya)]] sa [[Sistemang Solar]] na isang bituin *[[Exoplaneta]] * [[Proxima Centauri]] * [[Alpha Centauri]] * [[Altair]] * [[VV Cephei]] * [[VY Canis Majoris]] *[[Supernova]] *[[Bituin neutron]] *[[puting unano]] *[[Uniberso]] == Tingnan din == * [[Asterisko]] *[[Black hole]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Sistemang Solar}} [[Kategorya:Astronomiya]] dijofas48cd4zfn4nfhiohgax910hxb 0 282697 2214546 2163765 2026-07-03T10:47:35Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214546 wikitext text/x-wiki {{hinditagalog|wika=Ingles|artikulo=hindi}} {{Infobox event | title = Sunog sa Pambansang Museo ng Brasil | image = Fire at Museu Nacional 05.jpg | image_size = 300px | image_alt = Ang larawang ito ay nagpapakita ng isang malaki, matangkad na gusali, ang National Museum of Brazil, na nasusunog sa apoy. Sa kaliwa ng larawan, makikita ang pulang ilaw ng mga sunog-trak na ilaw. Sa harapan, sa kanan, mayroong isang rebulto ni Emperador Pedro II, ang pangalan na "Pedro II" ay inukit sa base nito. | caption = Ang Pambansang Museo ng Brazil na nasusunog sa likod ng rebulto ni [[Pedro II ng Brazil | Emperador Pedro II]] | time = 19:00 lokal | duration = | date = {{start date|df=yes|2018|9|2}} | venue = [[Pambansang Museo ng Brazil]] | location = [[Paço de São Cristóvão]], [[Rio de Janeiro]] | coordinates = {{Coord|22|54|21|S|43|13|34|W|display=inline,title}} | also_known_as = | type = Apoy | cause = Himdi matukoy | motive = | target = | notes = | reported deaths = 0 | reported injuries = 1, isang [[bumbero]] ang nagdudulot ng pagkasunog sa [[daliri]] na sinusubukang iligtas ang [[skull]] ng [[Luzia Woman | Luzia]] | reported property damage = Tungkol sa 92.5% ng koleksyon ng museo<ref>{{Cite news|url=https://oglobo.globo.com/rio/museu-nacional-15-milhao-de-pecas-escaparam-do-incendio-por-estarem-em-outros-predios-23045832|title=Museu Nacional: 1,5 milhão de peças escaparam do incêndio por estarem em outros prédios|language=Portuges|date=6 September 2018|work=O Globo|access-date=6 September 2018}}</ref> }} Noong Setyembre 2, 2018, isang sunog ang sumiklab sa [[Paço de São Cristóvão]] sa [[Rio de Janeiro]], Brazil, na matatagpuan sa 200-taong-gulang na [[Pambansang Museo ng Brazil]]. Ang museo ay nagtataglay ng higit sa 20 milyong mga item, kung saan humigit-kumulang 90 porsiyento ang nawala. Ang [[Pangulo ng Brazil]] na si [[Michel Temer]] ay itinuring na ang apoy ay isang "hindi maaasahan" na pagkawala ng makasaysayang at kultural na pamana ng bansa. Ang sanhi ng sunog, na nagsimula mga 19:30 [[UTC−03:00|local time]] (23:30 UTC), {{As of|2018|September|05|alt=ay hindi pa rin matukoy.}} == Background == {{Main|Museo ng Brasil}} [[File:Museu Nacional do Brasil.JPG|left|thumb|Ang Nasyunal na Museo noong 2004]] Ang gusali na matatagpuan sa parke ng [[Quinta da Boa Vista]] bilang ang palasyo ng São Cristóvāo ay itinayo noong unang bahagi ng ika-19 na siglo, nang ibigay ito sa [[Bahay ng Braganza | pamilya ng maharlikang Portuges]] at sa pag-uli ay na-renovate. Ito ang paninirahan ng mga emperador [[Pedro I ng Brazil | Pedro I]] at [[Pedro II ng Brazil | Pedro II]]. Ang museo ay kinuha sa lugar noong 1892, tatlong taon matapos ang bansa ay [[Proklamasyon ng Republika (Brazil) | naging republika]].<ref name="1bbckey">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-45395774|title=Brazil museum fire: Treasures at risk|date=3 September 2018|work=BBC News|access-date=3 September 2018|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20180903230811/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-45395774|archive-date=3 September 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> Ang Deputy Director ng Museo na si Luiz Fernando Dias Daniel ay itinuturing na kapabayaan ng mga sunud-sunod na pamahalaan bilang sanhi ng sunog,<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/fire-at-brazil-national-museum-engulfs-200-year-old-building/a-45329013|title=Fire at Brazil National Museum engulfs 200-year-old building|date=2 September 2018|website=[[Deutsche Welle]]|url-status=live|access-date=3 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180903090613/https://www.dw.com/en/fire-at-brazil-national-museum-engulfs-200-year-old-building/a-45329013|archive-date=3 September 2018|df=dmy-all}}</ref><ref name=":4">{{Cite news|url=https://g1.globo.com/rj/rio-de-janeiro/noticia/2018/09/02/vice-diretor-do-museu-nacional-cita-descaso-de-varios-governos.ghtml|title=Vice-diretor do Museu Nacional cita 'descaso' de vários governos e que incêndio destruiu tudo|date=2 September 2018|work=G1|access-date=2 September 2018|language=Portuges|trans-title=Vice-director of the National Museum cites 'neglect' of multiple governments and that the fire destroyed everything|archive-url=https://web.archive.org/web/20180903030540/https://g1.globo.com/rj/rio-de-janeiro/noticia/2018/09/02/vice-diretor-do-museu-nacional-cita-descaso-de-varios-governos.ghtml|archive-date=3 September 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> na sinasabi na ang mga curator ay "nakipaglaban sa iba't ibang mga pamahalaan upang makakuha ng sapat na mapagkukunan upang mapanatili ang ganap na nawasak" at na nadama niya ang "kabuuang pagkadismaya at napakalawak na galit."<ref name="200Years" /> Ang museo ay kulang sa isang [[sistema ng pandilig sa sunog]], bagama't mayroong [[mga detektor ng usok]] at ilang [[pamatay ng apoy]].<ref>{{cite web|url=https://www.newshub.co.nz/home/world/2018/09/a-tragedy-foretold-brazil-museum-had-no-sprinkler-system.html|title='A tragedy foretold': Brazil museum had no sprinkler system|publisher=[[Newshub]]|accessdate=6 September 2018|archive-date=6 Septiyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180906161730/https://www.newshub.co.nz/home/world/2018/09/a-tragedy-foretold-brazil-museum-had-no-sprinkler-system.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web | url =https://www.nytimes.com/2018/09/03/world/americas/brazil-museum-fire.html |title=Double Blow to Brazil Museum: Neglect, Then Flames|work=[[New York Times]]|accessdate =6 September 2018}}</ref> Ang museo ay hindi nakatanggap ng R $ 520,000 bawat taon na kinakailangan para sa pagpapanatili nito mula noong 2014, at pansamantala itong isinara sa 2015 kapag ang mga kawani ng paglilinis at seguridad ay hindi na mababayaran. Ang mga pag-aayos sa isang sikat na hall ng eksibisyon ay kailangang magpopondo, at ang badyet sa pagpapanatili ng museo ay pinutol ng 90 porsiyento ng 2018.<ref>{{Cite news|url=https://www.nationalgeographic.com/science/2018/09/news-museu-nacional-fire-rio-de-janeiro-natural-history/|title=Fire Devastates Brazil's Oldest Science Museum|date=3 September 2018|access-date=3 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180903183014/https://www.nationalgeographic.com/science/2018/09/news-museu-nacional-fire-rio-de-janeiro-natural-history/|archive-date=3 September 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> May mga nakikitang palatandaan ng pagkasira bago ang sunog, tulad ng pagbabalat ng mga dingding at nakalantad na mga kable.<ref name="Incêndio - Folha">{{Cite news|url=https://www1.folha.uol.com.br/cotidiano/2018/09/incendio-atinge-o-museu-nacional-na-quinta-da-boa-vista-no-rio.shtml|title=Incêndio atinge o Museu Nacional na Quinta da Boa Vista, no Rio. Mais antigo do país, museu tem 20 milhões de itens e apresentava problemas de manutenção|date=2 September 2018|work=Folha de São Paulo|access-date=2 September 2018|language=Portuges|trans-title=Fire hit the National Museum, at the Quinta da Boa Vista, in Rio. The oldest in the country, the museum has 20 million items and had maintenance issues|archive-url=https://web.archive.org/web/20180903002900/https://www1.folha.uol.com.br/cotidiano/2018/09/incendio-atinge-o-museu-nacional-na-quinta-da-boa-vista-no-rio.shtml|archive-date=3 September 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> Ipinagdiriwang ng museo ang ika-200 anibersaryo nito noong Hunyo 2018 sa isang sitwasyon ng bahagyang pag-abanduna; walang mga ministro ng estado ang pumasok sa okasyon.<ref name="200Years" /><ref name=":5">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2018/09/02/world/americas/national-museum-brazil-fire.html|title=Fire Engulfs a Brazilian Museum, Threatening Hundreds of Years of History|last=Londoño|first=Ernesto|last2=Darlington|first2=Shasta|date=2 September 2018|website=[[The New York Times]]|url-status=live|access-date=3 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180903074522/https://www.nytimes.com/2018/09/02/world/americas/national-museum-brazil-fire.html|archive-date=3 September 2018|df=dmy-all}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=https://brasil.estadao.com.br/noticias/geral,incendio-atinge-museu-nacional-no-rio,70002484984|title=Incêndio atinge Museu Nacional, no Rio Brasil|date=2 September 2018|work=Estado de S.Paulo|access-date=2 September 2018|language=Portuges|trans-title=Fire hit the National Museum, in Rio{{snd}}Brazil|archive-url=https://web.archive.org/web/20180903082044/https://brasil.estadao.com.br/noticias/geral,incendio-atinge-museu-nacional-no-rio,70002484984|archive-date=3 September 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> Ang museo ay may higit sa 20 milyong bagay, na sumasaklaw sa 11,000 taon ng kasaysayan ng mundo.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2018/09/03/lobotomy-brazilian-memory-devastating-fire-destroys-rios-national-museum/?utm_term=.62744839766c|title=‘A lobotomy of the Brazilian memory’: Devastating fire destroys Rio’s National Museum|last=|first=|date=3 September 2018|work=[[The Washington Post]]|access-date=}}</ref><ref name=":6">{{Cite news|url=https://www.cnn.com/2018/09/02/americas/brazil-national-museum-fire-intl/index.html|title=Inferno at Brazil's National Museum causes 'irreparable' damage and grief|author=Claudia Dominguez |author2= Flora Charner |author3= Holly Yan|work=CNN|access-date=3 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180903040701/https://www.cnn.com/2018/09/02/americas/brazil-national-museum-fire-intl/index.html|archive-date=3 September 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> Ito ay naglalaman ng mga mahalagang artikulong mula sa kabuuan ng kasaysayan ng Brazil, kabilang ang mga "nakatulong na tukuyin ang pambansang pagkakakilanlan". <Ref name = "1sbs" /> Ang pinakamahalagang kayamanan ng museo ay ang mga labi ng [[Luzia Woman]], ang mount fossil ng '' [[Maxakalisaurus]] '', at ang [[Koleksyon ng mga sinaunang antigo sa museo sa National Museum of Brazil | koleksyon ng Pompeii frescos]]; ang gusali mismo ay nakalista sa mga ito bilang numero 6, na binabanggit ang mga neokolonyal na elemento, ang kolonyal na kasaysayan nito at ang personal na extension ng pamilya ng hari ng mga Portuges, at ang kasaysayan ng imperyo pagkatapos ng kalayaan.<ref name="1bbckey"/> == Sunog == [[File:Fire at Museu Nacional 04.jpg|thumb|alt=Photograph of the museum fire lighting the night sky at the end of a long, dark street lined with vehicles at either side|Ang sunog na nangyari sa madilim na kalye]] Ang isang malaking sunog ay sumabak sa ilang sandali matapos na sarado ang museo sa 2 Setyembre 2018, na umaabot sa lahat ng tatlong palapag ng gusali ng National Museum.<ref name="bbc_first">{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-45392668|title=Fire engulfs 200-year-old Brazil museum|last=|first=|date=2 September 2018|website=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20180903005443/https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-45392668|archive-date=2 September 2018|url-status=live|access-date=2 September 2018}}</ref><ref name="reuters_first">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-brazil-fire-museum/rios-200-year-old-national-museum-hit-by-massive-fire-idUSKCN1LJ00L|title=Rio's 200-year old National Museum hit by massive fire|last=|first=|date=2 September 2018|website=[[Reuters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180903003435/https://www.reuters.com/article/us-brazil-fire-museum/rios-200-year-old-national-museum-hit-by-massive-fire-idUSKCN1LJ00L|archive-date=2 September 2018|url-status=live|access-date=2 September 2018}}</ref><ref name="Incêndio - G1">{{Cite news|url=https://g1.globo.com/rj/rio-de-janeiro/noticia/2018/09/02/incendio-atinge-a-quinta-da-boa-vista-rio.ghtml|title=Incêndio de grandes proporções atinge o Museu Nacional, na Quinta da Boa Vista. Ainda não há informações sobre feridos ou sobre as causas do fogo, que começou após o fechamento do museu a visitantes. Instituição criada por Dom João VI tem 200 anos de história.|date=2 September 2018|work=G1|access-date=2 September 2018|language=Portuges|trans-title=Fire of great proportions hit the National Museum, at Quinta da Boa Vista. There are still no information on injured or the causes of the fire, that began soon after the closing of the museum to visitors. Institution created by Dom João VI has 200 years of history.|archive-url=https://web.archive.org/web/20180902235219/https://g1.globo.com/rj/rio-de-janeiro/noticia/2018/09/02/incendio-atinge-a-quinta-da-boa-vista-rio.ghtml|archive-date=2 September 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> Ang mga bombero ay tinawag ng 19:30 lokal na oras (22:30 UTC)<ref>{{Cite news|url=https://veja.abril.com.br/brasil/incendio-destroi-predio-do-museu-nacional-no-rio-de-janeiro/|title=Incêndio destrói prédio do Museu Nacional no Rio de Janeiro|date=2 September 2018|work=VEJA.com|access-date=2 September 2018|language=Portuges|trans-title=Fire destroys building of the National Museum in Rio de Janeiro|archive-url=https://web.archive.org/web/20180903114742/https://veja.abril.com.br/brasil/incendio-destroi-predio-do-museu-nacional-no-rio-de-janeiro/|archive-date=3 September 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> at mabilis na dumating sa pinangyarihan.<ref name=":2" /> Gayunpaman, iniulat ng punong bumbero na ang dalawang malapit na museo sa museo ay walang tubig, at ang mga trak ay kailangang ipadala sa isang kalapit na lawa.<ref name=":7" /> Ayon sa tagapagsalita ng departamento ng bumbero, pumasok ang mga crew ng apoy sa nasusunog na gusali upang iligtas ang mga artifact, sa kabila ng walang mga tao sa loob, at nagawa nilang alisin ang mga item sa tulong ng mga tauhan ng museo.<ref>{{cite web|url=https://www.cnbc.com/2018/09/03/brazil-fire-firefighters-try-to-save-relics-at-rio-museum.html|title=Firefighters try to save relics as fire engulfs Rio museum|website=CNBC|accessdate=3 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180903215510/https://www.cnbc.com/2018/09/03/brazil-fire-firefighters-try-to-save-relics-at-rio-museum.html|archive-date=3 September 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-45392966|title=In pictures: Brazil national museum in flames|website=BBC|accessdate=3 September 2018}}</ref> Nawala sa Kontrol ang apoy mga 21:00 (00:00 UTC 3 September), na may mahusay na apoy at paminsan-minsang pagsabog,<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.terra.com.br/noticias/brasil/cidades/incendio-atinge-museu-nacional-no-rio,67b952818be2a47677b2bb6dab5559bfa63ih1tb.html|title=Incêndio atinge Museu Nacional, no Rio|date=2 September 2018|work=Terra Online|access-date=2 September 2018|language=Portuges|trans-title=Fire hit the National Museum, in Rio|archive-url=https://web.archive.org/web/20180903003722/https://www.terra.com.br/noticias/brasil/cidades/incendio-atinge-museu-nacional-no-rio,67b952818be2a47677b2bb6dab5559bfa63ih1tb.html|archive-date=3 September 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> na nakipaglaban ng mga bumbero mula sa apat na sektor.<ref name=":3">{{Cite news|url=http://agenciabrasil.ebc.com.br/geral/noticia/2018-09/incendio-no-museu-nacional-destroi-colecoes-e-exposicoes|title=Incêndio no Museu Nacional destrói coleções e exposições|date=2 September 2018|work=Agência Brasil|access-date=2 September 2018|language=Portuges|trans-title=Fire in the National Museum destroys collections and expositions|archive-url=https://web.archive.org/web/20180903105408/http://agenciabrasil.ebc.com.br/geral/noticia/2018-09/incendio-no-museu-nacional-destroi-colecoes-e-exposicoes|archive-date=3 September 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> Dose-dosenang mga tao ang pumunta sa Quinta da Boa Vista upang makita ang sunog.<ref name=":2" /> Isang nagdadalubhasang koponan ng mga bumbero ang pumasok sa gusali sa 21:15 upang harangan ang mga lugar na hindi pa rin ma-hit ng apoy at upang suriin ang lawak ng pinsala.<ref name=":1">{{Cite news|url=https://istoe.com.br/parte-do-teto-do-museu-nacional-ja-desabou-com-incendio/|title=Parte do teto do Museu Nacional já desabou com incêndio|date=2 September 2018|work=ISTOÉ Independente|access-date=2 September 2018|language=Portuges|trans-title=Part of the ceiling of the National Museum has already fallen due to the fire|archive-url=https://web.archive.org/web/20180903071239/https://istoe.com.br/parte-do-teto-do-museu-nacional-ja-desabou-com-incendio/|archive-date=3 September 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> Gayunpaman, sa pamamagitan ng 21:30, ang buong gusali ay nasalanta ng apoy, kabilang ang mga eksibisyon ng mga silid ng Imperial na nasa dalawang lugar sa harapan ng pangunahing gusali. Ang apat na guwardiya na nasa tungkulin sa museo ay nakalikha upang makatakas; sinabi ng mga unang ulat na walang mga kaswalti, kahit na ang isang bumbero ay nagdusa ng pagkasunog habang sinusubukang iligtas ang fossil ng Luzia.<ref name=":3" /><ref name="g1">{{cite web|url=https://g1.globo.com/rj/rio-de-janeiro/noticia/2018/09/04/bombeiro-diz-que-se-queimou-ao-tentar-resgatar-luzia-no-museu-nacional.ghtml|title=Bombeiro diz que se queimou ao tentar resgatar Luzia no Museu Nacional|website=g1.globo.com|accessdate=5 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180905035919/https://g1.globo.com/google/amp/rj/rio-de-janeiro/noticia/2018/09/04/bombeiro-diz-que-se-queimou-ao-tentar-resgatar-luzia-no-museu-nacional.ghtml|archive-date=5 September 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> Ang dalawang engine ng sunog ay ginamit kasama ng [[turntable ladders]], na may dalawang mga trak ng tubig na nagpapalitan ng tubig.<ref name=":7">{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/world/2018/sep/03/fire-engulfs-brazil-national-museum-rio|title=Brazil museum fire: 'incalculable' loss as 200-year-old Rio institution gutted|last=Phillips|first=Dom|date=3 September 2018|website=the Guardian|language=Ingles|access-date=3 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180903025826/https://www.theguardian.com/world/2018/sep/03/fire-engulfs-brazil-national-museum-rio|archive-date=3 September 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref name=":1" /> Nagbigay din ang [[Brazilian Marine Corps]] ng mga engine ng sunog, mga water truck, at isang yunit ng paglilinis mula sa isang kalapit na base.<ref>{{cite web |url=https://www.marinha.mil.br/noticias/forca-de-fuzileiros-da-esquadra-apoia-bombeiros-durante-incendio-no-museu-nacional |title=Força de Fuzileiros da Esquadra apoia bombeiros durante incêndio no Museu Nacional |author= |publisher=Brazilian Navy |date=3 September 2018 |accessdate=4 September 2018 |archive-date=5 Septiyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180905022858/https://www.marinha.mil.br/noticias/forca-de-fuzileiros-da-esquadra-apoia-bombeiros-durante-incendio-no-museu-nacional |url-status=dead }}</ref> Ang mga larawan sa social media ay nagpakita ng mga artifact na naligtas mula sa nasusunog na gusali ng mga bumbero at sibilyan.<ref name="Guidoti">{{cite web|url=https://twitter.com/marcusguidoti/status/1036452162946117632|title=Some people, probably scientists and students, trying to save what they can before the fire take over their part of the building|last1=Guidoti|first1=Marcus|website=Twitter|language=Ingles|accessdate=3 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180903132334/https://twitter.com/marcusguidoti/status/1036452162946117632|archive-date=3 September 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> Sa oras na 22:00, dose-dosenang mga empleyado ng museo ay sumali sa paglaban sa mga apoy. Dalawang palapag ng gusali ang nawasak na sa oras na ito, at ang bubong ay bumagsak.<ref name=":1" /> Ang Brazilian Culture Minister Sérgio Sá Leitão ay nagmungkahi na marahil ito ay sanhi ng alinman sa isang electric falult o sa pamamagitan ng isang sky lantern na hindi sinasadya na bumagsak sa gusali.<ref name=":1reuters"/> == Pinsala sa koleksyon == Ayon sa mga opisyal ng museo, halos 90 porsiyento ng koleksyon ang nawasak.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-45404310|title=Brazil museum fire: Funding sought to rebuild collection|publisher=BBC|accessdate=4 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180904051117/https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-45404310|archive-date=4 September 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> Ang isang tagapagsalita para sa departamento ng sunog ay nag-ulat na ang mga piraso ay nakuhang muli mula sa sunog, dahil sa mga pagsisikap mula sa mga bumbero at manggagawa mula sa museo.<ref>{{Cite news|url=https://www.cbsnews.com/news/fire-national-museum-brazil-rio-de-janeiro-today-2018-09-02/|title="Cultural tragedy": Massive inferno engulfs 200-year-old museum in Brazil|access-date=3 September 2018|language=Ingles|archive-url=https://web.archive.org/web/20180903123625/https://www.cbsnews.com/news/fire-national-museum-brazil-rio-de-janeiro-today-2018-09-02/|archive-date=3 September 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> Ang impormasyon tungkol sa kondisyon ng mga piraso na ipinakita ay sinimulan na iniulat sa simula pa noong huling bahagi ng Setyembre 2, nang ibabahagi ang mga larawan ng mga aytem. Ang isa sa mga ito ay isang Roman fresco mula sa [[Pompeii]] na nakaligtas sa pagsabog ng Vesuvius, ngunit nawala sa apoy.<ref>{{Cite news|url=http://www.abc.net.au/news/2018-09-03/brazil-museum-fire-destroys-collection/10195034|title=Priceless Roman fresco, artefacts destroyed in Rio de Janeiro museum fire|date=3 September 2018|work=ABC News|access-date=3 September 2018|language=en-AU|archive-url=https://web.archive.org/web/20180904050137/http://www.abc.net.au/news/2018-09-03/brazil-museum-fire-destroys-collection/10195034|archive-date=4 September 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> Ang tagapag-ingat ng museo ng museo na si João Carlos Nara ay nagsabi sa mga reporters na "napakaliit ang maiiwan" at "maghintay sila hanggang sa makumpleto ng mga bumbero ang kanilang trabaho dito upang maitama ang sukatan ng lahat ng ito."<ref name=":6" /> Nang sumunod na araw, nagsimula ang mga bumbero ng higit pang pagsagip sa loob ng museo, sinusubukan na iligtas ang kanilang makakaya mula sa ilalim ng mga nananatiling nananatiling ng nabagsak na bubong.<ref name="1sbs" /> Ang koleksyon na may kaugnayan sa [[Mga Wika ng Brazil # Mga katutubong wika |katutubong wika]] ay pinaniniwalaan na ganap na nawasak, kabilang ang mga pag-record mula noong 1958, ang mga awit sa lahat ng [[patay na wika]], ang [[Curt Nimuendajú]], mga archive (mga papel, larawan, negatibo, orihinal na mapa ng etniko-makasaysayang-lingguwistiko na naglalaan ng lahat ng mga grupong etniko sa Brazil, ang tanging umiiral na rekord mula 1945), at mga etnolohikal at arkeolohikal na mga sanggunian ng lahat ng mga grupong etniko sa Brazil mula noong ika-16 na siglo.<ref name="ild">{{cite web|url=https://allthingslinguistic.com/post/177712815507/folks-theres-nothing-left-from-the-linguistics|title=Folks, there's nothing left…|last=McCulloch|first=Gretchen|date=2018|website=All Things Linguistic|access-date=4 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180904121003/https://allthingslinguistic.com/post/177712815507/folks-theres-nothing-left-from-the-linguistics|archive-date=4 September 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> One of the linguistic researchers, Bruna Franchetta, who returned only to see her office as a pile of ash, criticised the fact that a project to back up the collection digitally had only just received funding and barely started, asking for any student who had ever come to the museum to scan or photocopy things for projects to send a copy back.<ref>{{cite web|url=https://www.wired.com/story/brazil-museum-fire-digital-archives/|title=Brazil's Museum Fire Proves Cultural Memory Needs a Digital Backup|website=WIRED|accessdate=September 7, 2018}}</ref> Sinabi ng administrasyong museo na ito ay hindi nakaseguro.<ref name="torah"/> <gallery mode="packed"> File:Esqueleto de Luzia 01.jpg| [[Luzia Woman]] File:MaxakalisaurusTopai Rec.jpg| ''[[Maxakalisaurus]]'' File:Modelos artísticos de dinossauros carnívoros.jpg|Pagkalikha ng ulo ng [[dinosaur]] File:Afresco de Pompéia 02.jpg|Pompeii fresco File:Afresco de Pompéia 03.jpg|Pompeii fresco File:Museu Nacional - UFRJ - Detalhe Teto.jpg|Makasaysayang artwork ng panloob File:퀸타 다 보아비스타 15.jpg|[[Ceiling]] [[artwork]] File:퀸타 다 보아비스타 20.jpg|Ceiling artwork File:Detalhe 1 - sarcófago egípcio - Esquife de Hori.jpg|Artwork of an Egyptian sarcophagus File:퀸타 다 보아비스타 14.jpg|Mga display ng [[paru-paro]] File:퀸타 다 보아비스타 18.jpg|Ang room ng [[trono]], on display in preserved rooms in the front wings of the museum File:Sala do Trono - Museu Nacional 03.jpg|Part of the preserved throne room File:Acervo de arqueologia pré-colombiana MN 04.jpg|[[Pre-Columbian]] artifacts File:Cerâmicas pré-colombianas MN 01.jpg|Pre-Columbian jars and ceramics File:Cerâmicas Tupi-Guarani MN 02.jpg|[[Tupi-guarani]] File:Acervo greco-romano MN 01.jpg|Ancient Greek [[vase]]s File:Exposição paleontologia MN 04.jpg|Paleontological tools <--- Eighteen is probably enough images, best not to add any more ---> </gallery> ===Mga bagay na naligtas=== [[File:Ato em frente ao museu nacional 36.jpg|thumb|Nasusunog na [[harapan]], napipintong bumagsak]] Nakaligtas ang ilang mga item sa apoy. Ang [[Bendegó meteorite]] mula sa [[Koleksyon ng mga meteorites sa National Museum of Brazil | koleksyon ng meteorites ng museo]], na siyang pinakamalaking meteorite na natagpuan sa Brazil, ay hindi nasaktan.<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/burned-national-museum-in-rio-had-relics-from-around-world/2018/09/04/fd3b14b8-b078-11e8-8b53-50116768e499_story.html|title=Burned National Museum in Rio had relics from around world|website=Washington Post|language=Ingles|access-date=4 September 2018|archive-date=5 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180905180710/https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/burned-national-museum-in-rio-had-relics-from-around-world/2018/09/04/fd3b14b8-b078-11e8-8b53-50116768e499_story.html|url-status=dead}}</ref> Ayon sa [[National Geographic Society]], ang pagiging "malaking, metal na bato" ay ang naka-save na ito mula sa pinsala, dahil ang mga katangiang ito ay nagbibigay ng sunog-lumalaban.<ref>{{cite web |title=Bendegó: el meteorito que resistió las llamas del incendio del Museo Nacional de Brasil |url=https://www.biobiochile.cl/noticias/ciencia-y-tecnologia/ciencia/2018/09/03/bendego-el-meteorito-que-se-resistio-las-llamas-del-incendio-del-museo-nacional-de-brasil.shtml |website=BioBioChile - La Red de Prensa Más Grande de Chile |accessdate=3 September 2018 |language=es-LA |date=3 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180903215110/https://www.biobiochile.cl/noticias/ciencia-y-tecnologia/ciencia/2018/09/03/bendego-el-meteorito-que-se-resistio-las-llamas-del-incendio-del-museo-nacional-de-brasil.shtml |archive-date=3 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Mula sa mga larawan at video ng pagsagip pagkatapos ng apoy, hindi bababa sa tatlong iba pang mga meteorite ang nakaligtas.<ref name="atlantic pictures"/><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/av/world-latin-america-45402938/brazil-museum-fire-drone-footage|title=Brazil museum fire: Drone footage|website=BBC|accessdate=September 7, 2018}}</ref> Sa mga araw pagkatapos ng apoy, nakuha ng mga bumbero ang ilang mga portraiture mula sa itaas na palapag ng museo, na nasunog, usok at tubig na nasira ngunit hindi nawasak. Si Cristiana Serejo, representante direktor ng museo, ay nagsabi rin na "ang bahagi ng koleksiyon ng [[Zoology | zoological]], ang library at ilang mga keramika" ay nakaligtas.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-45404310|title=Brazil museum fire: Funding sought to rebuild collection|website=BBC|accessdate=September 7, 2018}}</ref> Ibinahagi ang mga imahe ng mga mikroskopyo ng pananaliksik, freezer, at mga ispesimen na kinokolekta sa labas ng gusali ng mga tauhan ng museo sa panahon ng apoy, sa tabi ng isang rusted hydrant.<ref name="atlantic pictures">{{cite web|url=https://www.theatlantic.com/photo/2018/09/in-photos-the-smoldering-remains-of-brazils-national-museum/569263/|title=In photos: The smoldering remains of Brazil's National Museum|website=The Atlantic|accessdate=September 7, 2018}}</ref> Sa panahon ng sunog na bahagi ng departamento ng Zoology, hinila ang [[Mollusca | mollusks]] at iba pang mga specimens ng dagat at tumigil lamang dahil sa napipintong panganib na ang apoy ay nakuha. Ang apoy ay hindi nakarating sa isang annex ng site ay mga vertebrate specimens ay iningatan, ngunit dahil sa isang pagkawala ng mga bahagi ng elektrisidad ng koleksyon ay maaaring maging nasira.<ref name=":8">{{Cite web|url=http://time.com/5386927/brazil-national-museum-fire-fragments/|title=Fragments Found in Ashes of Brazil's Gutted National Museum|website=Time|language=Ingles|access-date=2018-09-10|archive-date=2018-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917104927/http://time.com/5386927/brazil-national-museum-fire-fragments/|url-status=dead}}</ref> Sa panahon ng pagsagip, ang isang bungo na hindi pa napansin ang nakita na ng Luzia Woman ay natagpuan, at ipinadala sa isang kalapit na pang-agham na laboratoryo para sa pag-aaral.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-brazil-fire-museum/skull-of-ancient-human-possibly-found-in-burned-brazilian-museum-idUSKCN1LK258?il=0|title=Skull of ancient human possibly found in burned Brazilian museum|website=Reuters|accessdate=September 7, 2018}}</ref> Dahil sa iba pang mga skulls at mga fragment ng mga buto ay natuklasan sa mga labi ng gusali na nagdudulot ng pangangailangan para sa lab testing sa mga nahanap na item.<ref name=":8" /> Ang isang bahagi ng koleksyon ng museo, partikular na ang [[herbarium]], at mga species ng isda at reptilya, ay nakalagay sa ibang lugar at hindi naapektuhan.<ref name="big think">{{cite web|url=https://bigthink.com/kevin-dickinson/brazils-national-museum-fire-9-priceless-artifacts-lost-in-the-tragic-blaze|title=9 treasures of history lost in Brazil's tragic National Museum blaze|website=Big Think|accessdate=September 7, 2018}}</ref> Nagkaroon din ng isang malaking siyentipikong aklatan sa loob ng museo, na naglalaman ng libu-libong mga bihirang gawa. Ang mga tao sa social media ay iniulat na natagpuan ang nasunog na mga pahina mula sa aklatan sa mga kalapit na kalye; <ref name = "1guardart" /> sa ibang pagkakataon ay nakumpirma na ang tamang aklatan ay nakalagay sa isang katabing gusali at kadalasang hindi nagagalit.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2018/09/03/americas/brazil-national-museum-fire-investigation-intl/index.html|title=Police, protesters clash after Brazil's National Museum goes up in flames|website=CNN|accessdate=September 7, 2018}}</ref> Ang ilang mga sinunog na pahina, ng hindi kilalang pinanggalingan, ay nakuhang muli ng mga guwardiya ng seguridad. Siyam na [[Torah scroll (Yemenite) | Torah scroll]] mula sa ika-15 siglo ay dati nang naipakita ngunit nasa library noong panahong iyon at naligtas.<ref name="torah">{{cite web|url=http://www.jewishpress.com/news/jewish-news/ancient-torah-scrolls-spared-in-devastating-rio-museum-fire/2018/09/06/|title=Ancient Torah Scrolls Spared in Devastating Rio Museum Fire|website=Jewish Press|accessdate=September 7, 2018|archive-date=Septiyembre 19, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180919070714/http://www.jewishpress.com/news/jewish-news/ancient-torah-scrolls-spared-in-devastating-rio-museum-fire/2018/09/06/|url-status=dead}}</ref> ==Tingnan din== *[[:pt:Wikipédia:Comunicado sobre o Museu Nacional/tl|Paalala sa Pambansang Museo]] == Mga sanggunian == {{reflist|refs= <ref name="200Years">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2018/sep/03/fire-engulfs-brazil-national-museum-rio|title='200 years of knowledge lost': fire engulfs Brazil's national museum|last=Phillips|first=Dom|date=3 Setyembre 2018|website=The Guardian|url-status=live|access-date=3 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180903025826/https://www.theguardian.com/world/2018/sep/03/fire-engulfs-brazil-national-museum-rio|archive-date=3 Setyembre 2018}}</ref> <ref name="1sbs">{{cite web|url=https://www.sbs.com.au/news/brazil-museum-fire-outrage-grows-as-government-blamed-for-tragic-blaze|title=Brazil museum fire: Outrage grows as government blamed for 'tragic' blaze|website=SBS News|accessdate=3 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180904012833/https://www.sbs.com.au/news/brazil-museum-fire-outrage-grows-as-government-blamed-for-tragic-blaze|archive-date=4 Setyembre 2018|url-status=live}}</ref> <ref name=":1reuters">{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/brazil-fire-museum/update-1-tensions-flare-after-fire-destroys-brazil-museum-in-tragedy-foretold-idUSL2N1VP0GM|title=Tensions flare after fire destroys Brazil museum in 'tragedy foretold'|agency=Reuters|accessdate=3 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180904052414/https://www.reuters.com/article/brazil-fire-museum/update-1-tensions-flare-after-fire-destroys-brazil-museum-in-tragedy-foretold-idUSL2N1VP0GM|archive-date=4 Setyembre 2018|url-status=live}}</ref> <ref name="1guardart">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2018/sep/03/brazils-national-museum-what-could-be-lost-in-the-fire|title=Brazil's national museum: What could be lost in the fire?|website=The Guardian|accessdate=3 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180904011254/https://www.theguardian.com/world/2018/sep/03/brazils-national-museum-what-could-be-lost-in-the-fire|archive-date=4 Setyembre 2018|url-status=live}}</ref> }} == Panlabas na kawing == * {{Commons category-inline|2018 fire at the Museu Nacional, Rio de Janeiro}} [[Kategorya:2018 sa Brazil]] [[Kategorya:Brazil]] htd6is1v2esy1m6w0lzpkjbye64xb6y 0 284392 2214282 2213665 2026-07-03T02:09:22Z ~2026-37993-63 163599 Kinansela ang pagbabagong 2213665 ni [[Special:Contributions/Jeo555|Jeo555]] ([[User talk:Jeo555|Usapan]]) 2214282 wikitext text/x-wiki {{isapanahon|type=artikulo}} {{Infobox settlement | name = {{PH wikidata|name}} | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Eagle eye view Cotabato City.jpg{{!}}Eagle eye view of Cotabato City | photo2a = Cotabato City Hall 2018.jpg{{!}}Cotabato City Hall | photo2b = Downtown Cotabato City 2.jpg{{!}}Magallanes Street | photo3a = South Seas Mall Cotabato.jpg{{!}}Southseas Mall | photo3b = Cotabato Empire Provincial Capitol.jpg{{!}}Old Cotabato Provincial Capitol | photo4a = Rio Grande De Mindanao Cotabato City.jpg{{!}}Rio Grande De Mindanao River in Cotabato City | size = 250 | position = center | spacing = 2 | color = transparent | border = 0 | foot_montage = }} | image_caption = {{PH wikidata|image_caption}} | image_flag = Cotabato City Flag.jpg | image_seal = {{PH wikidata|image_seal}} | seal_size = 100x80px | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = {{PH wikidata|map_caption}} | image_map1 = {{Infobox mapframe|id={{#invoke:Wikibase|id}}|frame-width=250}} | pushpin_map = Philippines | pushpin_label_position = left | pushpin_map_caption = Lokasyon sa {{PH wikidata|country}} | coordinates = {{PH wikidata|coordinates}} | settlement_type = {{PH wikidata|settlement_type}} | subdivision_type = [[Talaan ng mga bansa|Bansa]] | subdivision_name = [[Pilipinas]] | subdivision_type1 = [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | subdivision_name1 = {{flag|Bangsamoro}} (BARMM) | subdivision_type2 = [[Mga lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]] | subdivision_name2 = [[Maguindanao del Norte]] {{small|(Heograpiya lamang)}} | official_name = {{PH wikidata|official_name}} | etymology = <!--pinagmulan ng pangalan--> | named_for = <!--pinangalan mula kay (tao o lugar o pangyayari)--> | native_name = | other_name = Kutawatu | nickname = "''City of Cultural Charms''"<ref>https://wanderingfeetph.com/2018/08/28/cotabato-city-and-nearby-places-to-visit/</ref> | motto = ''Sigay ka Cotabato!'' (Shine Cotabato!) | anthem = | subdivision_type3 = [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Distrito]] | subdivision_name3 = | established_title = Pagkakatatag | established_date = 20 Hunyo 1959 | parts_type = Mga [[Barangay]] | parts_style = para | p1 = 37 (mga [[#Mga_Barangay|barangay]]) | leader_title = [[Punong-bayan]] | leader_name = Frances Cynthia J. Guiani-Sayadi | leader_title1 = Pangalawang Punong Bayan | leader_name1 = Graham Nazer G. Dumama | leader_title2 = Kinatawan | leader_name2 = Datu Roonie Q. Sinsuat Sr. | leader_title3 = | leader_name3 = | leader_title4 = Bilang ng botante | leader_name4 = {{PH wikidata|electorate}} ({{PH wikidata|electorate_point_in_time}}) | government_type = | government_footnotes = {{thinsp}}<ref>{{DILG detail}}</ref> | elevation_m = | elevation_max_m = | elevation_min_m = | elevation_max_rank = | elevation_min_rank = | elevation_footnotes = | elevation_max_footnotes= | elevation_min_footnotes= | area_rank = | area_footnotes = {{PSGC detail|area}} | area_total_km2 = {{PH wikidata|area}} | population_footnotes = {{PH census|current}} | population_total = {{PH wikidata|population_total}} | population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}} | population_density_km2 = auto | population_blank1_title= Bilang ng kabahayan | population_blank1 = {{PH wikidata|household}} | population_blank2_title= | population_blank2 = | population_demonym = Cotabateño (masculine) <br/>Cotabateña (feminine) | population_rank = | population_note = | timezone = PST | utc_offset = +8 | postal_code_type = ZIP code | postal_code = {{PH wikidata|postal_code}} | postal2_code_type = {{PSGCstyle}} | postal2_code = {{PSGC detail}} | area_code_type = [[Kodigong pantawag]] | area_code = {{PH wikidata|area_code}} | website = {{PH wikidata|website}} | blank_name_sec1 = {{PH wikidata|climate_title}} | blank_info_sec1 = {{PH wikidata|climate_type}} | blank1_name_sec1 = Mga Wika | blank1_info_sec1 = {{PH wikidata|language}} | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = | blank3_info_sec1 = | blank4_name_sec1 = | blank4_info_sec1 = | blank5_name_sec1 = | blank5_info_sec1 = | blank6_name_sec1 = | blank6_info_sec1 = | blank7_name_sec1 = | blank7_info_sec1 = | blank1_name_sec2 = | blank1_info_sec2 = | blank2_name_sec2 = | blank2_info_sec2 = | blank3_name_sec2 = | blank3_info_sec2 = | blank4_name_sec2 = | blank4_info_sec2 = | blank5_name_sec2 = | blank5_info_sec2 = | blank6_name_sec2 = | blank6_info_sec2 = | blank7_name_sec2 = | blank7_info_sec2 = | short_description = | footnotes = }} '''Lungsod ng Kotabato''' ([[Wikang Maguindanao|Maguindanaon]]: ''Ingud nu Kutawatu''; [[Wikang Iranun|Iranun]]: ''Inged isang Kotawato''; [[Wikang Ingles]]: ''Cotabato City'') ay isang [[Mga lungsod ng Pilipinas|lungsod sa Pilipinas]]. Ayon sa 2015 census, ito ay may populasyon ng 299,438.{{PH census|current|12}} Kahit na ang Lungsod ng Cotabato ay ang pagrehiyon na sentro ng Awtonomong Rehiyon sa Muslim Mindanao (ARMM), ang lungsod ay administratively bahagi ng [[SOCCSKSARGEN|Soccsksargen]] region, na kung saan ay binubuo ng mga lalawigan ng [[Timog Cotabato|South Cotabato]], [[Cotabato (lalawigan)|North Cotabato]], [[Sultan Kudarat]]<nowiki/>at [[Sarangani]], pati na rin ang mataas na urbanisadong lungsod ng [[Heneral Santos|General Santos]]. Ang lungsod ng Cotabato ay isang malayang lungsod, hindi napapailalim sa mga regulasyon mula sa Pamahalaan ng Probinsiya ng Maguindanao kung saan ito ay heograpiya matatagpuan. Para sa mga heograpikal at mga pambatasan mga layunin, ito ay naka-grupo sa lalawigan ng Maguindanao ngunit pa rin ay hindi nabibilang sa ARMM.<ref name="info page">{{cite web|title=Cotabato City|url=http://pia.gov.ph/chartered-cities/cotabato-city|publisher=Philippine Information Agency, Government of the Republic of the Philippines|accessdate=7 May 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170618041552/http://pia.gov.ph/chartered-cities/cotabato-city|archivedate=18 June 2017}} {{PD-notice}}</ref> Noong 25 Enero 2019, rapikahan ang Bangasamoro Organic Law (BOL). Ang Lungsod ng Cotabato ay naging bahagi ng (BARMM) o [[Bangsamoro|Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao]] mula sa Rehiyon ng [[SOCCSKSARGEN]] dahil sa Plebesito. Karamihan ritong naninirahan ay mga muslim at mga kristyano na namumuhay sa lungsod. == Kasaysayan == [[Talaksan:Fuerte_Reina_Regente_en_1896.jpg|left|thumb|Ang mga espanyol ang [[kuta]] sa Cotabato, ''El Fuerte Reina Regente'', 1896]] Bago ang pagdating ng mga Hindus at Muslim, ang lungsod ay isang malawak na lumubog at magubat kung saan maraming mga ethno-linguistikong mga grupo ang nanirahan.  Kalaunan, ang mga Hindung mangangalakal ay dumating at ang mga tao ng lugar na niyakap ang pagsasanay ng Hinduismo. Ang hanay ng mga moral na pamantayan at kultura ng kasalukuyan-araw na mga tao ng Maguindanao ay impluwensya ng mga Hindu.<ref>{{cite web|last1=Williams|first1=Mark S.|title=Mandala and its significance in Magindanao Muslim society|url=https://epublications.bond.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=1101&context=cm|website=epublications.bond.edu.au|accessdate=27 November 2018|archive-date=27 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181127110637/https://epublications.bond.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=1101&context=cm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last1=Castro|first1=Alex B.|title=Mindanao Royalty: In the Realm of Muslim Majesties|url=https://www.townandcountry.ph/people/heritage/mindanao-royalty-history-a2087-20180827-lfrm3|website=www.townandcountry.ph|publisher=Town & Country|accessdate=27 November 2018|archive-date=27 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181127110329/https://www.townandcountry.ph/people/heritage/mindanao-royalty-history-a2087-20180827-lfrm3|url-status=dead}}</ref> === Sultanato ng Maguindanao === Noong 1515, matapos ang isang matagumpay na Islamikong kolonisasyon sa Sulu, ang mga mangangalakal na Muslim ay nagpunta sa Maguindanao at naging hudyat sa pagyakap ng mga katutubo sa Islam. Sa parehong panahon, ang [[Sultanato ng Maguindanao]] ay pormal na itinatag, at ang Kota Wato ay ang naging kabisera nito hanggang sa ang kabuuang pagbagsak sa 1888. [[Talaksan:Datu_Piang_HD-SN-99-01980.JPEG|left|thumb|205x205px|Datu Piang, ika-apat mula sa kaliwa, na may mga Amerikanong opisyal circa 1899. Siya ang unang gobernador ng Imperyo Lalawigan ng Cotabato; Cotabato City ay isang beses ang kabisera ng lalawigan mula 1920 hanggang 1967.]] Matapos ang paglisan sa Jan. 1899,si  Datu Piang ang namuno sa mga Moro sa isang digmaan laban sa mgan natitirang mga Kristiyano na komunidad.<ref name="Foreman">Foreman, J., 1906, ''The Philippine Islands: A Political, Geographical, Ethnographical, Social and Commercial History of the Philippine Archipelago'', New York: Charles Scribner's Sons</ref>{{rp|529–530}} Ang mga Amerikano ay dumating sa Mindanao noong 1900 matapos ang [[Digmaang Espanyol–Amerikano|Spanish–American War]] noong 1898. Ang bayan ng Kotabato ay naging bahagi ng Moro Province at ng Kagawaran ng Mindanao at Sulu mula 1903 hanggang 1920. Ang bayan ng Kotabato ang naging kabisera at si Datu Piang ang naging unang gobernador. === Katayuan Ng Pagiging Lungsod === [[Talaksan:Sanguinang_Bayan_Cotabato_City.jpg|right|thumb|Cotabato City Pambatasan Gusali]] Ang lungsod ay orihinal na sakop at kabisera ng Lalawigan ng Cotabato mula 1920 hanggang 1967, isang taon matapos ang paghihiwalay ng [[Timog Cotabato|South Cotabat]]<nowiki/>o. Ang lungsod ay ang administratibong sentro ng ARMM mula noong pagkatatag ng [[Maguindanao]] noong 1973. Gayunpaman, ang lungsod ay administratibong hiniwalay mula sa Maguindanao at sumanib sa [[SOCCSKSARGEN|Soccsksargen]] sa 1990s. Ang lungsod ay heograpiyang sakop ng probinsya Maguindanao. == Heograpiya == Ang Kotabato ay humigit-kumulang 698.9 nauukol sa dagat milya (1,294.4 na kilometro) mula sa [[Maynila|Manila]], ang kabisera ng bansa, at napapaligiran ng  [[Mga bayan ng Pilipinas|munisipyo]] ng [[Sultan Kudarat, Maguindanao|Sultan Kudarat]] sa hilaga—sa Rio Grande de Mindanao na naghihiwalay sa dalawang—[[Kabuntalan, Maguindanao|Kabuntalan]] sa silangan, at [[Datu Odin Sinsuat, Maguindanao|Datu Odin Sinsuat]] sa timog. Ang lungsod ay nakaharap sa [[Look ng Illana|Illana Bay]], sa kanlurang bahagi ng [[Golpo ng Moro|Moro Gulf]]. Ang lungsod ng Kotabato ay may isang kabuuang area lupain ng 176.0 parisukat kilometro, na matatagpuan sa bibig ng Rio Grande de Mindanao at Pulangi River.<ref>Disaster Preparedness of Schools by Abdul Raffi A. Abas</ref> === Mga barangay === Ang Lungsod ng Cotabato ay nahahati sa 37 [[Barangay|na mga barangay]].<ref>{{cite web|title=Philippine Standard Geographic Code|url=https://psa.gov.ph/classification/psgc/?q=psgc/barangays/129804000&page=1|website=psa.gov.ph|publisher=Philippine Statistics Authority|accessdate=28 November 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=Philippine Standard Geographic Code|url=https://psa.gov.ph/classification/psgc/?q=psgc/barangays/129804000&page=2|website=psa.gov.ph|publisher=Philippine Statistics Authority|accessdate=28 November 2018}}</ref> {| class="wikitable" | * Bagua * Kalanganan * Población * Rosary Heights * Tamontaka * Bagua I * Bagua II * Bagua III * Kalanganan I * Kalanganan II * Población I * Población II * Población III | * Población IV * Población V * Población VI * Población VII * Población VIII * Población IX * Rosary Heights I * Rosary Heights II * Rosary Heights III * Rosary Heights IV * Rosary Heights V * Rosary Heights VI * Rosary Heights VII | * Rosary Heights VIII * Rosary Heights IX * Rosary Heights X * Rosary Heights XI * Rosary Heights XII * Rosary Heights XIII * Tamontaka I * Tamontaka II * Tamontaka III * Tamontaka IV * Tamontaka V |} === Klima === Sa ilalim ng [[pag-uuri ng klima ni Köppen]], Ang lungsod ng Cotabato ay isang tropikal na rainforest klima (''Af''), bumabagsak na maikli lamang ng isang tropikal na tag-ulan klima (''Am''). <center>{{Weather box | location = Cotabato City (1981–2010, ekstrima 1986–2012) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 36.1 | Feb record high C = 36.5 | Mar record high C = 37.7 | Apr record high C = 37.0 | May record high C = 36.0 | Jun record high C = 35.5 | Jul record high C = 35.4 | Aug record high C = 35.3 | Sep record high C = 35.4 | Oct record high C = 34.8 | Nov record high C = 35.2 | Dec record high C = 35.5 |year record high C = 37.7 | Jan high C = 32.7 | Feb high C = 32.8 | Mar high C = 33.4 | Apr high C = 33.7 | May high C = 33.1 | Jun high C = 32.3 | Jul high C = 31.9 | Aug high C = 32.1 | Sep high C = 32.3 | Oct high C = 32.2 | Nov high C = 32.6 | Dec high C = 32.5 | year high C = 32.6 | Jan mean C = 27.8 | Feb mean C = 27.9 | Mar mean C = 28.3 | Apr mean C = 28.6 | May mean C = 28.1 | Jun mean C = 27.6 | Jul mean C = 27.3 | Aug mean C = 27.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 27.5 | Nov mean C = 27.8 | Dec mean C = 27.6 |year mean C = 27.8 | Jan low C = 22.9 | Feb low C = 23.1 | Mar low C = 23.3 | Apr low C = 23.5 | May low C = 23.2 | Jun low C = 22.8 | Jul low C = 22.7 | Aug low C = 22.9 | Sep low C = 22.9 | Oct low C = 22.9 | Nov low C = 22.9 | Dec low C = 22.8 | year low C = 23.0 | Jan record low C = 20.0 | Feb record low C = 21.0 | Mar record low C = 21.0 | Apr record low C = 21.0 | May record low C = 21.0 | Jun record low C = 20.5 | Jul record low C = 20.6 | Aug record low C = 20.5 | Sep record low C = 20.8 | Oct record low C = 20.8 | Nov record low C = 20.7 | Dec record low C = 20.0 |year record low C = 20.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 88.4 | Feb rain mm = 83.9 | Mar rain mm = 119.9 | Apr rain mm = 146.7 | May rain mm = 268.5 | Jun rain mm = 312.3 | Jul rain mm = 325.4 | Aug rain mm = 244.8 | Sep rain mm = 256.6 | Oct rain mm = 285.5 | Nov rain mm = 216.3 | Dec rain mm = 139.6 |year rain mm = 2487.8 | unit rain days = 0.1 mm | Jan rain days = 9 | Feb rain days = 9 | Mar rain days = 11 | Apr rain days = 11 | May rain days = 17 | Jun rain days = 20 | Jul rain days = 19 | Aug rain days = 16 | Sep rain days = 16 | Oct rain days = 17 | Nov rain days = 14 | Dec rain days = 12 |year rain days = 171 | Jan humidity = 75 | Feb humidity = 74 | Mar humidity = 74 | Apr humidity = 73 | May humidity = 74 | Jun humidity = 76 | Jul humidity = 76 | Aug humidity = 76 | Sep humidity = 76 | Oct humidity = 76 | Nov humidity = 75 | Dec humidity = 75 |year humidity = 75 | source 1 = [[Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration|PAGASA]]<ref name=PAGASAnormals> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181013040834/https://data.gov.ph/sites/default/files/pagasanormvalcotmaguin1981-2010.csv | archivedate = 13 October 2018 | url = https://data.gov.ph/?q=dataset/climatological-normal-values/resource/1e10f619-c0af-4366-97f5-be8285e13ef9 | title = Cotabato City, Maguindanao Climatological Normal Values | publisher = Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration | accessdate = 13 October 2018}}</ref><ref name=PAGASAextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181013040915/https://data.gov.ph/sites/default/files/pagasaclimextrcotcitymaguin.csv | archivedate = 13 October 2018 | url = https://data.gov.ph/?q=dataset/climatological-extremes/resource/3e981c61-df9b-47a3-a1f3-89c343ea30b2 | title = Cotabato City, Maguindanao Climatological Extremes | publisher = Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration | accessdate = 13 October 2018}}</ref> }}</center> == Demograpiko == Ang karamihan ng ang mga naninirahan sa Lungsod ng Cotabato ay Maguindanaoan, na binubuo ng tungkol sa 50% ng populasyon ng lungsod. May malaki-laking etniko na populasyon ng mga nagsasalita ng cebuano (14%), Tagalog (9.7%), Iranun (7%), Hiligaynons (5.6%), Binisaya (2.7%) at Intsik (2%) . Ang natitirang bahagi ng populasyon ay kabilang sa iba pang mga ethnicities (hal. Tausug, Tiruray, Ilocano, Maranao at Indian).<ref>{{cite web|title=Cotabato City Census|url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/Cotabato%20city_0.pdf|author=Philippine Statistics Authority|accessdate=November 17, 2018|date=July 26, 2000}}</ref> {{Populasyon}} === Wika === Ang pangunahing wika ay [[Wikang Maguindanao|Maguindanao]] at [[Wikang Tagalog|Tagalog]]. Ang [[Wikang Sebwano|Cebuano]] at [[Chavacano]], na sinasalita ng parehong mga Kristiyano at mga Muslim, pati na rin ang mga [[Wikang Iranun|Iranun]], [[Wikang Mëranaw|Maranao]], [[Wikang Ingles|tagalog]], at mga [[Wikang Arabe|arabe]], ay narinig din sa lungsod. Ang salita ng [[Chavacano]] katutubong sa Lungsod ng Kotabato ay tinutukoy bilang Cotabateño.<ref>{{cite web|title=Cotabato City Census|url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/Cotabato%20city_0.pdf|author=Philippine Statistics Authority|accessdate=November 17, 2018|date=July 26, 2000}}</ref> === Relihiyon === <!-- [[Talaksan:ALLAN JAY QUESADA - GRAND MOSQUE 01 DSC 2341.jpg|thumb|right|Dakilang Moske ng Cotabato, sa opisyal nitong ngalan na Sultan Haji Hassanal Bolkiah Mosque,]] --> Sa ulat ng Philippine Statistics Authority (PSA) noong 2015, 76.15% ng mga tao sa Lungsod ng Cotabato ay nananampalataya sa [[Islam]]. <ref>{{cite web|title=Muslim Population in Mindanao (based on POPCEN 2015|url=http://rssoarmm.psa.gov.ph/release/54739/factsheet/muslim-population-in-mindanao-%28based-on-popcen-2015%29|author=Philippine Statistics Authority|accessdate=Aug 31, 2018|date=July 26, 2017|archive-date=4 Mayo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190504160119/http://rssoarmm.psa.gov.ph/release/54739/factsheet/muslim-population-in-mindanao-(based-on-popcen-2015)|url-status=dead}}</ref>  == Ekonomiya == [[Talaksan:Citymall_of_Cotabato_City.jpg|thumb|200x200px|CityMall Cotabato]] === Commerce === Ang Lungsod ng Kotabato ay isa sa may pinakamataas na deposito sa bangko sa Mindanao sa kabuuan ng Php18,736,523,000.00 noong hunyo 30, 2017 na may humigit kumulang 150,406 bank account.<ref>{{Cite web|url=http://www.pdic.gov.ph/files/BSDStats/DDD_PBS_ProvinceMunicipality.htm|title=PDIC Bank Deposits|website=www.pdic.gov.ph|language=en|access-date=2018-01-31|archive-date=2016-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20161111122638/https://www.pdic.gov.ph/files/BSDStats/DDD_PBS_ProvinceMunicipality.htm|url-status=dead}}</ref> Ang lungsod ay may 20 mga bangko (sa mga Pribado at Pamahalaan). Ang sangay ng [[Bangko Sentral ng Pilipinas]] sa gitnang Mindanao ay nasa lungsod. [[Talaksan:Alnor_Suites_Cotabato_City.jpg|thumb|200x200px|Alnor Suites Hotel]] Ang lungsod ay may mga lokal at pambansang-based na mga sentro ng pamimili. Lokal na-based na mga sentro ng shopping tulad ng Superama, Sugni, sa Mall of Alnor, at South Seas Mall sa kumpetisyon sa pambansang-based na mga sentro ng shopping tulad ng CityMall, [[Puregold]], [[Robinsons Malls|Robinsons Supermarket at Department Store]], Centro Department Store, at SM Savemore. Cotabato City ay isa ng ang pinakamabilis na lumalagong ekonomiya sa Soccsksargen region.<ref>{{cite news|last1=Fernandez|first1=Edwin|title=Cotabato is 2nd most competitive city|url=http://www.pna.gov.ph/articles/1006739|accessdate=27 November 2018|agency=Philippine News Agency|date=August 18, 2017}}</ref> KCC Mall ay nakumpirma na ang kanilang mga interes upang bumuo sa loob ng isang mall sa Downtown. Konstruksiyon ay magsisimula matapos ang clearing operations ay tapos na.<ref>{{cite news|title=KCC Mall sa Cotabato city umpisahan ng itayo sa buwan ng Marso|url=https://rmn.ph/kcc-mall-sa-cotabato-city-umpisahan-ng-itayo-sa-buwan-ng-marso/|accessdate=26 November 2018|agency=RMN Networks}}</ref> NCCC Mall, Davao-based mall corporation na rin ang nakumpirma na ang kanilang mga interes upang bumuo ng kanilang mga mall sa loob ng lungsod.<ref>{{cite news|last1=Fernandez|first1=Edwin|title=More malls coming to Cotabato, Kidapawan cities|url=http://www.ndbcnews.com.ph/news/more-malls-coming-to-cotabato-kidapawan-cities|accessdate=27 November 2018|agency=NDBC News|date=November 24, 2018|archive-date=27 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181127064734/http://www.ndbcnews.com.ph/news/more-malls-coming-to-cotabato-kidapawan-cities|url-status=dead}}</ref> === Industriya === [[Talaksan:Downtown_Cotabato_City_2.jpg|thumb|150x150px|Bayan ng Cotabato City sa kahabaan ng Magallanes Street]] Cotabato City ay isang higit pa o mas mababa 1,700 ektarya ng palaisdaan na kung saan ay isang taunang produksyon ng 85,000&nbsp;kg ng [[Alimango|putik alimasag]], hipon at [[bangus]].<ref>{{cite news|last1=Fernandez|first1=Edwin|title=Cotabato’s mud crabs get limelight in feast|url=https://newsinfo.inquirer.net/110543/cotabato%E2%80%99s-mud-crabs-get-limelight-in-feast|accessdate=27 November 2018|agency=Inquirer Mindanao|publisher=The Daily Inquirer|date=December 18, 2011}}</ref><ref>{{cite news|title=Cotabato fish-crab farmer nominated in DA-12 search|url=http://balita.ph/2012/02/27/cotabato-fish-crab-farmer-nominated-in-da-12-search/|accessdate=27 November 2018|agency=Balita PH|date=February 27, 2012|archive-date=27 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181127110222/http://balita.ph/2012/02/27/cotabato-fish-crab-farmer-nominated-in-da-12-search/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last1=Ortiz|first1=Maria Asuncion|title=Local economic development and youth employment: The case of Cotabato City|url=https://www.researchgate.net/publication/291447783_Local_economic_development_and_youth_employment_The_case_of_Cotabato_City|website=www.researchgate.net|publisher=International Labour Organization|accessdate=27 November 2018}}</ref> Pagpuntirya upang maging halal hub ng Pilipinas, ang Lungsod na Pamahalaan at Malaysian Negosyante na binuo ng isang Class AA halal pagpatay ng mga bahay sa Baranggay Kalangan II sa mga pangunahing lungsod sa paghahatid sa buong Central Mindanao.<ref>{{Cite news|url=https://rmn.ph/halal-industry-sa-cotabato|title=Halal industry sa Cotabato city, mas palalakasin! – RMN Networks|date=2017-11-08|work=RMN Networks|access-date=2017-11-26|language=en-US}}</ref> Ang lungsod din ay may iba 't ibang mga restaurant sa parehong mga lokal na (Lesorelle, Kai' s lounge, Maanghang Pizza, Asukal Pappi, Chefmel, Cheraf, Maguindanaon Restaurant, Reese Restaurant, Las Hermanas, Aling Precy, Elcomedor, Tati, Mang gorio, Pritong Manok, Manong, Moro Cafe at Rebecca Buffet Restaurant) at mga sikat na restaurant tulad ng [[McDonald's|McDonald ' s]], [[Jollibee]], [[Chowking]], [[Greenwich Pizza]], [[Mang Inasal]], [[Goldilocks Bakeshop|Goldilocks]], [[Red Ribbon Bakeshop|Red Ribbon]], Chicken Deli, Mandarin Tsaa Hardin, Queen Bee, Hukad, Calda Pizza, Bo ' s Coffee, Infinitea, Cafetribu at Turks Shawarma.<ref>{{Cite news|url=https://rmn.ph/negosyo-sa-cotabato-city-lumago/|title=Negosyo sa Cotabato City lumago – RMN Networks|date=2017-10-13|work=RMN Networks|access-date=2017-11-26|language=en-US}}</ref> Ang lungsod ay may iba ' t-ibang pabrika para sa pagluluto ng langis, kape, mais almirol, na naproseso pagkain at kasangkapan sa bahay operating sa loob ng lungsod na kung saan ay tumutulong sa pagpapalakas ng ekonomiya nito. Higanteng pabrika mula sa kalapit na mga bayan ay itinatag ang kanilang mga tanggapan sa lungsod tulad ng Lamsan Inc.<ref>{{Cite web|url=http://lamsan.com.ph/|title=Lamsan Inc.{{!}}Corn Wet Milling Company in the Philippines|last=Inc.|first=Lamsan|website=lamsan.com.ph|language=en|access-date=2018-11-22}}</ref> at Maria Makiling Niyog Resources Corp.<ref>{{Cite web|url=http://mariamakilingvirgin.tripod.com/|title=Maria Makiling Coconut Resources Corporation|last=|first=|date=|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20181122131819/http://mariamakilingvirgin.tripod.com/|archive-date=2018-11-22|access-date=2018-11-22|url-status=dead}}</ref> == Transportasyon == ; Air [[Talaksan:Cotabato_City_Airport.jpg|thumb|Pagdating Sa Lugar Cotabato City Airport]] Cotabato City ay mapupuntahan sa pamamagitan ng [[Paliparan ng Awang|Cotabato Airport]] sa kalapit na mga [[Datu Odin Sinsuat, Maguindanao]]. [[Cebu Pacific]] at [[Philippine Airlines]] nagpapanatili ng pagkonekta ang mga lungsod sa [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino|Maynila]], [[Paliparang Pandaigdig ng Mactan–Cebu|Cebu]] at [[Paliparang Pandaigdig ng Zamboanga|Zamboanga]]. ; Lupa Ang lungsod ay mapupuntahan sa pamamagitan ng lupa mula sa maraming bahagi ng Mindanao. Mga bus, jeepney at mga minivan link lungsod sa [[Midsayap, Cotabato|Midsayap]], [[Koronadal|Bilaan]], [[Lebak, Sultan Kudarat|Lebak]], [[Pagadian]], [[Tacurong]], [[Kidapawan]], [[Marawi]], [[Iligan]], [[Heneral Santos|General Santos]], [[Lungsod ng Dabaw|Davao City]] at sa iba ' t-ibang mga puntos sa Maguindanao. Multicab at tricycle ay ang karaniwang paraan ng transportasyon sa palibot ng lungsod, ang minimum na pamasahe ay P7. Doon ay nag-Taxi na naka-roaming sa paligid ng lungsod at ang Habal habal. Dalawang taxi operator ay kasalukuyang operating sa lungsod, lalo na sa Alnor Taxi at Wow Taxi. <ref>{{Cite web|url=https://www.lakwatsero.com/destinations/travel-guide-cotabato-city/#sthash.eVI8ojJt.dpbs|title=Travel Guide: Cotabato City {{!}} Lakwatsero|website=www.lakwatsero.com|language=en-US|access-date=2017-10-28}}</ref> Bus operator: # Mindanao Star araw-araw na mga ruta sa [[Kidapawan]], [[Digos|Digos City]] at Davao City # [[Husky Tours|Namamaos Tours]] araw-araw na mga ruta sa [[Shariff Aguak, Maguindanao|Shariff Aguak]], [[Tacurong]], [[Koronadal]] at [[Heneral Santos|General Santos City]] == Mga ospital at mga medikal na pasilidad == [[Talaksan:United_Doctors_Hospital_Cotabato_City.jpg|thumb|150x150px| United Doctors Hospital sa Cotabato kasama ang Notre Dame Avenue ]] * Cotabato Regional and Medical Center – Sinsuat Avenue. * Notre Dame Hospital – Sinsuat Avenue * Cotabato Medical Specialist Hospital – Quezon Avenue * Nagkakaisa ang mga Doktor ng Ospital ng Lungsod ng Cotabato – Notre Dame Avenue * Dr. P. Ocampo Hospital – De Mazenod Avenue * Cotabato mga Doktor sa mga Klinika at mga Ospital – Sinsuat Avenue * Cotabato Puericulture Center at General Hospital Foundation, Inc. – Jose Lim Sr. St. == Edukasyon == [[Talaksan:Cariño_Building_2_NDU.jpg|right|thumb|Cariño Gusali, Notre Dame University.]] Doon ay (1) ang publiko at (15) mga pribadong institusyon ng edukasyon sa lungsod. Mga unibersidad at mga kolehiyo: * Notre Dame University * Cotabato State University dating Cotabato City State Polytechnic College * STI Cotabato * St. Benedict College of Cotabato * Notre Dame – RVM Kolehiyo ng Cotabato * [[Pamantasang Pangkompyuter ng AMA|AMA Computer College]] * Coland Mga Sistema Ng Teknolohiya * Headstart Kolehiyo ng Cotabato * A. R Pacheco Kolehiyo * Notre Dame Hospital at Paaralan ng karalubhasaan sa pagpapaanak * Doktor P. Ocampo Kolehiyo * Dela Vida Kolehiyo * Computer-Aided Disenyo at Teknolohiya ng Impormasyon Institute, Inc. (CAD.Ito) * Tunog Cotabato - Cotabato City University * Academia De Technologia sa Mindanao * Mindanao Capitols Kolehiyo == Media == === Sa mga istasyon ng radyo === '''FM Stations''' # DXYC "[[Brigada Mass Media Corporation|Brigada News FM]]" 89.3 Mhz # DXWD "Radyo Pilipinas" 90.9 Mhz # DXOL "Happy FM" 92.7 Mhz # DXFD "Star FM" 93.7 Mhz # DXPS "MOR Para sa Buhay!" 95.1 Mhz # DXTC "Radyo Natin" 95.9 Mhz # DXJC "Bandera News FM" 99.0 Mhz '''AM Istasyon''' # DXCH "DZRH" 567&nbsp;kHz # DXBM "Bombo Radyo Cotabato" 657&nbsp;kHz # DXMY "[[Radio Mindanao Network|RMN Cotabato]]" 729&nbsp;kHz # DXMS "Radyo Bida Cotabato" 882&nbsp;kHz # DXRO "Sonshine Radio Cotabato" 945&nbsp;kHz === Libreng mga istasyon ng TV at mga lokal na programa === # RMN DXMY TeleRadyo 2 # ABS-CBN Central Mindanao (Channel 5) # GMA Channel 12 Cotabato # ABS-CBN Sports and Action Channel 23 Cotabato # Sa GMA News TV Channel 27 Cotabato # PTV Channel 8 Cotabato === News Paper === Cotabato City ay may dalawang mga pahayagan, na kung saan ay Mindanao Cross na pag-aari sa pamamagitan ng Notre Dame Broadcasting Corporation<ref>{{cite web|title=The Mindanao Cross - NDBC|url=https://www.ndbcnews.com.ph/themindanaocross|website=NDBC News|accessdate=24 November 2018}}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> at Luwaran, ang [[Moro Islamic Liberation Front]] sa mga opisyal na balita magazine.<ref>{{cite web|title=MILF Central Committee on Information|url=http://www.luwaran.net/home/|website=www.luwaran.net|accessdate=24 November 2018}}</ref> ==Mga kilalang personalidad== * [[Orlando Quevedo]] – Kardinal ng Simbahang Romano Katoliko, Arsobispo ng Cotabato * [[Noel Felongco]] - Punong Tagapangasiwa ng [[National Anti-Poverty Commission]] * [[Imah Dumagay]] - Stand-up comedian na nakabase sa Dubai * [[Romero Duno]] - Propesyonal na Boksingero * [[Jay Jaboneta]] - Blogger, Pilantropo, Tagapagtaguyod ng Media, at Tagapag-organisa ng Online Community * [[Kublai Millan]] - Masaganang Artista * [[Ben Farrales]] - Fashion Designer, kilala sa kanyang mga disenyo ng terno na inspirasyon ng mga Muslim == Kambal na bayan – mga kapatid na lungsod == Cotabato City ay magkatambal na may: === Lokal na === * [[File:Flag_of_the_Philippines.svg|link=Philippines|alt=Philippines|border|23x23px]] [[Lungsod ng Dabaw|Davao City]], Philippines * [[File:Flag_of_the_Philippines.svg|link=Philippines|alt=Philippines|border|23x23px]] [[Panabo|Panabo City]], Pilipinas * [[File:Flag_of_the_Philippines.svg|link=Philippines|alt=Philippines|border|23x23px]] [[Lungsod Quezon]], Pilipinas * [[File:Flag_of_the_Philippines.svg|link=Philippines|alt=Philippines|border|23x23px]] [[Tagum|Tagum City]], Pilipinas * [[File:Flag_of_the_Philippines.svg|link=Philippines|alt=Philippines|border|23x23px]] [[Naga, Camarines Sur|Naga City]], Philippines * [[File:Flag_of_the_Philippines.svg|link=Philippines|alt=Philippines|border|23x23px]] [[Sultan Kudarat, Maguindanao]], Pilipinas<ref>{{cite web|url=http://www.cotabatocity.net.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=625:cotabato-city-in-sisterhood-with-sultan-kudarat-municipality&catid=42:newsflash&Itemid=106|title=Cotabato City in Sisterhood with Sultan Kudarat Municipality|website=Cotabatocity.net.ph|date=|accessdate=2016-12-09}}</ref> * [[File:Flag_of_the_Philippines.svg|link=Philippines|alt=Philippines|border|23x23px]] [[Parang, Maguindanao]], Pilipinas === International === * [[File:Flag_of_Malaysia.svg|link=Malaysia|alt=Malaysia|border|23x23px]] [[Johor Bahru]], Malaysia<ref>{{cite web|url=http://www.cotabatocity.net.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=576:malaysian-investors-in-cotabato-city&catid=42:newsflash&Itemid=106|title=Malaysian investors in Cotabato City|website=Cotabatocity.net.ph|date=|accessdate=2016-12-09|archive-date=2017-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170505132825/http://www.cotabatocity.net.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=576%3Amalaysian-investors-in-cotabato-city&catid=42%3Anewsflash&Itemid=106|url-status=dead}}</ref> * [[File:Flag_of_Indonesia.svg|link=Indonesia|alt=Indonesia|border|23x23px]] [[Bandung|Sa Bandung]], Indonesia<ref>{{cite web|url=http://manilastandardtoday.com/news/-provinces/213311/mindanao-lgus-emulate-best-indonesian-city.html|title=Mindanao LGUs emulate best Indonesian city – The Standard|website=Manilastandardtoday.com|date=2016-08-15|accessdate=2016-12-09|archive-date=2016-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220072252/http://manilastandardtoday.com/news/-provinces/213311/mindanao-lgus-emulate-best-indonesian-city.html|url-status=dead}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na mga link == * [http://www.cotabatocity.ph/ Opisyal Na Ang Lungsod Ng Cotabato Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181227112727/http://www.cotabatocity.ph/ |date=2018-12-27 }} * [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/municipality.asp?muncode=129804000&regcode=12&provcode=98 Ang nscb mga detalye para sa lungsod ng cotabato geographic code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101114023729/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/municipality.asp?muncode=129804000&regcode=12&provcode=98 |date=2010-11-14 }} * [https://web.archive.org/web/20081120024509/http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html Philippine Census Impormasyon] * [http://itsmorefuninthephilippines.com/cotabato-city/ Kagawaran ng Turismo] * {{PH wikidata|website}} {{Maguindanao del Norte}} [[Category:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas]] 0rniplmlzyd3s3bqjz32yqqj92wavix 0 287204 2214144 2206367 2026-07-02T13:14:49Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214144 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{MOS|date=Disyembre 2023}} {{cleanup|date=Disyembre 2023|reason=Kailangang isulat muli ang artikulo para mataas na pamantayan.}} }} Ang '''Inhenyeriyang Pang-industriya''' ay isang propesyong interdisiplinaryo na nakatuon sa pag-uusisa nang mabuti ng mga komplikadong proseso, sistema, o [[Organisasyon|mga organisasyon]] sa pamamagitan ng pagbuo, pagpapabuti at pagpapatupad ng pinagsama-samang sistema ng mga tao, pera, kaalaman, impormasyon, kagamitan, enerhiya at mga materyales <ref name=":0">Salvendy, Gabriel. Handbook of Industrial Engineering. John Wiley & Sons, Inc; Ika-3 edisyon p. 5</ref>. Ang mga inhenyerong pang-industriya ay gumagamit ng mga nagdadalubhasang kaalaman at kasanayan sa matematika, mga agham pampisikal at panlipunan, kasama ang mga prinsipyo at pamamaraan ng [[inhenyeriyang pagsusuri]] at disenyo, upang tukuyin, hulaan, at suriin ang mga resulta na nakuha mula sa mga sistema at mga proseso<ref name=":0"/> . Mula sa mga resultang ito, maaari silang lumikha ng mga bagong sistema, proseso o sitwasyon para sa kapaki-pakinabang na koordinasyon ng tao, mga materyales at mga makina at mapabuti rin ang kalidad at pagiging produktibo ng mga sistema, pisikal o panlipunan <ref>{{Cite web|url=http://www.iienet2.org/details.aspx?id=716|title=What IEs Do|accessdate=September 24, 2015}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|title=The Nature of Industrial Engineering|url=}}</ref>. Depende sa mga sub-specialties na kasangkot, ang inhenyeriyang pang-industriya ay maaari ring magsanib sa: pananaliksik sa operasyon, mga sistema ng inhenyeriyang, inhenyeriyang pangmanupaktura, [[Production engineering|inhenyeriyang pangproduksyon]] , agham sa pamamahala , inhenyeriyang pampamahala, inhenyeriyang pampinansyal, [[Ergonomiya|ergonomya]] o [[Ergonomiya|human factor engineering]] , [[inhenyeriyang pangkaligtasan]], o iba pa, depende sa pananaw o motibo ng gumagamit. Kahit na ang mga pinagbabatayan ng mga konsepto nito ay higit na magkakalat ng ilang disiplina na nakatuon sa negosyo, tulad ng pamamahala ng mga operasyon, ang pang-industriyang inhenyeriya ay isang disiplinang pang-agham na napapailalim sa (at karapat-dapat para sa) propesyonal na lisensya sa inhenyeriya sa karamihan ng mga hurisdiksyon. == Kasaysayan == === Mga pinagmulan === ==== Rebolusyong Industriyal ==== May pangkalahatang pinagkasunduan sa mga istoryador na ang mga pinagmulan ng pang-industriya na propesyon ng propesyon ay bumalik sa [[Rebolusyong Industriyal|Industrial Revolution]]. Ang mga teknolohiya na tumulong sa pag-mekanisa ng mga tradisyunal na operasyong manu-manong sa industriya ng tela kabilang ang paglipad na shuttle, ang umiikot na jenny, at marahil ang pinakamahalaga ang [[Makinang pinasisingawan|steam engine na]] nakabuo ng mga ekonomiya ng sukat na nagawa ang produksyon ng Mass sa mga sentralisadong lokasyon na kaakit-akit sa unang pagkakataon. Ang konsepto ng sistema ng produksyon ay may simula sa mga pabrika na nilikha ng mga likhang ito.<ref name="Maynard-Zandin">Maynard & Zandin. Maynard's Industrial Engineering Handbook. McGraw Hill Professional 5th Edition. Hunyo 5, 2001. p. 1.4-1.6</ref> ==== Espesyalisasyon ng paggawa ==== [[Talaksan:Maquina_vapor_Watt_ETSIIM.jpg|thumb|225x225px| Ang steam engine ni Watt ( [[Politeknikong Unibersidad ng Madrid|Technical University of Madrid]] ) ]] Ang konsepto ni Adam Smith ng Division of Labour at ang "Invisible Hand" ng kapitalismo na ipinakilala sa kanyang treatise na " [[The Wealth of Nations]]" ay nagbunsod sa maraming teknolohiko innovators ng rebolusyong Industrial upang itatag at ipatupad ang mga sistema ng pabrika. Ang mga pagsisikap ni James Watt at Matthew Boulton ang humantong sa unang pinagsama-samang machine manufacturing facility sa mundo, kabilang ang pagpapatupad ng mga konsepto tulad ng mga sistema ng kontrol sa gastos upang mabawasan ang basura at dagdagan ang produktibo at ang institusyon ng mga kasanayan sa pagsasanay para sa mga manggagawa.<ref name="Maynard-Zandin"/> [[Charles Babbage|Si Charles Babbage ay]] naging kaugnay sa industriya ng engineering dahil sa mga konsepto na ipinakilala niya sa kanyang aklat na "On the Economy of Machinery and Manufacturers" na isinulat niya bilang isang resulta ng kanyang mga pagbisita sa mga pabrika sa Inglatera at Estados Unidos noong unang mga 1800s. Kasama sa libro ang mga paksa tulad ng oras na kinakailangan upang maisagawa ang isang partikular na gawain, ang mga epekto ng mga subdividing na gawain sa mas maliit at mas detalyadong elemento, at ang mga pakinabang na nakuha mula sa mga paulit-ulit na gawain.<ref name="Maynard-Zandin"/> ==== Mga mapagpapalit na bahagi ==== Pinangunahan nina Eli Whitney at Simeon North ang posibilidad ng paniwala ng mga bahagi na mapagpapalit sa paggawa ng mga muskets at pistols para sa Pamahalaan ng Estados Unidos. Sa ilalim ng sistemang ito, ang mga indibidwal na bahagi ay gawa-gawa sa mga tolerasyon upang paganahin ang kanilang paggamit sa anumang natapos na produkto. Ang resulta ay isang makabuluhang pagbabawas sa pangangailangan para sa kasanayan mula sa mga dalubhasang manggagawa, na sa kalaunan ay humantong sa pang-industriya na kapaligiran upang pag-aralan mamaya.<ref name="Maynard-Zandin"/> == Nagsasanay ng mga inhinyero == Ayon sa kaugalian, isang pangunahing aspeto ng inhinyeriya sa industriya ay pagpaplano ng mga layout ng mga pabrika at pagdidisenyo ng mga linya ng pagpupulong at iba pang paradigma sa pagmamanupaktura. At ngayon, sa lean manufacturing system, ang mga inhinyero ng industriya ay nagsisikap na alisin ang mga pag-aaksaya ng oras, pera, materyales, enerhiya, at iba pang mapagkukunan. Ang mga halimbawa kung saan maaaring gamitin ang industrial engineering ay ang flow process charting, process mapping, pagdidisenyo ng assembly workstation, pag-istratehiya para sa iba't ibang operational logistics, pagkonsulta bilang isang eksperto sa kahusayan, pagbuo ng bagong algorithm sa pananalapi o sistema ng pautang para sa isang bangko, pag-streamline ng operasyon at lokasyon ng emergency room o paggamit sa isang ospital, pagpaplano ng mga kumplikadong scheme ng pamamahagi para sa mga materyales o produkto (tinukoy bilang [[Supply chain management|supply-chain management]]), at pagpapaikli ng mga linya (o mga pila) sa isang bangko, ospital, o isang theme park. Karaniwang ginagamit ng mga modernong inhinyero sa industriya paunang natukoy na mga sistema ng oras ng paggalaw, computer simulation (especially discrete event simulation), along with extensive mathematical tools for modeling, such as [[mathematical optimization]] at teorya ng queuing, at mga pamamaraan ng computational para sa pagsusuri, pagsusuri, at pag-optimize ng system. Ginagamit din ng mga inhinyero sa industriya ang mga tool ng data science at machine learning sa kanilang trabaho dahil sa malakas na pagkakaugnay ng mga disiplinang ito sa larangan at katulad na teknikal na background kinakailangan ng mga inhinyero sa industriya (kabilang ang isang matibay na pundasyon sa teorya ng posibilidad, [[Alhebrang linyar|linear algebra]], at [[Estadistika|statistics]], pati na rin ang pagkakaroon [[Pagpoprograma sa kompyuter|coding]] kasanayan).<ref>{{Cite web |last= |first= |date=February 6, 2023 |title=U.S. BUREAU OF LABOR STATISTICS |url=https://www.bls.gov/ooh/architecture-and-engineering/industrial-engineers.htm}}</ref> == Mga sub-disiplina == Ang inhinyerong pang-industriya ay may maraming mga sub-disiplina, ang pinakakaraniwan ay nakalista sa ibaba. Bagama't may mga inhinyero sa industriya na eksklusibong nakatuon sa isa sa mga sub-disciplines, maraming deal sa kumbinasyon ng mga ito tulad ng supply chain at logistics, at mga pasilidad at pamamahala ng enerhiya.<ref>{{Cite web |date=May 23, 2014 |title=What is Industrial Engineering? |url=https://wonderfulengineering.com/what-is-industrial-engineering/ |website=Wonderful Engineering}}</ref><ref>{{Cite web |title=Industrial Engineering |url=https://www.sebokwiki.org/wiki/Systems_Engineering_and_Industrial_Engineering}}</ref> '''<big>Mga pamamaraan ng engineering</big>''' '''Engineering ng mga pasilidad at pamamahala ng enerhiya'''{{Pangunahin|Facilities engineering|Energy management}} '''Enhinyerong pampinansiyal'''{{Pangunahin|Financial engineering}} '''<big>Enerhiya engineering</big>'''{{Pangunahin|Energy engineering}} '''<big>Inhinyero at pamamahala ng mga sistema ng impormasyon</big>'''{{Pangunahin|Information system}} '''<big>Paggawa ng engineering</big>'''{{Pangunahin|Manufacturing engineering}} '''<big>Operations engineering at pamamahala</big>'''{{Pangunahin|Operations engineering|Operations management}} '''Pananaliksik sa pagpapatakbo at pag-optimize'''{{Pangunahin|Operations research}} '''Pagpaplano ng patakaran''' '''Inhinyero ng produksyon'''{{Pangunahin|Production Engineering}} <big>'''Kalidad at pagiging maaasahan ng engineering'''</big>{{Pangunahin|Quality engineering|Reliability engineering}} '''Pamamahala ng supply chain at logistik'''{{Pangunahin|Supply-chain management|Logistics}} '''<big>System engineering at pagsusuri</big>'''{{Pangunahin|Systems engineering|Systems analysis}} '''<big>Sistema ng simulation</big>'''{{Pangunahin|Systems simulation|Simulation modeling}} '''Mga kaugnay na disiplina''' '''Pag-unlad ng organisasyon at pamamahala ng pagbabago''' '''Ekonomiya sa pag-uugali''' ===Inhenyeriyang pangkaligtasan=== Ang '''inhenyeriyang pangkaligtasan''' ay isang [[agham na inilapat]] na mahigpit na may kaugnayan sa [[inhenyeriyang pangsistema]] o [[inhenyeriyang pang-industriya]]. Kabahagi ito ng [[inheyeriya na pangkaligtasan ng sistema]] (tinatawag na ''system safety engineering'' sa Ingles). Tinitiyak ng inhenyeriyang pangkaligtasan na ang isang [[sistemang kritikal sa buhay]] ay gumagana ayon sa kinakailangan at inaasahan kahit na nabigo ang mga langkap nito. == Karagdagang pagbabasa == * Badiru, A. (Ed.) (2005). ''Handbook ng industriyal at system engineering''. CRC Press. {{ISBN|0-8493-2719-9}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-8493-2719-9|0-8493-2719-9]]. * [[Benjamin S. Blanchard|B. S. Blanchard]] and [[Fabrycky, W.]] (2005). ''Systems Engineering at Pagsusuri'' (4th Edition). Prentice-Hall. {{ISBN|0-13-186977-9}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-13-186977-9|0-13-186977-9]]. * Salvendy, G. (Ed.) (2001). ''Handbook ng industrial engineering: Teknolohiya at pamamahala ng operasyon''. Wiley-Interscience. {{ISBN|0-471-33057-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-471-33057-4|0-471-33057-4]]. * Turner, W. et al. (1992). ''Introduction to industrial and systems engineering'' (Third edition). Prentice Hall. {{ISBN|0-13-481789-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-13-481789-3|0-13-481789-3]]. * [[Eliyahu M. Goldratt]], Jeff Cox (1984). ''The Goal'' North River Press; 2nd Rev edition (1992). {{ISBN|0-88427-061-0}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-88427-061-0|0-88427-061-0]]; 20th Anniversary edition (2004) {{ISBN|0-88427-178-1}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-88427-178-1|0-88427-178-1]] * Miller, Doug, Towards Sustainable Labour Costing in UK Fashion Retail (February 5, 2013). {{doi|10.2139/ssrn.2212100}}[[Doi (identifier)|doi]][[doi:10.2139/ssrn.2212100|10.2139/ssrn.2212100]] * Malakooti, B. (2013). Operations and Production Systems with Multiple Objectives. John Wiley & Sons.{{ISBN|978-1-118-58537-5}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-118-58537-5|978-1-118-58537-5]] * [https://web.archive.org/web/20190617034551/https://www.sebokwiki.org/wiki/Guide_to_the_Systems_Engineering_Body_of_Knowledge_(SEBoK) Systems Engineering Body of Knowledge (SEBoK)] * [https://web.archive.org/web/20100630211206/http://infolab.stanford.edu/~burback/dcg/node5.html Traditional Engineering] * [http://www.ise.vt.edu/academics/extended/mea/ Master of Engineering Administration (MEA)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171115083108/http://www.ise.vt.edu/academics/extended/mea/ |date=2017-11-15 }} * Kambhampati, Venkata Satya Surya Narayana Rao (2017). "Principles of Industrial Engineering" IIE Annual Conference. Proceedings; Norcross (2017): 890-895.[https://www.proquest.com/docview/1951119980 <nowiki>[1]</nowiki>] === Mga Pioneer === [[Frederick Winslow Taylor|Si Frederick Taylor]] (1856 - 1915) ay karaniwang isinasaalang-alang bilang ama ng Industrial Engineering discipline. Nakuha niya ang isang degree sa mechanical engineering mula sa Steven's University at nakakuha ng maraming patent mula sa kanyang imbensyon. Ang kanyang mga libro, ''Pamamahala ng Mamimili'' at ''Ang Mga Prinsipyo ng Pangangasiwa sa Siyensya'' na na-publish sa unang bahagi ng 1900, ay ang simula ng Industrial Engineering.<ref>[http://ingenieroindustrialpro.com/ Lahat ng tungkol sa pang-industriya engineering]</ref> Ang mga pagpapabuti sa kahusayan sa trabaho sa ilalim ng kanyang mga pamamaraan ay batay sa pagpapabuti ng mga pamamaraan ng trabaho, pagpapaunlad ng mga pamantayan sa trabaho, at pagbabawas sa oras na kinakailangan upang maisakatuparan ang gawain. Sa isang matibay na pananampalataya sa pang-agham na paraan, ang kontribusyon ni Taylor sa "Pag-aaral ng Oras" ay humingi ng mataas na antas ng katumpakan at predictability para sa mga manu-manong gawain.<ref name="Maynard-Zandin"/> Ang koponan ng asawa-at-asawa ng Frank Gilbreth (1868 - 1924) at [[Lillian Moller Gilbreth|Lillian Gilbreth]] (1878 - 1972) ay ang iba pang pundasyon ng kilusang Industrial Engineering na ang trabaho ay matatagpuan sa Purdue University School of Industrial Engineering. ''Ikinategorya nila'' ang mga elemento ng paggalaw ng tao sa 18 pangunahing elemento na tinatawag na ''therbligs'' . Pinahintulutan ng pag-unlad na ito ang mga analyst upang magdisenyo ng mga trabaho nang walang kaalaman sa oras na kinakailangan upang gawin ang isang trabaho. Ang mga pagpapaunlad na ito ay ang simula ng isang mas malawak na patlang na kilala bilang mga tao kadahilanan o ergonomics.<ref name="Maynard-Zandin"/> Noong 1908, ang unang kurso sa Industrial Engineering ay inaalok bilang elektibo sa [[Pamantasang Estatal ng Pennsylvania|Pennsylvania State University]], na naging isang hiwalay na programa noong 1909 sa pamamagitan ng pagsisikap ni Hugo Diemer.<ref>{{Cite web|url=http://industryengineering08.blogspot.com/2012/04/industrial-engineering-definition.html|title=Industrial Engineering - Definition, Explanation, History, and Programs|last=|first=|date=|access-date=}}</ref> Ang unang doktor degree sa industriya engineering ay iginawad sa 1933 sa pamamagitan ng [[Pamantasang Cornell|Cornell University]]. Noong 1912, binuo ni Henry Laurence Gantt ang Gantt chart na binabalangkas ang mga aksyon ng samahan kasama ang kanilang relasyon. Ang chart na ito ay bubukas sa ibang pagkakataon na pamilyar sa amin ngayon ni Wallace Clark. Sa pag-unlad ng mga linya ng pagpupulong, ang pabrika ni [[Henry Ford]] (1913) ay nagtala ng isang makabuluhang hakbang sa larangan. Binawasan ng Ford ang oras ng pagpupulong ng isang kotse nang higit sa 700 oras hanggang 1.5 oras. Bilang karagdagan, siya ay isang tagapanguna ng ekonomiya ng kapitalistang kapakanan ("kapakanan kapitalismo") at ang bandila ng pagbibigay ng mga pinansyal na insentibo para sa mga empleyado upang madagdagan ang pagiging produktibo. Ang komprehensibong sistema ng pamamahala ng kalidad ( Total quality management o TQM) na binuo sa loob ng forties ay nakakakuha momentum pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig at bahagi ng pagbawi ng Japan pagkatapos ng digmaan. Ang American Institute of Industrial Engineering ay nabuo noong 1948. Ang unang bahagi ng trabaho sa pamamagitan ng FW Taylor at ang Gilbreths ay dokumentado sa mga papeles na iniharap sa American Society of Mechanical Engineers bilang interes lumago mula lamang pagpapabuti ng pagganap ng machine sa pagganap ng pangkalahatang proseso ng pagmamanupaktura; pinaka-kapansin-pansin na nagsisimula sa pagtatanghal ni Henry R. Towne (1844 - 1924) ng kanyang papel na ''Ang Engineer bilang An Economist'' (1186).<ref>[https://archive.org/stream/transactionsof07amer#page/428/mode/2up Engineer bilang Economist]</ref> === Modernong pagsasanay === Noong 1960 hanggang 1975, sa pagbuo ng mga sistema ng suporta sa desisyon sa supply tulad ng [[Pagpaplano ng mga kailangang materyal|Material requirements planning]] (MRP), maaari mong bigyang diin ang isyu ng tiyempo (imbentaryo, produksyon, compounding, transportasyon, atbp.) Ng pang-industriya na organisasyon. Ang Israeli scientist na si Dr. Jacob Rubinovitz ay nag- install ng programang CMMS na binuo sa IAI at Control-Data (Israel) noong 1976 sa South Africa at sa buong mundo. Noong dekada 70, sa pagtagos ng mga teorya ng pamamahala ng Hapon tulad ng Kaizen at Kanban , Japan na natanto ang napakataas na antas ng kalidad at pagiging produktibo. Ang mga theories na ito ay nagpabuti ng mga isyu ng kalidad, oras ng paghahatid, at kakayahang umangkop. Natanto ng mga kumpanya sa kanluran ang malaking epekto ng Kaizen at nagsimulang ipatupad ang kanilang sariling mga patuloy na programa sa pagpapabuti . Sa mga siyamnapu hanggang sa siyamnapu hanggang sa siyamnaput siyam, kasunod ng pandaigdigang proseso ng globalisasyon ng industriya, ang diin ay nasa pangangasiwa ng supply chain at disenyo ng proseso ng negosyo na nakatuon sa customer. Ang teorya ng mga hadlang na binuo ng isang Israeli scientist na si Eliyahu M. Goldratt (1985) ay isang mahalagang milestone sa larangan. === Kumpara sa iba pang disiplina sa engineering === Ang tradisyonal na kaugalian ay decompositional. Upang maunawaan ang buong, ito ay unang nasira sa mga bahagi nito. Ang isa ay pagkatapos ay panginoon ang mga bahagi at ibabalik ang mga ito nang magkakasama, at naging panginoon ng buong. Ang diskarte sa pang-industriya at sistema ng engineering (ISE) ay kabaligtaran; ang isang bahagi ay hindi maunawaan kung wala ang konteksto ng kabuuan. Ang mga pagbabago sa isang bahagi ay nakakaapekto sa kabuuan, at ang papel ng isang bahagi ay isang projection sa kabuuan. Sa tradisyunal na engineering, nauunawaan ng mga tao ang mga bahagi muna, kung gayon ay mauunawaan nila ang buo. Sa ISE, nauunawaan nila ang buong una, at pagkatapos ay mauunawaan nila ang papel ng bawat bahagi. Gayundin, isinasaalang-alang ng industrial engineering ang kadahilanan ng tao at ang kaugnayan nito sa teknikal na aspeto ng sitwasyon at ang lahat ng iba pang mga kadahilanan na nakakaimpluwensya sa buong sitwasyon <ref name=":1"/> , habang ang iba pang mga disiplina sa engineering ay nakatuon sa disenyo ng walang buhay na mga bagay. "Pinagsama ng mga Inhinyero sa Industriya ang mga kumbinasyon ng mga tao, impormasyon, materyales, at kagamitan na nagbibigay ng makabagong at mahusay na mga organisasyon. Bilang karagdagan sa pagmamanupaktura, ang mga Inhinyero ng Industriya ay nagtatrabaho at kumunsulta sa bawat industriya, kabilang ang mga ospital, komunikasyon, e-commerce, entertainment, gobyerno, pananalapi, pagkain, parmasyutiko, semiconductors, sports, insurance, benta, accounting, pagbabangko, paglalakbay, at transportasyon. " <ref name=":2">{{Cite web|url=http://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1063&context=imsefacpub|title=DETAILS AND DESCRIPTION OF INDUSTRIAL ENGINEERING|last=Savory|first=Paul|date=|access-date=}}</ref> "Ang Industriya ng Engineering ay ang sangay ng Engineering na malapit na nauugnay sa mga mapagkukunan ng tao sa na ginagamit namin ang mga kasanayan sa panlipunan upang magtrabaho sa lahat ng uri ng mga empleyado, mula sa mga inhinyero hanggang sa mga salespeople sa top management. Ang isa sa mga pangunahing pokus ng isang Industrial Engineer ay upang mapabuti ang mga nagtatrabaho kapaligiran ng mga tao - hindi upang baguhin ang manggagawa, ngunit upang baguhin ang lugar ng trabaho. " <ref name=":2"/> "Lahat ng mga inhinyero, kabilang ang mga Inhinyero sa Industriya, ay kumuha ng matematika sa pamamagitan ng calculus at kaugalian equation. Ang Industrial Engineering ay naiiba sa na ito ay batay sa discrete variable na matematika, samantalang ang lahat ng iba pang engineering ay batay sa patuloy na variable na matematika. Binibigyang-diin namin ang paggamit ng linear algebra at pagkakaiba sa pagkakaiba, kumpara sa paggamit ng mga kaugalian equation na kung saan ay laganap sa iba pang mga engineering disciplines. Ang pagbibigay-diin na ito ay nagiging maliwanag sa pag-optimize ng mga sistema ng produksyon kung saan kami ay nagsusunod ng mga order, nag-iiskedyul ng mga batch, tinutukoy ang bilang ng mga yunit ng paghawak ng materyales, pag-aayos ng mga layout ng pabrika, paghahanap ng mga pagkakasunud-sunod ng mga galaw, atbp. Tulad ng, Mga Inhinyero sa Industriya, nakikitungo kami halos eksklusibo sa mga sistema ng mga hiwalay na bahagi. " <ref name=":2"/> == Etimolohiya == === Etimolohiya === Bagaman orihinal na inilalapat sa [[pagmamanupaktura]] , ang paggamit ng "pang-industriya" sa "pang-industriya na engineering" ay maaaring tila nakakalito, dahil lumaki ito upang mapalawak ang anumang pamamaraan o quantitative na diskarte sa pag-optimize kung paano nagpapatakbo ang isang proseso, sistema, o organisasyon. Sa katunayan, ang "Industrial" sa Industrial engineering ay nangangahulugan na ang "industriya" sa pinakamalawak na kahulugan nito.<ref>{{Cite journal|last=Darwish|first=H|last2=van Dyk|first2=L|date=2016|title=The industrial engineering identity: from historic skills to modern values, duties, and roles|url=http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S2224-78902016000300006|journal=South African Journal of Industrial Engineering|volume=27|issue=3|pages=50-63}}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Binago ng mga tao ang terminong "pang-industriya" sa mas malawak na mga termino tulad ng Pang-industriya at Paggawa ng Engineering, Pang-industriya at Systems Engineering, Pang-industriya Engineering & Operations Research, Pang-industriya Engineering & Pamamahala. == Mga Subdisiplina == Ang pang-industriya inhenyeriya ay may maraming subdisiplina, ang pinaka-karaniwan ay nakalista sa ibaba. Kahit na mayroong mga pang-industriyang inhenyero na nakatuon lamang sa isa sa mga sub-disiplina, maraming nakikitungo sa isang kumbinasyon ng mga ito tulad ng Supply Chain at Logistics, at Pasilidad at Pamamahala sa Enerhiya.<ref>{{Cite web|url=https://wonderfulengineering.com/what-is-industrial-engineering/|title=What is Industrial Engineering?|last=|first=|date=|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sebokwiki.org/wiki/Systems_Engineering_and_Industrial_Engineering|title=Industrial Engineering|last=|first=|date=|access-date=}}</ref> * <big>Inhenyeriyang Pampasilidad & Pamamahala sa Enerhiya</big> * <big>Inhenyeriyang pampinansiyal</big> * <big>Mga Salik Pangtao at Inhenyeriyang Pangkaligtasan (Human Factors & Safety Engineering)</big> * <big>Inhenyeriyang Sistemang Pang-Impormasyon at Pamamahala</big> * <big>Inhenyeriyang Pangmanupaktura</big> * <big>Inhenyeriyang Pang-Operasyon at Pamamahala</big> * <big>Operations Research & Optimization</big> * <big>Pagpaplano ng Patakaran</big> * <big>Inhenyeriyang Pamproduksyon</big> * <big>Kahusayan sa Kalidad at Pagiging maaasahan</big> * <big>Supply Chain Management & Logistics</big> * <big>Pag-aanalisa ng systema</big> * <big>Systems engineering</big> * <big>Simulation ng System</big> * <big>Mga Kaugnay na Disiplina</big> * <big>Pamamahala sa Pag-unlad at Pagbabago ng Samahan</big> * <big>Ekonomikong Pag-uugali</big> == Edukasyon == Pinag-aralan ng mga industriyal na inhenyero ang pakikipag-ugnayan ng mga tao sa mga makina, materyales, seguridad, impormasyon, mga pamamaraan at mga kapaligiran sa gayong mga pagpapaunlad at sa pagdisenyo ng teknolohiyang sistema.<ref>{{Cite journal|last=Rahman|first=Chowdury|last2=Uddin|first2=Syed|last3=Iqbal|first3=Mohammad|date=|title=Importance of Human Factors in Industrial Engineering and Design|url=https://www.researchgate.net/publication/298464170_Importance_of_Human_Factors_in_Industrial_Engineering_and_Design|journal=SEU Journal of Science and Engineering|volume=8|pages=}}</ref> Nag-aalok ang mga unibersidad sa antas ng bachelor, masters, at doktor. === Undergraduate na kurikulum === {| class="toccolours" style="float:right; margin-left:1em; font-size:90%; line-height:1.4em; width:300px;" ! colspan="2" style="text-align: center;" | '''2018 ''US News'' undergraduate rankings''' <ref>{{Cite web|url=http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/best-colleges/rankings/engineering-doctorate-industrial-manufacturing|title=Best Undergraduate Industrial / Manufacturing Engineering Program Rankings|work=U.S. News & World Report|accessdate=March 2, 2017|archive-date=Oktubre 30, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131030205334/http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/best-colleges/rankings/engineering-doctorate-industrial-manufacturing|url-status=dead}}</ref> |- | '''University''' | '''Ranggo''' |- | colspan="2" | ---- |- | [[Georgia Institute of Technology]] | 1 |- | [[Unibersidad ng Michigan]] | 2 |- | [[Unibersidad ng California, Berkeley|University of California, Berkeley]] | 3 |- | [[Pamantasang Purdue|Unibersidad ng Purdue]] | 4 |- | [[Pamantasang Stanford|Unibersidad ng Stanford]] | 5 |- | [[Unibersidad ng Wisconsin sa Madison|University of Wisconsin-Madison]] | 5 |- | [[Pamantasang Estatal ng Pennsylvania|Pennsylvania State University]] | 7 |- | [[Virginia Tech]] | 8 |- | [[Massachusetts Institute of Technology]] | 9 |- | [[Pamantasang Cornell|Cornell University]] | 10 |- | [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Northwestern University]] | 10 |} Sa Estados Unidos, ang undergraduate degree na nakamit ay ang bachelor of science (BS) o bachelor of science and engineering (BSE) sa industrial engineering (IE). Ang mga variation ng pamagat ay kinabibilangan ng Industrial & Operations Engineering (IOE), at Industrial & Systems Engineering (ISE). Ang pangkaraniwang kurikulum ay kinabibilangan ng malawak na matematika at agham na pundasyon na nagtatampok ng [[kimika]] , [[pisika]] , [[mekanika]] (estatika, kinematika, at dinamika), agham na materyales, [[Agham pangkompyuter|agham sa computer]], electronics / circuits, disenyo ng engineering , at karaniwang hanay ng engineering mathematics (i.e, [[calculus]], [[linear algebra]], [[Ekwasyong diperensiyal|kaugalian equation]], [[Estadistika|statistics]]). Para sa anumang engineering undergraduate na programa upang maging accredited, hindi alintana ng konsentrasyon, dapat itong masakop ang isang halos katulad na span ng naturang pundasyon na trabaho - na kung saan din overlaps mabigat sa nilalaman na nasubok sa isa o higit pang mga engineering licensure pagsusulit sa karamihan sa mga hurisdiksyon. Ang coursework partikular sa IE ay nagsasangkot ng mga dalubhasang kurso sa mga lugar tulad ng pag- optimize , paggamit probabilidad, stochastic pagmomolde, disenyo ng mga eksperimento, statistical proseso control, kunwa, pagmamanupaktura engineering, [[ergonomiya]] / [[Inhenyeriyang pangkaligtasan]] , at inhenyeriyang pang-ekonomiya. Karaniwang sakop ng mga pang-industriya na kurso sa elektibo sa engineering ang mas pinasadyang mga paksa sa mga lugar tulad ng [[pagmamanupaktura]], supply chain at [[Lohistika|logistik]], analytics at pag- [[Pagkatuto ng makina|aaral ng makina]], mga sistema ng produksyon, mga [[Ergonomiya|kadahilanan ng tao]] at disenyo ng industriya , at mga sistema ng serbisyo .<ref>{{Cite web|url=https://www.isye.gatech.edu/academics/bachelors/industrial-engineering/courses|title=ISyE Undergraduate Courses|accessdate=2 March 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://guide.berkeley.edu/courses/ind_eng/|title=Industrial Engineering and Operations Research (IND ENG)|accessdate=2 March 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.engin.umich.edu/college/academics/bulletin/depts/ioe/courses|title=Courses|accessdate=2 March 2017|archive-date=3 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303122550/http://www.engin.umich.edu/college/academics/bulletin/depts/ioe/courses|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.mccormick.northwestern.edu/industrial/courses/|title=Courses|accessdate=2 March 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ise.illinois.edu/undergraduate/electives.html|title=ISE Electives|accessdate=2 March 2017|archive-date=3 Marso 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303044416/http://ise.illinois.edu/undergraduate/electives.html|url-status=dead}}</ref> Ang ilang mga paaralan ng negosyo ay maaaring mag-alok ng mga programa na may ilang mga magkasanib na kaugnayan sa IE, ngunit ang mga programa sa engineering ay nakikilala sa pamamagitan ng mas masidhing pokus na dami, kinakailangang mga elective science science, at mga kursong core matematika at agham na kinakailangan ng lahat ng mga programa sa engineering. === Graduate na kurikulum === {| class="toccolours" style="float:right; margin-left:1em; font-size:90%; line-height:1.4em; width:300px;" ! colspan="2" style="text-align: center;" | '''2019 Pag-aral sa ''US News''''' <ref>{{Cite web|url=https://www.usnews.com/best-graduate-schools/top-engineering-schools/industrial-engineering-rankings?int=9d0e08&int=a06908|title=Best Industrial Engineering Programs}}</ref> |- | '''University''' | '''Ranggo''' |- | colspan="2" | ---- |- | [[Georgia Institute of Technology]] | 1 |- | [[Unibersidad ng Michigan]] | 2 |- | [[Unibersidad ng California, Berkeley|University of California, Berkeley]] | 3 |- | [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Northwestern University]] | 4 |- | [[Pamantasang Cornell|Cornell University]] | 5 |- | [[Pamantasang Purdue|Unibersidad ng Purdue]] | 6 |- | [[Massachusetts Institute of Technology]] | 7 |- | [[Pamantasang Estatal ng Pennsylvania|Pennsylvania State University]] | 7 |- | [[Unibersidad ng Wisconsin sa Madison|University of Wisconsin-Madison]] | 7 |- | [[Virginia Tech]] | 7 |} Ang karaniwang graduate degree na nakuha ay ang master ng agham (MS) o master ng agham at engineering (MSE) sa pang-industriya na engineering o iba't ibang alternatibong kaugnay na mga titulo ng konsentrasyon. Maaaring saklaw ng karaniwang curricula ng MS: {{Div col|colwidth=27em}} * [[Analytics]] and [[machine learning]] * [[Computer-aided manufacturing]] * [[Engineering economics]] * [[Financial engineering]] * [[Human factors and ergonomics|Human factors engineering and ergonomics]] ([[safety engineering]]) * [[Lean Six Sigma]] * [[Management science]]s * [[Materials management]] * [[Operations management]] * [[Operations research]] and [[process optimization|optimization]] techniques * [[Predetermined motion time system]] and computer use for IE * [[Product development]] * [[Production planning and control]] * [[Productivity]] improvement * [[Project management]] * [[Reliability engineering]] and life testing * [[Robotics]] * [[Statistical process control]] or [[quality control]] * [[Supply chain management]] and [[logistics]] * [[System dynamics]] and policy planning * [[Systems simulation]] and [[stochastic]] processes * [[Time and motion study]] * Facilities design and work-space design * Manufacturing systems/[[manufacturing engineering]] * Quality engineering * System analysis and techniques {{Div col end}} === Mga pagkakaiba sa pagtuturo === Habang ang pang-industriya na engineering bilang isang pormal na antas ay sa paligid para sa taon, ang pinagkaisahan sa kung anong mga paksa ang dapat ituro at pinag-aralan ay naiiba sa lahat ng mga bansa. Halimbawa, ang Turkey ay nakatutok sa isang napaka-teknikal na degree habang ang Denmark, Finland at United Kingdom ay may isang degree ng pamamahala ng focus, kaya ginagawa itong mas teknikal. Ang Estados Unidos ay nakatutok sa mga case-studies at problem solving sa grupo.{{fact}} == Pagsasanay ng mga inhinyero == Ayon sa kaugalian, isang pangunahing aspeto ng pang-industriyang engineering ang nagpaplano ng mga layout ng mga pabrika at pagdidisenyo ng mga linya ng pagpupulong at iba pang mga paradigm sa pagmamanupaktura. At ngayon, sa mga sistema ng pagmamanipula ng mga pantalan, ang mga inhinyero ng industriya ay nagtatrabaho upang maalis ang mga basura ng oras, pera, materyales, enerhiya, at iba pang mga mapagkukunan. Ang mga halimbawa kung saan maaaring gamitin ang pang-industriya na engineering ay kasama ang charting ng daloy ng proseso, proseso ng pagmamapa, pagdidisenyo ng isang workstation sa pagpupulong, pag-strategize para sa iba't ibang logistik sa pagpapatakbo, pagkonsulta bilang isang expert expertise, pagbuo ng isang bagong algorithm sa pananalapi o sistema ng pautang para sa isang bangko, pag-streamline ng operasyon at emergency room lokasyon o paggamit sa isang ospital, pagpaplano ng mga kumplikadong pamamahagi ng mga scheme para sa mga materyales o produkto (tinukoy bilang [[Pangangasiwa sa daloy ng produkto at serbisyo|pamamahala ng supply chain]]), at pagpapaikli ng mga linya (o queues ) sa isang bangko, ospital, o isang parke ng tema. Ang mga modernong pang-industriyang mga inhinyero ay kadalasang gumagamit ng predetermined time system na paggalaw, computer simulation (lalo na discrete event simulation), kasama ang malawak na matematika para sa pagmomodelo, tulad ng matematika optimization at queuing theory, at computational methods para sa system analysis, evaluation, at optimization. Ginagamit din ng mga industriyal na inhinyero ang mga tool ng pag-aaral ng agham at pag- [[Pagkatuto ng makina|aaral]] ng data sa kanilang trabaho dahil sa malakas na kaugnayan ng mga disiplina na ito sa patlang at ang katulad na teknikal na background na kinakailangan ng mga industriyal na inhinyero (kabilang ang isang malakas na pundasyon sa teorya ng probabilida, [[linear algebra]], at mga [[Estadistika|istatistika]], pati na rin ang pagkakaroon ng mga kasanayan sa coding). == Tingnan din == === Kaugnay na mga paksa === {{Div col}} * [[Overall equipment effectiveness]] * [[Product design]] / [[industrial design]] *[[Engineering economics]] *[[Engineering management]] *[[Enterprise engineering]] *[[Environment, health and safety]] *[[Human factors engineering]] *[[Industrial and Production Engineering]] *[[Industrial and Systems Engineering]] *[[Industrial Engineering & Management]] *[[List of production topics]] *[[Maintenance engineering]] *[[Manufacturing engineering]] *[[Occupational safety and health]] *[[Operations engineering]] *[[Operations research]] *[[Production engineering]] *[[Project management]] *[[Project Production Management]] *[[Quality engineering]] *[[Reverse engineering]] *[[Safety engineering]] *[[Sales process engineering]] *[[Sociotechnical systems]] *[[Statistical process control]] *[[Systems engineering]] *[[Toyota production system]] *[[Industrial Engineering Book of Knowledge]]{{Div col end}} === Mga Asosasyon === {{Div col}} *[http://www.iise.org// Institute of Industrial and Systems Engineers] *[[INFORMS]] *[[Institute of Industrial and Systems Engineers]] *[[American Society for Engineering Education]] *[[American Society for Quality]] *[http://asor.org.au// The Australian Society for Operations Research] *[http://www.ukmtm.co.uk/ The UK MTM Association] *[[ESTIEM|European Students of Industrial Engineering and Management]] *[http://ifors.org/web/ The International Federation of Operational Research Societies (IFORS)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190715224931/http://ifors.org/web/ |date=2019-07-15 }} *[[Indian Institution of Industrial Engineering]] *[http://www.iiie.ir/ Iranian Institute of Industrial Engineering] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190406131409/http://www.iiie.ir/ |date=2019-04-06 }} *[[Washington Accord]] *[http://www.orsj.or.jp/english/ The Operations Research Society of Japan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190813185806/http://www.orsj.or.jp/english/ |date=2019-08-13 }} {{Div col end}} == Mga Tala == <references group="" responsive=""></references> == Karagdagang pagbabasa == * Badiru, A. (Ed.) (2005). ''Handbook of industrial and systems engineering'' . CRC Press. [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/0-8493-2719-9|0-8493-2719-9]] . * BS Blanchard at Fabrycky, W. (2005). ''Engineering Systems and Analysis'' (4th Edition). Prentice Hall. [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/0-13-186977-9|0-13-186977-9]] . * Salvendy, G. (Ed.) (2001). ''Handbook of industrial engineering: Teknolohiya at pamamahala ng operasyon'' . Wiley-Interscience. [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/0-471-33057-4|0-471-33057-4]] . * Turner, W. et al. (1992). ''Panimula sa industriya at sistema ng engineering'' (Ikatlong edisyon). Prentice Hall. [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/0-13-481789-3|0-13-481789-3]] . * Eliyahu M. Goldratt , Jeff Cox (1984). ''Ang Layunin ng'' North River Press; 2nd Rev edition (1992). [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/0-88427-061-0|0-88427-061-0]] ; 20th Anniversary edition (2004) * Miller, Doug, Patungo sa Sustainable Labor Costing sa UK Fashion Retail (Pebrero 5, 2013). {{Doi|10.2139/ssrn.2212100}} * Malakooti, B. (2013). Operations and Production Systems na may Maramihang Mga Layunin. John Wiley & Sons. [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/978-1-118-58537-5|978-1-118-58537-5]] * [http://sebokwiki.org/wiki/Guide_to_the_Systems_Engineering_Body_of_Knowledge_%28SEBoK%29/ Systems Engineering Body of Knowledge (SEBoK)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190617034551/https://www.sebokwiki.org/wiki/Guide_to_the_Systems_Engineering_Body_of_Knowledge_(SEBoK) |date=2019-06-17 }} * [http://infolab.stanford.edu/~burback/dcg/node5.html/ Tradisyunal na Engineering] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100630211206/http://infolab.stanford.edu/~burback/dcg/node5.html |date=2010-06-30 }} * [http://www.ise.vt.edu/academics/extended/mea/ Master of Engineering Administration (MEA)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171115083108/http://www.ise.vt.edu/academics/extended/mea/ |date=2017-11-15 }} == Mga panlabas na kawing == * {{Commonscat-inline}} [[Kategorya:Mga disiplina ng inhenyeriya]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] j9hz09e3qerw9mjo9cv4mnio0ozmzw4 0 288030 2214431 2213943 2026-07-03T07:30:25Z GinawaSaHapon 102500 /* Di-pulmonikong katinig */ 2214431 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{Infobox IPA|above=Alveolar|ipa symbol=◌͇|ipa symbol2=◌᫨|decimal=839|decimal2=6888|imagefile=IPA Unicode 0x0347.svg}}{{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katínig sa gilágid''' o '''albeyólar''' ang mga [[katinig sa harapan]] na nabubuo gamit ang [[dila]] sa [[bahaging albeyolar]] ng [[gilagid]].<ref>{{SOWL}}</ref> Sa [[wikang Tagalog]], ito ang mga tunog na {{IPA|[n t d s ɾ l]}} gayundin ang tunog na {{IPA|[z]}} sa mga [[hiram na salita]]. == Uri == === Pulmonikong katinig === Nasa [[Talahanayan ng Internasyonal na Ponetikong Alpabeto|talahanayan]] ang mga katinig sa gilagid na may kaakibat na simbolo sa [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]]. Para sa bawat pares, makikita sa taas ang di-[[Tunog (ponetika)|matunog]] na anyo nito habang matunog naman ang nasa baba. {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" |- ! rowspan="2" | Pangalan !! rowspan="2" | IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" |[[Katinig na pailong sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|n̥}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (RP) |{{Lang|en|cotton}} |'bulak' |{{IPA|[ˈkɒˈtn̥̍]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|n}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |nipis |{{IPA|[nipis]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|t}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |matamis |{{IPA|[mɐtɐˈmis]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|d}}}} | colspan="2" |dalaga |{{IPA|[dɐˈlaɰɐ]}} |- | rowspan="2" |[[Matinis na katinig na pasara-sutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ts}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (RP) |{{Lang|en|tea}} |'tsaa' |{{IPA|[ˈt͡sɪˑi̯]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|dz}}}} |[[Wikang Luksemburges|Luksemberges]] |{{Lang|lb|spadséieren}} |'gumala' |{{IPA|[ʃpɑˈd͡zɜ̝ɪ̯əʀən]}} |- | rowspan="2" |[[Di-matinis na katinig na pasara-sutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɹ̝̊}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Ingles|Ingles]] (GA) |{{Lang|en|tree}} |'puno' |{{IPA|[t͡ɹ̝̊ʷɪi̯]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|dɹ̝}}}} |{{Lang|en|dream}} |'panaginip' |{{IPA|[d͡ɹ̝ʷɪi̯m]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɬ}}}} |[[Wikang Islandes|Islandes]] |{{Lang|is|bolli}} |'tasa' |{{IPA|[ˈpɔt͡ɬɪ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|dɮ}}}} |[[Wikang Xhosa|Xhosa]] |{{Lang|xh|indlovu}} |'elepante' |{{IPA|[ind͡ɮ̤ɔːv̤u]}} |- | rowspan="2" |[[Matinis na katinig na pasutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|s}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |lasa |{{IPA|[ˈlasɐ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|z}}}} |[[Wikang Malayo|Malay]] |{{Lang|ms|beza}} |'pagkakaiba' |{{IPA|[bezə]}} |- | rowspan="2" |[[Di-matinis na katinig na pasutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|θ̠}}}} |[[Wikang Islandes|Islandes]] |{{Lang|is|þú}} |'ikaw' |{{IPA|[θ̠uː]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ð̠}}}} |[[Wikang Tseko|Tseko]] |{{Lang|cs|čtyři}} |'apat' |{{IPA|[ˈt͡ʃtɪɹ̝ɪ]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasutsot sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɬ}}}} |[[Wikang Gales|Gales]] |{{Lang|cy|tegell}} |'takure' |{{IPA|[ˈtɛɡɛɬ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɮ}}}} |[[Wikang Zulu|Zulu]] |{{Lang|zu|ukudla}} |'kumain' |{{IPA|[úɠùːɮá]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na palapit sa gilagid]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɹ}}}} |[[Wikang Albanes|Albanes]] |{{Lang|sq|gjelbër}} |'luntian' |{{IPA|[ˈɟʑɛlbəɹ]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na palapit sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|l̥}}}} |[[Wikang Pranses|Pranses]] |{{Lang|fr|peuple}} |'mamamayan' |{{IPA|[pœpl̥]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|l}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |luto |{{IPA|[ˈluto]}} |- | rowspan="2" |[[Belarisadong katinig na palapit sa gilagid pagilid]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɫ}}}} |[[Wikang Islandes|Islandes]] |{{Lang|is|sigldi}} |'naglayag' |{{IPA|[s̺ɪɫ̪t̪ɪ]}} |- | rowspan="2" |[[Simpleng katinig na pakatal sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɾ̥}}}} |[[Wikang Turko|Turko]] |{{Lang|tr|bir}} |'isa' |{{IPA|[biɾ̝̊]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɾ}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |'biro' |{{IPA|[ˈbiɾɔʔ]}} |- | rowspan="2" |[[Simpleng katinig na pakatal sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɺ̥}}}} | colspan="4" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɺ}}}} |[[Wikang Hapones|Hapon]] |{{Lang|ja|心}} {{Lang|ja-Latn|kokoro}} |'puso' |{{IPA|[ko̞ko̞ɺo̞]}} |- | rowspan="2" |[[Matinding katinig na pakatal sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|r̥}}}} |[[Wikang Olandes|Olandes]] |{{Lang|nl|ver}} |'malayo' |{{IPA|[vɛr̥]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|r}}}} |[[Wikang Portuges|Portuges]] |{{Lang|pt|rato}} |'daga' |{{IPA|[ratu]}} |- |} === Di-pulmonikong katinig === {| class="wikitable defaultcenter" |- ! rowspan="2" | Pangalan !! rowspan="2" | IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- |[[Matunog na paloob na katinig sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɗ}}}} |[[Wikang Mono|Mono]] |{{Lang|mnh|ku‘da}} |'utang' |{{IPA|[kūɗā]}} |- |[[Di-matunog na paloob na katinig sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɗ̥}}}} |[[Wikang Mam|Mam]] |{{Lang|mam|tʼutʼan}} |'tapusin' |{{IPA|[ɗ̥ɯɗ̥aŋ]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|tʼ|audio=yes}}}} |[[Wikang Navajo|Navajo]] |{{Lang|nv|yáʼátʼééh}} |'kamusta' |{{IPA|[jáʔátʼɛ́ːh]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tsʼ}}}} |[[Wikang Hausa|Hausa]] |{{Lang|ha|tsoro}} |'takot' |{{IPA|[t͡sʼoro]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɬʼ}}}} |[[Wikang Tlingit|Tlingit]] |{{Lang|tli|tlʼeex}} |'basura' |{{IPA|[t͡ɬʼix]}} |- |[[Palabas na katinig na pasutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|sʼ}}}} |[[Wikang Hausa|Hausa]] |{{Lang|ha|tsutsa}} |'bulate' |{{IPA|[sʼusʼa]}} |- |[[Palabas na katinig na pasutsot sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɬʼ}}}} |[[WIkang Tlingit|Tlingit]] |{{Lang|tli|lʼook}} |'isda' |{{IPA|[ɬʼuːk]}} |- |[[Palabas na katinig na pasutsot sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɬʼ}}}} |[[WIkang Tlingit|Tlingit]] |{{Lang|tli|lʼook}} |'isda' |{{IPA|[ɬʼuːk]}} |- | rowspan="2" |[[Tenuis na katinig na pitik sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|kǃ|kǃ}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Xhosa|Xhosa]] | rowspan="2" |{{Lang|xh|iqanda}} | rowspan="2" |'itlog' | rowspan="2" |{{IPA|[iq͜ǃanda]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|k!|qǃ}}}} |- | rowspan="2" |[[Tenuis na katinig na pitik sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|kǁ}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Hadza|Hadza]] | rowspan="2" |{{Lang|hts|exekeke}} | rowspan="2" |'makinig' | rowspan="2" |{{IPA|[ʔek͜ǁekeke]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|kǁ|qǁ}}}} |- | rowspan="2" |[[Matunog na katinig na pitik sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|gǃ|gǃ}}}} | rowspan="4" |[[Wikang Yeyi|Yeyi]] | rowspan="2" |{{Lang|yey|kagǃawa}} | rowspan="2" |'kalabasa' | rowspan="2" |{{IPA|[kaɡ͜ǃawa]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|g!|ɢǃ}}}} |- | rowspan="2" |[[Matunog na katinig na pitik sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|gǃ|gǃ}}}} | rowspan="2" |{{Lang|yey|mugǁawa}} | rowspan="2" |'palaso' | rowspan="2" |{{IPA|[muɡ͜ǁawa]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|g!|ɢǃ}}}} |- | rowspan="2" |[[Pailong na katinig na pitik sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǃ̃|ŋǃ}}}} |[[Wikang !Kung|!Kung]] |{{Lang|vaj|nǃan}} |'sa loob' |{{IPA|[ŋ͜ǃáŋ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǃ̃|ɴǃ}}}} |[[Wikang Zulu|Zulu]] |{{Lang|zu|inqola}} |'karwahe' |{{IPA|[iɴ͜ǃɔ́ːla]}} |- | rowspan="2" |[[Pailong na katinig na pitik sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǁ̃|ŋǁ}}}} |[[Wikang Hadza|Hadza]] |{{Lang|hts|konxa}} |'magpares' |{{IPA|[koŋ͜ǁa]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǁ̃|ɴǁ}}}} |[[Wikang Zulu|Zulu]] |{{Lang|zu|inxeba}} |'sugat' |{{IPA|[iɴ͜ǁɛ́ːɓa]}} |- |} == Tingnan din == * [[Katinig sa likurang gilagid]] == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] [[Kategorya:Mga katinig]] [[Kategorya:Bigkas]] [[Kategorya:Ponetikang pang-artikulasyon]] 3z8xwybhuyp7hsbg0wrnc7dtxvul88x 0 290090 2214273 2213690 2026-07-03T02:03:08Z ~2026-37993-63 163599 Kinansela ang pagbabagong 2213690 ni [[Special:Contributions/Jeo555|Jeo555]] ([[User talk:Jeo555|Usapan]]) 2214273 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = {{raise|0.2em|Kaohsiung}} | official_name = Lungsod ng Kaohsiung | native_name = {{lower|0.1em|{{nobold|{{lang|zh|高雄市}}}}}} | settlement_type = [[Natatanging munisipalidad (Taiwan)|Natatanging munisipalidad]] | image_skyline = | image_caption=Panoramang urbano ng Kaohsiung | image_flag = Flag of Kaohsiung City.svg | image_blank_emblem = Emblem of Kaohsiung City.svg | blank_emblem_type = Emblem (stylized form of {{linktext|lang=zh-tw|高}}) | etymology = [[:en:Takao Prefecture|Prepektura ng Takao]] | nickname = ''The Harbor City'' (Gangdu), ''The Maritime Capital'', ''The Waterfront City'' | image_map = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=8|frame-lat=22.97|frame-long=120.66}} | image_map1 = Taiwan ROC political division map Kaohsiung City (2010).svg | mapsize1 = 200px | map_caption1 = Kinaroroonan ng Lungsod ng Kaohsiung sa Taiwan | coordinates = {{coord|22|38|N|120|16|E|region:TW|display=it}} | subdivision_type = [[Talaan ng mga bansa|Bansa]] | subdivision_name = {{flag|ROC}} | subdivision_type1 = Rehiyon | subdivision_name1 = Katimugang Taiwan | seat = [[Distrito ng Lingya]] at<br />[[Distrito ng Fongshan]] | parts_type = [[:en:District (Taiwan)|Mga distrito]] | parts = 38 mga distrito | p1 = [[Distrito ng Gushan|Gushan]] | p2 = [[Distrito ng Lingya|Lingya]] | p3 = [[Distrito ng Nanzih|Nanzih]] | p4 = [[Distrito ng Cianjin|Cianjin]] | p5 = [[Distrito ng Cianjhen|Cianjhen]] | p6 = [[Distrito ng Qijin, Kaohsiung|Cijin]] | p7 = [[Distrito ng Sanmin|Sanmin]] | p8 = [[Distrito ng Siaogang|Siaogang]] | p9 = [[Distrito ng Sinsing|Sinsing]] | p10 = [[Distrito ng Yancheng, Kaohsiung|Yancheng]] | p11 = [[Distrito ng Zuoying|Zuoying]] | p12 = [[Distrito ng Fongshan|Fongshan]] | p13 = [[Distrito ng Daliao|Daliao]] | p14 = [[Distrito ng Dashe|Dashe]] | p15 = [[Distrito ng Dashu|Dashu]] | p16 = [[Distrito ng Linyuan|Linyuan]] | p17 = [[Distrito ng Niaosong|Niaosong]] | p18 = [[Distrito ng Renwu|Renwu]] | p19 = [[Distrito ng Gangshan|Gangshan]] | p20 = [[Distrito ng Alian|Alian]] | p21 = [[Distrito ng Hunei|Hunei]] | p22 = [[Distrito ng Cheting|Cieding]] | p23 = [[Distrito ng Lujhu|Lujhu]] | p24 = [[Distrito ng Mituo|Mituo]] | p25 = [[Distrito ng Ciaotou|Ciaotou]] | p26 = [[Distrito ng Tianliao|Tianliao]] | p27 = [[Distrito ng Yanchao|Yanchao]] | p28 = [[Distrito ng Yong'an|Yong'an]] | p29 = [[Distrito ng Ziguan|Ziguan]] | p30 = [[Distrito ng Meinong|Meinong]] | p31 = [[Distrito ng Cishan|Cishan]] | p32 = [[Distrito ng Jiasian|Jiasian]] | p33 = [[Distrito ng Liouguei|Liouguei]] | p34 = [[Distrito ng Maolin|Maolin]] | p35 = [[Distrito ng Namasia|Namasia]] | p36 = [[Distrito ng Neimen|Neimen]] | p37 = [[Distrito ng Shanlin|Shanlin]] | p38 = [[Distrito ng Taoyuan, Kaohsiung|Taoyuan]] | leader_party = | leader_title1 = [[:en:List of mayors of Kaohsiung|Alkalde]] | leader_name1 = Han Kuo-yu | leader_title2 = Mga bise alkalde | leader_name2 = Lee Shu-chuan, Yeh Kuang-shih | area_footnotes = <ref>{{cite web|script-title=zh:《中華民國統計資訊網》縣市重要統計指標查詢系統網|url=http://statdb.dgbas.gov.tw/pxweb/Dialog/statfile9.asp|website=Statdb.dgbas.gov.tw|accessdate=11 June 2016|language=zh-hant|archive-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612002357/http://statdb.dgbas.gov.tw/pxweb/Dialog/statfile9.asp|url-status=dead}}</ref><ref name="auto">{{cite web|title=Demographia World Urban Areas PDF (April 2018)|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|publisher=Demographia|accessdate=2016-06-06}}</ref> | area_magnitude = 1 E9 | area_total_km2 = 2951.85 | area_urban_km2 = 363 | area_rank = [[Talaan ng mga paghahating pampangasiwaan ng Taiwan|4 sa 22]] | elevation_m = 9 | population_total = 2773093 | population_as_of = 2018 | population_footnotes = <ref>{{cite web |url=http://dbaskmg.kcg.gov.tw/ |script-title=zh:高雄市政府主計處全球資訊網 – 首頁 |website=dbaskmg.kcg.gov.tw |access-date=2018-09-09 |language=zh-TW |archive-date=2016-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511065203/http://dbaskmg.kcg.gov.tw/ |url-status=dead }}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 2555000 | population_urban_footnotes = <ref name="auto" /> | population_density_urban_km2 = auto | population_rank = [[Talaan ng mga paghahating pampangasiwaan ng Taiwan|3 sa 22]] | timezone = [[Pambansang Pamantayang Oras]] | utc_offset = +8 | postal_code_type = Kodigong postal | postal_code = 800–852 | area_code = (0)7 | iso_code = TW–KHH | blank_name_sec1 = Bulaklak | blank_info_sec1 = [[Tsinong hibiscus]] (Hibiscus rosa-sinensis) | blank1_name_sec1 = Puno | blank1_info_sec1 = [[Bombacaceae|Puno ng bulak]] (Bombax ceiba) | website = [http://www.kcg.gov.tw/EN/ www.kcg.gov.tw/EN] {{in lang|en}} }} {{Infobox Chinese |title = Lungsod ng Kaohsiung |pic = Kaohsiung Chinese Characters.png |piccap = "Kaohsiung" sa [[mga panitik na Intsik]] |picupright = 0.5 |c = {{linktext|高雄|市}} |bpmf = ㄍㄠ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄒㄩㄥˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄕˋ |w= Kao¹-hsiung² Shih⁴ |p= Gāoxióng Shì |tp= Gaosyóng Shìh |mps= Gāushiúng Shr̀ |gr= Gaushyong Shyh |myr=Gāusyúng Shr̀ |mi={{IPAc-cmn|g|ao|1|.|x|ong|2|-|shi|4}} |poj=Ko-hiông-chhī |tl=Ko-hiông-tshī |phfs=Kô-hiùng-sṳ |j=Gou1hung4 Si5 |showflag=wppojphfs |l=''Transkripsiyong Hapones ng isang lumang pangalang [[Wikang Siraya|Siraya]]''<!--See #Name--> |kanji=高雄市 |kana=たかおし |romaji=Takao-shi }} Ang '''Kaohsiung''' ({{IPAc-en|ˌ|k|aʊ|ˈ|ʃ|ʌ|ŋ}}; [[Tsinong Mandarin]]: {{IPAc-cmn|AUD|Zh-gāoxióng.wav|g|ao|1|x|ong|2}}, [[Wade–Giles]]: ''Kao¹-hsiung²''; [[Hokkien]] [[Pe̍h-ōe-jī|POJ]]: ''Ko-hiông''; [[Tsinong Hakka|Hakka]] [[Pha̍k-fa-sṳ|PFS]]: ''Kô-hiùng''; mga dating pangalan: ''Takao'', ''Takow'', ''Takau'') ay isang pambaybaying-dagat na lungsod sa katimugang [[Taiwan]]. Opisyal na [[Natatanging munisipalidad (Taiwan)|natatanging munisipalidad]] ito na may lawak na {{convert|2952|km2|mi2|abbr=on}} at umaabot mula sa pambaybaying-dagat na sentrong urbano hanggang sa rural na [[Bulubundukin ng Yushan]]. Magmula noong 2018, mayroon itong populasyon na 2.77 milyong katao, at ito ang pangatlong pinakamataong dibisyong pampangasiwaan at pangalawang pinakamalaking ''metropolis'' sa Taiwan.<ref name=":0">{{cite web |url=http://cabu.kcg.gov.tw/Stat/StatRpts/StatRpt1.aspx |title=人口統計查詢：本市各區里戶口數月統計 |date= |website=高雄市政府民政局 |access-date=2019-01-04 |archive-date=2018-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014193816/http://cabu.kcg.gov.tw/Stat/StatRpts/StatRpt1.aspx |url-status=dead }}</ref> Mula nang itinatag ito noong ika-17 dantaon, lumago ang Kaohsiung mula sa isang maliit na nayong nangangalakal sa isang sentrong pampolitika at ekonomiko ng [[katimugang Taiwan]], na may pangunahing mga industriya tulad ng [[pagmamanupaktura]], [[paggawa ng asero]], [[pagdadalisay ng langis]], [[pagbibiyahe ng kargada]] at [[paggawa ng barko]]. Iniuuri ito ng [[:en:Globalization and World Cities Research Network|GaWC]] bilang <nowiki>'</nowiki>''High Sufficiency''<nowiki>'</nowiki>na may ilan sa pinakatanyag na mga impraestruktura sa Taiwan. Ang [[Pantalan ng Kaohsiung]] ay ang pinakamalaki at pinaka-abalang daungan sa Taiwan habang ang [[Paliparang Pandaigdig ng Kaohsiung]] ay ang ikalawang pinaka-abalang paliparan ayon sa bilang ng mga pasahero. Nakadugtong ang lungsod sa ibang mga pangunahing lungsod sa pamamagitan ng [[Taiwan High Speed Rail|pangmatulin]] at [[Taiwan Railways Administration|pangkaraniwang]] riles, gayon din ang ilang pambansang mga [[mabilisang daanan]]. Tahanan din ito ng punong himpilan ng plota ng [[Hukbong Dagat ng Republika ng Tsina]] at ng [[Akademyang Pandagat ng Republika ng Tsina|akademyang pandagat nito]]. Ang maraming mga gawang pampubliko tulad ng [[Pier-2 Art Center]], [[National Kaohsiung Center for the Arts]] at Kaohsiung Music Center ay nilayon sa lumalagong mga industriya ng [[turismo]] at [[kultura]] ng lungsod. ==Demograpiya== {{Historical populations |type = Taiwan |align=left |footnote = Pinagmulan:{{cite web|url=http://www.ris.gov.tw/zh_TW/346|publisher=[[Ministry of the Interior (Taiwan)|Ministry of the Interior]] Population Census|title=Populations by city and county in Taiwan|access-date=2019-08-08|archive-date=2017-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171216064040/http://www.ris.gov.tw/zh_TW/346|url-status=dead}} |1985 |2379610 |1990 |2505986 |1995 |2619947 |2000 |2725267 |2005 |2760180 |2010 |2773483 |2015 |2778918 }} Magmula noong Disyembre 2018, ang lungsod ng Kaohsiung ay may populasyon na 2,773,533 katao, at ito ang pangatlong pinakamalaking lungsod kasunod ng [[Taipei]] at [[Taichung]], at ang kapal ng populasyon na 939.59 katao sa bawat kilometro kuwadrado.<ref name=":0" /> Sa mismong lungsod, pinakamataong distrito ang [[Distrito ng Fongshan]] na may 359,519 katao, habang maypinakamakapal na populasyon naman ang [[Distrito ng Xinxing, Kaohsiung|Distrito ng Xinxing]] na may densidad na 25,820 katao sa bawat kilometro kuwadrado. {{clear}} ==Mga kambal at kapatid na lungsod== [[Mga kambal at kapatid na lungsod|Magkakambal]] ang Kaohsiung sa mga sumusunod na lungsod. {|class="wikitable" |- valign="top" | *{{flagdeco|AUS}} [[Lungsod ng Brisbane|Brisbane]], Australya *{{flagdeco|BLZ}} [[Lungsod ng Belize]], Belize *{{flagdeco|COL}} [[Barranquilla]], Colombia *{{flagdeco|CRC}} [[Cartago, Costa Rica|Cartago]], Costa Rica *{{flagdeco|INA}} [[Surabaya]] ng [[Silangang Java]], Indonesya *{{flagdeco|JPN}} [[Hachiōji, Tokyo]], Hapon *{{flagdeco|JPN}} [[Matsumoto, Nagano]], Hapon *{{flagdeco|JPN}} [[Kumamoto, Kumamoto]], Hapon *{{flagdeco|MWI}} [[Blantyre]], Malawi *{{flagdeco|Malaysia}} [[George Town, Penang|George Town]], [[Penang]], Malaysia *{{flagdeco|MDV}} [[Malé]], Maldibas *{{flagdeco|PAN}} [[Lungsod ng Panama]], Panama<ref>{{cite web|url=http://focustaiwan.tw/news/aipl/201609050035.aspx|title=Kaohsiung, Panama City forge sister city relations - Politics - FOCUS TAIWAN - CNA ENGLISH NEWS|website=Focustaiwan.tw|accessdate=3 December 2017}}</ref> *{{flagdeco|PHL}} [[Lungsod ng Cebu]] ng [[Gitnang Kabisayaan]], Pilipinas | style="vertical-align:top; width:33%;"| *{{flagdeco|ZAF}} [[Durban]], Timog Aprika *{{flagdeco|ROK}} [[Busan]], Timog Korea *{{flagdeco|US}} [[Colorado Springs, Colorado]], Estados Unidos *{{flagdeco|US}} [[Honolulu, Hawaii]], Estados Unidos *{{flagdeco|US}} [[Knoxville, Tennessee]], Estados Unidos *{{flagdeco|US}} [[Little Rock, Arkansas]], Estados Unidos *{{flagdeco|US}} [[Macon, Georgia]], Estados Unidos *{{flagdeco|US}} [[Miami, Florida]], Estados Unidos | style="vertical-align:top; width:29%;"| *{{flagdeco|US}} [[Mobile, Alabama]], Estados Unidos *{{flagdeco|US}} [[Pensacola, Florida]], Estados Unidos *{{flagdeco|US}} [[Plains, Georgia]], Estados Unidos *{{flagdeco|US}} [[Portland, Oregon]], Estados Unidos *{{flagdeco|US}} [[San Antonio, Texas]], Estados Unidos *{{flagdeco|US}} [[Seattle, Washington]], Estados Unidos *{{flagdeco|US}} [[Tulsa, Oklahoma]], Estados Unidos *{{flagdeco|VNM}} [[Da Nang]], Vietnam |} ==Tingnan din== * [[Mga paghahating pampangasiwaan ng Taiwan]] * [[Talaan ng mga lungsod sa Taiwan]] == Galerya == <gallery> File:Kaohsiung_Taiwan_Ship-En-Cheng-01.jpg|高雄港 File:Fong_Shan_Long_Shan_Temple.JPG|鳳山龍山寺 File:海軍明德訓練班碉堡.JPG|原日本海軍鳳山無線電信所 File:Fort_Qihou_Gaoxiong_barracks.JPG|旗後砲臺 File:Kaohsiung_Tuntex_Sky_Tower_15.jpg|高雄85大樓 File:Kaohsiung_Museum_of_History_face_20101031.jpg|高雄市立歷史博物館 File:Dragon and Tiger Pagodas on Lotus Lake.jpg|蓮池潭中嘅龍虎塔 File:Toapi_Lake.jpg|澄清湖 File:JadeMountainSouthernPeak.jpg|玉山南峰 File:Tzaishan at nsysu.jpg|壽山 File:大魯閣草衙道.jpg|大魯閣草衙道 File:Former British Consulate at Takao.jpg|打狗英國領事館文化園區 File:統一夢時代購物中心.JPG|統一夢時代購物中心 File:WorkdGame2009_Stadium_completed.jpg|國家體育場 File:Liouho-Night-Market-Kaohsiung.jpg|六合夜市 </gallery> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} ==Mga kawing panlabas== {{Sister project links|Kaohsiung|voy=Kaohsiung|d=Q181557}} *{{Wikivoyage|zh:高雄}} {{in lang|zh}} *{{Commons-inline|Kaohsiung}} *{{Commonscat-inline|Kaohsiung}} *[http://www.kcg.gov.tw/ Opisyal na websayt ng Lungsod ng Kaohsiung] {{in lang|zh}} *[https://web.archive.org/web/20080707000603/http://www.kcg.gov.tw/english/ Opisyal na websayt ng Lungsod ng Kaohsiung] {{in lang|en}} *[http://wikitravel.org/zh/高雄市 Wikitravel - Kaohsiung] {{in lang|zh}} *{{osmrelation-inline|2127079}} {{Authority control}} [[Kategorya:Mga lungsod sa Taiwan]] e0gt2rmnbbapkrnrbsae6sc0w6gafr7 0 292108 2214217 1724736 2026-07-03T00:01:50Z Aubreyjanev 159817 Nagdagdag ng impormasyon na may sanggunian 2214217 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:USC_Sippy_Downs_campus_2019.jpg|thumb|Kampus sa Sippy Downs, 2019]] Ang '''Unibersidad ng Sunshine Coast''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''University of the Sunshine Coast'', '''USC''') ay isang pampublikong unibersidad na nakabase sa Sunshine Coast, Queensland, Australia. Matapos mabuksan nang may 524 mag-aaral noong 1996 bilang '''Sunshine Coast University College''', ito ay nabigyan ng kasalukuyan nitong pangalan noong 1999. Ang unibersidad ay may punong campus sa Sippy Downs sa Sunshine Coast, na may iba pang mga kampus sa Hervey Bay sa Fraser Coast, Gympie, Caboolture, at South Bank sa [[Brisbane]]. Ito ay ang tanging pamantasan sa mundo na matatagpuan sa loob ng tatlong UNESCO Biosphere Reserves at isang UNESCO World Heritage Site<ref>{{Cite web |title=University of the Sunshine Coast |url=https://universitiesaustralia.edu.au/university/university-of-the-sunshine-coast/ |access-date=2026-07-03 |website=Universities Australia |language=en}}</ref>. {{coord|format=dms|display=title}} {{Stub|Edukasyon}} [[Kategorya:Mga pamantasan sa Australia]] 8aca1y529l5t0vnm7pp7lbktmav73xt 0 293364 2214145 1778775 2026-07-02T13:44:54Z Jojit fb 38 ni-redirect na lamang sa kaugnay na artikulo dahil walang sapat na impornasyon sa matagal na panahon 2214145 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila]] 33xd3dd4dq0gnviygzdj0h04mvdvry5 0 293512 2214268 2205608 2026-07-03T02:00:03Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214268 wikitext text/x-wiki {{Infobox eruption | name = Pagputok ng Whakaari/White Island ng 2019 | image = White Island 9 December 2019 eruption.jpg | caption = Whakaari/White Island, siyam na minuto kasunod ng pagputok | date = {{Start date|2019|12|09|df=y}} | time = 14:11 [[NZDT]] (01:11 [[UTC]]) | volcano = Whakaari/White Island | type = [[Phreatic eruption]] | location = Bay of Plenty, North Island, New Zealand | coordinates = {{coord|37|31|12|S|177|10|57|E|region:nz_type:event|display=inline,title}} | VEI =2–3 | impact = '''Mga namatay''': 21 kumpirmado, 2 nawawala at pinalalagay na namatay<ref>https://www.aljazeera.com/news/2019/12/zealand-observe-silence-dead-named-volcano-191216003712948.html</ref><ref name="guardian">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2019/dec/15/white-island-volcano-what-we-know-about-the-victims|title=White Island volcano: what we know about the victims|publisher=[[The Guardian]]|accessdate=2019-12-16}}</ref><br/>'''Mga nasugatan''': 26<br/> }} Ang pulong [[bulkan]] ng [[Whakaari/White Island]] sa hilagang-silangan ng rehiyon ng [[Baybayin|Bay of Plenty]] sa [[New Zealand]] ay pumutok nang bayolente noong Disyembre 9, 2019 sa 14:11 [[NZDT]] (01:11 UTC).<ref name="NZH Live">{{Cite news|url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=12292240|title=Live: White Island erupting: Plumes of smoke, reports of multiple injuries in Bay of Plenty|work=New Zealand Herald|ISSN=1170-0777|date=9 December 2019|access-date=9 December 2019}}</ref> IIniulat na 47 katao ang nasa pulo sa mga oras na iyon. Noong Disyembre 16, labing walong katao ang namatay mula sa insidente, habang dalawampu't siyam na katao naman ang nasugatan, karamihan sa kanila ay may malubhang pagkasunog. Hindi pa nakukuha ang labi ng dalawang biktimang nawawala, na ipinalalagay ngayong nasawi.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-50768761|title=New Zealand volcano: Divers deployed to find last two missing bodies|date=13 December 2019|accessdate=13 December 2019}}</ref> Ang patuloy na aktibidad ng paglindol at ng bulkan sa lugar, pati na rin ang malakas na pag-ulan, mababang antas ng pagiging madaling makita (<nowiki>''</nowiki>low visibility<nowiki>''</nowiki>) at nakalalason na gas ay humadlang sa mga pagsisikap sa gawaing pagkuha ng mga biktima sa loob ng isang linggo kasunod ng insidente.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-50738613|title=New volcanic activity slows NZ recovery efforts|date=11 December 2019|website=BBC News}}</ref><ref>{{Cite news| url=https://www.tvnz.co.nz/one-news/new-zealand/helicopter-pilot-says-rain-and-ash-hampering-search-bodies-white-island-victims| title=Helicopter pilot says rain and ash are hampering search for bodies of White Island victims| newspaper=TVNZ| access-date=2019-12-18| archive-date=2019-12-15| archive-url=https://web.archive.org/web/20191215065451/https://www.tvnz.co.nz/one-news/new-zealand/helicopter-pilot-says-rain-and-ash-hampering-search-bodies-white-island-victims| url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.firstpost.com/world/six-days-after-volcanic-eruption-in-new-zealands-white-island-toxic-gases-low-visibility-hamper-search-for-victims-7785081.html | title=Six days after volcanic eruption in New Zealand's White Island, toxic gases, low visibility hamper search for victims}}</ref> Natukoy ng mga dalubhasa ang kaganapan bilang isang priatikong pagputok : isang paglabas ng singaw at bulkan na gas na nagdulot ng pagsabog, at nagpabuga ng bato at abo sa hangin.<ref>{{Cite web |url=https://www.stuff.co.nz/science/118094420/the-science-of-the-white-island-eruption-a-catastrophic-burst-of-steam |title=The science of the White Island eruption: A catastrophic burst of steam |website=Stuff |access-date=11 December 2019}}</ref> Sa loob ng isang linggo pagkaraan ng pagputok, inilipad ng Royal Australian Air Force ang labintatlo nilang mamamayang nasugatan pabalik sa [[Australya]]. Ang isa sa kanila ay nasawi kinalaunan sa isang ospital sa Australya. [[Talaksan:White_Island_2013.jpg|left|thumb| Whakaari / White Island noong 2013 ]] ==Mga nadisgrasya== {| class="wikitable sortable" style="font-size:88%; margin:0 0 1.5em 1.5em; width:30%" |+ Mga biktima ayon sa pagkamamamayan<ref>{{Cite web|url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=12292595|title=White Island eruption: The dead, the missing and the injured|date=15 December 2019|via=www.nzherald.co.nz|access-date=18 Disyembre 2019|archive-date=16 Disyembre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216132954/https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=12292595|url-status=dead}}</ref> |- ! style="text-align:left;" | Pagkamamamayan ! style="text-align:left;" | Mga namatay ! Mga nasugatan |- | style="text-align:left;" | Australya |14 |11 |- | style="text-align:left;" | Estados Unidos |5 |4 |- | style="text-align:left;" | New Zealand |2 |3 |- | style="text-align:left;" | Alemanya | |4 |- | style="text-align:left;" | Nagkakaisang Kaharian | |2 |- | style="text-align:left;" | Tsina | |2 |- | style="text-align:left;" | Malaysia | |1 |- | style="text-align:left;" | ''Di pa tukoy'' |1 | |- |- class="sortbottom" |'''Kabuoan''' |'''21''' |'''26''' |- |- class="sortbottom" |} [[Talaksan:White_Island_Crater_Rim_Webcam_9_December_2019.jpg|thumb|Ang crater rim na nakunan ng isang webcam isang minuto bago lamang ang pagputok. Makikita ang mga hiker na naglalakad sa gitna ng retrato.]] {{clear}} == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://www.stuff.co.nz/national/118165313/whakaariwhite-island-mission-to-retrieve-bodies-off-the-volcano Detalyadong mulitmedia na pagtutok sa pagputok at sa mga nadisgrasya] mula sa Stuff [[Kategorya:Mga sakunang gawa ng kalikasan]] bolr7v5tkyj25oqkfnhhme8n6fl33tb 0 294817 2214187 2091286 2026-07-02T18:48:30Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214187 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food|name=Linarang|image=File:Larang na bakasi (Philippines).jpg|image_size=|caption=''Linarang na bakasi'', na gawa sa mga maliliit na [[Gymnothorax richardsonii|igat]]|alternate_name=nilarang, larang, gilarang|country=[[Pilipinas]]|region=[[Gitnang Kabisayaan]]|creator=|course=[[Ulam]]|served=Mainit|main_ingredient=isda, bawang, kamatis, sibuyas, [[tawsi]], hilaw na mangga o [[kamias]], sili, gata|variations=|calories=|other=}} ''Ang '''linarang''''', na kilala rin bilang '''''larang''''' o '''''nilarang''''', ay [[Lutuing Pilipino|Pilipinong]] nilagang isda na nagmula sa kapuluan ng [[Gitnang Kabisayaan]]. Ito ay gawa sa mga isda na nasa maanghang at maasim na sabaw na may [[gata]] na may kasamang bawang, [[sibuyas]], [[kamatis]], [[tawsi]], sili, at maaasim na prutas.<ref>{{cite web |title=Larangan sa Pasil – Best Larang |url=https://bestofcebu.sunstar.com.ph/2015/02/18/larangan-sa-pasil-best-larang/ |website=SunStar Best of Cebu 2017 |accessdate=11 April 2019}}</ref> == Etimolohiya == Ang pangalang ''linarang'' o ''nilarang'' (lit. "ginawang ''larang'' "), ay ang kinabitang anyo ng pandiwang ''larang'' sa [[Wikang Sebwano|Sebwano]] na nangangahulugang "ilaga sa gata at pampaanghang".<ref>{{cite web |title=larang [lá.rang.] |url=http://www.binisaya.com/cebuano/larang |website=Binisaya |accessdate=11 April 2019}}</ref> Dati, magkasingkahulugan ang salita sa ''[[Ginatan|ginataan]]'' (''ginat-an'' o ''natutunan'' sa Sebwano), ngunit sa kalaunan ay tumutukoy lamang sa ulam na ito.<ref>{{cite web |title=tinunoan |url=http://www.binisaya.com/cebuano/tinunoan |website=Binisaya.com |accessdate=11 April 2019}}</ref> == Paglalarawan == Inihahanda ang nilarang sa [[Gisa|paggisa]] ng isda na may bawang, [[sibuyas]], at [[kamatis]]. Pagkatapos, idinaragdag ito sa sabaw na may [[tawsi]], sili, at pampaasim. Ang karaniwang pampaasim nito ay hilaw na [[mangga]], [[sampalok]], o [[kamias]] (''iba''), ngunit maaari ring gumamit ng anumang maasim na prutas.<ref name="mic">{{cite web |title=Linarang |url=https://myislandcebu.wordpress.com/2017/01/04/linarang/ |website=My Island Cebu |accessdate=11 April 2019}}</ref><ref name="sr"/><ref>{{cite web |title=Bakasi Recipe |url=http://madeincebu.blogspot.com/2010/09/bakasi.html |website=Made in Cebu |accessdate=11 April 2019}}</ref> == Mga uri == Nag-iiba-iba ang ''linarang'' depende sa uri ng isda na ginamit. Ang mga pinakamadalas na ginagamit ay [[Loro (isda)|loro]] ( ''molmol'' o ''isda sa bato''), [[ Stingray |pagi]], malasugui, [[ Snakehead (isda) |tasik]], at [[ Mackerel ng Espanyol |tanguigue]].<ref name="mic"/><ref>{{cite book |last1=Fenix |first1=Michaela |title=Country Cooking: Philippine Regional Cuisines |date=2017 |publisher=Anvil Publishing, Incorporated |isbn=9789712730443 |url=https://books.google.com.ph/books?id=qI04DwAAQBAJ&lpg=PT91&ots=Z9YvkcTAMu&dq=linarang%20bakasi&pg=PT91#v=onepage&q=linarang%20bakasi&f=false }}{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Isang natataging uri mula [[Cordova, Cebu]] ay ''linarang na bakasi'' o ''nilarang bakasi'' na gawa sa mga bakasi; lalo na sa ''Gymnothorax richardsonii'', na masagana sa mga tubig sa lungsod. Tinutukoy ang mga igat bilang "''baby eels''" (batang igat) sa wikang Ingles dahil sa kanilang laki, kahit adultong-hustong gulang na sila.<ref name="sr">{{cite web |title=Larang Bakasi ( Baby Ells ) Sauteed with mix herbs and spices |url=https://recipes.sparkpeople.com/recipe-detail.asp?recipe=2526828 |website=SparkRecipes |accessdate=11 April 2019 |archive-date=6 Enero 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200106215932/https://recipes.sparkpeople.com/recipe-detail.asp?recipe=2526828 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |last1=Albano |first1=Jhoanna Lou |title=Cebu is among the nine cities featured in new Netflix documentary series, 'Street Food' |url=https://www.msn.com/en-ph/kids/other/cebu-is-among-the-nine-cities-featured-in-new-netflix-documentary-series-street-food/ar-BBVPf01?li=BBr8Mkn |website=MSN.com |accessdate=11 April 2019}}</ref><ref>{{cite web |last1=Padayhag |first1=Michelle Joy L. |title=Cordova folk hopeful ‘bakasi’ will survive |url=https://newsinfo.inquirer.net/471931/cordova-folk-hopeful-bakasi-will-survive |website=Cebu Daily News |publisher=Inquirer.net |accessdate=11 April 2019}}</ref><ref>{{cite web |title=Bakasi / Baby Eels |website=Market Manila |accessdate=11 April 2019|url=http://www.marketmanila.com/archives/bakasi-baby-eels}}</ref> == Tingnan din == * [[Paksiw|Inun-unan]] * Sinampalukan * [[Sinigang]] * [[Pinangat|Pinangat na isda]] == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} [[Kategorya:Lutuing Pilipino]] 9exob5p8twfxwvz0hn8e2p41dqij96m 0 296087 2214190 2203926 2026-07-02T19:38:36Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214190 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Maddie_Ziegler_May_2015-adj.jpg|link=https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Maddie_Ziegler_May_2015-adj.jpg|thumb|Si{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Ziegler sa pagbubukas ng studio ng sayaw ni [[ Abby Lee Miller|Abby Lee Miller]] sa [[Santa Monica (California)|Santa Monica, California]], Mayo 2015]] '''Madison Nicole Ziegler''' ( {{IPAc-en|ˈ|z|ɪ|g|l|ər}} ZIG -lər ; ipinanganak Setyembre 30, 2002) ay isang Amerikanong mananayaw, artistang babae at modelo. Una siyang nakilala sa paglitaw sa reality show ng [[ Lifetime (TV network)|Lifetime]] 's ''[[ Dance Moms|Dance Moms]]'' mula 2011 (sa edad na 8) hanggang 2016. Mula sa 2014 hanggang 2017, nakakuha siya ng mas malawak na katanyagan para sa pag-star sa isang serye ng mga video ng musika ni [[Sia Furler|Sia]], kasama ang " [[ Chandelier (Sia song)|Chandelier]] " at " [[ Malas na Puso|Elastic Heart]] ", na pinagsama-samang naakit ng higit sa 4 bilyong mga tanawin sa [[YouTube]] . Si Ziegler ay lumitaw sa mga pelikula, telebisyon at mga konsyerto, at may modelo sa mga takip ng magazine at sa mga ad para sa [[ Capezio|Capezio]], [[ Ralph Lauren|Ralph Lauren]], [[ Mga tela|Fabletics]] at [[ Target Corporation|Target]], bukod sa iba pang mga tatak. Kasama siya sa magazine na ''[[Time]]'' sa listahan nito ng "30 pinaka-maimpluwensyang kabataan" sa bawat 2015, 2016 at 2017. Si Ziegler ay isang hukom sa 2016 na panahon ng ''[[ Kaya Sa tingin Mo Maaari kang Sumayaw: Ang Susunod na Pagbubuo (serye sa TV sa Amerika)|So You Think You Can Dance: The Next Generation]]'', [[ Nostalgic para sa Kasalukuyang Paglibot|nilibot kasama si Sia]] sa North America at Australia noong 2016 at 2017 at nag-tour sa Australia at New Zealand kasama ang kanyang kapatid na si [[ Mackenzie Ziegler|Mackenzie]], sa 2017 at 2018. Ang kanyang 2017 memoir, ''The Maddie Diaries'', ay isang [[ Ang listahan ng New York Times Best Seller|''New York Times'' Best Seller]] . <ref name="Bestseller2017">[https://www.nytimes.com/books/best-sellers/young-adult-hardcover/?action=click&contentCollection=Books&referrer&region=Footer&module=WeeklyListsIndex&version=Childrens&pgtype=Reference "NYT Bestsellers Young Adult Hardcover"], ''The New York Times'' Best Seller list, March 26, 2017, accessed March 17, 2017</ref> Inihayag niya ang karakter na si Camille Le Haut sa animated film na ''[[ Ballerina (2016 film)|Ballerina]]'' (2016) at lumitaw bilang Christina Sickleman sa tampok na pelikulang ''[[ Ang Aklat ni Henry|The Book of Henry]]'' (2017). Ang kanyang presensya sa social media ay may kasamang isang Instagram account na may higit sa 13 milyong mga tagasunod. <ref name="InstagramFollowers">[https://instagram.com/maddieziegler @MaddieZiegler], Instagram, accessed April 20, 2019; and Alocada, Vincent. [http://www.christianpost.com/news/maddie-ziegler-news-former-dance-moms-student-reaches-10-million-followers-on-instagram-196339 "Maddie Ziegler News: Former ''Dance Moms'' Student Reaches 10 Million Followers on Instagram"], ''Christian Post'', August 22, 2017</ref> == Maagang buhay at edukasyon == Si Ziegler ay ipinanganak sa [[Pittsburgh|Pittsburgh, Pennsylvania]], kina Melissa Ziegler-Gisoni at Kurt Ziegler, na nagmamay-ari ng isang kumpanya ng mortgage. <ref name="Facts">Ziegler, Maddie. [http://maddieziegler.com/dance-moms-facts "Fun Facts"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150503074331/http://maddieziegler.com/dance-moms-facts/ |date=2015-05-03 }}, MaddieZiegler.com. Retrieved May 4, 2015</ref> Siya ay taga-Poland, Aleman at Italyanong inapo. <ref name="OldBio">Ziegler, Maddie. [http://maddieziegler.com "Bio: Maddie Ziegler – ''Dance Moms'' Dancer"], maddieziegler.com, accessed January 15, 2018</ref> Naghiwalay ang kanyang mga magulang noong 2011, <ref>De Bertodano, Helena. [https://www.telegraph.co.uk/culture/music/rockandpopfeatures/11585577/Maddie-Ziegler-interview-the-tiny-dancer-with-1bn-YouTube-views.html "Maddie Ziegler interview: the tiny dancer with 1bn YouTube views"], ''The Telegraph'', May 10, 2015, accessed March 8, 2017</ref> at pinakasalan ng kanyang ina na si Greg Gisoni noong 2013. <ref>LaCroix, Emy. [http://www.lifeandstylemag.com/posts/does-jill-from-dance-moms-have-another-daughter-142755/photos/dance-moms-greg-gisoni-257412 "Yes, Jill From ''Dance Moms'' Has Two Other Daughters, and They're Just as Gorgeous as Kendall"], ''[[Life & Style (magazine)|Life & Style]]'', September 26, 2017</ref> Sinimulan ni Ziegler ang mga aralin sa sayaw sa edad na dalawa at sumali sa Abby Lee Dance Company sa edad na apat, kung saan nagsanay siya sa tap, ballet, lyrical, kontemporaryong, acro, jazz at aerial dance. <ref name="OldBio" /> <ref name="Sorren">Sorren, Martha. [https://www.womansday.com/life/entertainment/a28212160/melissa-ziegler-dance-moms "Melissa Ziegler Happily Left Fame Behind After ''Dance Moms''"], ''[[Woman's Day]]'', July 1, 2019</ref> Si Ziegler ay may isang nakababatang kapatid na babae, si [[ Mackenzie Ziegler|Mackenzie]], isang mananayaw at mang-aawit na lumitaw kasama niya sa ''[[ Dance Moms|Dance Moms]]'', <ref>[http://www.ziegler-girls.com/mackenzie-about "Mackenzie – About"] {{Webarchive}}, accessed February 6, 2015; Davis, Emma. [http://www.today.com/parents/maddie-mackenzie-ziegler-life-after-dance-moms-t101012 "Maddie and Mackenzie Ziegler on life after ''Dance Moms''"], Today.com, July 22, 2016; and [http://www.twistmagazine.com/posts/twist-exclusive-twist-chats-with-maddie-mackenzie-ziegler-9254 "''Twist'' Chats with Maddie & Mackenzie Ziegler!"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170805143926/http://www.twistmagazine.com/posts/twist-exclusive-twist-chats-with-maddie-mackenzie-ziegler-9254 |date=2017-08-05 }}, ''Twist'' magazine, February 26, 2013, accessed March 24, 2016</ref> dalawang mas matandang kalahating kapatid na lalaki mula sa nakaraang kasal ng kanyang ama, at dalawang mas matandang hakbang na magkakapatid mula sa nakaraang kasal ng kanyang step-father, Si Greg Gisoni, isang bise-presidente sa Westinghouse Electric Company. <ref name="Facts" /> <ref>Cabrera, Daniela. [http://www.bustle.com/articles/101073-how-many-siblings-does-maddie-ziegler-have-the-ziegler-clan-expands-far-beyond-dance-moms "How Many Siblings Does Maddie Ziegler Have?"], Bustle.com, July 30, 2015, accessed December 27, 2015</ref> Nag-aral si Ziegler sa Sloan Elementary School hanggang 2013, nang umalis siya upang maging [[Pag-aaral sa tahanan|homechooled]] . <ref>Daly, Sean. [http://thetvpage.com/2013/11/15/melissa-gisoni-dance-moms-season-4/2 "''Dance Moms'': Is Someone Getting Kicked Out In Season 4?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180716140545/http://thetvpage.com/2013/11/15/melissa-gisoni-dance-moms-season-4/2/ |date=2018-07-16 }}, TheTVPage.com, November 15, 2013, accessed January 15, 2018</ref> Si Ziegler at ang kanyang pamilya ay matagal nang nanirahan sa [[ Murrysville, Pennsylvania|Murrysville, Pennsylvania]], malapit sa [[Pittsburgh]], <ref>Rouvalis,Cristina. [http://www.pittsburghmagazine.com/Pittsburgh-Magazine/November-2013/Inside-the-Dance-Moms-Empire "Inside the ''Dance Moms'' Empire"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180706022746/http://www.pittsburghmagazine.com/Pittsburgh-Magazine/November-2013/Inside-the-Dance-Moms-Empire/ |date=2018-07-06 }}, ''Pittsburgh Magazine'', October 21, 2013, accessed January 15, 2018</ref> at gumugol din ng bahagi ng kanilang oras sa Los Angeles. <ref>Harrop, JoAnne Klimovich. [http://triblive.com/aande/moreaande/9685334-74/maddie-dancer-dance#axzz3vVDeCAMt "Maddie Ziegler returns to Pittsburgh with stop at Dancer's Closet in Murrysville"], ''Pittsburgh Tribune-Review'', December 25, 2015</ref> Mula sa unang bahagi ng 2017 hanggang kalagitnaan ng 2018, si Ziegler ay nakikipag-date sa binatilyong Australian na si Jack Kelly, <ref>Bergado, Gabe. [https://www.teenvogue.com/gallery/maddie-ziegler-boyfriend-jack-kelly-instagrams#1 "9 Times Maddie Ziegler and Her Boyfriend Jack Kelly Were Relationship Goals"], ''Teen Vogue'', September 2017; Wiest, Brianna. [https://www.teenvogue.com/story/maddie-ziegler-boyfriend-first-anniversary "Maddie Ziegler and Boyfriend Jack Kelly Celebrate Their First Anniversary"], "[[ Kabataan Vogue |Teen Vogue]]'', January 3, 2018; and Diana, Alyssa. [http://blog.feelingthevibe.com/news/maddie-and-mackenzie-ziegler-have-tons-of-fun-on-tour-in-australia-see-photos "Maddie and Mackenzie Ziegler Have Tons of Fun on Tour in Australia"] {{Webarchive}}, FeelingTheVibe.com, July 15, 2018''</ref> ang anak ng dating [[ New York Yankees|New York Yankees]] infielder na si [[ Pat Kelly (infielder)|Pat Kelly]] . <ref>Iannella, Antimo. [http://www.adelaidenow.com.au/entertainment/confidential/social-media-snaps-of-dance-superstar-maddie-ziegler-on-new-years-holiday-in-sa-with-adelaide-boyfriend-jack-kelly/news-story/3b12ff772ebcace90703604f61062541 "Social media snaps of dance superstar Maddie Ziegler on New Year's holiday in SA with Adelaide boyfriend Jack Kelly"], ''[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]'', January 3, 2018; Iannella, Antimo. [https://www.adelaidenow.com.au/entertainment/confidential/dance-moms-star-maddie-ziegler-splits-with-adelaide-boyfriend-jack-kelly/news-story/d1d83850591e86b09853bd551445e310 "Dance Moms star Maddie Ziegler splits with Adelaide boyfriend Jack Kelly"], ''The Advertiser'', August 22, 2018</ref> == Karera == ==== ''Dance Moms'' at mga music video ==== Sa Abby Lee Dance Company, nanalo si Ziegler ng maraming mga titulo sa mga pang-rehiyon, estado at pambansang mga kumpetisyon sa sayaw, <ref name="OldBio2">Ziegler, Maddie. [http://maddieziegler.com "Bio: Maddie Ziegler – ''Dance Moms'' Dancer"], maddieziegler.com, accessed January 15, 2018</ref> <ref>[http://abbyleedancecompany.com/category/competition-results "Competition results" (12 pages)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200221202537/http://abbyleedancecompany.com/category/competition-results/ |date=2020-02-21 }}, Abby Lee Dance Company, accessed January 15, 2018</ref> kasama na ang 2014 Dancers Choice Award para sa Paboritong mananayaw 17 at Sa ilalim. <ref name="DCA2015">[http://industrydanceawards.com/dancers-choice-awards/2014/nominees "Industry Dance Awards Dancers Choice Awards 2014: Nominees"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160117010725/http://industrydanceawards.com/dancers-choice-awards/2014/nominees |date=2016-01-17 }}, Industrydanceawards.com, accessed January 15, 2018}</ref> Noong 2010, si Ziegler ay gumanap para sa programa sa telebisyon sa katotohanan ng [[ Paula Abdul|Paula Abdul na]] ''Live to Dance'' . <ref name="LiveToDance">Chestang, Raphael. [http://www.etonline.com/tv/187162_maddie_ziegler_is_a_multi_millionaire_and_the_youngest_judge_so_you_think_you_can_dance_history "Maddie Ziegler Is a Multi-Millionaire and the Youngest Judge in ''So You Think You Can Dance'' History"], ETOnline.com, April 20, 2016, accessed January 15, 2018</ref> Noong 2011, ang walong taong gulang na si Ziegler at ang kanyang ina ay lumitaw sa unang panahon ng ''[[ Dance Moms|Dance Moms]]'' ng [[ Lifetime (TV network)|Lifetime]] 's, <ref name="BustleLeaving">Gallagher, Caitlin. [http://www.bustle.com/articles/158489-will-maddie-ziegler-return-to-dance-moms-in-season-7-dont-count-on-a-cameo-folks "Will Maddie Ziegler Return to ''Dance Moms'' In Season 7? Don't Count on a Cameo, Folks"], Bustle.com, May 3, 2016</ref> isang reality show tungkol sa mga batang mananayaw sa [[ Abby Lee Miller|Abby Lee Miller]] 's Abby Lee Dance Company Elite Competition Team at kanilang madalas nag-aaway na ina. <ref name="ID">Weinstock, Tish. [https://i-d.vice.com/en_us/article/theres-something-about-maddie-ziegler "There's something about Maddie Ziegler"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151129204118/https://i-d.vice.com/en_us/article/theres-something-about-maddie-ziegler |date=2015-11-29 }}, ''[[i-D]]'', August 14, 2015</ref> <ref name="Hunger1">Fraser, Holly. [http://www.hungertv.com/feature/maddie-ziegler-tells-us-why-shes-leaving-reality-tv-behind/ "Maddie Ziegler tells us why she's leaving reality TV behind"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180116081116/http://www.hungertv.com/feature/maddie-ziegler-tells-us-why-shes-leaving-reality-tv-behind/ |date=2018-01-16 }}, ''Hunger'' magazine, March 21, 2016</ref> "Ziegler" lumitaw bilang preternaturally makintab na standout sa anim na mga panahon "sa palabas, <ref name="Milzoff1">Milzoff, Rebecca. [http://www.vulture.com/2016/07/maddie-ziegler-our-first-digital-dance-star.html "How Maddie Ziegler Became Our 'First Digital Dance Star'"], ''[[New York (magazine)|New York]]'' magazine, July 11, 2016</ref> kung saan siya ay patuloy na lumitaw sa tabi ng kanyang ina at nakababatang kapatid na si Mackenzie, hanggang sa 2016, ang kanilang huling panahon sa palabas. <ref name="LeavingPeople">Alexander, Reagan and Aurelie Corinthios. [http://www.people.com/article/maddie-ziegler-leaving-dance-moms-will-judge-so-you-think-you-can-dance "Maddie Ziegler Is Leaving ''Dance Moms'' to Judge ''So You Think You Can Dance''"], ''People'' magazine, March 14, 2016</ref> <ref>Thompson, Avery. [http://hollywoodlife.com/2016/03/14/maddie-ziegler-leaving-dance-moms-confirms-moving-on-interview "Maddie Ziegler Confirms She's Leaving ''Dance Moms'' – I'm 'Moving On'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190422123555/https://hollywoodlife.com/2016/03/14/maddie-ziegler-leaving-dance-moms-confirms-moving-on-interview/ |date=2019-04-22 }}, ''Hollywood Life'', March 14, 2016</ref> Noong 2013, gumawa si Ziegler ng mga panauhin na panauhin sa isang programa ng pag [[ Spin-off (media)|-ikot-off]], ''[[ Ultimate Dance Competition ni Abby|ang Ultimate Dance Competition ni Abby]]'' . <ref name="glamorosi.blogspot.com">[http://glamorosi.blogspot.com/2013/09/735-Abbys-Ultimate-Dance-Gods-Mortals-S2-E3-Recap.html "'Abby's Ultimate Dance Competition' S2 E3 Recap: Gods and Mortals"], ''Glamorosi Magazine'', September 18, 2013</ref> Tumulong ang ''Dance Moms'' na gawin si Ziegler na "isa sa mga pinakasikat na mananayaw sa mundo ng entertainment. . . . [Binibigyang inspirasyon niya] ang iba pang mga mananayaw upang ituloy ang kanilang mga pangarap na may pagka-orihinal at biyaya. " <ref name="BustleLeaving" /> Si Ziegler ay lumitaw sa mga [[ Music video|video ng musika]] para sa mga tulad ng mga artista tulad nina [[ Alexx Calise|Alexx Calise]], Sia at [[ Todrick Hall|Todrick Hall]] . <ref name="Collinsave289">Palmer, Bill. [http://www.collinsave.com/in-the-news/289-dance-moms-maddie-stars-in-alexx-calise-music-video-for-cry "Dance Moms' Maddie stars in Alexx Calise music video for "Cry""] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140213031433/http://www.collinsave.com/in-the-news/289-dance-moms-maddie-stars-in-alexx-calise-music-video-for-cry |date=2014-02-13 }}, Collins Avenue, February 14, 2014</ref> <ref name="Lipshutz">Lipshutz, Jason. [http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6077552/sia-chandelier-video-dance-moms-maddie-ziegler "Sia Taps ''Dance Moms'' Star For 'Chandelier' Video: Watch"], ''Billboard'', May 6, 2014. Retrieved May 5, 2015</ref> Nakakuha siya ng malawak na paunawa, sa edad na 11, sa pamamagitan ng pag-star sa 2014 video para sa " [[ Chandelier (Sia song)|Chandelier]] " ni Sia, na natuklasan siya sa ''Dance Moms'' . <ref name="Milzoff12">Milzoff, Rebecca. [http://www.vulture.com/2016/07/maddie-ziegler-our-first-digital-dance-star.html "How Maddie Ziegler Became Our 'First Digital Dance Star'"], ''[[New York (magazine)|New York]]'' magazine, July 11, 2016</ref> Ang video ay nanalo ng [[ ARIA Music Awards ng 2014|ARIA Music Award]] para sa Pinakamagandang Video <ref>Brandle, Lars. [http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6327868/sia-chet-faker-win-big-at-aria-awards "Sia, Chet Faker Win Big at ARIA Awards"], ''[[Billboard (magazine)|Billboard]]'', November 26, 2014, accessed March 11, 2017</ref> at nakatanggap ng mga nominasyon sa [[ 2014 MTV Video Music Awards|2014 MTV Video Music Awards]] para sa Video ng Taon at Pinakamagandang Choreography, na nanalo sa huli. <ref>Kreps, Daniel. [https://www.rollingstone.com/music/news/vma-winners-recap-arcade-fire-score-first-award-but-beyonce-triumphs-20140825 "VMAs 2014 Winners: Beyonce Dominates MTV's Big Night"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171205024109/http://www.rollingstone.com/music/news/vma-winners-recap-arcade-fire-score-first-award-but-beyonce-triumphs-20140825 |date=2017-12-05 }}, ''[[Rolling Stone (magazine)|Rolling Stone]]'', August 25, 2014, accessed March 11, 2017</ref> Hinirang din ito para sa [[ Grammy Award para sa Pinakamagandang Music Video|Grammy Award para sa Pinakamagandang Music Video]] [[ Ika-57 Taunang Grammy Awards|noong 2015]] . <ref>[http://www.billboard.com/articles/6363565/grammys-2015-nominations-57th-annual "Grammys 2015: See the Full List of Nominees"], ''Billboard'', December 5, 2014, accessed October 3, 2018</ref> Nakatanggap ito ng higit sa 2 bilyon na pagtingin sa YouTube, at sa isang punto ito ang ika-13 na pinapanood na video sa YouTube sa lahat ng oras. <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=6_gJwLeoMMA "20 Most Viewed Videos on YouTube of All Time (2016)"], Top Trends YouTube channel, June 23, 2016. ''[[Billboard (magazine)|Billboard]]'' listed it at 12th, but they included only music videos, excluding ''Wheels on the Bus'': Schneider, Marc. [http://www.billboard.com/articles/news/6842798/billion-views-youtube-videos-club "A Billion Views on YouTube? Once Exclusive Club Is Getting Crowded"], ''Billboard'', January 12, 2016. "Chandelier" has since moved lower on the list of YouTube's [https://www.youtube.com/playlist?list=PLirAqAtl_h2r5g8xGajEwdXd3x1sZh8hC Most Viewed Videos of All Time].</ref> Sinabi ni Ziegler tungkol sa koreograpya: "Ito ay talagang kakaiba at kakaiba para sa akin, dahil karaniwang hindi ko, alam mo, maging isang mabaliw na tao sa bawat oras. Nakatutuwang gawin ito at talagang nasa labas ng kahon at napalawak ako ng maraming, dahil nasanay ako sa mga sayaw ng kumpetisyon kung saan ka tulad, ''Ituro ang iyong mga binti!'' Ngunit sa oras na ito ay tulad ng, kailangan mo lamang pakawalan at maramdaman ito. " <ref>Jung, E. Alex. [http://www.vulture.com/2014/05/maddie-ziegler-sia-chandelier-video-chat.html "Maddie Ziegler on Sia's 'Chandelier' Video, ''Dance Moms'' and Drew Barrymore"], ''New York'' magazine, May 21, 2014, accessed July 11, 2016</ref> Noong 2015, si Ziegler ay naka-star kay [[Shia LaBeouf]] sa " [[ Malas na Puso|Elastic Heart]] ", isa pang Sia video, na naipon ng higit sa 1 bilyong mga view sa YouTube. <ref>Furler, Sia. [https://www.youtube.com/watch?v=KWZGAExj-es "Sia – 'Elastic Heart' feat. Shia LaBeouf & Maddie Ziegler (Official Video)"], SiaVEVO, January 7, 2015, accessed March 26, 2019</ref> Kalaunan sa taong iyon, si Ziegler ay naka-star sa music video para sa " [[ Umiiyak ang Malaking Mga Batang Babae|Big Girls Cry]] " upang makumpleto ang kanyang trilogy ng mga video mula sa album ni Sia na ''[[ 1000 Mga Porma ng Takot|1000 Mga Forms of Fear]]'' . <ref name="Smirke">[https://www.youtube.com/results?search_query=big+girls+cry "Big Girls Cry"], SiaVEVO, accessed March 15, 2016</ref> Sumayaw si Ziegler sa mga boses ni Sia sa ilang mga palabas sa telebisyon sa 2014 at 2015, kasama ang ''[[ Ang Ellen DeGeneres Show|The Ellen DeGeneres Show]]'', ''[[ Sayawan kasama ang Mga Bituin (US)|Sayawan kasama ang Mga Bituin]]'', ''[[ Jimmy Kimmel Live!|Jimmy Kimmel Live!]]'' at ''[[Saturday Night Live|Sabado Night Live]]'', pati na rin sa [[ Hollywood Bowl|Hollywood Bowl]] . <ref>Schumann, Rebecka. [http://www.ibtimes.com/dance-moms-star-maddie-ziegler-responds-snl-sia-chandelier-spoof-video-1713850 "''Dance Moms'' Star Maddie Ziegler Responds to ''SNL'' Sia 'Chandelier' Spoof"], ''International Business Times'', October 27, 2014, accessed December 2, 2015</ref> <ref>[http://www.post-gazette.com/ae/tv-radio/2015/01/27/Murrysville-dancer-Maddie-Ziegler-formerly-of-Dance-Moms-steps-into-pop-culture-fame/stories/201501270021 "From Sia videos to ''Dance Moms'', Murrysville dancer steps into pop culture fame"], ''[[Pittsburgh Post-Gazette]]'', January 27, 2015</ref> Sa pagtatapos ng 2015, si Ziegler ay gumanap kasama si Sia sa ''Ellen DeGeneres Show nang'' tatlong beses. <ref name="Alive">Geslani, Michelle. [http://consequenceofsound.net/2015/12/sia-and-dance-prodigy-maddie-ziegler-deliver-gripping-performance-on-ellen-watch "Sia and dance prodigy Maddie Ziegler deliver gripping performance on Ellen – watch"], ConsequenceofSound.net, December 1, 2015; and Bailey, Alyssa. [http://www.elle.com/culture/celebrities/news/a32257/sia-maddie-ziegler-ellen-degeneres-show "Watch Sia and Maddie Ziegler's Chilling Live Performance of 'Alive'"], ''Elle'' magazine, December 1, 2015</ref> Gumanap din siya sa "Chandelier", kasama sina Sia at [[ Kristen Wiig|Kristen Wiig]], sa 2015 Grammy Awards. <ref name="Swift">Swift, Andy. [http://tvline.com/2015/02/08/sia-kristen-wiig-grammy-performance-2015-grammys-chandelier "Sia Enlists Kristen Wiig for 'Chandelier' Performance at 2015 Grammy Awards"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160926150710/http://tvline.com/2015/02/08/sia-kristen-wiig-grammy-performance-2015-grammys-chandelier/ |date=2016-09-26 }}, Tvline.com, February 8, 2015</ref> Ang "Chandelier" at "Elastic Heart" na mga video ay kapwa napili bilang bahagi ng listahan ng [[ PopSugar|PopSugar]] 's 2016 na listahan ng "25 ng Pinakamagandang Dance Video ng Huling Dekada". <ref>Durkin, Chloé. [http://www.popsugar.com/entertainment/Music-Videos-Best-Choreography-41280119?stream_view=1#photo-41280339 "25 of the Best Dance Videos of the Last Decade"], ''PopSugar'', May 17, 2016</ref> Noong 2016, si Ziegler ay naka-star sa isang pang-apat na video ng Sia, " [[ Murang thrills (kanta)|Cheap thrills]] ", mula sa album na ''[[ Ito ay Acting|This Is Acting]]'' . <ref name="CheapBillboard">[http://www.billboard.com/articles/columns/pop/7263981/sia-releases-captivating-cheap-thrills-video-featuring-maddie-ziegler "Sia Releases Captivating 'Cheap Thrills' Video Featuring Maddie Ziegler"], ''Billboard'', March 21, 2016</ref> Ang isang tagasuri ng ''[[ Kabataan Vogue|Teen Vogue ay]]'' sumulat na si Ziegler "ay naghahatid ng isa pang malakas na pagganap". <ref>Briones, Isis. [http://www.teenvogue.com/story/sia-maddie-ziegler-cheap-thrills-music-video "Sia's Music Video of New Single 'Cheap Thrills' With Maddie Ziegler Will Blow You Away"], ''Teen Vogue'', March 21, 2016</ref> Sinundan ito ng isang ikalimang video ng Sia, mamaya sa taong iyon, para sa " [[ Ang Pinakadakilang (Sia song)|The Greatest]] ". <ref name="Greatest">Vulpo, Mike. [http://www.eonline.com/news/792586/sia-s-music-video-tribute-to-orlando-with-maddie-ziegler-and-kendrick-lamar-will-take-your-breath-away "Sia's Music Video Tribute to Orlando With Maddie Ziegler and Kendrick Lamar Will Take Your Breath Away"], Eonline.com, September 6, 2016; Murphy, Desiree. [http://www.etonline.com/news/197320_maddie_ziegler_rocks_black_wig_rainbow_face_paint_sia_the_greatest_music_video_orlando_victims_tribute "Maddie Ziegler Rocks a Black Wig, Rainbow Face Paint in Sia's Haunting Tribute Video to Orlando Victims"], ETonline.com, September 6, 2016; and Adams, Char. [http://www.people.com/article/sia-the-greatest-video-orlando-shooting "Sia Releases Haunting 'The Greatest' Music Video: Is It an Orlando Shooting Tribute?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160909055020/http://www.people.com/article/sia-the-greatest-video-orlando-shooting |date=2016-09-09 }}, ''People'' magazine, September 6, 2016</ref> <ref>Furler, Sia. [https://www.youtube.com/watch?v=GKSRyLdjsPA Sia – The Greatest"], SiaVEVO, September 5, 2016</ref> Ang video ng kanta ay naipon ang higit sa 600 milyong mga pagtingin sa YouTube. <ref>Furler, Sia. [https://www.youtube.com/watch?v=GKSRyLdjsPA "Sia – 'The Greatest'"], SiaVEVO, January 7, 2015, accessed February 24, 2019</ref> Sinusuri ang pagganap ni Ziegler, isinulat ni Kathleen Hildebrand sa ''[[ Süddeutsche Zeitung|Süddeutsche Zeitung]]'' na ang sinumang nakakita sa "iconic" na kilusan ni Ziegler ay hindi na muling babalik sa "boringly ordinaryong" mga video ng MTV. <ref>Hildebrand, Kathleen. [http://www.sueddeutsche.de/kultur/tanz-maddie-ziegler-1.3165119 "Maddie Ziegler"], ''[[Süddeutsche Zeitung]]'', September 16, 2016</ref> Ipinagpatuloy ni Ziegler ang pakikipagtulungan kay Sia at ng grupong [[ LSD (pangkat)|LSD]] sa mga music video para sa ''[[ Thunderclouds (kanta)|Thunderclouds]]'' (2018) at " [[ Walang Bagong Kaibigan (kanta ng LSD)|Walang Bagong Kaibigan]] " (2019). <ref name="BillThunderclouds">Pedrosa, Marina. [https://www.billboard.com/articles/news/dance/8472978/sia-diplo-labrinth-maddie-ziegler-lsd-thunderclouds-video "Maddie Ziegler Flies High in Sia, Diplo & Labrinth's Psychedelic 'Thunderclouds' Video"], ''Billboard'', August 30, 2018</ref> <ref name="Shaffer">Shaffer, Claire. [https://www.rollingstone.com/music/music-news/sia-diplo-labyrinth-lsd-no-new-friends-video-822990 "Sia, Diplo and Labrinth Frolic in Seussian Paradise in 'No New Friends' Video"], ''Rolling Stone'', April 16, 2019; and Diplo. [https://www.youtube.com/watch?v=kkUIdK9eaIk "LSD – No New Friends (Official Video) ft. Labrinth, Sia, Diplo"], YouTube, March 21, 2019</ref> === Iba pang mga aktibidad, 2012-kasalukuyan === ==== Pag-arte ==== Noong 2012, napunta sa Ziegler ang kanyang unang propesyonal na trabaho na kumikilos, na inilalarawan ang karakter na Young Deb sa isang yugto ng Lifetime series na ''[[ I-drop ang Patay na Diva|Drop Dead Diva]]'' . <ref name="Screener">Harber, Jen. [http://screenertv.com/news-features/dance-moms-maddie-lands-spot-on-drop-dead-diva-and-jill-keeps-spot-on-abby-lee-millers-hit-list/ "''Dance Moms'': Maddie lands spot on 'Drop Dead Diva' and Jill keeps spot on Abby Lee Miller's hit list"], ScreenerTV.com, July 24, 2012, accessed October 3, 2018</ref> Noong 2014, lumitaw si Ziegler bilang isang guest star sa Episode 34 ng ''HitStreak Summer'', isang gawa-para-mobile na serye. <ref>Martin, Rebecca. [http://www.wetpaint.com/2014-06-26-catch-dance-momss-maddie-ziegler/ "Catch Dance Moms's Maddie Ziegler on New Mobile TV Show!"], Wetpaint.com, June 26, 2014. Retrieved May 11, 2015; and ShowMobile. [https://www.youtube.com/watch?v=b-6pnKc0vyE "HitStreak Episode Thirty Four feat. Maddie Ziegler"]. YouTube, July 31, 2014. Retrieved May 11, 2015</ref> Ipinagpatuloy niya ang kanyang karera sa pag-arte noong 2015 kasama ang mga panauhin sa serye ng [[Disney Channel]] na ''Austin & Ally'' at ang ''[[Pretty Little Liars|Pretty Little Liars ng]]'' [[Freeform|Pamilya]] . <ref name="m-magazine.com">Thompson, Heather. [http://www.m-magazine.com/posts/disney-channel-austin-ally-episode-homework-hidden-talents-airs-tonight-54450 "Disney Channel ''Austin & Ally'' Episode 'Homework & Hidden Talents' Airs Tonight"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150518085743/http://www.m-magazine.com/posts/disney-channel-austin-ally-episode-homework-hidden-talents-airs-tonight-54450 |date=2015-05-18 }}, ''M'' magazine, March 28, 2015</ref> <ref name="PLL">Highfill, Samantha. [http://www.ew.com/article/2015/07/01/pretty-little-liars-maddie-ziegler-dance-scene "The story behind Maddie Ziegler's creepy ''Pretty Little Liars'' dance number"], ''[[Entertainment Weekly]]'', July 1, 2015; Norwin, Alyssa. [http://hollywoodlife.com/2015/06/30/pretty-little-liars-lesli-radley-new-a-suspect-season-6-episode-5-recap/ "''Pretty Little Liars'' Recap: A Shocking New 'A' Suspect Revealed"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226171906/https://hollywoodlife.com/2015/06/30/pretty-little-liars-lesli-radley-new-a-suspect-season-6-episode-5-recap/ |date=2021-02-26 }}, ''HollywoodLife.com, June 30, 2015; Corriston, Michele. [http://www.people.com/article/maddie-ziegler-instagram-pretty-little-liars "''Pretty Little Liars'': Guest Star Maddie Ziegler Could Not Be Creepier"], ''People'', May 12, 2015; and Abel, Alex. [http://www.seventeen.com/celebrity/movies-tv/news/a31183/maddie-ziegler-dishes-on-her-upcoming-role-in-pll/ "Maddie Ziegler Reveals 5 ~Creepy~ New Deets About Her Role on ''Pretty Little Liars!''"], ''Seventeen'', May 29, 2015''</ref> Noong Enero 2016, panauhin niya ang naka-star sa episode na "Ballet and the Beasts" sa [[Nickelodeon]] ''Nicky, Ricky, Dicky & Dawn'' . <ref name="Beasts">[http://www.teen.com/videos/2016/01/13/tv-clips/maddie-ziegler-nickelodeon-nicky-ricky-dicky-dawn-episode-clip/ "Your First Look at Maddie's Epic Nickelodeon Debut"] {{Webarchive}}, Teen.com, January 13, 2016</ref> Bumalik siya sa ''Nicky, Ricky, Dicky & Dawn'' noong Enero 2017 sa episode na "Keeping Up with Quadashians". <ref name="Quad">Haar, Kara. [http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/gabby-douglas-guest-star-nickelodeons-nicky-ricky-dicky-dawn-963892 "Gabby Douglas to Guest-Star on Nickelodeon's ''Nicky, Ricky, Dicky, & Dawn''"], ''[[The Hollywood Reporter]]'', January 17, 2016</ref> Inihayag ni Ziegler ang karakter na Camille sa animated film, ''[[ Ballerina (2016 film)|Ballerina]]'' (2016), na inilabas sa US noong 2017 bilang ''Leap!'', <ref name="Wiest">Wiest, Brianna. [http://www.teenvogue.com/story/maddie-ziegler-elle-fanning-ballerina-movie-trailer "Maddie Ziegler and Elle Fanning's New ''Ballerina'' Movie Trailer Is Here"], ''Teen Vogue'', October 6, 2016; and Moniuszko, Sara M. [https://www.usatoday.com/story/life/entertainthis/2017/08/24/maddie-ziegler-talks-first-voice-acting-r-leap-how-relates-her-dance-experience-and-her-dream-projec/589839001 "'Leap!' is a major jump for Maddie Ziegler's budding acting career"], ''USA Today'', August 24, 2017</ref> At pinatugtog si Christina sa tampok na pelikulang ''[[ Ang Aklat ni Henry|The Book of Henry]]'' (2017). <ref name="BOH">[https://www.youtube.com/watch?v=vGELFhQAfGA, "Meet The 3 Young Stars of ''The Book of Henry''"], ''Today'', June 12, 2017; Elizabeth, De. [http://www.teenvogue.com/story/maddie-ziegler-jacob-tremblay-jaeden-lieberher-recreate-instagram "Maddie Ziegler, Jacob Tremblay, and Jaeden Lieberher Recreate Each Other's Instagram Posts"], ''Teen Vogue'', June 14, 2017; and [https://www.msn.com/en-us/sports/nba/the-talk-the-hosts-take-on-maddie-zieglers-7-second-challenge/vp-BBCU9Lw "''The Talk'' – The Hosts Take on Maddie Ziegler's '7 Second Challenge'"] , MSN.com, June 19, 2017</ref> [[ Colin Trevorrow|Si Colin Trevorrow]], ang director ng ''The Book of Henry'', ay nagsabi sa ''[[ Libangan Lingguhan|Entertainment Weekly]]'' na si Ziegler "ay labis na may kakayahan. . . . Nahanap niya ang anumang emosyon na kailangan niyang i-dial nang napakabilis. Walang nagturo sa kanya kung paano gawin iyon ang alam lang niya. " <ref>Kinane, Ruth. [http://ew.com/movies/2017/04/25/the-book-of-henry-colin-trevorrow-interview "''The Book of Henry'': Colin Trevorrow explains his post-''Jurassic World'' left turn"], ''Entertainment Weekly'', April 25, 2017</ref> Isinulat ng isang tagasuri para sa ''[[ Araw-araw na Press Press ng Santa Monica|Santa Monica Daily Press]]'' na, sa ''The Book of Henry'', "Ziegler ... gumagawa ng isang kahanga-hangang trabaho sa isang character na sapilitang itago ang kanyang sakit". <ref>Boole, Kathryn Whitney. [http://smdp.com/film-review-the-book-of-henry/161502 "Film Review: ''The Book of Henry''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170704083357/http://smdp.com/film-review-the-book-of-henry/161502 |date=2017-07-04 }}, ''[[Santa Monica Daily Press]]'', June 30, 2017</ref> <ref>Strauss, Bob. [http://www.dailynews.com/arts-and-entertainment/20170615/la-film-festivals-book-of-henry-a-deceptively-modest-film-from-star-wars-jurassic-world-director "LA Film Festival's ''Book of Henry'' a deceptively modest film from ''Star Wars, Jurassic World'' director"], ''[[Los Angeles Daily News]]'', June 15, 2017</ref> Si Ziegler ay nakatakda sa co-star sa isang pelikula na pinamunuan ng Sia, ''[[ Music (paparating na pelikula)|Music]]'', na inaasahang mai-release sa 2020. <ref>Chikhoune, Ryma. [https://wwd.com/fashion-news/fashion-scoops/kate-hudson-chats-happyxnature-sustainability-and-starring-in-sias-anticipated-film-music-1203400388 "Kate Hudson Chats HappyxNature, Sustainability and Starring in Sia's Anticipated Film ''Music''"], WWD, December 13, 2019</ref> at lalabas bilang Velma sa paparating na remake ni [[Steven Spielberg]] ng ''[[ Kwento ng West Side (2020 film)|West Side Story]]'' . <ref name="Sorren2">Sorren, Martha. [https://www.womansday.com/life/entertainment/a28212160/melissa-ziegler-dance-moms "Melissa Ziegler Happily Left Fame Behind After ''Dance Moms''"], ''[[Woman's Day]]'', July 1, 2019</ref> ==== Pagmomodelo, pag-endorso at fashion ==== Si Ziegler ay nag-modelo para sa, o kinakatawan, tulad ng mga tatak bilang [[Clean & Clear|Malinis at Maliwanag]], <ref>Gaynor, Emily. [http://www.teenvogue.com/story/maddie-mackenzie-ziegler-clean-and-clear-makeup "Maddie and Mackenzie Ziegler Team Up with Clean & Clear"], ''Teen Vogue'', July 20, 2016</ref> [[ Capezio|Capezio]], <ref>Brooke, Eliza. [http://fashionista.com/2015/05/maddie-ziegler-capezio "Maddie Ziegler Takes Her Rightful Place as Capezio's Brand Ambassador"], Fashionista.com, May 21, 2015; and Borge, Jonathan. [http://www.instyle.com/news/maddie-ziegler-capezio-campaign-video "See Maddie Ziegler Show Off Her Dance Skills in Capezio's New Campaign Video"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160316080033/http://www.instyle.com/news/maddie-ziegler-capezio-campaign-video |date=2016-03-16 }}, ''In Style'' magazine, February 8, 2016</ref> <ref name="PeopleCapezio">Calderone, Ana. [http://www.people.com/article/dance-moms-maddie-ziegler-capezio-video "''Dance Moms''{{'}} Maddie Ziegler Inspires Young Dancers in New Capezio Campaign Video"], ''People'' magazine, February 10, 2016</ref> kabilang ang kanilang linya ng [[ Betsey Johnson|Betsey Johnson]], <ref>Melby Leah. [http://www.glamour.com/fashion/blogs/dressed/2015/07/betsey-johnson-takes-on-baller "Betsey Johnson Taps Dance Moms' Maddie Ziegler for an Adorable New Collaboration"], ''Glamour'', July 1, 2015</ref> [[ Target Corporation|Target]], <ref>[https://corporate.target.com/article/2015/07/back-to-school-campaign "Target Kicks Off Back-to-School Season With a New Class of Kids"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803162952/https://corporate.target.com/article/2015/07/back-to-school-campaign |date=2020-08-03 }}, Target.com, July 14, 2015</ref> [[ Ralph Lauren|Ralph Lauren]], <ref>Hoff, Victoria Dawson. [http://www.elle.com/fashion/news/a29683/polo-ralph-lauren-childrens-show/ "Maddie Ziegler Is Now a Runway Model"], Elle.com, August 6, 2015; and Schumann, Rebecka. [http://www.ibtimes.com/dance-moms-star-mackenzie-ziegler-walks-polo-ralph-lauren-runway-big-sister-maddie-2042532 "'Dance Moms' Star Mackenzie Ziegler Walks Polo Ralph Lauren Runway With Big Sister Maddie"], IBTimes.com, August 6, 2015</ref> [[ Pop Tarts|Pop-Tarts]] <ref>Copelton, Melissa. [https://www.lifeandstylemag.com/posts/maddie-ziegler-says-shes-not-in-contact-with-abby-lee-miller "Exclusive: Former ''Dance Moms'' Star Maddie Ziegler Says She's 'Not in Contact' With Abby Lee Miller"], ''Life & Style'', April 9, 2019</ref> at mga [[ Mga tela|Tela]] . <ref>[https://www.peoplemagazine.co.za/celebrity-news/international-celebrities/fabletics-taps-maddie-ziegler-for-new-collection "Fabletics taps Maddie Ziegler for new collection"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190607174336/https://www.peoplemagazine.co.za/celebrity-news/international-celebrities/fabletics-taps-maddie-ziegler-for-new-collection/ |date=2019-06-07 }}, ''People", June 6, 2019; and Huber, Eliza. [https://www.refinery29.com/en-us/2020/02/9395572/maddie-ziegler-fabletics-kate-hudson-second-activewear-collection "Maddie Ziegler’s Latest Fabletics Line Is All Grown Up"], Refinery29.com, February 11, 2020''</ref> Din siya itinampok sa maraming mga magazine cover at sa fashion editorials <ref name="Time30">McCluskey, Megan. [http://time.com/4081618/most-influential-teens-2015 "The 30 Most Influential Teens of 2015"], ''[[Time (magazine)|Time]]'' magazine, October 27, 2015</ref> para ''[[ Schön!|Schön!]]'', <ref>[http://www.schonmagazine.com/schon28 "''Schön!'' 28 Maddie Ziegler"], ''Schön!'', April 2015</ref> ''[[ Elle (magazine)|Elle]]'', ''Sayaw ng Sayaw'', ''[[ Nylon (magazine)|Nylon]]'', <ref>[http://www.designntrend.com/articles/50149/20150509/dance-moms-star-maddie-ziegler-5-reasons-why-sia-bff-everyone-favorite-girl.htm "Heimbrod, Mimi. ''Dance Moms''{{'}} Star Maddie Ziegler: 5 Reasons Why Sia's BFF Is Everyone's Favorite Girl"] {{Webarchive}}, ''Design & Trend'', May 9, 2015</ref> ''[[ Vs. (magazine)|Sal.]]'', <ref>[https://web.archive.org/web/20141021021358/http://www.ziegler-girls.com/gallery/thumbnails.php?album=158 Photos], Ziegler-Girls.com. Retrieved May 5, 2015</ref> ''[[ Labimpito (magasin sa Amerika)|labing-pito]]'', <ref>Stanley, Andrea. [http://www.seventeen.com/celebrity/news/a47982/maddie-ziegler-seventeen-july-august-2017 "Maddie Ziegler Can't Text"], ''[[ Labimpito (magasin sa Amerika) |Seventeen]]'' magazine, June 14, 2017; Abidor, Jennifer. [http://www.seventeen.com/celebrity/news/a41482/maddie-ziegler-opens-up-about-life-after-dance-moms "Maddie Ziegler Opens Up About Life After ''Dance Moms''], ''Seventeen'' magazine, June 29, 2016; and Heimbrod, Mimi. [http://www.designntrend.com/articles/47998/20150419/dance-moms-star-maddie-ziegler-compares-herself-miley-cyrus-hanna.htm "''Dance Moms'' Star Maddie Ziegler Compares Herself to Miley Cyrus' 'Hanna Montana' Character In ''Seventeen'' Magazine Interview"] {{Webarchive}}, ''Design & Trend'', April 19, 2015</ref> ''[[ Bazaar ng Harper|Harper's Bazaar]]'', <ref>Fisher, Lauren. [http://www.harpersbazaar.com/culture/features/a10641/24-hours-with-maddie-ziegler/ "24 Hours With Maddie Ziegler"], ''Harpers Bazaar'', April 21, 2015</ref> ''[[ Mga Tao (magazine)|Tao]]'', <ref name="Schwartz">Schwartz, Alison. [http://www.people.com/article/maddie-ziegler-sia-instagram "A Friendly Reminder Sia Muse Maddie Ziegler Is Only 12 Years Old"], ''People'', April 3, 2015</ref> ''[[ Nakasimangot|Dazed]]'', <ref name="Sandberg">Sandberg, Patrik. [http://www.dazeddigital.com/artsandculture/article/21257/1/maddie-ziegler-pre-teen-drama-queen "Maddie Ziegler: Pre-Teen Drama Queen"], ''Dazed'', Autumn 2014. Retrieved May 5, 2015</ref> ''[[ Cosmopolitan (magazine)|Cosmopolitan]]'', <ref>Butterworth, Lisa. [http://www.cosmopolitan.com/entertainment/music/q-and-a/a35070/sia-video-maddie-ziegler-shia-labeouf-interview/ "''Dance Moms'' Star Maddie Ziegler on Starring in Sia's Intense New Video and Shia LaBeouf's Dance Moves"], ''Cosmopolitan'', January 8, 2015</ref> ''[[ ID|iD]]'', <ref name="ID2">Weinstock, Tish. [https://i-d.vice.com/en_us/article/theres-something-about-maddie-ziegler "There's something about Maddie Ziegler"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151129204118/https://i-d.vice.com/en_us/article/theres-something-about-maddie-ziegler |date=2015-11-29 }}, ''[[i-D]]'', August 14, 2015</ref> ''Billboard'', <ref name="Lipshutz2">Lipshutz, Jason. [http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6077552/sia-chandelier-video-dance-moms-maddie-ziegler "Sia Taps ''Dance Moms'' Star For 'Chandelier' Video: Watch"], ''Billboard'', May 6, 2014. Retrieved May 5, 2015</ref> ''Teen Vogue'', <ref>Mathews, Dana. [http://www.teenvogue.com/entertainment/2015-04/maddie-ziegler-teen-vogue-may-exclusive-interview "Exclusive! Get to Know Maddie Ziegler, Sia's Tiny Dancer"], ''Teen Vogue'', April 2015</ref> ''[[ Stella (magasin na Norwegian)|Stella]]'', <ref>[https://twitter.com/StellaMagazine/status/597003594055815168/photo/1 "The Prodigy" cover feature], ''[[Stella (Norwegian magazine)|Stella]]'', May 10, 2015</ref> ''Maniac'', <ref>[http://issuu.com/maniacmagazine ''Maniac'' Magazine], September/October 2015 issue, cover and pp. 13–21</ref> [[ Vanity Fair (magazine)|''Vanity Fair Italia'']], <ref>Ferri, Fabrizio. [https://models.com/work/vanity-fair-italy-maddie-ziegler "''Vanity Fair Italy'': Maddie Ziegler], Models.com, August 2015, accessed January 15, 2018</ref> ''[[ Malambing|Flaunt]]'', <ref>Gross, Zach. [http://www.zachgross.com/blog/FLAUNT-Magazine-Maddie-Ziegler "''Flaunt'' Magazine – Maddie Ziegler"] {{Webarchive}}, ZachGross.com, September 25, 2015</ref> ''[[ Papel (magazine)|Papel]]'' <ref>Navarro, Andrea. [http://www.teenvogue.com/story/maddie-ziegler-glitter-makeup "See Maddie Ziegler Try Glitter Freckles in her Latest Photo Shoot"], ''Teen Vogue'', April 12, 2016</ref> at ''Galore'' . <ref>Uzer, Ashley. [https://galoremag.com/maddie-ziegler-interview-photo-shoot-ellen-von-unwerth/ "Teen queen Maddie Ziegler dances to her own beat"], ''Galore'' magazine, September 5, 2017</ref> Ang Ziegler ay kinakatawan ng mga [[ Mga Modelong IMG|Modelong IMG]] . <ref>Moore, Booth. [https://www.hollywoodreporter.com/news/top-modeling-agencies-moving-la-as-hollywood-adjacent-talent-flock-fashion-1010396 "Top Modeling Agencies Moving to L.A. as 'Hollywood-Adjacent' Talent Flock to Fashion"], ''[[The Hollywood Reporter]]'', June 7, 2017</ref> Noong 2014, pinakawalan ni Ziegler at ang kanyang kapatid na babae ang isang linya ng fashion, ''Ang Maddie & Mackenzie Collection'', sa pamamagitan ng Mod Angel. <ref>[http://lartmagazine.co.uk/dance-moms-stars-launch-limited-fashion-collection/ "Dance Moms Stars Launch Limited Fashion Collection"] {{Webarchive}}, L'Art Magazine, October 13, 2014; and [http://tommy2.net/content/?p=53080 (Untitled)], Tommy2.net, September 29, 2014</ref> Sa 2015 [[ Linggo ng Fashion sa New York|New York Fashion Week]], kumilos si Ziegler bilang isang sulat para kay ''Elle'' . <ref>Ziegler, Maddie. [http://www.elle.com/fashion/g25795/maddie-zieglers-behind-the-scenes-fashion-week-photo-journal/? "Exclusive: Maddie Ziegler's Behind the Scenes Fashion Week Photo Journal"], ''Elle'', February 2015</ref> Inilunsad niya ang isang eponymous na kaswal na linya ng fashion, para sa mga batang babae at juniors, noong Oktubre 2016, kabilang ang mga tuktok, damit, jackets at iba pang mga item. <ref>Mendez, Michele. [http://celebmix.com/maddie-style-clothing-line-maddie-ziegler-launches-online "'Maddie Style' Clothing Line by Maddie Ziegler Launches Online"], Celebmix.com, October 3, 2016; Kanter, Sharon Clott. [http://site.people.com/style/maddie-ziegler-clothing-line-maddie-style "Exclusive First Look: Maddie Ziegler's Launching a Clothing Line"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160922235102/http://site.people.com/style/maddie-ziegler-clothing-line-maddie-style/ |date=2016-09-22 }}, ''People'' magazine, September 1, 2016; and Bauknecht, Sara. [http://www.post-gazette.com/life/fashion/2016/10/23/Stylebook-snapshot-Murrysville-native-Maddie-Ziegler-of-Dance-Moms-fame-debuts-new-clothing-line/stories/201610230020 "Stylebook snapshot: Murrysville native Maddie Ziegler of ''Dance Moms'' fame debuts new clothing line"], ''[[Pittsburgh Post-Gazette]]'', October 23, 2016</ref> <ref>Soo Hoo, Fawnia. [http://fashionista.com/2016/11/maddy-ziegler-millie-bobbie-brown "Maddie Ziegler Says Millie Bobby Brown Is the Muse for Her New Eponymous Fashion Line"], Fashionista.com, November 15, 2016</ref> Noong 2017, lumitaw si Ziegler bilang isang bisita na hukom sa isang yugto ng ''[[ Project Runway|Project Runway]]'' <ref name="Montgomery">Montgomery, Daniel. [http://www.goldderby.com/article/2017/project-runway-poll-a-leap-of-innovation-news-706958413 "''Project Runway'' poll: Who really deserved to win the design challenge in 'A Leap of Innovation'?"], GoldDerby.com, September 1, 2017</ref> at nagsimula ng isang endorsement deal sa [[ Kalahari Resorts|Kalahari Resorts]] . <ref>Freydkin, Donna. [https://www.today.com/parents/maddie-ziegler-opens-about-being-bullied-i-learned-love-my-t118056 "Maddie Ziegler opens up about being bullied: 'I learned to love my flaws'"], Today.com, October 27, 2017</ref> Lumilitaw siya sa takip ng 2017 album ni Sia ''[[ Araw-araw ba ang Pasko (album)|Araw-araw ay Pasko]]'' . <ref>Kaufman, Gil. [http://www.billboard.com/articles/columns/pop/7998752/sia-everyday-is-christmas-album-track-list-cover "Sia Reveals ''Everyday Is Christmas'' Cover, Track List & Release Date"], ''Billboard'', October 16, 2017</ref> Sa 2018, Ziegler ay itinampok sa isang kampanya ng ad para sa Tiffany & Co. <ref>Riccardi, Alex. [http://www.lifeandstylemag.com/posts/what-is-maddie-ziegler-doing-now-156804 "Maddie Ziegler Might Be Done With ''Dance Moms'' but She Hasn't Slowed Down One Bit"], ''Life & Style'', March 26, 2018; and Price, Scarlett. [https://www.richardmagazine.com/maddie-ziegler-tiffany-co "Maddie Ziegler Stars In Tiffany & Co. Jewelry Campaign Video"], RichardMagazine.com, March 21, 2018</ref> <ref>Espinoza, Joshua. [http://www.complex.com/music/2018/05/elle-fanning-stars-tiffanys-campaign-with-asap-ferg-verse "ASAP Ferg Shares New Verse for Tiffany & Co.'s Latest Campaign Starring Elle Fanning"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180627091342/http://www.complex.com/music/2018/05/elle-fanning-stars-tiffanys-campaign-with-asap-ferg-verse |date=2018-06-27 }}, Complex.com, May 3, 2018</ref> Sa 2019, siya ay isinalaysay isang pagkilala film tungkol sa kanyang kaibigan [[ Simone Biles|Simone Biles]] para sa [[ BBC Sport|BBC Sport]] . <ref>[https://www.bbc.com/sport/av/gymnastics/48736733 "'Who is this little firecracker?' – Why I love Simone Biles by Maddie Ziegler"], BBC, June 26, 2019, accessed August 1, 2019</ref> ==== Pagsayaw at pagsayaw ==== Si Ziegler ay lumitaw bilang ang itinatampok na mananayaw sa espesyal na ABC TV na ''[[ Ang Kamangha-manghang Mundo ng Disney: Disneyland 60|The Wonderful World of Disney: Disneyland 60]]'' noong Pebrero 2016, sa panahon ng kantang " [[ Bahagi ng Iyong Mundo|Bahagi ng Iyong Mundo]] ", inaawit ni [[ Kelsea Ballerini|Kelsea Ballerini]] at ginawaran ng [[ Travis Wall|Travis Wall]] . <ref name="Disney60">[http://www.broadwayworld.com/bwwtv/article/Tori-Kelly-Jessie-J-More-to-Perform-on-ABCs-DISNEYLAND-60-2-Hour-Special-20160129# "Tori Kelly, Jessie J & More to Perform on ABC's ''Disneyland 60'' 2-Hour Special"], Broadwayworld.com, January 29, 2016</ref> Ang isang reporter ng ''[[ Huffington Post|Huffington Post ay]]'' tinawag ang bilang na "nakamamanghang at kaaya-aya". <ref>Besser, Haley. [http://www.huffingtonpost.com/haley-besser/disneyland-60-a-review_b_9291526.html "''Disneyland 60'': A Review"], ''Huffington Post'', February 23, 2016</ref> Sa buwan ng Abril 2016, anim na ng kanyang pre-tape performances ay projected papunta sa malaking screen sa panahon ni Sia [[ Music Festival ng Coachella Valley at Sining|Coachella]] set, <ref>Parker, Lyndsey. [https://www.yahoo.com/music/this-is-acting-sia-stuns-with-theatrical-180537878.html "This Is Acting: Sia Stuns With Theatrical Coachella Spectacle"], Yahoo!, April 18, 2016</ref> at Ziegler lumitaw ang live kay Sia sa Brandcast kaganapan ng YouTube sa New York City. <ref>Hurwitz, Daniel. [https://www.usatoday.com/story/life/tv/2016/05/06/sia-big-bird-woo-advertisers-youtube/84020566 "Sia, Big Bird woo advertisers for YouTube"], ''USA Today'', May 6, 2016</ref> Noong Mayo 2016, lumitaw si Ziegler sa season finale ng ''[[ Ang Voice (serye sa TV sa US)|The Voice]]'' kasama si Sia, sumasayaw sa "Cheap thrills". <ref name="VoiceFinale">Molinari, Jessica. [http://www.bustle.com/articles/163011-sia-performs-cheap-thrills-on-the-voice-season-10-finale-but-its-maddie-ziegler-who-steals "Sia Performs 'Cheap Thrills' on ''The Voice'' Season 10 Finale, But It's Maddie Ziegler Who Steals the Show"], Bustle.com, May 24, 2016</ref> Nang sumunod na buwan, nag-star siya sa isa pang video na Todrick Hall, "Taylor in Wonderland", batay sa ''[[ Alice sa Wonderland|Alice sa Wonderland]]'', nagsasayaw sa isang mash-up ng mga kanta ng [[Taylor Swift]] . <ref name="AliceTodrick">Hall, Todrick. [https://www.youtube.com/watch?v=gdxdtW1I38Y "Taylor in Wonderland"], YouTube, June 2, 2016</ref> Gayundin noong Hunyo, sumali si Ziegler sa [[Fox Broadcasting Company|Fox]] 's ''[[ Kaya Sa tingin Mo Maaari kang Sumayaw: Ang Susunod na Henerasyon (US)|So You Think You Can Dance: The Next Generation]]'', isang kumpetisyon sa telebisyon para sa mga mananayaw, edad 8 hanggang 14, kung saan siya ay isa sa mga hurado at isang tagapalabas ng panauhin, <ref name="Connolly">Connolly, Kelly. [http://www.ew.com/article/2016/03/03/so-you-think-you-can-dance-maddie-ziegler-judge "Maddie Ziegler joins ''So You Think You Can Dance: The Next Generation'' as judge"], ''Entertainment Weekly'', March 3, 2016; and Gallagher, Caitlin. [http://www.bustle.com/articles/181381-travis-wall-maddie-ziegler-perform-a-duet-in-honor-of-so-you-think-you-can "Travis Wall & Maddie Ziegler Perform a Duet In Honor of ''So You Think You Can Dance's'' 250th Episode & It Was as Superbly Epic as You'd Expect"], Bustle.com, August 29, 2016</ref> at sumayaw sa Sia's konsiyerto sa [[ Mga Red Rocks Amphitheater|Red Rocks Amphitheater]] sa Colorado. <ref>Owens, Dylan. [http://www.heyreverb.com/blog/2016/06/23/welcome-sias-theater-dreams-red-rocks-seriesfest/118235/#16 "For SeriesFest, Sia welcomes Red Rocks to her theater of dreams"] {{Webarchive}}, HeyReverb.com, ''[[ Ang Post ng Denver |The Denver Post]]'', June 23, 2016</ref> Noong Setyembre 2016, ginanap ni Ziegler kasama si Sia sa paglulunsad ng [[Apple Inc.|Apple]] 's [[ IPhone 7|iPhone 7]] <ref>Moss, Rachel. [http://www.huffingtonpost.co.uk/entry/maddie-ziegler-apple-launch-performance_uk_57d16502e4b0d45ff871392a "13-Year-Old Dancer Maddie Ziegler Totally Stole The Show At The Apple iPhone 7 Launch"], ''Huffington Post'', September 8, 2016; and Robinson, Melia. [http://www.businessinsider.com/dancing-girl-apple-event-2016-9 "Meet the 13-year-old dancing sensation who stunned people at the big Apple event"], ''[[Business Insider]]'', September 7, 2016</ref> at sa [[ IHeartRadio Music Festival|iHeartRadio Music Festival]] . <ref>[https://au.be.yahoo.com/entertainment/celebrity/a/32716971/sia-hits-the-iheartradio-stage-with-sidekick-maddie-ziegler-yahoo7/#page1 "Sia hits the iHeartRadio stage with sidekick Maddie Ziegler"], Yahoo7 Be, September 24, 2016</ref> Sumali siya kay Sia sa " [[ Nostalgic para sa Kasalukuyang Paglibot|Nostalgic para sa Kasalukuyang Paglibot]] " mula Setyembre hanggang Nobyembre 2016. <ref>Smith, Owen R. [http://www.seattletimes.com/entertainment/music/did-sia-need-to-come-to-her-own-show-at-the-key-thursday "Did Sia need to come to her own show at the Key Thursday?"], ''[[The Seattle Times]]'', September 30, 2016; and Craddock, Lauren. [http://www.billboard.com/articles/columns/pop/7446785/maddie-ziegler-sia-nostalgic-for-the-present-tour "Maddie Ziegler to Join Sia's Nostalgic for the Present Tour"], ''Billboard'', July 25, 2016</ref> Si Ziegler at ang kanyang kapatid na babae ay nagsagawa ng isang dance workshop tour ng Australia noong Enero 2017. <ref name="Garvey">Garvey, Cas. [http://www.chinchillanews.com.au/news/spotted-dance-moms-stars-share-whitsundays-snaps/3130311 "Spotted: Dance Moms stars share Whitsundays snaps"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200602004824/https://www.chinchillanews.com.au/news/spotted-dance-moms-stars-share-whitsundays-snaps/3130311/ |date=2020-06-02 }}, ''Chinchilla News'', January 10, 2017; and Ziegler, Maddie and Mackenzie. [http://www.ziegleraustraliatour.com "Australian Tour: Ziegler Girls 2017"] {{Webarchive}}, ziegleraustraliatour.com, accessed December 11, 2016</ref> Noong Marso 2017, ginanap ni Ziegler sa [[ Dubai World Cup|Dubai World Cup]] kasama si Sia. <ref>Hamad, Marwa. [http://gulfnews.com/life-style/music/sia-dons-her-wig-during-theatrical-dubai-gig-1.2000413 "Sia dons her wig during theatrical Dubai gig"], ''Gulf News'', March 26, 2017</ref> Noong Setyembre, sumayaw si Ziegler sa awit ni Sia na [[ Rainbow (Sia song)|"Pelangi"]], mula [[ Aking Little Pony: Ang Pelikula (soundtrack)|sa soundtrack hanggang sa ''My Little Pony: The Movie'' "]], nagbihis ng isang peluka at sangkap na gayahin ang hitsura ng karakter ni Sia sa pelikula. <ref name="RainbowVid">Heldman, Breanne L. [http://ew.com/music/2017/09/19/sia-maddie-ziegler-rainbow-video-mlp "Watch Sia's latest video with Maddie Ziegler ... for ''My Little Pony: The Movie''"], ''Entertainment Weekly'', September 19, 2017</ref> Muli siyang gumanap kasama si Sia sa isang mini-tour ng Australasia noong Nobyembre at Disyembre 2017, <ref>Styles, Aja. [http://www.smh.com.au/entertainment/music/sia-brings-first-australian-tour-in-five-years-to-melbourne-sydney-only-20170528-gweqk4.html "Sia brings first Australian tour in five years to Melbourne, Sydney only"], ''The Sydney Morning Herald'', May 28, 2017; and Fenwick, George. [http://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&objectid=11921417 "Charli XCX, MØ, Theia and Maddie Ziegler to support Sia's New Zealand show"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170913223726/http://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&objectid=11921417 |date=2017-09-13 }}, ''[[The New Zealand Herald]]'', September 14, 2017</ref> <ref name="Transcends">He, Richard S. [https://www.theguardian.com/music/2017/dec/01/sia-review-when-she-transcends-spectacle-she-soars "Sia review – when she transcends spectacle, she soars"], ''The Guardian'', November 30, 2017</ref> at kalaunan sa Disyembre, bumalik siya at Sia sa palabas ng ''Ellen'' upang gumanap ang kanta ni Sia na "Snowman". <ref name="EllenSnowman">Aniftos, Rania. [https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8070501/sia-maddie-ziegler-reunite-perform-snowman-ellen "Sia & Maddie Ziegler Reunite to Perform 'Snowman' on ''Ellen'': Watch"], ''Billboard'', December 13, 2017</ref> Si Ziegler at ang kanyang kapatid ay nagsagawa ng isa pang dance workshop tour ng Australia at New Zealand noong Hulyo 2018. <ref>[https://www.newshub.co.nz/home/entertainment/2018/06/dancing-sisters-maddie-and-mackenzie-ziegler-talk-sibling-rivalry.html "Dancing sisters Maddie and Mackenzie Ziegler talk sibling rivalry"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180613234627/https://www.newshub.co.nz/home/entertainment/2018/06/dancing-sisters-maddie-and-mackenzie-ziegler-talk-sibling-rivalry.html |date=2018-06-13 }}, ''Newshub'', June 13, 2018; and Ziegler, Maddie and Mackenzie. [https://maddiemackenzietour.com "Maddie and Mackenzie"] {{Webarchive}}, MaddieMackenzieTour.com, accessed June 30, 2018</ref> ==== Pagsulat at social media ==== Isinulat ni Ziegler ang paunang salita sa memoir ni Abby Lee Miller sa 2014, ''Lahat ng Nalaman Ko tungkol sa Buhay, Natutunan Ko sa Dance Class'' . <ref>Miller, Abby Lee; foreword by Maddie Ziegler (2014). [https://books.google.com/books?id=5a8CVRskfPEC ''Everything I Learned about Life, I Learned in Dance Class''], Harper Collins, {{ISBN|0062304887}}</ref> Ziegler interviewed kanyang mga kaibigan [[ Millie Bobby Brown|Millie Bobby Brown]] para sa isang cover artikulo sa Nobyembre 2016 isyu ng ''[[ Panayam (magazine)|Interview]]'' magazine. <ref>Ziegler, Maddie. [http://www.interviewmagazine.com/culture/millie-bobby-brown#_ "Millie Bobby Brown"], ''[[Interview (magazine)|Interview]]'', October 25, 2016</ref> Noong 2017, inilabas niya ang kanyang sariling memoir, ''The Maddie Diaries'', <ref>[http://abcnews.go.com/Entertainment/dance-prodigy-maddie-ziegler-advice-teen-girls-surprise/story?id=45958616 "Dance prodigy Maddie Ziegler gives advice to teen girls, gets surprise from Sia"], ''ABC News'', March 7, 2017</ref> na naging isang [[ Ang listahan ng New York Times Best Seller|''New York Times'' Best Seller]] . <ref name="Bestseller20172">[https://www.nytimes.com/books/best-sellers/young-adult-hardcover/?action=click&contentCollection=Books&referrer&region=Footer&module=WeeklyListsIndex&version=Childrens&pgtype=Reference "NYT Bestsellers Young Adult Hardcover"], ''The New York Times'' Best Seller list, March 26, 2017, accessed March 17, 2017</ref> Sumulat din si Ziegler ng isang trilogy ng mga nobela para sa mga mambabasa sa gitnang grade. Ang mga serye ay nakasentro sa isang 12 taong gulang na mananayaw, si Harper, na ang pamilya ay lumipat sa isang bagong estado at pinag-uusapan ang mga hamon ng pre-tinedyer ng paggawa ng mga bagong kaibigan habang nakakuha ng kanyang lugar sa isang mapagkumpitensya na koponan ng sayaw. <ref name="AboutTrilogy">[http://about.simonandschuster.biz/news/ziegler "Gallery Books and Aladdin to Publish Books by Maddie Ziegler"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170826183742/http://about.simonandschuster.biz/news/ziegler |date=2017-08-26 }}, [[Simon & Schuster]], August 1, 2016; and Kimble, Lindsay. [http://www.people.com/article/maddie-ziegler-releasing-memoir-book-series "13-Year-Old Dance Star Maddie Ziegler is Releasing a Memoir and Young Adult Novel Trilogy"], ''People'' magazine, August 1, 2016</ref> Ang unang nobela, ''The Audition'', ay pinakawalan noong 2017, <ref name="Audition">Fuhrer, Margaret. [http://www.dancespirit.com/here-are-the-deets-on-maddie-zieglers-new-novel-2390698444.html "All the Deets on Maddie Ziegler's New Novel"], ''Dance Spirit'' magazine, May 3, 2017, accessed January 15, 2017</ref> ''The Callback ay'' pinakawalan noong 2018, <ref>Rearick, Lauren. [https://www.teenvogue.com/story/maddie-ziegler-release-next-book "Maddie Ziegler Announced the Release of Her Next Book"], ''Teen Vogue'', March 10, 2018</ref> at sinundan ang ''The Competition'' noong 2019. <ref>[https://www.simonandschuster.com/books/The-Competition/Maddie-Ziegler/Maddie-Ziegler/9781481486422 "''The Competition''"], Simon & Schuster, accessed November 4, 2019</ref> Ang Ziegler ay mayroong isang aktibong pagkakaroon ng social media, na may higit sa 13 milyong mga tagasunod ng Instagram, <ref name="InstagramFollowers2">[https://instagram.com/maddieziegler @MaddieZiegler], Instagram, accessed April 20, 2019; and Alocada, Vincent. [http://www.christianpost.com/news/maddie-ziegler-news-former-dance-moms-student-reaches-10-million-followers-on-instagram-196339 "Maddie Ziegler News: Former ''Dance Moms'' Student Reaches 10 Million Followers on Instagram"], ''Christian Post'', August 22, 2017</ref> higit sa 1,4 milyong mga tagasunod sa Twitter <ref>[https://twitter.com/maddieziegler @MaddieZiegler], Twitter, accessed November 4, 2019</ref> at higit sa 1 milyong mga tagasunod sa Facebook. <ref>[https://www.facebook.com/maddieziegler/?fref=ts Maddie Ziegler], Facebook, accessed November 4, 2019</ref> Ang mga video ng kanyang pagsayaw ay naipon ang higit sa apat na bilyong kabuuang mga tanawin sa YouTube. <ref>[https://www.youtube.com/results?search_query=Maddie+ziegler&search_sort=video_view_count Maddie Ziegler – most viewed videos], YouTube; and Furler, Sia. [https://www.youtube.com/user/SiaVEVO/videos?sort=p&view=0&flow=grid Sia – most viewed videos], YouTube, both accessed April 22, 2018</ref> Ang kanyang YouTube channel ay may higit sa 3.5 milyong mga tagasuskribi. <ref>Ziegler, Maddie. [https://www.youtube.com/watch?v=ExK6_Y7VKlE Maddie Ziegler Official YouTube channel], accessed November 4, 2019</ref> == Philanthropiya == Noong 2012, si Ziegler, kasama ang kanyang ina at kapatid na babae, ay nakipagtulungan sa [[ Foundation ng Bata ng Starlight|Starlight Children Foundation]] upang makatulong na mapataas ang kamalayan para sa mga batang may sakit na may sakit. <ref>Daly, Sean. [http://thetvpage.com/2013/11/15/melissa-gisoni-dance-moms-season-4/2 "''Dance Moms'': Is Someone Getting Kicked Out In Season 4?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180716140545/http://thetvpage.com/2013/11/15/melissa-gisoni-dance-moms-season-4/2/ |date=2018-07-16 }}, TheTVPage.com, November 15, 2013, accessed December 27, 2016</ref> <ref>[http://okmagazine.com/get-scoop/dance-moms-stars-team-starlight-childrens-foundation-show-renewed-third-season "''Dance Moms'' Stars Team Up With Starlight Children's Foundation; Show Is Renewed for Third Season"], ''OK!'' magazine, October 10, 2012, accessed December 30, 2016</ref> Noong 2016, si Ziegler at ang kanyang kapatid na babae ay gumawa ng isang pahayag sa pampublikong serbisyo para sa kampanya ng Kaarawan ng Kaarawan ng DoSomething.org, na nagpapahintulot sa mga tao na magpadala ng mga homemade birthday cards sa mga batang nakatira sa mga walang tirahan na tirahan. <ref>Kassoy, Ben. [http://www.teenvogue.com/story/maddie-mackenzie-ziegler-dosomething-birthday-mail-campaign "How Maddie and Mackenzie Ziegler Are Brightening the Birthdays of Homeless Kids"], ''Teen Vogue'', May 9, 2016; and DoSomething.org. [https://www.youtube.com/watch?v=mHh44r82TzA "Maddie and Mackenzie Ziegler + DoSomething.org Birthday Mail"], Youtube, May 9, 2016</ref> Ang parehong samahan ay naglagay ng mga kapatid na Ziegler sa kanilang 2016 na listahan ng mga batang charity celebrity. <ref>Jacobsen, Kevin. [http://www.enstarz.com/articles/182954/20161229/most-charitable-celebrities-beyonce-lady-gaga-taylor-swift-among-stars-gone-good-video.htm "Most Charitable Celebrities: Beyonce, Lady Gaga, Taylor Swift Among Stars 'Gone Good'"], ''EnStars'', December 29, 2016</ref> Nagsagawa rin si Ziegler kasama ang [[ Travis Wall|Travis Wall]] sa [[ Nigel Lythgoe|Dagat Nizel Lythgoe]] 's Dizzy Feet Foundation noong 2016 upang makalikom ng pondo para sa mga programa sa edukasyon sa sayaw para sa mga batang may mababang kita at mga scholarship para sa mga mahuhusay na mag-aaral sa mga paaralan ng sayaw sa US <ref>[http://www.broadwayworld.com/bwwdance/article/Stars-Celebrate-the-Dizzy-Feet-Foundations-6th-Annual-CELEBRATION-OF-DANCE-Gala-20160911 "Stars Celebrate the Dizzy Feet Foundation's 6th Annual Celebration of Dance Gala"], BroadwayWorld.com, September 11, 2016</ref> Mula noong 2016, si Ziegler ay nakipagtulungan sa Dancers Laban sa Kanser, na lumilitaw sa mga anunsyo sa serbisyo ng publiko upang itaas ang kamalayan at pondo para sa mga taong nakikipaglaban sa kanser. <ref>Cruz, Rainbow. [http://en.yibada.com/articles/177794/20161208/dance-moms-alums-maddie-mackenzie-ziegler-jojo-siwa-team-up-for-a-new-project-after-leaving-lifetime-show.htm "'Dance Moms' alums Maddie, Mackenzie Ziegler, JoJo Siwa team up for a new project after leaving Lifetime show?"], ''Yibada'', December 8, 2016; Tracy, Brianne. [http://people.com/celebrity/maddie-ziegler-dancers-against-cancer-psa "Maddie Ziegler Opens Up About Losing Her Grandmother to Cancer: 'She Makes Me a Stronger Dancer'"], ''People'', August 31, 2017; and Chiu, Melody. [https://people.com/tv/maddie-mackenzie-zieger-dancers-against-cancer "Maddie and Mackenzie Ziegler Support Young Dancers Battling Cancer in Touching PSA"], ''People'', July 5, 2018</ref> Siya ay naka-star sa isang 2017 [[ Pahayag ng serbisyo sa publiko|anunsyo ng serbisyo sa Pampublikong]] [[ ASPCA|ASPCA]], na nakatakda sa awit ni Sia na "Puppies Are Forever", upang hikayatin ang mga tao na mag-ampon ng mga aso at iligtas. <ref name="ASPCAUS">Vacco-Bolanos, Jessica. [https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/sia-teams-up-with-the-aspca-to-encourage-pet-adoption "Sia Teams Up With the ASPCA to Encourage Pet Adoption This Holiday Season"], ''US Weekly'', December 12, 2017</ref> Noong 2018, si Ziegler ay nakipagtulungan sa Sia at [[ MAC Cosmetics|MAC Cosmetics]], na may isang ad, na-choreographed sa awit ni Sia na "Helium", para sa isang lipstick na may lahat ng nalikom upang makinabang ang Fund ng AIDS ng kumpanya. <ref>George, Rachel. [https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8096455/sia-helium-remix-david-guetta-afrojack-mac-aids-fund "Sia Teams Up with David Guetta & Afrojack on 'Helium' Remix Benefiting MAC Cosmetics AIDS Fund"], ''Billboard'', January 26, 2018</ref> Nagpakita siya sa ''[[ Kilalang tao sa pamilya ng kilalang tao|Celebrity Family Feud]]'' noong Hulyo 7, 2019, kasama ang kanyang kapatid na babae, ina, tiyahin at mananayaw Charlize Glass, naglalaro para sa "Aking Kaibigan ng Lugar", kung saan sila ay nagboluntaryo sa nakaraan, na nagbibigay ng mga pagkain para sa mga walang-bahay na kabataan sa Los Angeles . <ref name="CFF">Booth, Ali. [http://tigerbeat.com/video/maddie-ziegler-family-feud "Maddie Ziegler Faces Off Against Gaten Matarazzo in a Round of ''Celebrity Family Feud''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190727181300/http://tigerbeat.com/video/maddie-ziegler-family-feud/ |date=2019-07-27 }}, ''Tiger Beat'', July 8, 2019; [https://www.broadwayworld.com/bwwtv/article/Scoop-Coming-Up-on-a-New-Episode-of-CELEBRITY-FAMILY-FEUD-on-ABC-Sunday-July-7-2019-20190626 "Scoop: Coming Up on a New Episode of ''Celebrity Family Feud'' on ABC – Sunday, July 7, 2019"], BroadwayWorld.com, June 26, 2019; and Gardner, Chris. [https://www.hollywoodreporter.com/rambling-reporter/halsey-set-be-honored-by-la-homeless-youth-organization-1193150 "Halsey Set to be Honored by L.A. Homeless Youth Organization"], ''Hollywood Reporter'', March 11, 2019</ref> == Reputasyon at pag-accolade == Sa magazine na ''Billboard'', ang manunulat ng musika na si Jason Lipshutz, ay tinawag ang akda ni Ziegler sa "Chandelier" "isang nakasisilaw na pagganap ng sayaw". <ref>Lipshutz, Jason. [http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6077552/sia-chandelier-video-dance-moms-maddie-ziegler "Sia's 'Chandelier' Video: ''Dance Moms'' Star Maddie Ziegler Delivers Dazzling Performance"], ''Billboard'', May 6, 2014, accessed August 18, 2015</ref> ''[[ Ang tagapag-bantay|Kinomento ng Tagapangalaga]]'' na "sumasayaw siya sa gayong kamangha-manghang kakayahang umangkop". <ref>[https://www.theguardian.com/music/2014/jun/02/watch-one-take-version-sia-chandelier-music-video "Watch an exclusive one-take version of Sia's Chandelier video"], ''The Guardian'', June 2, 2014, accessed August 18, 2015</ref> Inisip ng ''[[ Gumugulong na bato|Rolling Stone]]'' na ang kanyang "malulutong na galaw at pag-iisip ng pag- [[ Ryan Heffington|theotical]] ay isang mahusay na akma para sa mapanlikha na imahinasyon ni [[ Ryan Heffington|Ryan Heffington]] " at pinuri ang kanyang "karisma na gumagawa ng video na ito: [[ Ryan Heffington|Nakakainis ang]] kanyang pagsasayaw sa iyong memorya." <ref>[https://www.rollingstone.com/music/lists/10-best-music-videos-of-2014-20141229/sia-chandelier-20141222 "10 Best Music Videos of 2014"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171206195505/http://www.rollingstone.com/music/lists/10-best-music-videos-of-2014-20141229/sia-chandelier-20141222 |date=2017-12-06 }}, ''Rolling Stone'', December 29, 2014, accessed August 18, 2015</ref> ''Dazed'' magazine ay sumulat na "Ziegler binibigyang-kahulugan ng mga lyrics ng kanta sa isang bagay na sira ang bait, ihiwalay, isang buhok at malalim na." <ref name="Sandberg2">Sandberg, Patrik. [http://www.dazeddigital.com/artsandculture/article/21257/1/maddie-ziegler-pre-teen-drama-queen "Maddie Ziegler: Pre-Teen Drama Queen"], ''Dazed'', Autumn 2014. Retrieved May 5, 2015</ref> ''Ang'' magazine ng mga ''tao ay'' tinawag siyang "isang super-human na kaaya-aya na dayuhan na ipinadala mula sa Planet Talented upang gawin kaming mga mortal lamang na magmukhang malabo". <ref name="Schwartz2">Schwartz, Alison. [http://www.people.com/article/maddie-ziegler-sia-instagram "A Friendly Reminder Sia Muse Maddie Ziegler Is Only 12 Years Old"], ''People'', April 3, 2015</ref> Ang isang tampok na 2015 sa ''The Huffington Post'' ay pinuri rin ang kanyang kasining: {{quote|Her ... jétés and pirouettes juxtapose self-containment with a sort of reckless abandon. But it is her face ... that truly captivates her audience thanks to the tantalizing allure of catharsis through art. [Ziegler's] work ethic, not to mention her evident love for the art, has made her relentlessly relevant. She has something to say with her performances, whether in a music video for Sia or in a solo at nationals. Her technique is lovely, especially for a 12-year-old. She has stretched knees, pointed feet, and arms that float on clouds, her fingers perfectly placed. But still more important is her virtuosity, her connection with the public. She tells a narrative that resonates with the viewer, whether portraying a scorned lover or a werewolf. This maturity is astounding for a preteen – she just gets it. She's meant to perform, meant to communicate with people. She has defied the odds of Generation Z's competitive, egocentric mentality to make her career about the work, not the celebrity.<ref>Villarreal, Alexandra. [http://www.huffingtonpost.com/alexandra-villarreal/why-maddie-ziegler-matter_b_6610384.html "Why Maddie Ziegler Matters to the Dance World"], ''The Huffington Post'', April 7, 2015, accessed August 18, 2015</ref>|}} Ballore choreographer [[ Troy Schumacher|Troy Schumacher]] sinabi sa ''New York'' magazine sa 2016: "Siya ay, kamangha-manghang, talagang nilikha ang kanyang sariling mundo ng sayaw. Kung pinag-uusapan natin ang tungkol sa mahusay na mga mananayaw, tiyak na isang persona na nag-iiwan ng isang pangmatagalang impression - hindi kinakailangan ang pinaka technically perpekto na mananayaw. Siya ay lamang 13, ngunit may isang malakas na kahulugan ng pagkatao na nanggagaling sa kaniyang mga kilusan na ay medyo iconic. " <ref name="Milzoff13">Milzoff, Rebecca. [http://www.vulture.com/2016/07/maddie-ziegler-our-first-digital-dance-star.html "How Maddie Ziegler Became Our 'First Digital Dance Star'"], ''[[New York (magazine)|New York]]'' magazine, July 11, 2016</ref> ' ''Billboard'' Jason Lipshutz ay sumulat na live na partisipasyon ni Ziegler sa ni Sia Nostalhik para sa Present Tour "transform nakaplanong iibigan sa isang live na isa, at isang mahusay na lineup na ito sa isang kailangang-kailangan na karanasan arena" <ref>Lipshutz, Jason. [http://www.fuse.tv/2016/07/maddie-ziegler-sia-tour "Here's Why Maddie Ziegler Joining Sia's Tour Rules"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160727151213/http://www.fuse.tv/2016/07/maddie-ziegler-sia-tour |date=2016-07-27 }}, ''Fuse TV'', July 26, 2016</ref> at na Ziegler "nagtataglay ng isang lubhang kataka-taka na kontrol ng kanyang pisikal. . . . [Ang kanyang] presence ay nagdadagdag ng isang malikot na enerhiya, na parang kinokopya paggalaw ay hindi maaaring makuha ang puso sa likod ng mga malawak na mga mata at sira ang bait mga ngiti. " <ref>Lipshutz, Jason. [http://www.billboard.com/articles/columns/pop/7556901/sia-live-review-2016 "Sia Remains an Essential Live Performer in 2016"], ''Billboard'', October 26, 2016</ref> Binanggit ni Leslie Ventura ng ''[[ Lingguhang Las Vegas|Las Vegas Weekly]]'' na, sa paglilibot, "Ziegler ... sumayaw nang galit sa tabi ng mang-aawit, pagdaragdag ng sukat at bigat sa mga dramatikong tinig." <ref name="Ventura">Ventura, Leslie. [http://lasvegasweekly.com/ae/music/2016/oct/12/concert-review-sia-mandalay-bay/#/0 "Concert review: Sia brings her singular artistry to Mandalay Bay"], ''[[Las Vegas Weekly]]'', October 12, 2016</ref> Dagdag ni Britt Robson ng ''[[ Star Tribune|Star Tribune]]'', "Ang clear-cut star ay si Ziegler, malinaw naman ang pagbabago ego ni Sia. . . . Si Ziegler ay isang riveting whirlwind, nakikipagtunggali sa kanyang mga appendage at facial expression na may pantay na aplomb, na nangunguna sa pamamagitan ng pasulong na flips ". <ref>Robson, Britt. [http://www.startribune.com/sia-s-dancers-steal-the-show-in-daring-target-center-concert/397101681 "Sia's dancers steal the show in daring Target Center concert"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161019075427/http://www.startribune.com/sia-s-dancers-steal-the-show-in-daring-target-center-concert/397101681/ |date=2016-10-19 }}, ''[[Star Tribune]]'', October 14, 2016</ref> Sinulat ni [[ Jon Pareles|Jon Pareles]] ng ''[[ Ang New York Times|The New York Times]]'' na ang mga frenetic na paggalaw ni Ziegler at mga flickering expression ay sumasaklaw sa mga emosyonal na pusta ng mga kanta. <ref>Pareles, Jon. [https://www.nytimes.com/2016/10/23/arts/music/sia-furler-a-shy-woman-hiding-under-a-big-wig.html "Sia Furler, a Shy Woman Hiding Under a Big Wig"], ''[[The New York Times]]'', October 19, 2016</ref> Sinusuri ang konsiyerto ni Sia noong 2017, tinawag ni Richard He of ''The Guardian'' na si Ziegler na "isang pisikal na virtuoso upang tumugma sa mga vocal acrobatics ni Sia, na isinasama ang mga emosyonal na kaguluhan ng mga kanta." <ref name="Transcends2">He, Richard S. [https://www.theguardian.com/music/2017/dec/01/sia-review-when-she-transcends-spectacle-she-soars "Sia review – when she transcends spectacle, she soars"], ''The Guardian'', November 30, 2017</ref> Nadama ni David James Young ng ''[[ Junkee|Junkee]]'' na ang pagganap ni Ziegler "ay humihigop sa kanyang katayuan bilang isa sa mga mahusay na mananayaw ng modernong panahon. . . . Iniwan niya ang lahat doon sa entablado ". <ref>Young, David James. [http://junkee.com/sia-weeknd-sydney-review/137835 "What Happened When Sia and the Weeknd Hit Sydney on the Same Night"], ''[[Junkee]]'', December 5, 2017</ref> Sinulat ni Bonnie Malkin ng ''The Guardian'' na ang "mukha at katawan ni Ziegler ay pambihira. . . . Kaya't nagpapahayag, napaka ligaw sa kanyang paggalaw, kaya magnetic. " <ref>Malkin, Bonnie. [https://www.theguardian.com/music/2017/dec/06/the-sia-conundrum-if-fame-is-so-damaging-why-pass-it-on-to-a-child "The Sia conundrum: if fame is so damaging, why pass it on to a child?"], ''The Guardian'', December 5, 2017</ref> Si Ziegler ay pinangalanan ng magazine na ''[[Time]]'' bilang isa sa "30 pinaka-maimpluwensyang kabataan ng 2015" <ref name="Time302">McCluskey, Megan. [http://time.com/4081618/most-influential-teens-2015 "The 30 Most Influential Teens of 2015"], ''[[Time (magazine)|Time]]'' magazine, October 27, 2015</ref> ginawa niya muli ang listahan noong 2016 <ref>Bruner, Raisa. [http://time.com/4532104/most-influential-teens-2016 "The 30 Most Influential Teens of 2016"], ''Time'' magazine, October 19, 2016</ref> at noong 2017. <ref>McCluskey, Megan. [http://time.com/5003930/most-influential-teens-2017/ "The 30 Most Influential Teens of 2017"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171103221200/http://time.com/5003930/most-influential-teens-2017/ |date=2017-11-03 }}, ''Time'' magazine, November 2, 2017</ref> Siya ay nasa listahan din ng ''Harpers Bazaar'' 2015 ng "19 Rising Style Icon na Mag-edad 19 at Sa ilalim". <ref>Gonzales, Erica. [http://www.harpersbazaar.com/celebrity/red-carpet-dresses/g6394/stylish-celebrity-teenagers/?slide=1 "19 Rising Style Icons Aged 19 and Under"], ''Harpers Bazaar'', October 26, 2015</ref> Napili ni ''Billboard sina'' Sia at Ziegler na pagganap ng "Elastic Heart" sa ''[[Saturday Night Live]]'' 2015 bilang isa sa 10 Pinakamahusay na SNL na pagtatanghal ng musikal mula noong 1990s, "salamat sa bahagi ng 12 taong gulang na sayawan na si Maddie Ziegler, na ... nagpakita ng kapangyarihan, kahinaan, at higit pa sa isang maliit na kakatwang ". <ref>Partridge, Kenneth. [http://www.billboard.com/articles/news/list/7526476/saturday-night-live-best-musical-performances-snl "10 Best ''Saturday Night Live'' Musical Performances Since the '90s"], ''Billboard'', September 30, 3016</ref> Nanalo si Ziegler ng isang 2016 [[ Ika-42 na Mga Tao sa Pagpipilian ng Tao|People's Choice Award]], <ref name="Robinson">Robinson, Will. [http://www.ew.com/article/2016/01/06/peoples-choice-awards-2016-winners-list "People's Choice Awards 2016 full winners list"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160109221425/http://www.ew.com/article/2016/01/06/peoples-choice-awards-2016-winners-list |date=2016-01-09 }}, ''Entertainment Weekly'', January 6, 2016</ref> isang [[ 2016 Awards Choice ng Kabataan|2016 Teen Choice Award]] <ref name="GeierTCA">Geier, Thom. [http://www.thewrap.com/teen-choice-awards-2016-complete-winners-list-bieber-gomez "Teen Choice Awards 2016: The Complete Winners List"], ''The Wrap'', July 31, 2016</ref> at isang [[ 2017 Mga Gantimpala sa Pagpipilian sa Teen|2017 Teen Choice Award]] . <ref name="TC2017">Vulpo, Mike. [http://www.eonline.com/news/873075/teen-choice-awards-2017-winners-the-complete-list " Teen Choice Awards 2017 Winners: The Complete List"], E! Online, August 13, 2017</ref> Siya ay hinirang para sa isang [[ 8th Shorty Awards|2016 Shorty Award]] <ref name="Shorty2016">Lee, Ashley. [http://www.hollywoodreporter.com/news/shorty-awards-2016-nominees-adele-857025 "Shorty Awards Nominees Include Adele, Kevin Hart, Amy Schumer"], ''The Hollywood Reporter'', January 19, 2016</ref> at apat na [[ 9th Shorty Awards|2017 Shorty Awards]], kung saan nanalo siya sa isang kategorya at tumanggap ng isang karangalan sa tagapakinig sa isa pa. <ref name="Lee2017">Lee, Ashley. [http://www.hollywoodreporter.com/lists/shorty-awards-2017-nominees-include-ryan-reynolds-kristen-bell-leslie-jones-964507 "Shorty Awards 2017 nominees"], ''The Hollywood Reporter'', accessed January 17, 2017</ref> <ref name="MaddieWearShorty">[http://shortyawards.com/9th/feelgoods-2 "Maddie – Wear What Moves You"], ShortyAwards.com, accessed April 18, 2017</ref> Noong 2018 at 2019, pinangalanan ng ''[[The Hollywood Reporter|The Hollywood Reporter na si]]'' Ziegler sa mga nangungunang tatlumpung bituin sa Hollywood sa ilalim ng labing walong taong gulang. <ref>Sandberg, Bryn Elise. [https://www.hollywoodreporter.com/lists/hollywoods-top-30-stars-under-age-18-1130157/item/top-kids-iain-1130127 "Hollywood's Top 30 Stars Under Age 18"], ''The Hollywood Reporter'', August 8, 2018</ref> <ref>Sandberg, Bryn Elise. [https://www.hollywoodreporter.com/lists/young-hollywood-2019-top-30-stars-under-age-18-1231169/item/young-hollywood-2019-asher-angel-1231168 "Young Hollywood 2019: Top 30 Stars Under Age 18"], ''The Hollywood Reporter'', August 16, 2019</ref> Noong 2018, para sa ikatlong taon nang sunud-sunod, nanalo si Ziegler ng award para sa Choice Dancer sa [[ 2018 Awards Choice ng Teen|Teen Choice Awards]] . <ref name="Johnson2018">Johnson, Zach. [https://www.eonline.com/news/956235/teen-choice-awards-2018-winners-the-complete-list "Teen Choice Awards 2018 Winners: The Complete List"], EOnline.com, August 12, 2018</ref> == Mga parangal at nominasyon == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! colspan="6" style="background:#B0C4DE;" |List of accolades |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! scope="col" |Taon ! scope="col" |Parangal ! scope="col" |Categorya ! scope="col" |Work ! scope="col" |Resulta ! scope="col" |{{Abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- |2013 |Industry Dance Awards |Dancers Choice Awards: Favorite Dancer| Dancers Choice Awards: Favorite Dancer |Di-nauugnay |Nominado |<ref>[http://industrydanceawards.com/dancers-choice-awards/2013/nominees "Dancers Choice Awards 2013 | Nominees"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151224041058/http://industrydanceawards.com/dancers-choice-awards/2013/nominees |date=2015-12-24 }}. Industry Dance Awards, accessed December 4, 2015</ref> |- |2014 |Industry Dance Awards |Dancers Choice Awards: Favorite Dancer 17 & Under| Dancers Choice Awards: Favorite Dancer 17 & Under |Di-nauugnay |Nanalo |<ref name="DCA20153">[http://industrydanceawards.com/dancers-choice-awards/2014/nominees "Industry Dance Awards Dancers Choice Awards 2014: Nominees"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160117010725/http://industrydanceawards.com/dancers-choice-awards/2014/nominees |date=2016-01-17 }}, Industrydanceawards.com, accessed January 15, 2018}</ref> |- |2015 |[[:en:The_Dance_Awards|The Dance Awards]] |Female Best Dancer (Junior)| Female Best Dancer (Junior) |Di-nauugnay |Pangatlo |<ref name="danceawards152">{{cite web|url=http://thedanceawards.com/results2015_bestdancers_nyc.php|title=The Dance Awards 2015 Results|publisher=The Dance Awards|accessdate=March 24, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305073105/http://thedanceawards.com/results2015_bestdancers_nyc.php|archivedate=March 5, 2016}}</ref> |- |2015 |[[:en:2015_Teen_Choice_Awards|Teen Choice Awards]] |Choice Dancer| Choice Dancer |Di-nauugnay |Nominado |<ref>Sollosi, Mary. [http://www.ew.com/article/2015/07/08/teen-choice-award-nominees-announced "Teen Choice Awards add more nominees"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126161648/http://www.ew.com/article/2015/07/08/teen-choice-award-nominees-announced |date=2016-01-26 }}, ''Entertainment Weekly'', July 8, 2015</ref> |- |2015 |Industry Dance Awards |Dancers Choice Awards: Favorite Dancer 17 & Under| Dancers Choice Awards: Favorite Dancer 17 & Under |Di-nauugnay |Nominado |<ref>[http://industrydanceawards.com/dancers-choice-awards/2015/vote/82/favorite-dancer-17-under "Dancers Choice Awards 2015: Nominees"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150730221808/http://industrydanceawards.com/dancers-choice-awards/2015/vote/82/favorite-dancer-17-under |date=2015-07-30 }}, Industry Dance Awards, accessed August 16, 2015</ref> |- |2016 |[[:en:42nd_People's_Choice_Awards|People's Choice Awards]] |DailyMail.com Seriously Popular Award| DailyMail.com Seriously Popular Award |Di-nauugnay |Nanalo |<ref name="Robinson3">Robinson, Will. [http://www.ew.com/article/2016/01/06/peoples-choice-awards-2016-winners-list "People's Choice Awards 2016 full winners list"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160109221425/http://www.ew.com/article/2016/01/06/peoples-choice-awards-2016-winners-list |date=2016-01-09 }}, ''Entertainment Weekly'', January 6, 2016</ref> |- |2016 |[[:en:8th_Shorty_Awards|Shorty Awards]] |Best In Dance| Best In Dance |Di-nauugnay |Nominado |<ref name="Shorty20163">Lee, Ashley. [http://www.hollywoodreporter.com/news/shorty-awards-2016-nominees-adele-857025 "Shorty Awards Nominees Include Adele, Kevin Hart, Amy Schumer"], ''The Hollywood Reporter'', January 19, 2016</ref> |- |2016 |[[:en:2016_Teen_Choice_Awards|Teen Choice Awards]] |Choice Dancer| Choice Dancer |Di-nauugnay |Nanalo |<ref name="GeierTCA3">Geier, Thom. [http://www.thewrap.com/teen-choice-awards-2016-complete-winners-list-bieber-gomez "Teen Choice Awards 2016: The Complete Winners List"], ''The Wrap'', July 31, 2016</ref> |- |2016 |Industry Dance Awards |Dancers Choice Awards: Favorite Dancer 17 & Under| Dancers Choice Awards: Favorite Dancer 17 & Under |Di-nauugnay |Nominado |<ref>[http://industrydanceawards.com/dancers-choice-awards/2016/vote/128/favorite-dance-17-under "Dancers Choice Awards 2016: Nominees"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160727083055/http://industrydanceawards.com/dancers-choice-awards/2016/vote/128/favorite-dance-17-under |date=2016-07-27 }}, Industry Dance Awards, accessed July 19, 2016</ref> |- |2016 |Industry Dance Awards |Breakthrough Performer| Breakthrough Performer |Di-nauugnay |Nanalo |<ref>[http://industrydanceawards.com/news/2016/08/2016-breakthrough-performer-presented-to-maddie-ziegler/ "2016 breakthrough performer presented to Maddie Zielger"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728214911/http://industrydanceawards.com/news/2016/08/2016-breakthrough-performer-presented-to-maddie-ziegler/ |date=2017-07-28 }}, Industry Dance Awards, accessed August 11, 2016</ref> |- |2017 |[[:en:Shorty_Awards|Shorty Awards]] |Best In Dance| Best In Dance |Di-nauugnay |Nominado |<ref name="Lee20173">Lee, Ashley. [http://www.hollywoodreporter.com/lists/shorty-awards-2017-nominees-include-ryan-reynolds-kristen-bell-leslie-jones-964507 "Shorty Awards 2017 nominees"], ''The Hollywood Reporter'', accessed January 17, 2017</ref> |- |2017 |Shorty Awards |Medium-Length Video |"Maddie – Wear What Moves You"| "Maddie – Wear What Moves You" |Nominado |<ref name="MaddieWearShorty3">[http://shortyawards.com/9th/feelgoods-2 "Maddie – Wear What Moves You"], ShortyAwards.com, accessed April 18, 2017</ref> |- |2017 |Shorty Awards |Brand Identity |"Maddie – Wear What Moves You"| "Maddie – Wear What Moves You" |Nanalo |<ref name="MaddieWearShorty3" /> |- |2017 |Shorty Awards |Fashion |"Maddie – Wear What Moves You" |Audience Honor |<ref name="MaddieWearShorty3" /> |- |2017 |[[:en:2017_Teen_Choice_Awards|Teen Choice Awards]] |Choice Dancer| Choice Dancer |Di-nauugnay |Nanalo |<ref name="TC20173">Vulpo, Mike. [http://www.eonline.com/news/873075/teen-choice-awards-2017-winners-the-complete-list " Teen Choice Awards 2017 Winners: The Complete List"], E! Online, August 13, 2017</ref> |- |2018 |[[:en:2018_Teen_Choice_Awards|Teen Choice Awards]] |Choice Dancer| Choice Dancer |Di-nauugnay |Nanalo |<ref name="Johnson20183">Johnson, Zach. [https://www.eonline.com/news/956235/teen-choice-awards-2018-winners-the-complete-list "Teen Choice Awards 2018 Winners: The Complete List"], EOnline.com, August 12, 2018</ref> |- |2019 |[[:en:2019_Teen_Choice_Awards|Teen Choice Awards]] |Choice Female Web Star| Choice Female Web Star |Di-nauugnay |Nominado |<ref>[https://www.hollywoodreporter.com/lists/teen-choice-awards-2019-winners-list-updating-live-1229486/item/choice-action-movie-1229382 "Teen Choice Awards: Full List of Winners"], ''The Hollywood Reporter'', accessed August 12, 2019</ref> |} == Filmograpiya == ==== Pelikula ==== {| class="wikitable" !Taon !Titulo !Ginampanan !Notes !{{Abbr|Ref.|References}} |- |2015 |''Lucky Thirteen'' |Herself | style="text-align:left;" |Short film | style="text-align:center;" |<ref>Heimbrod, Mimi. [http://www.designntrend.com/articles/61518/20150925/dance-moms-cast-maddie-ziegler-stars-lucky-thirteen-video.htm "''Dance Moms'' Cast Maddie Ziegler Stars In 'Lucky Thirteen' Video"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151017224341/http://www.designntrend.com/articles/61518/20150925/dance-moms-cast-maddie-ziegler-stars-lucky-thirteen-video.htm|date=October 17, 2015}}, September 25, 2015</ref> |- |2016 |''[[:en:Ballerina_(2016_film)|Ballerina]]'' |Camille (voice) |Released in the UK in 2016 and in the US in 2017 under the title ''Leap!'' |<ref name="Wiest2">Wiest, Brianna. [http://www.teenvogue.com/story/maddie-ziegler-elle-fanning-ballerina-movie-trailer "Maddie Ziegler and Elle Fanning's New ''Ballerina'' Movie Trailer Is Here"], ''Teen Vogue'', October 6, 2016; and Moniuszko, Sara M. [https://www.usatoday.com/story/life/entertainthis/2017/08/24/maddie-ziegler-talks-first-voice-acting-r-leap-how-relates-her-dance-experience-and-her-dream-projec/589839001 "'Leap!' is a major jump for Maddie Ziegler's budding acting career"], ''USA Today'', August 24, 2017</ref> |- |2017 |''[[:en:The_Book_of_Henry|The Book of Henry]]'' |Christina Sickleman | |<ref>Lang, Brent. [https://variety.com/2016/film/news/colin-trevorrow-book-of-henry-release-date-delayed-1201828885 "Colin Trevorrow's ''Book of Henry'' Pushed Back to 2017"], ''[[Variety (magazine)|Variety]]'', August 2, 2016</ref> |- |2020 |''[[:en:Music_(upcoming_film)|Music]]'' | |Post-production |<ref>Kaufman, Gil. [https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8491681/sia-new-album-feature-length-musical-2019 "Sia Promises New Album, Feature Length Musical in 2019"], '|-'[[Billboard (magazine)|Billboard]]'', December 28, 2018''</ref> |- |2020 |''[[:en:West_Side_Story_(2020_film)|West Side Story]]'' |Velma |Post-production |<ref name="Sorren3">Sorren, Martha. [https://www.womansday.com/life/entertainment/a28212160/melissa-ziegler-dance-moms "Melissa Ziegler Happily Left Fame Behind After ''Dance Moms''"], ''[[Woman's Day]]'', July 1, 2019</ref> |- |2020 |''[[:en:To_All_the_Boys:_P.S._I_Still_Love_You|To All the Boys: P.S. I Still Love You]]'' |Cheerleader |Cameo |<ref>Ellman, Lucinda. [https://www.elitedaily.com/p/maddie-zieglers-cameo-in-to-all-the-boys-ps-i-still-love-you-is-everything-21799215 "Maddie Ziegler's Cameo In ''To All The Boys: P.S. I Still Love You'' Is Everything'"], ''Elite Daily'', February 12, 2020</ref> |} ==== Television ==== {| class="wikitable" !Taon !Titulo !Ginampanan !Network !Notes |- |2010 |''[[:en:Live_to_Dance|Live to Dance]]'' |Herself |[[:en:CBS|CBS]] |Episode did not air |- |2011–2016 |''[[:en:Dance_Moms|Dance Moms]]'' |Herself |[[:en:Lifetime_(TV_network)|Lifetime]] |Main cast, 162 episodes |- |2012–2015 |''[[:en:The_View_(talk_show)|The View]]'' |Herself / Performer |[[:en:American_Broadcasting_Company|ABC]] |3 episodes |- |2012 |''[[:en:Drop_Dead_Diva|Drop Dead Diva]]''{{*|alt=Acting credits of Ziegler}} |Young Deb |Lifetime |Episode: "Lady Parts" |- |2013 |''[[:en:Abby's_Ultimate_Dance_Competition|Abby's Ultimate Dance Competition]]'' |Herself |Lifetime |2 episodes |- |2014–2019 |''[[:en:The_Ellen_DeGeneres_Show|The Ellen DeGeneres Show]]'' |Herself / Performer |[[:en:NBCUniversal|NBCUniversal]] |6 episodes (5 with Sia) |- |2014–2015 |''[[:en:Dancing_with_the_Stars_(American_TV_series)|Dancing with the Stars]]'' |Performer |ABC |Sia: "Chandelier", with [[:en:Allison_Holker|Allison Holker]] (Season 19, Ep. 4) Josh Groban: "Somewhere Over the Rainbow" (Season 20, Ep. 9) |- |2014 |''[[:en:Jimmy_Kimmel_Live!|Jimmy Kimmel Live!]]'' |Herself, Dancer |ABC |Sia: "Chandelier"; Ziegler teaches hosts "Chandelier" dance (Season 12, Ep. 95) |- |2015 |''[[:en:Saturday_Night_Live|Saturday Night Live]]'' |Performer |[[:en:NBC|NBC]] |Sia: "[[:en:Elastic_Heart|Elastic Heart]]" (Season 40, Ep. 11) |- |2015 |''[[:en:57th_Annual_Grammy_Awards|57th Annual Grammy Awards]]'' |Performer |CBS |Sia: "Chandelier" with [[:en:Kristen_Wiig|Kristen Wiig]] |- |2015 |''[[:en:Austin_&_Ally|Austin & Ally]]''{{*|alt=Acting credits of Ziegler}} |Shelby Hayden |[[:en:Disney_Channel|Disney Channel]] |Episode: "Homework and Hidden Talents" |- |2015 |''[[:en:Pretty_Little_Liars|Pretty Little Liars]]''{{*|alt=Acting credits of Ziegler}} |Creepy Dancer |[[:en:ABC_Family|ABC Family]] |Episode: "She's No Angel" |- |2016–2017 |''[[:en:Nicky,_Ricky,_Dicky_&_Dawn|Nicky, Ricky, Dicky & Dawn]]''{{*|alt=Acting credits of Ziegler}} |Eiffel |[[:en:Nickelodeon|Nickelodeon]] |2 episodes |- |2016 |''[[:en:The_Wonderful_World_of_Disney:_Disneyland_60|The Wonderful World of Disney: Disneyland 60]]'' |Performer |ABC |[[:en:Kelsea_Ballerini|Kelsea Ballerini]]: "[[:en:Part_of_Your_World|Part of Your World]]" |- |2016 |''[[:en:The_Voice_(American_TV_series)|The Voice]]'' |Performer |NBC |[[:en:Sia_(musician)|Sia]]: "[[:en:Cheap_Thrills_(song)|Cheap Thrills]]" (Season 10 finale) |- |2016 |''[[:en:So_You_Think_You_Can_Dance:_The_Next_Generation_(American_TV_series)|So You Think You Can Dance: The Next Generation]]'' |Judge and guest dancer |[[:en:Fox_Broadcasting_Company|Fox]] |10 episodes, including 8 as a judge and 2 as a guest dancer |- |2016–2017 |''[[:en:Harry_(talk_show)|Harry]]'' |Herself |[[:en:NBCUniversal_Television_Distribution|NBCUniversal Television Distribution]] |2 episodes |- |2017 |''[[:en:Project_Runway|Project Runway]]'' |Guest judge |Lifetime |August 31 episode |- |2018 |''Hollywood Medium with [[:en:Tyler_Henry|Tyler Henry]]'' |Herself |E! Television Network |April 18 episode |- |2018 |''[[:en:Dancing_with_the_Stars_(American_season_27)|Dancing with the Stars]]'' |Herself |ABC |October 15 episode – tango with [[:en:Alexis_Ren|Alexis Ren]] and Alan Bersten |- |2018 |''[[:en:Dancing_with_the_Stars:_Juniors|Dancing with the Stars: Juniors]]'' |Herself |ABC |November 18 episode – samba with her sister and Sage Rosen |- |2019 |''[[:en:Spirit_Riding_Free|Spirit Riding Free]]''{{*|alt=Acting credits of Ziegler}} |Rose |Netflix |Voice role |- |2019 |''[[:en:Celebrity_Family_Feud|Celebrity Family Feud]]'' |Herself |ABC |Charity contestant |} ==== Mga Komersyo ==== {| class="wikitable" !Taon !Companya at produkto !Musikang ginamit !Diskription !{{Abbr|Ref.|References}} |- |2015 ! scope="row" |[[:en:Target_Corporation|Target]] blue jeans |"[[:en:ABC_(The_Jackson_5_song)|ABC]]" ([[:en:Tori_Kelly|Tori Kelly]] cover) |"Back to School 2015: Jeans Jam". Ziegler and others dancing in Target jeans. The commercial had 1,092 national TV airings. |<ref>Thurmond, Alexandra. [http://www.teenvogue.com/story/tori-kelly-maddie-ziegler-target-back-to-school-campaign "Tori Kelly and Maddie Ziegler Star in Target's Back-to-School Campaign"], Teenvogue.com, July 22, 2015</ref> |- |2015 ! scope="row" |[[:en:WowWee|WowWee]] snap pets | {{n/a|None}} |Ziegler and her sister take pictures of themselves with the mini Bluetooth cameras. |<ref>[http://www.ziegler-girls.com/snap-pets-commercial/ "Snap Pets Commercial"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160214182205/http://www.ziegler-girls.com/snap-pets-commercial/|date=February 14, 2016}}, Ziegler-girls.com, October 5, 2015</ref> |- |2016 ! scope="row" |[[:en:Capezio|Capezio]] |"Trying Time" (Raph Parpex) |"Dance In You". Zielger stars as a disruptive force for self-expression in a ballet class. Choreography by [[:en:Troy_Schumacher_(dancer)|Troy Schumacher]]. |<ref name="PeopleCapezio2">Calderone, Ana. [http://www.people.com/article/dance-moms-maddie-ziegler-capezio-video "''Dance Moms''{{'}} Maddie Ziegler Inspires Young Dancers in New Capezio Campaign Video"], ''People'' magazine, February 10, 2016</ref><ref>Bon, Duke. [https://vimeo.com/154906887 "Capezio – Dance in You"], February 9, 2016</ref> |- |2017 ! scope="row" |[[:en:ASPCA|ASPCA]] |"Puppies Are Forever" (Sia) |Christmas-themed [[:en:Public_service_announcement|PSA]] in which Ziegler blows soap bubbles and plays with Frank the French bulldog. |<ref name="ASPCAUS2">Vacco-Bolanos, Jessica. [https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/sia-teams-up-with-the-aspca-to-encourage-pet-adoption "Sia Teams Up With the ASPCA to Encourage Pet Adoption This Holiday Season"], ''US Weekly'', December 12, 2017</ref><ref>[http://www.wjbdradio.com/music-news/2017/12/07/sia-teams-up-with-the-aspca-to-remind-people-that-puppies-are-forever "Sia teams up with the ASPCA to remind people that 'Puppies Are Forever'"]{{Dead link|date=February 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, WJBD Online, [[ABC Radio (United States)|ABC Radio]], December 7, 2017</ref> |} ==== Mga video ng musika ==== {| class="wikitable" !Taon !Titulo !Artist !Notes !{{Abbr|Ref.|References}} |- |2011 |"It's Like Summer" |LUX |Supporting |<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=rJ45dMBjz3Y "LUX – 'It's Like Summer' (Official Video)"], Youtube, January 20, 2012, accessed January 31, 2016</ref> |- |2012 |"Cry" |[[:en:Alexx_Calise|Alexx Calise]] |Lead |<ref name="Collinsave2892">Palmer, Bill. [http://www.collinsave.com/in-the-news/289-dance-moms-maddie-stars-in-alexx-calise-music-video-for-cry "Dance Moms' Maddie stars in Alexx Calise music video for "Cry""] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140213031433/http://www.collinsave.com/in-the-news/289-dance-moms-maddie-stars-in-alexx-calise-music-video-for-cry |date=2014-02-13 }}, Collins Avenue, February 14, 2014</ref> |- |2012 |"Summer Love Song" |Brooke Hyland |Supporting |<ref>Lifetime. [https://www.youtube.com/watch?v=869IPBn_m3I "Brooke Hyland – 'Summer Love' (Official Video)"], Youtube, September 5, 2012, accessed January 31, 2016</ref> |- |2014 |"It's a Girl Party" |[[:en:Mackenzie_Ziegler|Mack Z]] | |<ref>Schumann, Rebecka. [http://www.ibtimes.com/who-maddie-ziegler-meet-sia-chandelier-music-video-dancer-dance-moms-reality-star-1584244 "Who Is Maddie Ziegler? Meet The Sia 'Chandelier' Music Video Dancer, 'Dance Moms' Reality Star"], ''International Business Times'', May 14, 2014, accessed January 31, 2016</ref> |- |2014 |"Freaks Like Me" |[[:en:Todrick_Hall|Todrick Hall]] |Supporting, vocals | style="text-align:center;" |<ref>Heimbrod, Mimi. [http://www.designntrend.com/articles/64534/20151112/dance-moms-maddie-ziegler-vs-chloe-lukasiak-who-s-popular.htm "''Dance Moms'' Maddie Ziegler Vs. Chloe Lukasiak: Who's The Most Popular Young Talent?"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160226043815/http://www.designntrend.com/articles/64534/20151112/dance-moms-maddie-ziegler-vs-chloe-lukasiak-who-s-popular.htm|date=February 26, 2016}}, ''Design & Trend'', November 12, 2015, accessed January 31, 2016</ref> |- |2014 |"[[:en:Chandelier_(Sia_song)|Chandelier]]" |[[:en:Sia_(musician)|Sia]] |Lead |<ref name="Lipshutz3">Lipshutz, Jason. [http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6077552/sia-chandelier-video-dance-moms-maddie-ziegler "Sia Taps ''Dance Moms'' Star For 'Chandelier' Video: Watch"], ''Billboard'', May 6, 2014. Retrieved May 5, 2015</ref> |- |2014 |"Shine" |Mack Z |Supporting |<ref>Mack Z. [https://www.youtube.com/watch?v=0Ldrgse6JYI "Mack Z – 'Shine' (Official Video)"], Youtube, October 4, 2014, accessed January 31, 2016</ref> |- |2015 |"[[:en:Elastic_Heart|Elastic Heart]]" |[[:en:Sia_(musician)|Sia]] |Lead, alongside [[:en:Shia_LaBeouf|Shia LaBeouf]] |<ref>Ranscombe, Siân. [https://www.telegraph.co.uk/culture/music/rockandpopfeatures/11585580/The-10-most-controversial-music-videos.html "The 10 most controversial music videos"], ''The Telegraph'', May 10, 2015</ref> |- |2015 |"[[:en:Big_Girls_Cry|Big Girls Cry]]" |Sia |Lead |<ref name="Smirke2">[https://www.youtube.com/results?search_query=big+girls+cry "Big Girls Cry"], SiaVEVO, accessed March 15, 2016</ref> |- |2015 |"Wear Em Out" |Kendall K |Assistant choreographer |<ref>[http://www.ibtimes.com/dance-moms-star-kendall-vertes-had-maddie-ziegler-help-choreograph-wear-em-out-music-1876150 "Dance moms star Kendall Vertes had Maddie Ziegler help choreograph wear em out music video"], ibttimes.com, April 9, 2015</ref> |- |2016 |"[[:en:Cheap_Thrills_(song)|Cheap Thrills]]" |[[:en:Sia_(musician)|Sia]] |Lead, alongside two male dancers |<ref name="CheapBillboard2">[http://www.billboard.com/articles/columns/pop/7263981/sia-releases-captivating-cheap-thrills-video-featuring-maddie-ziegler "Sia Releases Captivating 'Cheap Thrills' Video Featuring Maddie Ziegler"], ''Billboard'', March 21, 2016</ref> |- |2016 |"Taylor in Wonderland" |[[:en:Todrick_Hall|Todrick Hall]] |Lead |<ref name="AliceTodrick2">Hall, Todrick. [https://www.youtube.com/watch?v=gdxdtW1I38Y "Taylor in Wonderland"], YouTube, June 2, 2016</ref> |- |2016 |"[[:en:The_Greatest_(Sia_song)|The Greatest]]" |[[:en:Sia_(musician)|Sia]] |Lead |<ref name="Greatest2">Vulpo, Mike. [http://www.eonline.com/news/792586/sia-s-music-video-tribute-to-orlando-with-maddie-ziegler-and-kendrick-lamar-will-take-your-breath-away "Sia's Music Video Tribute to Orlando With Maddie Ziegler and Kendrick Lamar Will Take Your Breath Away"], Eonline.com, September 6, 2016; Murphy, Desiree. [http://www.etonline.com/news/197320_maddie_ziegler_rocks_black_wig_rainbow_face_paint_sia_the_greatest_music_video_orlando_victims_tribute "Maddie Ziegler Rocks a Black Wig, Rainbow Face Paint in Sia's Haunting Tribute Video to Orlando Victims"], ETonline.com, September 6, 2016; and Adams, Char. [http://www.people.com/article/sia-the-greatest-video-orlando-shooting "Sia Releases Haunting 'The Greatest' Music Video: Is It an Orlando Shooting Tribute?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160909055020/http://www.people.com/article/sia-the-greatest-video-orlando-shooting |date=2016-09-09 }}, ''People'' magazine, September 6, 2016</ref> |- |2017 |"Outlaws" Music: "[[:en:Feel_It_Still|Feel It Still]]" |[[:en:Portugal._The_Man|Portugal. The Man]] |Co-lead with 5 other dancers [[:en:Brian_Friedman|Brian Friedman]], choreographer |<ref>[[Brian Friedman|Friedman, Brian]]. [https://www.youtube.com/watch?v=1T73xhutNXQ "'Outlaw': Portugal. The Man, Feel It Still, Brian Friedman Choreography, Artist Request"], DanceOn, Youtube, June 30, 2017</ref> |- |2017 |"[[:en:Rainbow_(Sia_song)|Rainbow]]" |[[:en:Sia_(musician)|Sia]] |Lead |<ref name="RainbowVid2">Heldman, Breanne L. [http://ew.com/music/2017/09/19/sia-maddie-ziegler-rainbow-video-mlp "Watch Sia's latest video with Maddie Ziegler ... for ''My Little Pony: The Movie''"], ''Entertainment Weekly'', September 19, 2017</ref> |- |2018 |"[[:en:Thunderclouds_(song)|Thunderclouds]]" |[[:en:LSD_(group)|LSD]] |Co-lead with [[:en:Diplo|Diplo]] and [[:en:Labrinth|Labrinth]] |<ref name="BillThunderclouds2">Pedrosa, Marina. [https://www.billboard.com/articles/news/dance/8472978/sia-diplo-labrinth-maddie-ziegler-lsd-thunderclouds-video "Maddie Ziegler Flies High in Sia, Diplo & Labrinth's Psychedelic 'Thunderclouds' Video"], ''Billboard'', August 30, 2018</ref> |- |2019 |"Bitch" |[[:en:Lennon_&_Maisy|Lennon Stella]] |Cameo |<ref>Contreras, Cydney. [https://www.eonline.com/news/1026232/viral-music-duo-lennon-maisy-are-all-grown-up-and-still-making-music "Viral Music Duo 'Lennon & Maisy' Are All Grown Up and Still Making Music"], Eonline.com, March 22, 2019; and Stella, Lennon. [https://www.youtube.com/watch?v=eWCCw8P1MNk "Lennon Stella – Bitch // Official Video"], YouTube, March 21, 2019</ref> |- |2019 |"[[:en:No_New_Friends_(LSD_song)|No New Friends]]" |[[:en:LSD_(group)|LSD]] |Co-lead with [[:en:Diplo|Diplo]] and [[:en:Labrinth|Labrinth]] |<ref name="Shaffer2">Shaffer, Claire. [https://www.rollingstone.com/music/music-news/sia-diplo-labyrinth-lsd-no-new-friends-video-822990 "Sia, Diplo and Labrinth Frolic in Seussian Paradise in 'No New Friends' Video"], ''Rolling Stone'', April 16, 2019; and Diplo. [https://www.youtube.com/watch?v=kkUIdK9eaIk "LSD – No New Friends (Official Video) ft. Labrinth, Sia, Diplo"], YouTube, March 21, 2019</ref> |- |2019 |"[[:en:Graduation_(Benny_Blanco_and_Juice_Wrld_song)|Graduation]]" |[[:en:Benny_Blanco|Benny Blanco]] and [[:en:Juice_Wrld|Juice Wrld]] |Cameo ("Kristen") |<ref>Cantor, Brian. [https://headlineplanet.com/home/2019/08/30/hailee-steinfeld-dove-cameron-david-dobrik-maddie-ziegler-more-appear-in-benny-blanco-juice-wrlds-graduation-video "Hailee Steinfeld, Dove Cameron, David Dobrik, Maddie Ziegler, More Appear In Benny Blanco & Juice WRLD's 'Graduation' Video"], HeadlinePlanet.com, August 30, 2019; and Blanco, Benny and Juice Wrld. [https://www.youtube.com/watch?v=M3N06KyK3s0 "benny blanco, Juice WRLD – Graduation (Official Music Video)"], YouTube, August 30, 2019</ref> |} == Mga tour == * [[:en:Nostalgic_for_the_Present_Tour|Nostalgic for the Present Tour]] with Sia (2016–17) * The Ziegler Girls 2017 tour of Australia (with Mackenzie Ziegler)<ref name="Garvey2">Garvey, Cas. [http://www.chinchillanews.com.au/news/spotted-dance-moms-stars-share-whitsundays-snaps/3130311 "Spotted: Dance Moms stars share Whitsundays snaps"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200602004824/https://www.chinchillanews.com.au/news/spotted-dance-moms-stars-share-whitsundays-snaps/3130311/ |date=2020-06-02 }}, ''Chinchilla News'', January 10, 2017; and Ziegler, Maddie and Mackenzie. [http://www.ziegleraustraliatour.com "Australian Tour: Ziegler Girls 2017"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180614045338/https://www.ziegleraustraliatour.com/ |date=June 14, 2018 }}, ziegleraustraliatour.com, accessed December 11, 2016</ref> * Maddie & Mackenzie Australia & New Zealand Tour 2018 (with Mackenzie Ziegler)<ref>La Ruffa, Nicole. [https://fashionjournal.com.au/life/dance-moms-maddie-and-mackenzie-are-returning-to-aus "Maddie and Mackenzie Ziegler are set to tour Australia"], ''Fashion Journal'', May 2, 2018</ref> == Mga Sanggunian == <references group="" responsive="1"></references> == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://www.thezieglergirls.com/about-maddie/}} * {{IMDb name|4675650}} * [https://www.youtube.com/watch?v=dbdOJ_yDDac Maddie at Mackenzie Ziegler Dance Tulad ng Fall's Major Trends "], sayaw na video ng magazine na ''[[ Glamour (magazine)|Glamor]]'' (2015) * [https://www.youtube.com/watch?v=RpfS-yBu1_U Natuto si Ziegler ng isang regular na bakasyon] kasama ang [[ Ang Rockettes|The Rockettes]] sa loob ng 1 oras para sa ''[[ Kabataan Vogue|Teen Vogue]]'' (2015) * [https://www.youtube.com/watch?v=6Re2zNxFPvc Ziegler at Travis Wall duet] sa [https://www.youtube.com/watch?v=6Re2zNxFPvc duet] sa Sa ''[[ Kaya Sa tingin Mo Maaari kang Sumayaw: Ang Susunod na Pagbubuo (serye sa TV sa US)|tingin Mo Maaari kang Sumayaw]]'' (2016) 2g2hfhni54nrthbm3j1h1thp2uiylx7 0 303935 2214384 1808613 2026-07-03T06:02:57Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214384 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Roma-isola_tiberina01.jpg|thumb|250x250px| Tanaw mula sa timog-silangan ng pulo ng Tiber]] [[Talaksan:Tiber_in_flood_2.jpg|thumb|250x250px| Isang kaparehong tanaw noong Diysembre 13 2008 - pinakamataas na nibel ng Tiber sa loob ng mahigit 40 taon]] Ang '''Pulo ng Tiber''' ({{Lang-it|Isola Tiberina}}, [[Wikang Latin|Latin]]: ''Insula Tiberina'') ay ang nag-iisang isla sa bahagi ng [[Ilog Tiber|Tiber]] na dumaraan sa [[Roma]]. Ang Pulo ng Tiber ay matatagpuan sa katimugang liko ng Tiber. == Mga sanggunian == == Mga panlabas na link == * [http://www.italyrome.info/isolatiberina/isola-tiberina-3d-eng.php Pagbubuo ng Virtual 3D ng Island ng Tiber]{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - [http://www.italyrome.info www.italyrome.info] 1yuhc4f0juhr8f9agw85d56dk8p8aso 0 305910 2214365 2204455 2026-07-03T04:36:34Z Jojit fb 38 ni-redirect na lamang sa kaugnay na artikulo dahil walang sapat na impornasyon sa matagal na panahon 2214365 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pinoy Big Brother: Kumunity Season 10]] 591izj4hfnbc4wciixsnviryi1jwng8 0 307610 2214414 2208321 2026-07-03T06:57:30Z Johndeo333 163610 Inayos ang baybay 2214414 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Primemeridian.jpg|thumb|300px|Ang dibisyon ng [[Earth]] kasama ang [[Equator]] at ang [[prime meridian]]]] [[Talaksan:Map of the World.jpg|thumb|361x361px|Ang Mapa ng Silangan at Kanlurang Emisperyo]] Ang heograpiya at kartagropiya ay nahahati sa [[Globo]] ng dalawang [[Emisperyo]] o Hating-globo. Ang pinaka ng mga dibisyon ng latitud at longitud. * Hilaga–Timog ** [[Hilagang Emisperyo]] ang kalahati na naghahati sa hilaga mula sa [[Ekwador]]. Dito matatagpuan ang [[Tropiko ng Kanser]] at [[Hilagang Polo]] ** [[Timog Emisperyo]] ang kalahati na naghahati sa timog mula sa [[Ekwador]]. Dito matatagpuan ang [[Tropiko ng Kaprikorn]] at [[Timog Polo]]. * Silangan–Kanluran ** [[Silangang Emisperyo]] ang kalahati na naghahati sa silangan ng [[Punong meridyano]]. mula sa kanlurang 180th meridyano. ** [[Kanlurang Emisperyo]] ang kalahati na naghahati sa kanluran ng [[Punong meridyano]]. mula sa silanganf 180th meridyano. Ang Silangan–Kanluran ng dibisyon ay rito makikita ang tradisyonal at bawat relihiyonal mula sa dalawang emisperyo ng kultura at relihiyon == Mga hating-globong pangheograpiya == Pangunahing nahahati ang hating-globong pang-heograpiya sa mga panandang pang-latitud (hilaga-timog) at pang-longhitud (silangang-kanluran).<ref>{{Cite web |date=2011-03-22 |title=Hemisphere |url=https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/hemisphere/ |website=www.nationalgeographic.org |access-date=2025-01-25 |archive-date=2019-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190709192357/https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/hemisphere/ |url-status=dead }}</ref><ref name="ngs">{{Cite web |title=hemisphere {{!}} National Geographic Society |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/hemisphere |access-date=2022-08-27 |website=education.nationalgeographic.org}}</ref> {{multiple image <!-- Essential parameters --> | align = center | direction = horizontal | width = 180 <!-- Image 1 --> | image1 = Land hemisphere.png | width1 = 180 | alt1 = Emisperyong Panlupa | caption1 = Emisperyong Panlupa <!-- Image 2 --> | image2 = Water hemisphere.png | width2 = 180 | alt2 = Emisperyong Pantubig | caption2 = Emisperyong Pantubig <!-- Image 3 --> | image3 = | width3 = 180 | alt3 = Nasa taas ang Emisperyong Panlupa, at nasa baba ang Emisperyong Pantubig. | caption3 = Nasa taas ang Emisperyong Panlupa, at nasa baba ang Emisperyong Pantubig. <!-- Image 4 --> | image4 = | width4 = 180 | alt4 = Nasa taas ang Emisperyong Panlupa, at nasa baba ang Emisperyong Pantubig. | caption4 = Nasa taas ang Emisperyong Panlupa, at nasa baba ang Emisperyong Pantubig. }} ==Tingnan rin== * [[Antartika]] ** [[Timog Polo]] * [[Arktikong Dagat]] ** [[Hilagang Polo]] ==Mga Bansa== *Indonesia *Malaysia *Singapore *Hilagang Africa *Mexico ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga emisperyo ng Daigdig]] snogxgp4ljdpiu9cjtdruw4zdilkpnb 1 307612 2214237 2213214 2026-07-03T01:43:11Z ~2026-37993-63 163599 Kinansela ang pagbabagong 2213214 ni [[Special:Contributions/Garvingarvin333|Garvingarvin333]] ([[User talk:Garvingarvin333|Usapan]]) 2214237 wikitext text/x-wiki {{Isinalinwikang pahina|en|Tropic of Cancer}} ion8g62au9yc96oi8wns29z9jtv27p1 0 308131 2214245 2213252 2026-07-03T01:50:41Z ~2026-37993-63 163599 Kinansela ang pagbabagong 2213252 ni [[Special:Contributions/Garvingarvin333|Garvingarvin333]] ([[User talk:Garvingarvin333|Usapan]]) 2214245 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Hilagang Luzon |native_name = ''Northern Luzon'' |official_name = North Luzon | other_name = | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Church of Saint Augustine of Ilocos Norte Philippines.JPG{{!}}Paoay Church | photo1b = Sunset in Ilocos windmills.jpg{{!}}Windmill, Ilocos Norte | photo2a = Batanes Island of Winds.jpg{{!}}Batanes Rocky cliffs | photo2b = The forested edge of the Mt. Cagua volcanic crater - ZooKeys-266-001-g009.jpg{{!}}Mt. Cagua | photo3a = Burnham Park - lake (Baguio, Benguet)(2018-02-25).jpg{{!}}Burnham Park Lake | photo3b = Banaue-terrace.JPG{{!}}Banaue Rice Terraces | size = 270 | position = center | spacing = 2 | color = transparent | border = 0 | foot_montage = From left-to-right, top-to-bottom: Paoay Chruch, Ilocos Norte Windmills, Batanes Rocky cliffs, Mt. Cagua, Burnham Park Lake; Baguio & Banaue Rice Terraces }} | settlement_type = [[Rehiyon ng Pilipinas|Kauuluhang rehiyon]] | pushpin_map = <!-- Philippines --> | pushpin_map_caption = Location of North Luzon within the Philippines |coordinates = | subdivision_type = [[Kontinente]] | subdivision_name = [[Timog Silangang Asya]] | subdivision_type1 = [[Bansa]] | subdivision_name1 = [[Pilipinas]] | subdivision_type2 = [[Estado]] | subdivision_name2 = [[Luzon]] | subdivision_type3 = [[Rehiyon]] | subdivision_name3 = [[Cordillera Administrative Region|CAR]]<br>[[Rehiyon ng Ilocos]]<br>[[Lambak ng Cagayan]] | subdivision_type4 = Punong kabisera | subdivision_name4 = [[San Fernando, La Union|San Fernando]]''<br>''[[Tuguegarao]]'' | subdivision_type5 = Punong sentro & [[Lungsod|Mataas na lungsod]] | subdivision_name5 = [[Baguio]]<br>[[Dagupan]] | subdivision_type6 = [[Lungsod|Nagsasariling lungsod]] | subdivision_name6 = [[Santiago, Isabela]] | population_total = [[To be announced|TBA]] | population_as_of = 2015 | blank_name_sec1 = Wika | blank_info_sec1 = '''''[[Wikang Filipino|Filipino]]'''''<br>{{hlist|'''[[Wikang Iloko|Iloko]]'''| [[Wikang Ibatan|Ibatan]]|[[Wikang Ibanag|Ibanag]]}} | area_land_km2 = }} <!-- Infobox ends --> Ang '''Hilagang Luzon''' o Northern Luzon ay isang Kauuluhang rehiyon na matatagpuan sa hilagang bahaging rehiyon ng Luzon, ito ay binubuo ng tatlong rehiyon mula sa Kanlurang Hilagang Luzon: '''Ilokos''', '''Cordillera Administrative Region''' at Silangang Hilagang Luzon: '''Lambak ng Cagayan''', ay tanyag sa tawag na Norte ng Luzon o ang iba ay Cordilleras, Ilocandias at Sierra Valley Ito ay tinatawag na mga: Sub-rehiyon sa isla ng Hilagang Pilipinas o Luzon na hinati sa tatlong pangkat, rito matatagpuan ang ilan pang mga kilalang pang turismo: [[Sierra Madre]], [[Banaue Rice Terraces]], Strawberry Land at Summer Capital sa Pilipinas. Minsan, kabilang ang [[gitnang Luzon|Central Luzon o Gitnang Luzon]] sa rehiyong ito. Ang lalawigan ng [[Cagayan]] ay isa sa mga kilalang probinsya sa Pilipinas, marahil sa katagang [[Lambak ng Cagayan]] at rito matatagpuan ang pinakamahabang ilog sa [[Pilipinas]] at malabunduking rehiyon sa Pilipinas sa Hilagang Luzon ang [[Sierra Madre]] na matatagpuan sa lalawigan ng [[Isabela]] == Mga rehiyon == {{multiple image |direction = horizontal |align = center |header = |total_width = |image1 = Ph cordillera.png |caption1 = Cordillera Administrative Region |width1 = 111 |image2 = Ph ilocos.png |caption2 = Rehiyong Ilokos |width2 = 129 |image3 = Ph cagayan valley.png |caption3 = Lambak ng Cagayan |width3 = 105 |image4= Ph central luzon.png |caption4= Gitnang Luzon |width4= 270 }} {| class="wikitable" |- bgcolor=#cccccc ! Rehiyon !! Rehiyong sentro !! Populasyon (2015) !! Basin |- ! [[Cordillera Administrative Region]] | [[Baguio]] | 1,722,006 | --- |- ! [[Rehiyon ng Ilokos|Ilokos]] | [[San Fernando, La Union|San Fernando]] | 5,026,128 | [[Dagat Luzon]] |- ! [[Lambak ng Cagayan]] | [[Tuguegarao]] | 3,451,410 | [[Dagat Pilipinas]] |- ! [[Gitnang Luzon]] |[[San Fernando, Pampanga]] |11,218,177 |Dagat Luzon (''west''), Dagat Pilipinas (''east'') |} == Mga lalawigan == {| class="wikitable" |- bgcolor=#cccccc ! [[Lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]]/[[mga lungsod ng Pilipinas|Lungsod]] !! Kabisera !! [[Mga wika sa Pilipinas|Wika]] !! Populasyon<br />([[2010]])<ref name='2010 Census of Population'>{{cite web | url = http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html | title = 2010 Census of Population | publisher = Philippine National Statistics Office | accessdate = 2012-04-21 | archive-date = 2012-06-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120625153211/http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html | url-status = dead }}</ref> !! Sukat<br />([[Kilometro Kwadrado|km²]]) !! Densidad<br />(bawat km²) |- |[[Abra]] |[[Bangued]] |[[Wikang Iloko]]/[[wikang Itneg|Itneg]] |247,802 | | |- |[[Apayao]] |[[Kabugao]] |[[Wikang Iloko]]/[[wikang Isnag|Isnag]] |123,848 | | |- |[[Batanes]] |[[Basco]] |[[Wikang Ivatan]] |17,875 | | |- |[[Benguet]] |[[La Trinidad]] |[[Wikang Kankanaey]] |846,552 | | |- |[[Cagayan]] |[[Tuguegarao]] |[[Wikang Iloko]]/[[wikang Ibanag|Ibanag]] |1,273,219 | | |- |[[Ifugao]] |[[Lagawe]] |[[Wikang Ipugaw]] |210,669 | | |- |[[Ilocos Norte]] |[[Laoag, Ilocos Norte|Laoag]] |[[Wikang Iloko]] |593,081 | | |- |[[Ilocos Sur]] |[[Vigan, Ilocos Sur|Vigan]] |[[Wikang Iloko]] |689,668 | | |- |[[Isabela]] |[[Ilagan, Isabela|Ilagan]] |[[Wikang Iloko]]/Ibanag |1,685,138 | | |- |[[Kalinga]] |[[Tabuk]] |[[Wikang Kalinga]] |220,229 | | |- |[[La Union]] |[[San Fernando, La Union|San Fernando]] |[[Wikang Iloko]] |786,653 | | |- |[[Mountain Province]] |[[Bontoc]] |[[Wikang Iloko]]/[[Wikang Kankanaey]] |156,988 | | |- |[[Nueva Vizcaya]] |[[Bayombong]] |[[Wikang Iloko|Iloko]]/[[Wikang Pangasinan|Pangasinan]] |482,893 | | |- |[[Quirino]] |[[Cabarroguis]] |[[Wikang Iloko|Iloko]]/[[Wikang Ipugaw|Ipugaw]]/[[Wikang Kankanaey|Kankanaey]] |197,918 | | |- |[[Pangasinan]] |[[Lingayen]] |[[Wikang Pangasinan]]/Iloko |2,956,726 | | |- ! style="background: gray" | ! style="background: gray" | ! style="background: gray" | ! style="background: gray" | ! style="background: gray" | |- |''[[Baguio]]'' |— | [[Wikang Kankanaey|Kankanaey]]/[[Wikang Iloko|Iloko]] | | | |- |''[[Dagupan]]'' |— |Wikang Pangasinan/Iloko |171,271 | | |} {{Largest cities | province = Hilagang Luzon | stat_ref = Source: 2020 PH Census Bureau Estimate | list_by_pop = Pilipinas | div_name = Hilagang Luzon | div_link = Rehiyon{{!}}Rehiyon | city_1 = Baguio{{!}}''Baguio'' | div_1 = Rehiyong Administratibo ng Cordillera{{!}}CAR | pop_1 = 345,366 | img_1 = Baguio skyline - Harrison Road with cathedral (Baguio, Benguet)(2018-02-25).jpg | city_2 = San Carlos, Pangasinan{{!}}San Carlos | div_2 = Rehiyon ng Ilocos{{!}}Ilocos | pop_2 = 188,571 | img_2 = San Carlos Pangasinan 3.JPG | city_3 = Dagupan, Pangasinan{{!}}Dagupan | div_3 = Rehiyon ng Ilocos{{!}}Ilocos | pop_3 = 171,271 | img_3 = Dagupan Downtown - AB Fernandez Ave. (westbound) (Dagupan, Pangasinan)(2018-02-25).jpg | city_4 = Tuguegarao{{!}}'''Tuguegarao''' | div_4 = Lambak ng Cagayan{{!}}Cagayan Valley | pop_4 = 153,502 | img_4 = Central Business District Tuguegarao Bonifacio.jpeg | city_5 = Ilagan{{!}}'''Ilagan''' | div_5 = Lambak ng Cagayan{{!}}Cagayan Valley | pop_5 = 145,568 | city_6 = Santiago, Isabela{{!}}Santiago | div_6 = Lambak ng Cagayan{{!}}Cagayan Valley | pop_6 = 134,830 | city_7 = Urdaneta, Pangasinan{{!}}Urdaneta | div_7 = Rehiyon ng Ilocos{{!}}Ilocos | pop_7 = 132,940 | city_8 = Cauayan, Isabela{{!}}Cauayan | div_8 = Lambak ng Cagayan{{!}}Cagayan Valley | pop_8 = 129,523 | city_9 = San Fernando, La Union{{!}}'''San Fernando''' | div_9 = Rehiyon ng Ilocos{{!}}Ilocos | pop_9 = 121,812 | city_10 = Tabuk, Kalinga{{!}}'''Tabuk''' | div_10 = Rehiyong Administratibo ng Cordillera{{!}}CAR | pop_10 = 110,642 }} Kung kabilang minsan ang Central Luzon: {| class="wikitable sortable" style="background-color:#FDFDFD;text-align:center;font-size:90%;border:1pt solid grey;" |- ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 class="unsortable" | Lalawigan {{font|{{small|or}} {{abbr|''HUC''|Mataas na urbanisadong lungsod; namamahala nang malaya mula sa anumang lalawigan}}|css=font-weight:normal}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Kabisera ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | [[Mga wika sa Pilipinas|Wika]] ! scope="col" style="border-bottom:none;white-space:nowrap;" class="unsortable" colspan=2 | Populasyon {{small|(2015)}}{{PH census|2015}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Sukat<ref name="PSA-NSCB-ProvinceList">{{cite web |title=PSGC Interactive; List of Provinces |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |website=[[Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas|Philippine Statistics Authority]] |accessdate=Marso 29, 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130111015112/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |archivedate=Enero 11, 2013 }}</ref> ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Kapal ng<br>populasyon ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Mga lungsod ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | {{Abbr|Muni.|Mga bayan}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | {{abbr|Barangay|Mga barangay}} |- ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | km² ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | sq mi ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | /km² ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | /sq mi ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Aurora (lalawigan)|Aurora]] | style="text-align:left;" | [[Baler]] | [[wikang Kasiguranin|Casiguranin]]/[[Wikang Tagalog|Tagalog]]<ref>Ang Tagalog sa Aurora ay halos katumbas ng Lumang Tagalog na sinasalita rin sa probinsya ng Quezon, [[Tayabasing Tagalog]].</ref>/[[Wikang Iloko|Iloko]] | {{percent and number|214336|11218177|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|3,147.32|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|214336/3,147.32|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 0 | 8 | [[Talaan ng mga barangay sa Aurora|151]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Bataan]] | style="text-align:left;" | [[Balanga]] | [[Wikang Sambal|Sambal]]/[[Wikang Kapampangan|Kapampangan]]/[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | {{percent and number|760650|11218177|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|1,372.98|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|760650/1,372.98|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 1 | 11 | 237 |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Bulacan]] | style="text-align:left;" | [[Malolos]] | [[Bulakenyong Tagalog]]/[[Wikang Kapampangan|Kapampangan]] | {{percent and number|3292071|11218177|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|2,796.10|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|3292071/2,796.10|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 3 | 21 | 569 |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | {{nowrap|[[Nueva Ecija]]}} | style="text-align:left;" | [[Palayan, Nueva Ecija|Palayan]] | [[Bulakenyong Tagalog]]/[[Wikang Iloko|Iloko]]/Kapampangan | {{percent and number|2151461|11218177|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|5,751.33|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|2151461/5,751.33|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 5 | 27 | 849 |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Pampanga]] | style="text-align:left;" | {{nowrap|[[San Fernando, Pampanga|San Fernando]]}} | [[Wikang Kapampangan|Kapampangan]]/[[Bulakenyong Tagalog]] | {{percent and number|2198110|11218177|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|2,002.20|km2|abbr=values|disp=table}}<!-- excluding Angeles --> | {{convert|{{sigfig|2198110/2,002.20|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 2 | 19 | 505 |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Tarlac]] | style="text-align:left;" | [[Lungsod ng Tarlac]] | [[Wikang Kapampangan|Kapampangan]]/[[Wikang Iloko|Iloko]] | {{percent and number|1366027|11218177|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|3,053.60|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1366027/3,053.60|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 1 | 17 | [[Talaan ng mga barangay sa Tarlac|511]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Zambales]] | style="text-align:left;" | [[Iba, Zambales|Iba]] | [[Wikang Sambal|Sambal]]/[[Wikang Iloko|Iloko]]/[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | {{percent and number|590848|11218177|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|3,645.83|km2|abbr=values|disp=table}}<!-- excluding Olongapo --> | {{convert|{{sigfig|590848/3,645.83|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 0 | 13 | 230 |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:#FDFDFD;border-right:0;font-weight:normal;font-style:italic;" | [[Angeles]] | style="text-align:right;border-left:0;" | † | — | [[Wikang Kapampangan|Kapampangan]]/[[Wikang Ingles|Ingles]] | {{percent and number|411634|11218177|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|60.27|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|411634/60.27|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | — | — | 33 |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:#FDFDFD;border-right:0;font-weight:normal;font-style:italic;" | [[Olongapo]] | style="text-align:right;border-left:0;" | † | — | [[Wikang Tagalog|Tagalog]]/[[Wikang Sambal|Sambal]] | {{percent and number|233040|11218177|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|185.00|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|233040/185.00|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | — | — | 17 |-class="sortbottom" ! scope="row" colspan=4 style="text-align:left;" | Kabuoan ! scope="col" style="text-align:right;" | 11,218,177 ! scope="col" style="text-align:right;" | 22,014.63 ! scope="col" | {{convert|22,014.63|km2|disp=number|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{sigfig|11218177/22,014.63|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|{{sigfig|11218177/22,014.63|2}}|PD/km2|disp=number}} ! scope="col" | 14 ! scope="col" | 116 ! scope="col" | 3,102 |-class="sortbottom" style="text-align:left;background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;" | colspan=13 style="padding-left:1em;" | {{Color box|#FDFDFD|†|border=darkgray}} Ang Angeles at Olongapo ay ''mga matataas na urbanisadong lungsod''; hiwalay ang mga pigura sa mga lalawigan ng Pampanga at Zambales. |} === Mga Lungsod === May labing-apat na mga lungsod ang rehiyon ng Gitnang Luzon. Ang [[San Jose del Monte]] ay may pinakamaraming populasyon habang pinakamatao naman ang [[Angeles]]. Batay sa lawak ng lupa ang [[Lungsod ng Tarlac]] ay ang pinakamalaki sa rehiyon. {{unbulleted list | {{Color box|#BFF5FF|†|border=darkgray}} {{font|Sentrong panrehiyon|size=90%}} }} {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" style="text-align:center;background-color:#FDFDFD;font-size:90%;" |- ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Lungsod ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Populasyon {{small|(2015)}}{{PH census|2015}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=2 | Lawak<ref name="PSA-CitiesList">{{cite web|title=PSGC Interactive; List of Cities |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp |website=Philippine Statistics Authority |accessdate=Marso 29, 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110429190752/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp |archivedate=Abril 29, 2011 }}</ref> ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=2 | Kapal ng<br>populasyon ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Uri ng lungsod ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Kaurian sa kita ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Lalawigan |- ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" | km² ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" class="unsortable" | {{nowrap|sq mi}} ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" | /km² ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" class="unsortable" | {{nowrap|/sq mi}} ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Angeles]] | style="text-align:right;" | 411,634 | {{convert|60.27|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|411634/60.27|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Mataas na Urbanisado | style="text-align:center;" | Una | style="text-align:left;" | [[Pampanga]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Balanga]] | style="text-align:right;" | 96,061 | {{convert|111.63|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|96061/111.63|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:left;" | [[Bataan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Cabanatuan]] | style="text-align:right;" | 302,231 | {{convert|192.29|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|302231/192.29|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Una | style="text-align:left;" | [[Nueva Ecija]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Gapan]] | style="text-align:right;" | 110,303 | {{convert|164.44|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|110303/164.44|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:left;" | [[Nueva Ecija]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Mabalacat]] | style="text-align:right;" | 250,799 | {{convert|83.18|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|250799/83.18|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Una | style="text-align:left;" | [[Pampanga]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Malolos]] | style="text-align:right;" | 252,074 | {{convert|67.25|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|252074/67.25|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Una | style="text-align:left;" | [[Bulacan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Meycauayan]] | style="text-align:right;" | 209,083 | {{convert|32.10|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|209083/32.10|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Una | style="text-align:left;" | [[Bulacan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Muñoz]] | style="text-align:right;" | 81,483 | {{convert|163.05|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|81483/163.05|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:left;" | [[Nueva Ecija]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Olongapo]] | style="text-align:right;" | 233,040 | {{convert|185.00|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|233040/185.00|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Mataas na Urbanisado | style="text-align:center;" | Una | style="text-align:left;" | [[Zambales]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Palayan, Nueva Ecija|Palayan]] | style="text-align:right;" | 41,041 | {{convert|101.40|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|41041/101.40|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Ikalima | style="text-align:left;" | [[Nueva Ecija]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:#BFF5FF;border-right:0;" |† [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]] | style="text-align:right;" | 306,659 | {{convert|67.74|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|306659/67.74|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Una | style="text-align:left;" | [[Pampanga]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[San Jose, Nueva Ecija|San Jose]] | style="text-align:right;" | 139,738 | {{convert|185.99|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|139738/185.99|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Ikalawa | style="text-align:left;" | [[Nueva Ecija]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[San Jose del Monte]] | style="text-align:right;" | 574,089 | {{convert|105.53|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|574089/105.53|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Una | style="text-align:left;" | [[Bulacan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Lungsod ng Tarlac]] | style="text-align:right;" | 342,493 | {{convert|274.66|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|342493/274.66|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Una | style="text-align:left;" | [[Tarlac]] |} {{Largest cities | province = Gitnang Luzon | stat_ref = Source: 2020 PH Census Bureau Estimate | list_by_pop = Pilipinas | div_name = Gitnang Luzon | div_link = Lalawigan{{!}}Lalawigan | city_1 = San Jose del Monte{{!}}San Jose del Monte | div_1 = Bulacan{{!}}Bulacan | pop_1 =651,813 | img_1 = 9409SM City San Jose Del Monte QualiMed 28.jpg | city_2 = Angeles, Pampanga{{!}}''Angeles'' | div_2 = Pampanga{{!}}Pampanga | pop_2 = 462,928 | img_2 = Angeles City 2021.jpg | city_3 = Lungsod ng Tarlac{{!}}'''Tarlac City''' | div_3 = Tarlac{{!}}Tarlac | pop_3 = 385,398 | img_3 = Tarlac City 2.JPG | city_4 = San Fernando, Pampanga{{!}}'''San Fernando''' | div_4 = Pampanga{{!}}Pampanga | pop_4 = 354,666 | img_4 = FvfPampanga2265 05.JPG | city_5 = Cabanatuan{{!}}Cabanatuan | div_5 = Nueva Ecija{{!}}Nueva Ecija | pop_5 = 327,325 | city_6 = Mabalacat{{!}}Mabalacat | div_6 = Pampanga{{!}}Pampanga | pop_6 = 293,244 | city_7 = Malolos{{!}}'''Malolos''' | div_7 = Bulacan{{!}}Bulacan | pop_7 = 261,189 | city_8 = Olongapo{{!}}''Olongapo'' | div_8 = Zambales{{!}}Zambales | pop_8 = 260,317 | city_9 = Meycauayan{{!}}Meycauayan | div_9 = Bulacan{{!}}Bulacan | pop_9 = 225,673 | city_10 = San Jose, Nueva Ecija{{!}}San Jose | div_10 = Nueva Ecija{{!}}Nueva Ecija | pop_10 = 150,917 }} ==Tingnan rin== * [[Timog Luzon]] * [[Gitnang Luzon]] ==Sanggunian== {{reflist}} {{Rehiyon ng Pilipinas}} [[Kategorya:Rehiyon ng Pilipinas]] {{pilipinas-stub}} ql05g2kkjvlnf5k2uhd90iocol2a2jq 0 308653 2214181 2213833 2026-07-02T16:24:45Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214181 wikitext text/x-wiki {{Infobox church|name=Saint Sophia Cathedral, Kyiv|native_name=Собор святої Софії/Софійський собор|image=80-391-0151 Kyiv St.Sophia's Cathedral RB 18 2 (cropped).jpg|caption=Saint Sophia Cathedral|mapframe=yes|mapframe-caption=Interactive fullscreen map|mapframe-zoom=13|mapframe-wikidata=yes|coordinates={{WikidataCoord|display=it}}|location=National Sanctuary "Sophia of Kyiv"<br />Holy Sophia Cathedral Complex<br />[[Shevchenkivskyi District, Kyiv|Shevchenkivskyi District]], [[Kyiv]]|country=[[Ukraine]]|length={{convert|41.7|m|abbr=on}}|width={{convert|54.6|m|abbr=on}}|dome height inner={{convert|28.6 |m|abbr=on}}|dedication=[[Hagia Sophia]]|heritage designation=[[Seven Wonders of Ukraine]]<ref>{{cite web|url=http://7chudes.in.ua/info/20.htm|title=7 чудес України - Новини|access-date=10 July 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070818074340/http://7chudes.in.ua/info/20.htm|archive-date=18 August 2007}}</ref>|years built=11th century|style=[[Byzantine architecture]],<br /> [[Ukrainian Baroque]]|website={{Official website|https://st-sophia.org.ua/}}|embedded={{Infobox UNESCO World Heritage Site | Official_name = Kyiv: Saint-Sophia Cathedral and Related Monastic Buildings, [[Kyiv Pechersk Lavra|Kyiv-Pechersk Lavra]] | Location = [[Lists of World Heritage sites in Europe|Europe]] | Criteria = i, ii, iii, iv | ID = 527 | Year = 1990 | child = yes }}}}Ang '''Katedral ng Santa Sofia sa Kyiv''', [[Ukraine]], ay isang architectural monument ng [[Kievan Rus']]. Ang dating katedral ay isa sa mga pinakakilalang landmark ng lungsod at ang unang [[heritage site]] sa Ukraine na nakalagay sa [[World Heritage List]] kasama ang [[Kyiv Cave Monastery complex]]. Bukod sa pangunahing gusali nito, ang katedral ay may kasamang grupo ng mga sumusuportang istruktura tulad ng bell tower at House of Metropolitan. Noong 2011, ang makasaysayang lugar ay inilipat mula sa hurisdiksyon ng Ministry of Regional Development ng Ukraine patungo sa Ministry of Culture ng Ukraine. Isa sa mga dahilan ng paglipat ay ang parehong Saint Sophia Cathedral at [[Kyiv Pechersk Lavra]] ay kinikilala ng [[UNESCO World Heritage Program]] bilang isang complex, habang sa Ukraine ang dalawa ay pinamamahalaan ng iba't ibang entity ng gobyerno. Ito ay kasalukuyang museo. Sa Ukrainian ang katedral ay kilala bilang Sobor Sviatoii Sofii (Собор Святої Софії) o Sofiiskyi sobor (Софійський собор). Ang complex ng katedral ay ang pangunahing bahagi at museo ng National Sanctuary "Sophia of Kyiv" na siyang institusyon ng estado na responsable para sa pangangalaga ng cathedral complex pati na rin ang apat na iba pang makasaysayang landmark sa buong bansa. == Kasaysayan == [[Talaksan:Interior_of_Saint_Sophia_Cathedral_in_Kyiv_Ukraine_in_August_2019.jpg|right|406x406px]] Ang katedral ay pinangalanan pagkatapos ng ika-6 na siglo na Hagia Sophia (Holy Wisdom) na katedral sa Constantinople (kasalukuyang Istanbul), na nakatuon sa Banal na Karunungan sa halip na sa isang partikular na santo na pinangalanang Sophia. Ang mga unang pundasyon ay inilatag noong 1037 o 1011, ngunit ang katedral ay tumagal ng dalawang dekada upang makumpleto. Ayon sa isang teorya, si Yaroslav the Wise ay nag-sponsor ng pagtatayo ng Saint Sophia Cathedral noong 1037 upang ipagdiwang ang kanyang mapagpasyang tagumpay laban sa mga nomadic na Pechenegs noong 1036 (na pagkatapos noon ay hindi naging banta sa Kyiv). Ayon kay Dr. Nadia Nikitenko, isang mananalaysay na nag-aral ng katedral sa loob ng 30 taon, ang katedral ay itinatag noong 1011, sa ilalim ng paghahari ng ama ni Yaroslav, Grand Prince ng Kievan Rus, [[Vladimir ang Dakila]]. Ito ay tinanggap ng parehong UNESCO at Ukraine, na opisyal na nagdiwang ng ika-1000 anibersaryo ng katedral noong 2011. Ang istraktura ay may 5 naves, 5 apses, at (medyo nakakagulat para sa Byzantine architecture) 13 cupola. Napapaligiran ito ng mga two-tier gallery mula sa tatlong panig. May sukat na 37 hanggang 55 m (121 hanggang 180 ft), ang panlabas ay dating nahaharap sa mga plinth. Sa loob, pinapanatili nito ang mga mosaic at fresco mula sa ika-11 siglo, kabilang ang isang sira-sirang representasyon ng pamilya ni Yaroslav, at ng mga Oran. Ang orihinal na katedral ay isang libingan ng mga pinuno ng Kievan kasama sina Vladimir Monomakh, Vsevolod Yaroslavich at ang tagapagtatag ng katedral na si Yaroslav I the Wise, bagaman ang libingan lamang ng huli ang nakaligtas hanggang sa araw na ito (tingnan ang larawan). [[Talaksan:Saint_Sofia,_Kyiv.jpg|left|thumb| Saint Sophia Cathedral, noong 1889, [https://www.nga.gov/research/library/imagecollections/features/watsons_russia.html Department of Image Collections], National Gallery of Art Library, Washington, DC]] Matapos ang pandarambong sa Kyiv ni Andrei Bogolyubsky ng Vladimir-Suzdal noong 1169, na sinundan ng pagsalakay ng Mongol sa Rus' noong 1240, ang katedral ay nahulog sa pagkasira. Ito ay lubos na itinayong muli sa modernong karilagan nito noong ika-16 na siglo, nang ang [[Sampamahalaang Polako-Litwano]] ay nagsisikap na pagsamahin ang mga simbahang Katoliko at Ortodokso. Kasunod ng 1595-96 Union of Brest, ang Cathedral of Holy Sophia ay kabilang sa Ukrainian Greek Catholic Church na nag-atas sa pagkukumpuni at ang itaas na bahagi ng gusali ay lubusang itinayong muli, na ginawang modelo ng Italian architect na si Octaviano Mancini sa natatanging Ukrainian Baroque style. , habang pinapanatili ang interior ng Byzantine, pinananatiling buo ang ningning nito. Nagpatuloy ang gawain sa ilalim ng Cossack Hetman Ivan Mazepa hanggang 1767. Sa panahong ito sa paligid ng Holy Sophia Cathedral isang bell tower, isang monasteryo canteen, isang panaderya, isang "House of Metropolitan", ang western gates (Zborovski gates), isang Monastic Inn, isang Ang kampus ng kapatiran at isang bursa (seminary) ay itinayo lahat. Ang lahat ng mga gusaling ito, pati na rin ang katedral pagkatapos ng muling pagtatayo, ay may mga natatanging katangian ng Ukrainian Baroque. [[Talaksan:RR3012-0003R USSR-1988-5rubles-CuNi-Monuments SaintSophiaCathedral-b.jpg|thumb|160x160px| Ang museo ay inilalarawan sa isang 1988 5 ruble na Sobyet na barya na may inskripsiyong Ruso]] Pagkatapos ng [[Rebolusyong Oktubre]] ng 1917 sa Russia at sa panahon ng kampanyang anti-relihiyoso ng Sobyet noong 1920s, nanawagan ang plano ng gobyerno para sa pagkawasak at pagbabagong-anyo ng katedral sa mga bakuran sa isang parke na "Mga Bayani ng Perekop" (pagkatapos ng tagumpay ng Red Army sa Russian. Digmaang Sibil sa Crimea). Ang katedral ay nailigtas mula sa demolisyon (ang kabaligtaran ng St. Michael's Golden-Domed Monastery ay pinasabog noong 1935) lalo na sa pagsisikap ng maraming mga siyentipiko at istoryador. Gayunpaman, noong 1934, kinumpiska ng mga awtoridad ng Sobyet ang istraktura mula sa simbahan, kabilang ang nakapalibot na 17th–18th-century architectural complex at itinalaga ito bilang isang architectural at historical museum. Mula noong huling bahagi ng dekada 1980, Sobyet, at nang maglaon ay Ukrainian, nangako ang mga pulitiko na ibabalik ang gusali sa Simbahang Ortodokso. Dahil sa iba't ibang schisms at factions sa loob ng Simbahan ang pagbabalik ay ipinagpaliban bilang lahat ng Orthodox at ang Greek-Catholic Churches ay umaangkin dito. Bagama't ang lahat ng mga simbahang Ortodokso ay pinahintulutan na magsagawa ng mga serbisyo sa iba't ibang petsa, sa iba pang mga pagkakataon ay hindi sila nakapasok. Isang matinding insidente ang libing kay Patriarch Volodymyr ng Ukrainian Orthodox Church - Kyiv Patriarchate noong 1995 nang mapilitan ang riot police na pigilan ang paglilibing sa lugar ng museo at isang madugong sagupaan ang naganap. Pagkatapos ng mga kaganapan tulad ng wala pang relihiyosong katawan ang nabigyan ng mga karapatan para sa mga regular na serbisyo. Ang complex ay nananatiling isang sekular na museo ng Kristiyanismo ng Ukraine, na karamihan sa mga bisita nito ay mga turista. Noong 21 Agosto 2007, ang Holy Sophia Cathedral ay pinangalanang isa sa Seven Wonders of Ukraine, batay sa mga boto ng mga eksperto at ng internet community. Noong Setyembre 2023, nakalista ang Kyiv bilang isang World Heritage "nasa panganib" dahil sa digmaan ng Russia sa Ukraine. Ang hakbang na ito ng United Nations ay isang pagsisikap na makagawa ng tulong at proteksyon para sa site. == Galeriya == {{Gallery|File:Oranta-Kyiv.jpg|The Virgin [[Orans]], c. 1000|file: Church Fathers Order (left part) - Google Art Project.jpg|Church Fathers Order, c. 1000|file: The Deesis - Google Art Project.jpg|The Deesis, 1000|file: Princely group portrait. South wall of the nave. - Google Art Project.jpg|Princely group portrait. South wall of the nave, c. 1000.|file:Саркофаг Ярослава Мудрого.jpg|Sarcophagus of Yaroslav the Wise|file:The Annunciation. The Archangel Gabriel - Google Art Project.jpg|The Annunciation. The Archangel Gabriel, 1000.|file: Saint Sophia The Wisdom of God - Google Art Project.jpg|Saint Sophia The Wisdom of God, 1700|height=160|mode=packed}} == Cathedral complex == [[Talaksan:ChristmasTree2016.jpg|thumb| Mga pagdiriwang ng Pasko sa harap ng St. Sophia Cathedral bell tower]] [[Talaksan:2_hryvnia_2005_back.jpg|thumb| Modelo ng orihinal na Holy Sophia Cathedral sa ₴2 note]] * Sophia Cathedral * Bell tower * Bahay ng Metropolitan * Refectory Church * Pagbuo ng kapatiran * Bursa (mataas na paaralan) * Consistory * Southern entrance tower * Gate ng Zaborovski * Mga cell * Monastic Inn * Memorial Stela ng Yaroslav's library == Tingnan din == {{Portada|Ukraine|Christianity}} * Arkitektura ng Kyivan Rus * Listahan ng UNESCO World Heritage Sites sa Ukraine * Holy Sophia Cathedral sa Novgorod * Saint Sophia Cathedral sa Polotsk == Mga Tala == Noong huling bahagi ng 2010 isang UNESCO monitoring mission ang bumisita sa Kyiv Pechersk Lavra upang suriin ang sitwasyon ng site. Noong panahong sinabi ng Ministro ng Kultura na si Mykhailo Kulynyak na ang makasaysayang lugar kasama ang Holy Sophia Cathedral ay hindi pinagbantaan ng "itim na listahan" ng organisasyon. Ang World Heritage Committee ng UNESCO ay nagpasya noong Hunyo 2013 na ang Kyiv Pechersk Lavra, at St Sophia Cathedral kasama ang mga kaugnay nitong monasteryo na gusali ay mananatili sa World Heritage List. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://my.matterport.com/show/?m=XxDnKGZfXJG 3D na modelo ng Sophia Cathedral (3.2 Mb)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804184139/https://my.matterport.com/show/?m=XxDnKGZfXJG |date=2024-08-04 }} * {{In lang|uk}} [https://st-sophia.org.ua/ Opisyal na Website ng museo]{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20071109144802/http://oldkyiv.org.ua/data/sophia.php?lang=ua Holy Sophia Cathedral - Kyiv History Site] * {{In lang|ru}} [https://web.archive.org/web/20090425162243/http://sobory.ru/article/index.html?object=01028 Sobory.ru] - impormasyon tungkol sa katedral * [http://travel.kyiv.org/old/churches/uach2_e.htm Travel.kyiv.org] - impormasyon para sa mga turista * [http://www.icon-art.info/location.php?lng=en&loc_id=148 Mga mosaic at fresco ng St. Sophia Cathedral] * {{In lang|uk}} [http://wek.kiev.ua/wiki/index.php/%D0%A1%D0%BE%D1%84%D1%96%D0%B9%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%80 Софійський собор] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071112081317/http://wek.kiev.ua/wiki/index.php/%D0%A1%D0%BE%D1%84%D1%96%D0%B9%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%80 |date=2007-11-12 }} sa [http://wek.kiev.ua/ ''Wiki-Encyclopedia Kyiv''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071107095536/http://wek.kiev.ua/ |date=2007-11-07 }} * {{In lang|en}} ''[http://kiev-assist.com/saint-sophia-cathedral Dapat makita ang mga lugar sa Kiev - Holy Sophia Cathedral]'' {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191023135022/http://kiev-assist.com/saint-sophia-cathedral |date=2019-10-23 }} * [http://en.uartlib.org/books/mosaics-and-frescoes-of-st-sophias-cathedral-of-kyiv/ Mga Mosaic at Fresco ng Saint Sophia Cathedral ng Kyiv.]{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://en.uartlib.org/books/mosaics-and-frescoes-of-st-sophias-cathedral-of-kyiv/ Photoalbum.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240810114004/http://en.uartlib.org/books/mosaics-and-frescoes-of-st-sophias-cathedral-of-kyiv/ |date=2024-08-10 }} [http://en.uartlib.org/books/mosaics-and-frescoes-of-st-sophias-cathedral-of-kyiv/ Kyiv, Mistecvo, 1975.]{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://artsandculture.google.com/partner/st-sophia-of-kyiv?hl=en Saint Sophia Cathedral] sa loob ng Google Arts &amp;amp; Culture * {{Commonscatinline}}</img> {{Cathedrals of Ukraine}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata]] acdqfp6o2a46f8hhrdqbk57lxxthv34 0 309182 2214197 2033072 2026-07-02T20:23:43Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214197 wikitext text/x-wiki Si '''Marcelle Barbey-Gampert''' (1887-1949) ay isang [[botanist]] ng Switzerland, [[healogo]], at [[climatologist]] na kilala para sa mga phytogeograpikong pag-aaral ng [[Picos de Europa]]. Ang standard na pagpapaikling '''Barb.-Gamp.''' ay ginagamit upang ipahiwatig ang taong ito bilang may-akda kapag sumipi ng isang botanical na pangalan .<ref>{{cite book|last1=Blake|first1=Sidney Fay|title=Geographical Guide to Floras of the World: An Annotated List with Special Reference to Useful Plants and Common Plant Names : Part II, Western Europe : Finland, Sweden, Norway, Denmark, Iceland, Great Britain with Ireland, Netherlands, Belgium, Luxembourg, France, Spain, Portugal, Andorra, Monaco, Italy, San Marino, and Switzerland|date=1961|publisher=U.S. Department of Agriculture|url=https://books.google.com/books?id=_n4WAAAAYAAJ&pg=PA663|accessdate=19 September 2018|language=en|pages=489-490}}</ref><ref>{{cite book|last1=Seemann|first1=Berthold|title=Journal of Botany: British and Foreign|date=1922|publisher=West, Newman & Company|page=214|url=https://books.google.com/books?id=HPtCAAAAYAAJ|accessdate=19 September 2018|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Pamphlets on Forestry in France|date=1952|pages=189|url=https://books.google.com/books?id=gxcVAAAAIAAJ|accessdate=19 September 2018|language=fr}}</ref> {{botanist|Barb.-Gamp.|inline=yes}} == Mga gawa == {{cite journal|last1=Barbey-Gampert|first1=M.|title=Esquisse de la Flore des Picos de Europa.|journal=Bull. Soc. Bot. Genève 2 ser.|date=1921|volume=12|pages=220-245|url=http://www.florapicosdeeuropa.myspecies.info/en/content/esquisse-de-la-flore-des-picos-de-europa|accessdate=19 September 2018|language=tl}} == Mga karagdagang babasahin == * [http://dardel.info/genealogie/wc07/wc07_256.html Généalogie Dardel - Fiche de famille]{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[https://books.google.com.ph/books?id=jy231V83lx8C&pg=PA544&lpg=PA544&dq=Marcelle+Barbey-Gampert&source=bl&ots=p87audimMo&sig=ACfU3U188oH6PX6iuxLs8vmZOcwDKmfAEA&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjMiNaV1q3vAhVFM94KHUREAow4ChDoATAFegQIBRAD#v=onepage&q=Marcelle%20Barbey-Gampert&f=false Marcelle Barbey-Gampert] == Mga Sanggunian == {{reflist}} kqvghbcup260aojzjp9rphaklit991i 0 313282 2214344 2212427 2026-07-03T04:14:35Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214344 wikitext text/x-wiki '''Panitikan ng Pilipinas sa Espanyol''' ( {{Lang-es|Literatura filipina en español}} ; {{Lang-fil|Literaturang Pilipino sa Espanyol}} ) ay isang kalipunan ng panitikan na ginawa ng mga Pilipinong manunulat sa [[wikang Kastila]] . Sa ngayon, ang korpus na ito ang pangatlo sa pinakamalaki sa buong korpus ng [[Panitikan sa Pilipinas|panitikan]] ng Pilipinas ( Panitikan ng Pilipinas sa Filipino ang una, na sinusundan ng Panitikang Pilipino sa Ingles ). Ito ay bahagyang mas malaki kaysa sa panitikan ng Pilipinas sa mga wikang bernakular. Gayunpaman, dahil sa napakakaunting mga nadagdag dito sa nakalipas na 30 taon, inaasahan na ang una ay malapit nang maabutan ang ranggo nito. == Kasaysayan == Ayon kay Mariñas (1974) ang Panitikan ng Pilipinas sa Espanyol ay maaaring hatiin sa 5 yugto <ref>Literatura Filipina en Castellano, Madrid, 1974. {{ISBN|84-276-1205-2}}</ref> : # Mga Akda ng Relihiyosong Espanyol Tungkol sa Pilipinas (1593–1800) # Yugto ng Paghubog (1800–1900) # Yugto ng Nasyonalista (1883–1903) # Ang Ginintuang Panahon (1903–1966) # Mga Makabagong Akda (1966–kasalukuyan) == Mga gawaing panrelihiyon ng Espanyol tungkol sa Pilipinas (1593–1800) == Ang pagdating ng mga Espanyol noong 1565 ay nagdala ng mga tagapatnugot ng kultura at wika ng mga Espanyol. Ang mga mananakop na Espanyol, na namamahala mula sa [[Mehiko|Mexico]] para sa korona ng Espanya, ay nagtatag ng isang mahigpit na sistema ng uri na nagpataw ng [[Simbahang Katolikong Romano|Romano Katolisismo]] sa katutubong populasyon. Ang mga misyonerong Augustinian at [[Franciscano]], na sinamahan ng mga sundalong Espanyol, ay hindi nagtagal ay nagpalaganap ng [[Kristiyanismo]] sa bawat isla. Ang kanilang misyon ay ipinatupad sa pamamagitan ng sapilitang paglipat ng mga katutubo sa panahong ito, dahil ang mga nailipat na katutubo ay bumaling sa mga dayuhan, at ang nakabalangkas na relihiyon bilang bagong sentro ng kanilang buhay. Ang mga pari at prayle ay nangaral sa mga lokal na wika at nagbigay trabaho sa mga katutubo bilang mga [[Pagsasalin|tagapagsalin]], na lumikha ng isang ''[[bilingual]]'' na antas na kilala bilang ladinos . Ang mga katutubo, na tinatawag na "indios", sa pangkalahatan ay hindi tinuturuan ng Espanyol, ngunit ang mga indibiduwal na ''[[bilingual]]'', lalo na ang makatang-tagasalin na si Gaspar Aquino de Belén, ay gumawa ng debosyonal na tula na nakasulat sa Romanong sulat sa [[wikang Tagalog]] . ''Ang Pasyon'', na sinimulan ni Aquino de Belen, ay isang salaysay ng pasyon, kamatayan at muling pagkabuhay [[Hesus|ni Hesukristo]], na kumalat sa maraming bersyon. Nang maglaon, ang ''Mexican ballads of chivalry'', ang ''corrido'', ay nagbigay ng modelo para sa sekular na panitikan. Ang mga salaysay ng taludtod, o ''komedya'', ay isinagawa sa mga [[Mga wikang Pilipino|wikang rehiyonal]] para sa karamihang hindi marunong bumasa at sumulat. Isinulat din ang mga ito sa alpabetong Romano sa mga pangunahing wika at malawak na ipinakalat. Noong unang bahagi ng ika-17 siglo, isang Pilipinong Intsik na tagapaglimbag, si [[Tomas Pinpin|Tomás Pinpin]], ang nagtakdang magsulat ng isang libro sa romanisadong ponetikang kathang sulat. Ang kanyang layunin ay turuan ang kanyang mga kapwa [[Wikang Tagalog|nagsasalita ng Tagalog]] ng mga prinsipyo ng pag-aaral ng Espanyol. Ang kanyang aklat, na inilathala ng [[Orden ng Dominikano|Dominican]] press (kung saan siya nagtrabaho) ay lumabas noong 1610. Hindi tulad ng gramatika ng misyonero (na itinakda ni Pinpin sa uri), ang aklat ng katutubo ay tumatalakay sa wika ng mga kolonisador sa halip na sa mga kolonisado. Ang aklat ni Pinpin ang kauna-unahang gawaing isinulat at inilimbag ng isang katutubong Pilipino.  Dahil dito, ito ay mayamang nakapagtuturo para sa kung ano ang sinasabi nito sa atin tungkol sa mga interes na nagpasigla sa pagsasalin ng Tagalog at, sa pamamagitan ng implikasyon, ang pagbabagong Tagalog sa unang bahagi ng panahon ng kolonyal. Isinalin ni Pinpin ang pagsasalin sa mga simpleng paraan upang matulungan at mahikayat ang mga mambabasang Tagalog na matuto ng Espanyol. == Yugto ng paghubog (1800–1873) == Sa tinaguriang 'Yugto ng paghubog', sinimulang kilalanin ng mga manunulat na Pilipino ang Pilipinas na isang hiwalay na uri mula sa Espanya at ikinodigo ang mga ito sa iba't ibang anyo ng pagpapahayag. Kabilang sa mga unang Pilipino na gumawa ng mga ito ay si Luis Rodríguez Varela, isang mestisong ipinanganak sa [[Maynila|Tondo]] (na probinsya sa labas ng mga [[Intramuros|pader ng]] [[Maynila]] ngunit ngayon ay inkorporada bilang isang distrito) noong 1768. Kabilang sa mga akda, ang pinakaunang kinikilalang akda sa panahong ito ay ang " ''Proclama historial que para animar a los vasallos que el Señor Don Fernando VII tiene en Filipinas a que defendian a su Rey del furor de su falso amigo Napoleón, primer Emperador de fanceses, escribe, dedicada at imprime a su costa Don Luis Rodríguez Varela"'' . Tulad ng ipinahayag ng pamagat, ang akda ay puno ng mga damdaming maka-Espanyol. Noong 1810, makalipas ang isang taon ng paglalathala ng nasabing akda, si Fernández de Folgueras, Gobernador Heneral sa Pilipinas ay pinagkalooban ng 'Office of the Censor' na maglimbag ng tatlong aklat. Ang mga aklat ay pinamagatang: " ''Elogio a las Provincias de los Reynos de la España Europea'' '''"''', " ''Elogio a la mujer"'' at " ''El Parnaso Filipino"'' . Ang huling aklat, isang koleksyon ng mga tula na isinulat ng iba't ibang makatang Pilipino noong panahong iyon, ay isa pa rin sa pinakamahalagang akda sa buong korpus ng Panitikang Pilipino sa Espanyol. At bagama't binatikos ito nang husto noong kasagsagan nito (noong 1814), taglay nito ang merito ng pagiging unang aklat tungkol sa [[Pilipinas]] sa Kastila na puro pampanitikan at hindi didaktiko o relihiyoso. Nakita rin sa panahong ito ang paglalathala ng mga akda ni José Vergara, isa sa kinatawan ng Pilipinas sa [[Cortes Generales|Spanish Cortes]] ; at Juan Atayde (1838–1896), isang opisyal ng militar. Karamihan sa mga akdang inilathala sa mga taong ito ay tula. Ngunit dahil karamihan sa mga taong may kaalaman sa Espanyol ay yaong mga kabilang sa [[Simbahang Katolika sa Pilipinas|Catholic]] hierarchy, ang mga relihiyosong gawain ay bumubuo pa rin ng malaking bahagi ng corpus. Sa kanyang pananatili bilang Vicar General ng [[Arkidiyosesis ng Maynila|Archdiocese of Manila]], itinatag Padre Pedro Peláez, [[Kapisanan ni Hesus|SJ]], (1812–1863) ang " ''El Católico Filipino"'', isang pahayagan ng relihiyosong kalikasan. Habang naglilingkod sa nasabing posisyon, nagturo din siya sa [[Unibersidad ng Santo Tomas]] at nagsilbing tagasulat sa " ''La Genereción"'', isang pahayaganl na inilathala sa Madrid. Sa kanyang mga gawa, malaki ang ginawa ni Peláez sa pagtatanggol ng kanyang kapwa Pilipino. Bagama't una itong inilimbag nang walang pagkakakilanlan, isang flyer na inilathala sa [[Madrid]] noong 1862 na pinamagatang " ''Documentos importantes para la cuestión pendiente sobre la provisión de curatos en Filipinas"'' ay iniugnay din sa kanya. Si Peláez din ang unang gumamit ng katagang ''perla de oriente'' upang tukuyin ang Pilipinas. Ito ay ginawang tanyag kalaunan ni [[José Rizal]] sa kanyang huling tula at ang modernong pagsasalin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] ng [[Lupang Hinirang|pambansang awit]] . Ang termino ay unang ginamit noong 1855 sa kanyang akda na pinamagatang " ''Sermón de San Andrés "'' . Sa pagkamatay ni Peláez, ipinagpatuloy ng isa pang pari ang laban para sa pagkakakilanlan sa sarili sa katauhan ni [[José Burgos|Fr. José Apolonio Burgos]] (1837–1877). Si Burgos ay isang estudyante ni Peláez sa [[Unibersidad ng Santo Tomas|UST]] . Isang taon pagkatapos ng lindol noong 1863 na kumitil sa buhay ng kanyang guro, binigyan niya ang pahayagang Madrid na " ''La Verdad" ng'' " ''Manifesto que a la noble Nación Española dirigen los leales filipinos "'' upang ipagtanggol ang mabibigat na batikos ng mga regular na pari laban sa mga Pilipino ng panahong iyon. Nagawa rin niyang maglathala ng " ''El Eco Filipino"'' upang ulitin ang panawagan ng reporma sa gobyerno at ''hierarchy'' ng Pilipinas. Ang iba pa niyang kapansin-pansing mga gawa ay ang " ''Mare Magnum"'' (1851), " ''Estado de Filipinas a la llegada de los españoles"'' (nawitten noong 1871 ngunit nai-publish noong 1894 pagkatapos ng kamatayan), " ''Ciencias y costumbres de los filipinos"'' (1868), " ''Cuentos y leyendas filipinas"'' (1860), " ''Es verdad los milagros"'' (1860) at " ''Los Reyes Filipinos"'' . Sa pagbubukas ng [[Kanal Suez|Suez Canal]], maraming Espanyol ang dumating sa Pilipinas. Ang ilan ay nag-aral pa sa mga isla na nagsilang ng ilang publikasyon tulad ng " ''La Oceanía Española"'', " ''El Comercio"'' at " ''La Voz de España"'' . == Nasyonalistang yugto (1883–1903) == Ang pagbubukas ng mga daungan ng Pilipinas sa dayuhang komersyo, ang paglipat sa isang ekonomiyang pang-eksport, at ang pagtatatag ng mga regular na rutang pandagat sa pagitan ng Pilipinas at Espanya ay nagdulot ng mga pagbabago sa lipunan at ekonomiya sa Pilipinas. Ang mas mayayamang pamilya na nakinabang sa pag-unlad ng ekonomiya ng Pilipinas noong huling bahagi ng ika-19 na siglo ay nagpadala ng kanilang mga anak sa Espanya at Europa upang samantalahin ang mga pagkakataong pang-edukasyon na iniaalok sa kanila ng liberalisadong patakarang kolonyal ng Espanyol noong panahong iyon. Ang mga edukadong kabataang ito, na tinatawag ding ''ilustrados'', ay magiging tagapagsalita ng mga hinaing at mithiin ng kanilang mga tao. Nagtipon sila sa paligid ng ''Circulo Hispano-Filipino ng'' Madrid, na itinatag noong 1882, na pagkatapos ay umunlad sa ''Asociación Hispano-Filipina'', at mula 1888 pataas ay nagsimulang magsulat ang mga kabataang ito para sa pahayagang ''[[La Solidaridad]]'', na may mga propagandistang intensyon at nasyonalistang adhikain. Marami sa mga ''ilustrado na ito'' ay mga pangunahing tauhan din ng [[Himagsikang Pilipino|Rebolusyong Pilipino]], na nagtapos sa kalayaan ng Pilipinas mula sa [[Espanya]] at ang paglipat ng Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] . Isang mabisang kasangkapan sa pagtataguyod ng nasyonalismong Pilipino sa Espanyol ang pundasyon ng [[La Solidaridad]] (mas magiliw na tinatawag na ''La Sol'' ng mga miyembro ng kilusang propaganda) noong Pebrero 15, 1885. Sa tulong ng organ na ito, naipahayag ng mga pambansang bayaning Pilipino tulad [[José Rizal|nina José Rizal]], [[Graciano López Jaena|Graciano Lopez Jaena]], [[Marcelo H. del Pilar]], at iba pa ang kanilang mga damdamin. Marahil, ang pinakakilalang patnugot ng La ''Sol'' ay si [[Graciano López Jaena|Graciano Lopez Jaena]] (1856–1896). Ilan sa kanyang mga tanyag na gawa ay kinabibilangan ng " ''Fray Botod"'' at " ''La Hija del Fraile "'' . [[Pedro Paterno|Sinubukan din ni Pedro Paterno]] na magtatag ng ilang pahayagan tulad ng " ''La Patria "'', " ''El Libera "'', " ''Soberanía Nacional "'' at " ''Asamblea Filipina "'' . Naging paraan din ito kung saan nakapag-limbag ang mga Filipino ng kanilang mga gawa sa wikang Espanyol. Ang mga nobelang Pilipino sa wikang Espanyol ay bihira. At bukod sa [[Noli Me Tángere (nobela)|Noli Me Tángere]] at [[El filibusterismo|El Filibusterismo ni]] [[José Rizal]], [[Pedro Paterno|inilathala ni Paterno ang]] isang naunang nobela na pinamagatang " ''Ninay"'' noong 1885. Ang akda ay naglalarawan ng [[wiktionary:local color|lokal na kulay]] at isa sa mga inspirasyon na nagbunsod kay [[José Rizal]] na magsulat ng kanyang sarili. Bukod sa " ''Ninay "'', [[Pedro Paterno|nakapaglathala si Paterno ng]] " ''Doña Perfecta "'' (1876), isang nobela; at " ''Sampaguita"'' (1880), isang koleksyon ng mga tula; " ''La antigua civilización tagalog"'' (1887), " ''El cristianismo en la antigua civilización tagalog"'' (1892), at " ''La familia tagala en la historia universal"'', lahat ng expositories. Kung naipakilala ni [[Pedro Paterno|Paterno]] [[Lahing Tagalog|ang mga Tagalog]] sa mundo, si [[Isabelo de los Reyes]] (magiliw na tinawag na ''Don Belong'' ng mga kontemporaryo) ay ganoon din ang ginawa para sa mga [[Mga Ilokano|Ilokano]] . Noong 1882, inilathala ni Don Belong ang kanyang " ''La invasión de Limahong"'' . Dahil dito, pinasok niya ang mundo ng pamamahayag na nagbigay sa kanya ng lahat ng mga outlet na kailangan niya upang ipahayag ang kanyang nasyonalismo. Ang ilan sa mga pahayagang pinagtrabahuan niya ay ang " <nowiki><i id="mwqQ">El Diario de Manila</i></nowiki> ", " ''La Oceanía Española "'', " ''Revista Catolica "'', " ''El Progreso "'', " El Republicano " at " ''El Heraldo "'' . Itinuring na tagapagtatag ng kilusang manggagawa sa Pilipinas, itinatag ni Don Belong ang " ''La actividad del obrero"'' noong 1902 na nagsilbing pangunahing tinig ng uring manggagawa. Nang maglaon, itinatag niya ang [[Iglesia Filipina Independiente]] bilang isang pag-aalsa sa mga pang-aabuso ng herarkiya ng [[Simbahang Katolikong Romano|Katoliko]] sa kanyang [[Ilocos Sur|bayan]] . Ang pundasyon ng simbahan ay naging instrumento sa pagsasalin ng [[Kasulatang panrelihiyon|Banal na Kasulatan]] sa [[Wikang Iloko|Ilokano]] . Ang ilan sa mga [[Isabelo de los Reyes|kilalang gawa ni Don Belong ay]] kinabibilangan ng " ''El Folklore Filipino"'' (1889), " ''Las Islas Visaya en la Época de la Conquista"'' (1889), " ''Historia de Filipinas"'' (1889) at " ''Historia de Ilocos"'' (1890). ). Sinasabi rin ng panahon iyon ang mga gawa nina [[José Rizal]], [[Antonio Luna]], Eduardo de Lete, [[Emilio Jacinto]], [[Jose Palma|José Palma]], Felipe Calderón at [[Apolinario Mabini]] . Sa [[Lungsod ng Cebu|Cebu]], ang unang pahayagang Espanyol, ''El Boletín de Cebú'', ay inilathala noong 1886. == Ang Ginintuang Panahon (1903–1966) == Kabalintunaan, ang pinakamalaking bahagi ng panitikang Espanyol ng mga katutubong Pilipino ay isinulat noong panahon ng komonwelt ng mga Amerikano, dahil ang wikang Kastila ay nangingibabaw pa rin sa mga intelektwal na Pilipino. <ref>{{Cite web |url=http://descargas.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/bameric/01350553135573500088680/209438_0011.pdf |title=Archive copy |access-date=2021-11-10 |archive-date=2008-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081010021732/http://descargas.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/bameric/01350553135573500088680/209438_0011.pdf |url-status=dead }}</ref> Ang isa sa mga pangunahing manunulat ng bansa, si [[Claro M. Recto|Claro Mayo Recto]], ay nagpatuloy sa pagsulat sa Espanyol hanggang 1960. Ang iba pang kilalang manunulat sa wikang Kastila, lalo na noong panahon ng mga Amerikano ay sina Francisco Alonso Liongson ( ''El Pasado Que Vuelve'', 1937), Isidro Marfori, [[Cecilio Apostol|Cecilio]] ''Apóstol'' ( Pentélicas, 1941), [[Fernando María Guerrero|Fernando Ma. Guerrero]] ( ''Crisálidas'', 1914), Flavio Zaragoza Cano ( ''Cantos a España'' at ''De Mactán a Tirad'' ) at iba pa. [[Maynila|Ang Maynila]], [[Cebu]], [[Bacolor]] at marami pang ibang mga lungsod at bayan sa buong Pilipinas ay may bahagi ng mga manunulat sa Espanyol, na karamihan sa kanila ay umunlad noong mga unang dekada ng siglo. Kabilang sa mga pahayagang inilathala sa Espanyol ay ang ''El Renacimiento'', ''La Democracia'', ''La Vanguardia'', ''El Pueblo de Iloílo'', ''El Tiempo'' at iba pa. Tatlong magasin, ''The Independent'', ''Philippine Free Press'' at ''Philippine Review'' ang inilathala sa wikang Ingles at Espanyol. Noong 1915, ang mga lokal na pahayagan ay nagsimulang maglathala ng mga seksyon sa Ingles at pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig at ang pagkawasak ng [[Intramuros]] kung saan nakabatay ang malaking bahagi ng komunidad ng Espanya, nagsimulang bumaba ang panitikang Hispano-Filipino at ang bilang ng mga libro at magasin na isinulat ng Filipino sa Espanyol. ang mga may-akda ay lubhang nabawasan. == Mga makabagong gawa (1966–kasalukuyan) == Kahit na ang kinalabasan ng panitikan ng Pilipinas sa Espanyol ay nabawasan sa mga huling taon, mayroon pa ring ilang kilalang manunulat, tulad ni José del Mar, na nanalo ng Zóbel Prize ( Premio Zóbel ) para sa kanyang gawa, ''Perfiles'', noong 1965, Francisco Zaragoza (1914–1990). ), may-akda ng "Castala Íntima", Guillermo Gómez Rivera, akademikong direktor ng Academia Filipina de la Lengua Española ( [[Akademyang Pilipino ng Wikang Kastila|Philippine Academy of the Spanish Language]] ), Edmundo Farolan, direktor ng "Revista Filipina" at tumanggap ng Premio Zobel noong 1982 para sa ang kanyang akdang tula na "Tercera Primavera" o Lourdes Castrillo Brillantes, isang kilalang Pilipinong babaeng manunulat, may-akda ng " ''80 Años del Premio Zóbel'' " (80 Years of the Zóbel Prize), isang compilation ng Spanish literature na isinulat ng mga Filipino. == Mga kilalang manunulat sa Espanyol == * Antonio Abad (1894–1970) * Sinabi ni Fr. Francisco Ignacio Alcina, SJ (1610–1674) * Rosauro Almario (1886–1933) * Uldarico A. Alviola (1883–1966) * [[Cecilio Apostol|Cecilio]] Apóstol (1877–1938) * [[Jesus Balmori|Jesús Balmori]] (1887–1948) * Lourdes Castrillo Brillantes * Edmundo Farolán * Guillermo Gómez Rivera (b. 1936) * [[Fernando María Guerrero]] (1873–1929) * León María Guerrero III (1915–1982) * Francisco Alonso Liongson (1896–1965) * [[Graciano López Jaena]] (1856–1896) * [[Apolinario Mabini]] (1864–1903) * [[Jose Palma|José Palma]] (1876–1903) * [[Marcelo H. del Pilar]] (1850–1896) * [[Claro M. Recto]] (1890–1960) * [[José Rizal]] (1861–1896) == Mga kilalang gawa sa wikang Espanyol na isinulat ng mga Pilipinong may-akda == * ''[http://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000004829&page=1 Noli Me Tangere] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211110063544/http://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000004829&page=1 |date=2021-11-10 }}'' at ''[http://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000006123&page=1 El Filibusterismo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721083516/http://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000006123&page=1 |date=2021-07-21 }}'', parehong isinulat ni [[José Rizal|Jose Rizal]] sa Espanyol. Ang mga nobela ay lumikha ng kontrobersya sa hanay ng mga Espanyol na awtoridad sa Pilipinas. Nakatulong sila sa paglikha ng pagkakakilanlang Pilipino noong panahon ng kolonyal na Espanyol sa pamamagitan ng pag-caricature at paglalantad ng mga pang-aabuso ng pamahalaang kolonyal ng Espanya at awtoridad sa relihiyon. * ''[http://www.cervantesvirtual.com/obra/impresiones/ Impresiones na] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211127185045/http://www.cervantesvirtual.com/obra/impresiones/ |date=2021-11-27 }}'' isinulat ni [[Antonio Luna]] sa Espanyol. Ito ay isang koleksyon ng mga artikulo na naunang isinulat para sa pahayagang ''La Solidaridad na'' naglalarawan sa Espanya, mga Kastila, at ang kanilang mga asal sa isang kritikal, nakakasira at sarkastikong paraan. * ''La oveja de Nathan na'' isinulat ng 1929 ''Premio Zóbel'' awardee na si Antonio Abad sa Espanyol. Itinakda noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]], ang nobelang ito ay masiglang nagpapahayag ng pagnanais ng bansang Pilipino para sa kalayaan mula sa Estados Unidos sa pamamagitan ng kuwento ni Mariano Bontulan, isang batang linotypist sa isang opisina ng pag-imprenta ng gobyerno, na ang trabaho ay nagbibigay-daan sa kanya upang maging bihasa sa mga pandaigdigang isyu, na sa huli ay nag-udyok sa kanya. sa kanya na magpatala upang lumaban sa Unang Digmaang Pandaigdig sa panig ng mga Amerikano sa pag-asang makitang matupad ng Estados Unidos, bilang kapalit, ang pangako nitong kalayaan ng Pilipinas. Ang aklat ay nanalo kay Antonio Abad ng ''Premio Zóbel'' award noong 1929. * ''[http://www.cervantesvirtual.com/obra/mi-casa-de-nipa--poesias/ Mi casa de Nipa na] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211110065047/http://www.cervantesvirtual.com/obra/mi-casa-de-nipa--poesias/ |date=2021-11-10 }}'' isinulat ng 1927 ''Premio Zóbel'' awardee na [[Jesus Balmori|si Jesus Balmori]] . Ito ay isang koleksyon ng mga tula na nanalo sa kanya ng 1940 Commonwealth Literary Award para sa tula. Ang libro ay nai-publish noong 1941. Ang koleksyon ng mga tula na ito ay itinuturing na kasukdulan ng karera ni Jesus Balmori bilang isang makata, dahil sa wakas ay nakamit niya ang kanyang hangarin na lumikha ng isang makatang estetika ng Filipino, na nagtagumpay sa modernismong Espanyol bilang isang paraan ng pagkamit ng isang bagong yugto ng panitikan, ang kasukdulan ng Ginintuang Panahon ng Espanyol -panitikang Filipino. * ''[http://www.cervantesvirtual.com/obra/cuentos-de-juana--narraciones-malayas-de-las-islas-filipinas-incluye-el-relato-inedito-el-talisay/ Cuentos de Juana: narraciones malayas de las Islas Filipinas na] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211110103852/http://www.cervantesvirtual.com/obra/cuentos-de-juana--narraciones-malayas-de-las-islas-filipinas-incluye-el-relato-inedito-el-talisay/ |date=2021-11-10 }}'' isinulat ng 1956 ''Premio Zóbel'' awardee na si Adelina Gurrea . Ito ay isang koleksyon ng mga maikling kwento na nagtatampok ng katutubong alamat ng isla ng Negros, tulad ng ''tamao'', ang ''tic-tic'', ang ''asuang'', ang ''camá-camá'', ang ''bagát'' at ang ''cafre'' . Unang inilathala sa Espanya noong 1943, ang aklat pagkatapos ay nanalo ng unang gantimpala para sa panitikan sa isang paligsahan na ginanap ng Latin Union Writers' Association sa Paris noong 1951. * ''Quis ut Deus: o, el teniente Guimo, el brujo revolucionario de Yloilo na'' isinulat ng 1975 ''Premio Zóbel'' awardee na si Guillermo Gómez Rivera sa Espanyol. Inilathala noong 2015, isinalaysay ng nobela ang alamat ni ''Teniente Guimo'', ang ''aswang'' ng [[Lahing Hiligaynon|alamat ng Ilongo]] at isang sundalo ng Philippine Revolutionary Government sa Iloilo na lumaban sa pagsalakay ng mga Amerikano. Ginawaran ng ''Instituto Juan Andrés'' at ''Grupo de Investigación Humanismo-Europa'' ng Espanya ang may-akda ng 2015 ''I Premio Jose Rizal de las Letras Filipinas'' para sa pagkakalathala ng nobelang ito. * ''El diario de Frankie Aguinaldo na'' isinulat ng 1982 ''Premio Zóbel'' awardee na si Edmundo Farolan sa Espanyol. Ang libro ay nai-publish noong 2016. Sa anyo ng pilosopikal na antropolohiya at alinsunod sa tradisyon ng mga nobelang [[Eksistensiyalismo|eksistensyal]] tulad nina ''Niebla'' ni Miguel de Unamuno at ''Nausea'' ni [[Jean-Paul Sartre]], ang nobelang ito ay nagsasalaysay ng buhay ni Frankie Aguinaldo, ang alter-ego ng may-akda. Si Edmundo Farolan ay ginawaran ng 2017 ''III Premio Jose Rizal de las Letras Filipinas'' para sa paglalathala ng kanyang nobela. == Tingnan din == * [[Akademyang Pilipino ng Wikang Kastila|Philippine Academy of the Spanish Language]] * [[Panitikan sa Pilipinas|Panitikan ng Pilipinas]] * Panitikan ng Pilipinas sa Ingles * Panitikan ng Pilipinas sa Filipino * panitikan sa wikang Espanyol == Mga sanggunian ==  {{reflist}} == Mga panlabas na kawing == * [http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=philamer&cc=philamer&idno=adr6689.0001.001&q1=arte+de+la+lengua&frm=frameset&view=image&seq=5&size=100 Online E-book ng La Primera Imprenta en Filipinas: Reseña Histórica Bio-Bibliográfica con tres apéndices] ni Manuel Artigas y Cuerva. Nai-publish noong 1910. * [http://revista.carayanpress.com/ Revista Filipina] Filipino magazine na nakatuon sa wikang Espanyol at panitikan. [[Kategorya:Panitikan sa wikang Kastila]] [[Kategorya:Panitikan ng Pilipinas]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] t7c2iixinywxnji659sweec5knwglik 0 314894 2214172 2183080 2026-07-02T14:45:30Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214172 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Julio Nalundasan |image = Julio Nalundasan.jpg |office = Kasapi ng [[Lehislaturang Pilipino]] mula sa [[Distritong pambatas ng Ilocos Norte|Ikalawang Distrito]] ng [[Ilocos Norte]] |term_start = Hulyo 10, 1934 |term_end = Setyembre 20, 1935 |predecessor = Emilio Medina |successor = Ulpiano Arzandon |birth_date = {{Birth date|1894|07|21}} |birth_place = [[Batac, Ilocos Norte]], [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] |death_date = {{Death date and age|1935|9|20|1894|07|21}} |death_place = [[Batac, Ilocos Norte]], [[Pamahalaang Insular ng mga Pulo ng Pilipinas|Kapuluang Pilipinas]] }} Si '''Julio Nalundasan''' (Hulyo 21, 1894 – Setyembre 20, 1935) ay isang abogado at politikong Pilipino mula sa [[Ilocos Norte]]. Nahalal siya ng dalawang ulit bilang kinatawan ng ikalawang distrito ng Ilocos Norte. Una siyang tumakbo para sa ikasampung [[Lehislaturang Pilipino]] noong 1934 sa ilalim ng [[Partido Nacionalista|Partido Nacionalista Democratico]]. Naputol ng maaga ang kanyang termino dahil sa pagpasa ng [[Saligang Batas ng Pilipinas ng 1935]]. Kaya, sa pangalawang pagkakataon noong 1935, tumakbo siya para kinatawan ng [[Kapulungang Pambansa ng Pilipinas]], ang kapalit ng Lehisluturang Pilipino. Sa sumunod na halalan noong 1935, muling tumakbo si Nalundasan at tinalo sa ikalawang pagkakataon si Mariano Marcos, ama ni [[Ferdinand Marcos|Ferdinand E. Marcos]] na magiging ikasampung [[Pangulo ng Pilipinas]]. Subalit, ilang araw matapos ideklara ang kanyang pagkapanalo, napaslang si Nalundasan habang nagsisipilyo sa kanyang tahanan sa [[Batac]] noong Setyembre 20, 1935. Kabilang sa mga nasangkot sa pagpaslang ang mag-amang Mariano at Ferdinand Marcos, pati ang kanilang kamag-anak na si Pio Marcos at ang bayaw ni Mariano na si Quirino Lizardo. Inakusahan sila lahat sa kasong pagpatay kay Nalundasan, subalit pinawalang-sala kalaunan ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] noong 1940. Nasangkot din si Nicasio Layaoen bilang umano'y bumaril kay Nalundasan subalit napawalang-sala din. == Talambuhay == Ipinanganak si Julio Nalundasan noong Hulyo 21, 1894 sa Batac, Ilocos Norte.<ref>{{Cite web |title=Julio Nalundasan |url=https://www.geni.com/people/Julio-Nalundasan/6000000184725615851 |access-date=2025-10-30 |website=www.geni.com}}</ref> Nagtapos siya ng abogasya at naging aktibong politiko sa sa hilagang Ilocos. Napili siya ni [[Manuel L. Quezon]]<ref>{{Cite book |last=Gleeck |first=Lewis E. |url=https://www.google.com.ph/books/edition/President_Marcos_and_the_Philippine_Poli/cJoKAQAAIAAJ |title=President Marcos and the Philippine Political Culture |date=1987 |publisher=L.E. Gleeck |isbn=978-971-91074-1-5 |language=en}}</ref> para maging kandidato ng Partido Nacionalista Democratico upang irepresenta ang ikawalang distrito ng [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng Ilocos Norte. Kilala si Nalundasan bilang karibal ni Mariano Marcos sa politika, na pinili naman ni [[Gregorio Aglipay]] para maging kinatawan ng ikalawang distrito ng Ilocos Norte.<ref>{{Cite book |last=Villacorte |first=Rolando E. |url=https://www.google.com.ph/books/edition/The_Real_Hero_of_EDSA/TkNxAAAAMAAJ |title=The Real Hero of EDSA: A Fresh and Revealing Account from a Biblical Perspective of the People Power Revolution, the Marcoses Flight & Life in Exile, Pres. Cory Aquino's One Thousand Days |date=1989 |publisher=Rolando E. Villacorte |language=en}}</ref> Natalo niya si Marcos ng dalawang beses.<ref>{{Cite web |last=Reyes |first=Miguel Paolo P. |date=Nobyembre 20, 2020 |title=The Marcoses: A history of rejecting election defeats |url=https://www.philstar.com/headlines/2020/11/26/2059663/marcoses-history-rejecting-election-defeats |access-date=2025-10-30 |website=Philstar.com}}</ref> Una noong halalan ng 1934 para sa ikasampung Lehislaturang Pilipino,<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/The_Fookien_Times_Philippines_Yearbook/MYoMAQAAMAAJ |title=The Fookien Times Philippines Yearbook |date=1978 |publisher=Fookien Times |language=en}}</ref> at ikalawa noong 1935 para sa halalan ng unang Kapulungang Pambansa ng Pilipinas. Nagbago na ang tawag sa sangay pambatas na ito dahil sa bagong pasang Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935, na siya ring dahilan kung bakit naputol ng maaga ang termino ni Nalundasan. Bagaman, ilang araw pagkatapos ng pagkahalal sa kanya, binaril siya ng isang ''sniper'' (o tagong mamamaril) habang nagsisipilyo at namatay.<ref>{{Cite web |last=KILLEN |first=PATRICK J. |date=Pebrero 2, 1986 |title=Marcos overcame murder conviction - UPI Archives |url=https://www.upi.com/Archives/1986/02/02/Marcos-overcame-murder-conviction/7964507704400/ |access-date=2025-10-30 |website=UPI |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang asawa, bumagsak siya sa sahig pagkatapos mabaril, at sinabi habang bumabagsak "''God help me!''" ("Tulungan mo ako Diyos!").<ref>{{Cite web |last=Ocampo |first=Ambeth R. |date=2023-04-14 |title=Aguinaldo protest, Nalundasan murder |url=https://opinion.inquirer.net/162361/aguinaldo-protest-nalundasan-murder |access-date=2025-10-30 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> Dagli pakatapos ang pagpaslang kay Nalundasan noong Setyembre 20, 1935, ang unang nasangkot sa kaso ay si Nicasio Layaoen,<ref>{{Cite news |date=29 Okt 1935 |title=STAR WITNESS IN NALUNDASAN CASE ON STAND |pages=1 |work=Tribune |url=http://nla.gov.au/nla.news-article249667678 |access-date=2025-10-30}}</ref> isang [[negosyante]] mula sa Batac, Ilocos Norte. Ayon sa ulat ng [[Konstabularyo ng Pilipinas]], si Layaoen umano ang bumaril kay Nalundasan gamit ang ripleng kalibre .22, batay sa testimonya ng saksi na si Gaspar Silvestre, na nagsabing nakita niya si Layaoen sa ilalim ng [[bahay]] ng biktima noong gabi ng krimen na may dalang rebolber. Gayunpaman, matapos ang paglilitis sa Hukuman ng Unang Dulugan ng Ilocos Norte, napawalang-sala si Layaoen.<ref>{{Cite web |last=Jimenez |first=Atty Josephus B. |date=Nobyembre 12, 2023 |title=The bonds that intertwine the Laurels and Marcoses |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2023/11/12/2310845/bonds-intertwine-laurels-and-marcoses |access-date=2025-10-30 |website=Philstar.com}}</ref> Noong 1938, kinasuhan ang mag-amang Mariano at Ferdinand Marcos, kasama sina Pio Marcos na kapatid ni Mariano, at Quirino Lizardo na bayaw ni Mariano.<ref>{{Cite web |last=Reyes |first=Miguel Paolo P. |last2=Ariate |first2=Joel F. |date=Nobyembre 16, 2016 |title=Ruling in 1935 Nalundasan case may yet bar Marcos burial at LNMB |url=https://www.abs-cbn.com/focus/11/16/16/ruling-in-1935-nalundasan-case-may-yet-bar-marcos-burial-at-lnmb |access-date=2025-10-30 |website=[[ABS-CBN]]}}</ref> Ayon paggiit ng prosekusyon, sina Mariano Marcos, Pio Marcos, Ferdinand Marcos, at Quirino Lizardo ay nagsabwatan upang patayin si Julio Nalundasan bilang ganti sa pagkatalo ni Mariano sa halalan ng 1935. Batay sa testimonya ng pangunahing saksi na si Calixto Aguinaldo, si Ferdinand umano ang bumaril kay Nalundasan habang ito’y nagsisipilyo, matapos pagplanuhan ang krimen sa bahay ng mga Marcos. Noong 1939,<ref>{{Cite web |title=Senators Profile - Ferdinand Edralin Marcos |url=https://web.senate.gov.ph/senators/former_senators/ferdinand_marcos.htm |access-date=2025-10-30 |website=web.senate.gov.ph |archive-date=2025-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250812135320/http://web.senate.gov.ph/senators/former_senators/ferdinand_marcos.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |date=1965-11-13 |title=Philippine 'No. 1'; Ferdinand Edralin Marcos (Published 1965) |language=en |url=https://www.nytimes.com/1965/11/13/archives/philippine-no-1-ferdinand-edralin-marcos.html |access-date=2025-10-30}}</ref> hinatulan ng Hukuman ng Unang Dulugan ng [[Laoag]] sina Ferdinand Marcos at Quirino Lizardo bilang mga pangunahing may sala sa kasong pagpatay, samantalang napawalang-sala sina Mariano Marcos at Pio Marcos.<ref>{{Cite web |title=G.R. No. 47388 |url=https://lawphil.net/judjuris/juri1940/oct1940/gr_47388_1940.html |access-date=2025-10-30 |website=lawphil.net}}</ref><ref>{{Citation |title=The Assistant Solicitor |date=2017 |url=https://www.cambridge.org/core/books/diplomatscholar/assistant-solicitor/3439DC2E3A090032228E6A260884FA9A |work=The Diplomat-Scholar: A Biography of Leon Ma. Guerrero |pages=67–72 |editor-last=Fernandez |editor-first=Erwin S. |series=Local History and Memoirs |publisher=ISEAS–Yusof Ishak Institute |isbn=978-981-4762-43-4 |access-date=2025-10-30}}</ref> Gayunpaman, nang umapela sila sa Korte Suprema, pinawalang-sala rin sina Ferdinand<ref>{{Cite web |date=Setyembre 18, 2022 |title=Success’ of Masagana 99 All in Imee’s Head |url=https://diktadura.upd.edu.ph/category/lies/page/4/ |access-date=Oktubre 30, 2025}}</ref> at Lizardo noong Oktubre 22, 1940 sa pamamagitan ng pasya na sinulat ng noo'y [[Kasamang Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kasamang Mahistrado]] [[Jose P. Laurel]] at sinang-ayunan nina [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]] [[Ramón Avanceña|Ramon Avanceña]] at mga Kasamang Mahistradong Carlos Imperial, Anacieto Diaz, at Antonio Horrilleno.<ref>{{Cite web |date=2013-04-10 |title=Lizardo and Marcos were convicted of murder January 11, 1940 |url=https://kahimyang.com/kauswagan/articles/1493/today-in-philippine-history-january-11-1940-lizardo-and-marcos-were-convicted-of-murder |access-date=2025-10-30 |website=The Kahimyang Project |language=en}}</ref> Sa gayon, nanatiling hindi nalulutas ang kaso ni Julio Nalundasan, at hindi kailanman natukoy ang tunay na pumatay sa kanya. Ang kanyang pagpaslang ay madalas gamitin ng mga historyador bilang halimbawa ng maruming politika sa Ilocos Norte bago ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{Cite book |last=Francisco |first=Vicente J. |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Was_Ferdinand_Marcos_Responsible_for_the/HLQeAAAAMAAJ |title=Was Ferdinand Marcos Responsible for the Death of Nalundasan? |date=1965 |publisher=East Publishing |language=en}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga Pilipinong pulitiko]] [[Kategorya:Namatay noong 1935]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1894]] o8x19sgfjv8hn4e14ryisd0caigd8u9 0 315377 2214202 2205459 2026-07-02T22:21:38Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214202 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|name=Miss Earth 2022|image=Mina Sue Choi Miss Earth 2022.jpg|image size=|image alt=|caption=Mina Sue Choi, Miss Earth 2022|date=29 Nobyembre 2022|presenters=|entertainment=|theme=ME Loves Fauna|venue=Okada Manila, [[Parañaque]], [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas|broadcaster={{Hlist|Kumu|[[A2Z]]|TFC}}|director=|producer=|owner=|sponsor=|entrants=86|placements=20|debuts={{Hlist|[[Burundi]]|[[Cabo Verde|Kabo Berde]]|[[Senegal]]}}|withdrawals={{Hlist|[[Angola|Anggola]]|[[Armenya]]|[[Bangladesh|Bangglades]]|[[Botswana]]|[[Crimea]]|[[Dinamarka]]|[[Gambiya]]|[[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]]|[[Italya]]|[[Cambodia|Kambodya]]|[[Kenya]]|[[Letonya]]|[[Lebanon|Libano]]|[[Myanmar|Miyanmar]]|[[Paraguay|Paragway]]|[[Rwanda]]|[[Suwesya]]|[[Syria]]|[[Ukraine|Ukranya]]}}|returns={{Hlist|[[Albanya]]|[[Demokratikong Republika ng Congo|Demokratikong Republika ng Konggo]]|[[Ecuador|Ekwador]]|[[Scotland|Eskosya]]|[[Ethiopia|Etiyopiya]]|[[Wales|Gales]]|[[Hong Kong]]|[[Irak]]|[[Kosovo|Kosobo]]|[[Croatia|Kroasya]]|[[Malta]]|[[Mongolia|Monggolya]]|[[Namibia|Namibya]]|[[Pakistan]]|[[Estado ng Palestina|Palestina]]|[[Polonya]]|[[Romania|Rumanya]]|[[Zambia|Sambiya]]|[[Suwisa]]|[[Timog Korea]]|[[Timog Sudan]]}}|winner=|represented=|congeniality=|personality=|best national costume=|best state costume=|photogenic=|miss internet=|award1 label=|award1=|award2 label=|award2=|opening trailer=|before=2021|next=[[Miss Earth 2023|2023]]}}Ang '''Miss Earth 2022''' ay ang ika-22 edisyon ng [[Miss Earth]] pageant, na ginanap sa Okada Manila, sa [[Parañaque]], [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas noong 29 Nobyembre 2022.<ref>{{Cite web |last=Pagulong |first=Charmie Joy |date=1 Disyembre 2022 |title=Korean beauty named Miss Earth 2022 |url=https://www.philstar.com/headlines/2022/12/01/2227633/korean-beauty-named-miss-earth-2022 |access-date=29 Abril 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Ito ang unang pagkakataon na pisikal na ginanap ang patimpalak mula noong [[Miss Earth 2019|2019]] dahil sa epekto ng [[pandemya ng COVID-19]].<ref>{{Cite web |last=Daligcon |first=Rayven |date=15 Oktubre 2022 |title=LIST: Dates and venues of upcoming int'l beauty pageants in 2022 |url=https://philstarlife.com/celebrity/571679-2022-beauty-pageants-dates-venues? |access-date=28 Oktubre 2022 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fernando |first=Jeff |date=14 Oktubre 2022 |title=FAMOUS: Jenny Ramp reveals preps for Miss Earth 2022 pageant |url=https://mb.com.ph/2022/10/14/famous-jenny-ramp-reveals-preps-for-miss-earth-2022-pageant/?amp |access-date=29 Abril 2023 |website=Manila Bulletin |language=en}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Destiny Wagner]] ng Belis si [[Mina Sue Choi]] ng Timog Korea bilang Miss Earth 2022.<ref>{{Cite web |date=30 Nobyembre 2022 |title=South Korea's Mina Sue Choi is Miss Earth 2022 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/south-korea-mina-sue-winner-miss-earth-2022/ |access-date=15 Abril 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kwak |first=Yeon-soo |date=15 Disyembre 2022 |title=Korea's 1st winner at Big Four beauty pageant talks about true beauty |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/culture/2023/04/262_341784.html |access-date=29 Abril 2023 |website=The Korea Times |language=en}}</ref> Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Timog Korea sa [[Miss Earth]].<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=29 Nobyembre 2022 |title=Mina Sue Choi from South Korea is Miss Earth 2022 |url=https://entertainment.inquirer.net/474324/mina-sue-choi-from-south-korea-is-miss-earth-2022 |access-date=29 Nobyembre 2022 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lariosa |first=Saab |date=29 Nobyembre 2022 |title=Get to know Miss Earth 2022, Mina Sue Choi, the first Korean to win the crown |url=https://philstarlife.com/news-and-views/475613-get-to-know-miss-earth-2022-mina-sue-choi? |access-date=29 Nobyembre 2022 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> Kinoronahan bilang Miss Earth-Air si Sheridan Mortlock ng Australya, bilang Miss Earth-Water si Nadeen Ayoub ng Palestina, at bilang Miss Earth-Fire si Andrea Aguilera ng Kolombya.<ref>{{Cite web |last=Tusing |first=David |date=29 Nobyembre 2022 |title=Miss Palestine wins big in Miss Earth 2022 pageant as South Korea takes main crown |url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion/2022/11/29/miss-palestine-wins-big-in-miss-earth-2022-pageant-as-south-korea-takes-main-crown/ |access-date=29 Nobyembre 2022 |website=The National |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Custodio |first=Arlo |date=29 Nobyembre 2022 |title=Korea wins Miss Earth 2022 |url=https://www.manilatimes.net/2022/11/29/latest-stories/korea-wins-miss-earth-2022/1868373 |access-date=29 Nobyembre 2022 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Concepcion |first=Eton B. |date=1 Disyembre 2022 |title=Korean crowned Miss Earth 2022, first in 20 years |url=https://manilastandard.net/news/314283442/korean-crowned-miss-earth-2022-first-in-20-years.html |access-date=30 Abril 2023 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref> Mga kandidata mula sa 86 na mga bansa at teritoryo ang kumalahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni James Deakin ang kompetisyon, samantalang sina Miss Earth 2015 Angelia Ong, Miss Earth 2017 Karen Ibasco, at Miss Earth 2019 Nellys Pimentel ay nagsilbi bilang mga koresponden.<ref>{{Cite web |last=Jr |first=Jose Patao |date=1 Disyembre 2022 |title=US-based Korean student crowned Miss Earth 2022 |url=https://malaya.com.ph/news_entertainment/us-based-korean-student-crowned-miss-earth-2022/ |access-date=29 Abril 2023 |website=Malaya Business Insight |language=en-US |archive-date=29 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230429152334/https://malaya.com.ph/news_entertainment/us-based-korean-student-crowned-miss-earth-2022/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sancha |first=Gilbert Kim |date=2 Disyembre 2022 |title=Miss Earth queens share life insights |url=https://tribune.net.ph/2022/12/03/miss-earth-queens-share-life-insights/ |access-date=29 Abril 2023 |website=Daily Tribune |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=29 Nobyembre 2022 |title=Người đẹp Hàn Quốc đăng quang Hoa hậu Trái đất 2022 |trans-title=Korean beauty crowned Miss Earth 2022 |url=https://vnexpress.net/nguoi-dep-han-quoc-dang-quang-hoa-hau-trai-dat-2022-4541973.html |access-date=30 Abril 2023 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> == Kasaysayan == === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 19 Agosto 2022, inanunsyo ng Miss Earth Organization na gaganapin ang kompetisyon sa isang ''hybrid'' na pormat matapos na idinaos bilang isang ''virtual pageant'' ang kompetisyon sa nakalipas na dalawang taon''.'' Ang kompetisyon ay may mga ''virtual'' at ''on-ground'' na aktibidad na gaganapin sa iba't-ibang sulok ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Jr |first=Jose Patao |date=19 Agosto 2022 |title=22nd Miss Earth to be staged live after 2 virtual editions |url=https://malaya.com.ph/news_entertainment/22nd-miss-earth-to-be-staged-live-after-2-virtual-editions/ |access-date=19 Nobyembre 2022 |website=Malaya Business Insight |language=en-US |archive-date=18 Nobiyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118175155/https://malaya.com.ph/news_entertainment/22nd-miss-earth-to-be-staged-live-after-2-virtual-editions/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=De Serra |first=Vee |date=1 Setyembre 2022 |title=Miss Earth 2022 to be held in the Philippines |url=https://villagepipol.com/miss-earth-2022-to-be-held-in-the-philippines/ |access-date=19 Nobyembre 2022 |website=Village Pipol |language=en-US}}</ref> Kasunod ng anunsyo tungkol sa pagdaos ng unang ''on-ground coronation'' mula noong nagsimula pandemya, inanunsyo ng Miss Earth Organization noong 8 Oktubre 2022 na gaganapin ang kompetisyon sa Okada Manila, sa [[Parañaque]], [[Kalakhang Maynila]] sa 29 Nobyembre 2022.<ref>{{Cite web |last=De Serra |first=Vee |date=10 Oktubre 2022 |title=Miss Earth 2022 Finals revealed |url=https://villagepipol.com/miss-earth-2022-finals-revealed/ |access-date=29 Abril 2023 |website=Village Pipol |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mi |first=Ngoc |date=16 Nobyembre 2022 |title=Lịch thi chung kết Miss Earth 2022 của Thạch Thu Thảo diễn ra ở đâu, khi nào? |trans-title=Where and when will Thach Thu Thao's final test of Miss Earth 2022 take place? |url=https://danviet.vn/lich-thi-chung-ket-miss-earth-2022-cua-thach-thu-thao-dien-ra-o-dau-khi-nao-20221116133216358.htm |access-date=30 Abril 2023 |website=Dân Việt |language=vi}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |last=Musika |first=Chomba |date=30 Enero 2023 |title=Deposed Miss Earth Zambia sues for K300,000 |url=http://www.daily-mail.co.zm/deposed-miss-earth-zambia-sues-for-k300000/ |access-date=30 Abril 2023 |website=Zambia Daily Mail |language=en-US}}</ref> == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" |- ! Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss Earth 2022''' | *{{flagicon|KOR}} '''[[Timog Korea]]''' – '''[[Mina Sue Choi]]<ref name=":0">{{Cite web |date=29 Nobyembre 2022 |title=South Korea's Mina Sue Choi is Miss Earth 2022; PH finishes in Top 20 |url=https://news.abs-cbn.com/life/11/29/22/south-koreas-mina-sue-cho-is-miss-earth-2022-ph-finishes-in-top-20 |access-date=29 Nobyembre 2022 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref>'''<ref name=":2">{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=30 Nobyembre 2022 |title=Korea wins Miss Earth 2022, Philippines in Top 20 |url=https://www.philstar.com/entertainment/2022/11/30/2227522/korea-wins-miss-earth-2022-philippines-top-20 |access-date=15 Abril 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |- | Miss Earth-Air 2022 | *{{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] – Sheridan Mortlock<ref name=":0" /><ref name=":2" /> |- | Miss Earth-Water 2022 | *{{flagicon|Palestine}} [[Estado ng Palestina|Palestina]] – Nadeen Ayoub<ref name=":0" /><ref name=":2" /> |- | Miss Earth-Fire 2022 | *{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Andrea Aguilera<ref name=":0" /><ref name=":2" /> |- | Top 8 | *{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] – Daphné Nivelles<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands|Olanda]] – Merel Hendriksen<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|PRI}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Paulina Avilés-Feshold<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] – Sakhile Dube<ref name=":0" /><ref name=":2" /> |- | Top 12 | *{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Jéssica Pedroso<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|CUB}} [[Cuba|Kuba]] – Sheyla Ravelo<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] – Esther Oluwatosin Ajayi<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|PRT}} [[Portugal]] – Maria Rosado<ref name=":0" /><ref name=":2" /> |- | Top 20 | *{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] – Thạch Thu Thảo<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|SVN}} [[Eslobenya]] – Lea Prstec<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] – Hiwot Yirga<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|IRE}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Alannah Larkin<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] – Diana Andimba<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|Norway}} [[Noruwega]] – Lilly Sødal<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] – Jenny Ramp<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] – Anezka Heralecká<ref name=":0" /><ref name=":2" /> |- |} ==Mga kandidata== 86 na kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Bansa/Teritoryo ! Kandidata ! Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}} ! Bayan !Rehiyong Kontinental |- | {{flagicon|ALB}} [[Albanya]] | Rigelsa Cybi<ref>{{Cite web |date=15 Hunyo 2022 |title=Nhan sắc nóng bỏng tựa 'thiên thần nội y' của tân Hoa hậu Trái đất Albania 2022 |trans-title=Hot beauty like 'underwear angel' of the new Miss Earth Albania 2022 |url=https://tienphong.vn/nhan-sac-nong-bong-tua-thien-than-noi-y-cua-tan-hoa-hau-trai-dat-albania-2022-post1446019.tpo |access-date=23 Agosto 2022 |website=Tiền Phong |language=vi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Herlina |first=Ratna |date=5 Agosto 2022 |title=9 Potret Rigelsa Cybi, Miss Earth Albania 2022 yang Super Memukau |trans-title=9 Super Stunning Portraits of Rigelsa Cybi, Miss Earth Albania 2022 |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/ratna-herlina/potret-rigelsa-cybi-miss-earth-albania-2022-yang-super-memukau-c1c2 |access-date=15 Abril 2023 |website=IDN Times |language=id}}</ref> | 25 | [[Tirana]] |Europa |- | {{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] | Sofia Martinoli<ref>{{Cite web |last= |first= |date=24 Mayo 2022 |title=Berissense finalista del certamen Miss Tierra, que se realizará por cuarta vez en Argentina |trans-title=Berissense finalist of the Miss Earth pageant, which will be held for the fourth time in Argentina |url=https://www.eldia.com/nota/2022-5-24-20-43-0-video-berissense-finalista-del-certamen-miss-tierra-que-se-realizara-por-primera-vez-en-argentina-la-ciudad |access-date=30 Oktubre 2022 |website=El Día |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 Hunyo 2022 |title=Una platense se postula al "Miss Earth", un concurso de belleza y medioambiente que busca su representante de Argentina |trans-title=A woman from La Plata is running for "Miss Earth", a beauty and environmental contest that is looking for her representative from Argentina |url=https://www.laplata1.com/2022-06-06/una-platense-se-postula-al-miss-earth-un-concurso-de-belleza-y-medioambiente-que-busca-su-representante-de-argentina-74729/ |access-date=15 Abril 2023 |website=La Plata 1 |language=es}}</ref> | 23 | Berisso |Kaamerikahan |- |{{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] | Sheridan Mortlock<ref>{{Cite web |last=Wilson |first=Alexandra |date=14 Setyembre 2022 |title=Sheridan’s Miss Earth crowning glory |url=https://www.southernriverinanews.com.au/news/sheridans-miss-earth-crowning-glory/ |access-date=29 Oktubre 2022 |website=Southern Riverina News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Concepcion |first=Eton B. |date=10 Nobyembre 2022 |title=Taylor Swift look-alike early favorite in Miss Earth 2022 |url=https://manilastandard.net/showbitz/314277307/taylor-swift-look-alike-early-favorite-in-miss-earth-2022.html |access-date=15 Abril 2023 |website=[[Manila Standard]] |language=en-US}}</ref> | 22 | Paddington |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] | Katharina Prager<ref>{{Cite web |last=Spitzauer |first=Maximilian |date=24 Hulyo 2022 |title=Katharina Prager zur neuen Miss Earth Austria 2022 gekrönt |trans-title=Katharina Prager crowned the new Miss Earth Austria 2022 |url=https://www.meinbezirk.at/wien/c-leute/katharina-prager-zur-neuen-miss-earth-austria-2022-gekroent_a5492023 |access-date=8 Agosto 2022 |website=MeinBezirk.at |language=de |archive-date=24 Oktubre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024202730/https://www.meinbezirk.at/wien/c-leute/katharina-prager-zur-neuen-miss-earth-austria-2022-gekroent_a5492023 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=24 Agosto 2022 |title=Miss Earth: „Sonst geht das Klima den Bach runter“ |trans-title=Miss Earth: "Otherwise the climate will go down the drain" |url=https://www.krone.at/2790936 |access-date=15 Abril 2023 |website=Kronen Zeitung |language=de}}</ref> | 19 | Weitra |Europa |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Simran Madan<ref>{{Cite web |last=Mahajan |first=Praneeta |date=7 Oktubre 2022 |title=Environment activist crowned Miss Earth New Zealand 2022 |url=https://indiannewslink.co.nz/environment-activist-crowned-miss-earth-new-zealand-2022/ |access-date=17 Oktubre 2022 |website=Indian NewsLink |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth New Zealand 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-newzealand.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031010155/http://www.missearth.tv/miss-newzealand.php |archive-date=31 Oktubre 2022 |access-date=30 Abril 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> |24 |Auckland |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|BEL}} [[Belhika]] | Daphné Nivelles<ref>{{Cite web |date=9 Mayo 2022 |title=Het moment waarop de kroon van 28.000 euro valt: pech voor kersverse Miss Exclusive Daphné Nivelles |trans-title=The moment when the crown of 28,000 euros falls: bad luck for brand new Miss Exclusive Daphné Nivelles |url=https://www.hln.be/showbizz/het-moment-waarop-de-kroon-van-28-000-euro-valt-pech-voor-kersverse-miss-exclusive-daphne-nivelles~afa8006f/ |access-date=29 Oktubre 2022 |website=Het Laatste Nieuws |language=nl}}</ref><ref>{{Cite web |last=Herlina |first=Ratna |date=26 Mayo 2022 |title=9 Pesona Daphne Nivelles Miss Earth Belgia 2022, Anggun Banget! |trans-title=9 charms of Daphne Nivelles Miss Earth Belgium 2022, so elegant! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/ratna-herlina/pesona-daphne-nivelles-miss-earth-belgia-2022-c1c2-1 |access-date=2023-04-15 |website=IDN Times |language=id}}</ref> | 22 | [[Sint-Truiden]] |Europa |- | {{flagicon|BLZ}} [[Belize|Belis]] | Simone Sleeuw<ref>{{Cite web |date=25 Oktubre 2022 |title=Meet Simone Sleeuw, Miss Earth Belize 2021 |url=https://www.lovefm.com/meet-simone-sleeuw-miss-earth-belize-2021/ |access-date=28 Oktubre 2022 |website=Love FM |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cowo |first=Janelle |date=30 Nobyembre 2022 |title=Belize's Destiny Wagner passes the Miss Earth crown to new queen |url=https://www.sanpedrosun.com/pageants-beauty/2022/11/30/belizes-destiny-wagner-passes-the-miss-earth-crown-to-new-queen/ |access-date=15 Abril 2023 |website=The San Pedro Sun |language=en}}</ref> | 24 | Caye Caulker |Kaamerikahan |- | {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] | Oriana Pablos<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2022 |title=Oriana Pablos es designada Miss Venezuela Tierra 2022 |trans-title=Oriana Pablos is named Miss Venezuela Earth 2022 |url=https://www.eluniversal.com/entretenimiento/139443/miss-earth-venezuela-2022 |access-date=4 Oktubre 2022 |website=El Universal |language=es}}</ref><ref>{{Cite news |last=Hernandez |first=Sonia |date=5 Oktubre 2022 |title=Oriana Pablos was appointed Miss Earth Venezuela 2022 |language=en |work=Ultimas Noticias |url=https://en.ultimasnoticias.com.ve/noticias/chevere/oriana-pablos-fue-designada-miss-earth-venezuela-2022/ |access-date=15 Abril 2023 |archive-date=31 Oktubre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031010159/https://en.ultimasnoticias.com.ve/noticias/chevere/oriana-pablos-fue-designada-miss-earth-venezuela-2022/ |url-status=dead }}</ref> | 25 | [[Caracas]] |Kaamerikahan |- | {{flagicon|BLR}} [[Biyelorusya]] | Liliya Levaya<ref>{{Cite web |last=Lopatnikova |first=Yana |date=31 Oktubre 2022 |title=Модель Лилия Левая из Кобрина представит Беларусь на международном конкурсе красоты «Мисс Земля» |trans-title=Model Liliya Levaya from Kobrin will represent Belarus at the international beauty contest "Miss Earth" |url=https://www.kobrincity.by/news/model-liliya-levaya-iz-kobrina-predstavit-belarus-na-mezhdunarodnom-konkurse-krasoty-miss-zemlya.html |access-date=19 Nobyembre 2022 |website=Kobrincity.by |language=ru-ru}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=29 Nobyembre 2022 |title=Những mỹ nhân có khả năng giành vương miện Hoa hậu Trái Đất 2022 |trans-title=The beauties who have the ability to win the crown of Miss Earth 2022 |url=https://vtc.vn/nhung-my-nhan-co-kha-nang-gianh-vuong-mien-hoa-hau-trai-dat-2022-ar717080.html |access-date=15 Abril 2023 |website=Báo điện tử VTC News |language=vi |archive-date=1 Oktubre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001040852/https://vtc.vn/nhung-my-nhan-co-kha-nang-gianh-vuong-mien-hoa-hau-trai-dat-2022-ar717080.html |url-status=dead }}</ref> | 25 | [[Minsk]] |Europa |- | {{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] | Thạch Thu Thảo<ref>{{Cite web |last=Nguyen |first=Duyen |date=21 Oktubre 2022 |title=Á hậu Thạch Thu Thảo đại diện Việt Nam tham dự Miss Earth 2022 |trans-title=Runner-up Thach Thu Thao represents Vietnam to attend Miss Earth 2022 |url=https://bazaarvietnam.vn/a-hau-thach-thu-thao-dai-dien-viet-nam-tham-du-miss-earth-2022/ |access-date=31 Oktubre 2022 |website=Harper's Bazaar Việt Nam |language=vi-VN}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=18 Hulyo 2022 |title=Thạch Thu Thảo thi Miss Earth 2022 |trans-title=Thạch Thu Thảo competes in Miss Earth 2022 |url=https://vnexpress.net/thach-thu-thao-thi-miss-earth-2022-4489242.html |access-date=15 Abril 2023 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> | 21 | Trà Vinh |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] | Dajana Šnjegota<ref>{{Cite web |last=Zukić |first=A. |date=3 Marso 2022 |title=Nova Miss Earth Bosne i Hercegovine Dajana Šnjegota za "Avaz": Nisam očekivala pobjedu |trans-title=The new Miss Earth of Bosnia and Herzegovina, Dajana Šnjegot for "Avaz": I did not expect to win |url=https://avaz.ba/showbiz/jet-set/722600/nova-miss-earth-bosne-i-hercegovine-dajana-snjegota-za-avaz-nisam-ocekivala-pobjedu |access-date=31 Oktubre 2022 |website=Dnevni avaz |language=hr}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 Marso 2022 |title=Dajana Šnjegota je nova Miss Earth Bosne i Hercegovine |trans-title=Dajana Šnjegota is the new Miss Earth of Bosnia and Herzegovina |url=https://www.klix.ba/lifestyle/modailjepota/dajana-snjegota-je-nova-miss-earth-bosne-i-hercegovine/220303035 |access-date=15 Abril 2023 |website=Klix.ba |language=hr}}</ref> | 19 | Srbac |Europa |- | {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] | Jéssica Pedroso<ref>{{Cite web |date=14 Oktubre 2022 |title=De faixa a coroa: Pedagoga de SP vence concurso de miss e defenderá o Brasil nas Filipinas |trans-title=From sash to crown: Pedagoga from SP wins the Miss contest and will defend Brazil in the Philippines |url=https://f5.folha.uol.com.br/colunistas/de-faixa-a-coroa/2022/10/pedagoga-de-sp-vence-concurso-de-miss-e-defendera-o-brasil-nas-filipinas.shtml |access-date=17 Oktubre 2022 |website=Folha de São Paulo |language=pt-BR}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 Oktubre 2022 |title=Jessica Pedroso, de São Paulo, vence o Miss Brasil Terra 2022 |trans-title=Jessica Pedroso, de São Paulo, vence o Miss Brasil Terra 2022 |url=https://ndmais.com.br/moda/miss-brasil-terra-2022/ |access-date=15 Abril 2023 |website=ND Mais |language=pt-BR}}</ref> | 23 | Piracicaba |Kaamerikahan |- |{{flagicon|BGR}} [[Bulgarya]] |Anjelina Nateva<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Bulgaria 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-bulgaria.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031010158/http://www.missearth.tv/miss-bulgaria.php |archive-date=31 Oktubre 2022 |access-date=31 Oktubre 2022 |website=Miss Earth |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=29 Nobyembre 2022 |title=Nézegessen képeket a Miss Earth szexi szépségeiről |trans-title=Check out pictures of sexy Miss Earth beauties |url=https://www.origo.hu/foto/galeria/20221129-nezegessen-kepeket-a-miss-earth-szexi-szepsegeirol-galeria.html |access-date=29 Abril 2023 |website=Origo |language=hu |archive-date=29 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230429142803/https://www.origo.hu/foto/galeria/20221129-nezegessen-kepeket-a-miss-earth-szexi-szepsegeirol-galeria.html |url-status=dead }}</ref> |27 |[[Sopiya]] |Europa |- | {{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] | Fabiane Valdivia<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Bolivia 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-bolivia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031010153/http://www.missearth.tv/miss-bolivia.php |archive-date=31 Oktubre 2022 |access-date=31 Oktubre 2022 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 23 | Santa Cruz de la Sierra |Kaamerikahan |- | {{flagicon|BDI}} [[Burundi]] | Lauria Nishimwe<ref>{{Cite web |last=Johnson |first=Ndekezi |date=17 Nobyembre 2022 |title=U Burundi bwihakanye umukobwa waserukanye ikariso mu irushanwa ry’ubwiza |trans-title=Burundi has rejected a girl who threw a scarf in a beauty pageant |url=https://umuseke.rw/2022/11/u-burundi-bwihakanye-umukobwa-waserukanye-ikariso-mu-irushanwa-ryubwiza-amafoto/ |access-date=30 Nobyembre 2022 |website=Umuseke |language=rw |archive-date=2022-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221120062539/https://umuseke.rw/2022/11/u-burundi-bwihakanye-umukobwa-waserukanye-ikariso-mu-irushanwa-ryubwiza-amafoto/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Kami |first=Rose |date=20 Abril 2023 |title=Miss Burundi : pourrait-elle être mère et miss ? |url=https://www.yaga-burundi.com/2023/miss-burundi-mere-miss/ |access-date=29 Abril 2023 |website=Yaga Burundi |language=fr-FR}}</ref> | 21 | [[Bujumbura]] |Aprika |- |{{flagicon|CPV}} [[Cabo Verde]] |Tayrine da Veiga<ref>{{Cite web |date=4 Setyembre 2022 |title=Stephany Amado é a Miss Cabo Verde Internacional 2022 |trans-title=Stephany Amado is Miss Cape Verde International 2022 |url=https://ilhas.li/aLIS |access-date=29 Oktubre 2022 |website=Expresso das Ilhas |language=pt}}</ref><ref>{{Cite web |last=Alumno |first=Lyn |date=15 Nobyembre 2022 |title=LOOK: A Filipino Artist Just Made Miss Earth Cabo Verde 2022's Crown |url=https://nylonmanila.com/filipino-artist-miss-earth-cabo-verde-2022-crown/ |access-date=29 Abril 2023 |website=Nylon Manila |language=en-US |archive-date=30 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430004937/https://nylonmanila.com/filipino-artist-miss-earth-cabo-verde-2022-crown/ |url-status=dead }}</ref> |24 |Tarrafal |Aprika |- | {{Flagicon|COD}} [[Demokratikong Republika ng Congo|Demokratikong Republika ng Konggo]] | Abuana Nkumu<ref>{{Cite web |date=9 Disyembre 2022 |title=Kinshasa : Lauréate de la médaille «Earth RDC», Miss Abuana Nkumu présente son trophée à Ibalanky |url=https://doseco.cd/2022/12/09/kinshasa-laureate-de-la-medaille-earth-rdc-miss-abuana-nkumu-presente-son-trophee-a-ibalanky/ |access-date=29 Abril 2023 |website=DosEco |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth DR Congo 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-drcongo.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031010200/http://www.missearth.tv/miss-drcongo.php |archive-date=31 Oktubre 2022 |access-date=31 Oktubre 2022 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 28 | [[Kinshasa]] |Aprika |- | {{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] | Susan Toledo<ref>{{Cite web |date=30 Nobyembre 2022 |title=Mina Sue Choi de Corea es la nueva Miss Earth 2022 mientras la ecuatoriana Susan Toledo no logró clasificar |trans-title=Mina Sue Choi from Korea is the new Miss Earth 2022 while Ecuadorian Susan Toledo failed to qualify |url=https://quenoticias.com/entretenimiento/korea-news-miss-earth/ |access-date=29 Abril 2023 |website=Qué Noticias |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Ecuador 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-ecuador.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101025434/http://www.missearth.tv/miss-ecuador.php |archive-date=1 Nobyembre 2022 |access-date=1 Nobyembre 2022 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 22 | Salinas |Kaamerikahan |- | {{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] | Marcie Reid<ref name=":1">{{Cite web |last=Holmes |first=Bryn |date=28 Hulyo 2022 |title=PAGEANT POWER: Croxley woman wins national beauty pageant |url=https://www.mynewsmag.co.uk/pageant-power-croxley-woman-wins-national-beauty-pageant/ |access-date=30 Oktubre 2022 |website=My Local News |language=en |archive-date=24 Oktubre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024202728/https://www.mynewsmag.co.uk/pageant-power-croxley-woman-wins-national-beauty-pageant/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Scotland 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-scotland.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031010157/http://www.missearth.tv/miss-scotland.php |archive-date=31 Oktubre 2022 |access-date=29 Abril 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 27 | [[Glasgow]] |Europa |- | {{flagicon|SVK}} [[Eslobakya]] | Karolína Michalčíková<ref>{{Cite web |last= |date=12 Setyembre 2022 |title=Miss Universe Slovakia 2022: Po korunovácii prišlo obrovské prekvapenie! Žiadosť o ruku pred stovkami očí |trans-title=Miss Universe Slovakia 2022: A huge surprise came after the coronation! Proposal in front of hundreds of eyes |url=https://www.cas.sk/clanok/2716317/ |access-date=17 Setyembre 2022 |website=Nový Čas |language=sk}}</ref><ref>{{Cite web |last=Benko Jr. |first=Vlado |last2=Kvasnicová |first2=Alena |date=12 Setyembre 2022 |title=Novou Miss Universe SR je neter politika: Jej úspechom sa hneď chválil a toto jej odkázal! |trans-title=The new Miss Universe SR is the politician's niece: He immediately bragged about her success and gave her this message! |url=https://plus7dni.pluska.sk/ludia/novou-miss-universe-sr-je-neter-politika-jej-uspechom-hned-chvalil-toto-jej-odkazal |access-date=29 Abril 2023 |website=Plus 7 Dní |language=sk}}</ref> | 23 | Trenčín |Europa |- | {{flagicon|SVN}} [[Eslobenya]] | Lea Prstec<ref>{{Cite web |date=10 Oktubre 2022 |title=Nova Miss Earth Slovenije postala Ptujčanka Lea Prstec |trans-title=Lea Prstec from Ptuj became the new Miss Earth Slovenia |url=https://www.24ur.com/popin/domaca-scena/nova-miss-earth-slovenije-postala-ptujcanka-lea-prstec.html |access-date=17 Oktubre 2022 |website=24UR |language=sl}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 Nobyembre 2022 |title=Uspeh ptujske lepotice, Lea Prstec med 20 najlepšimi na izboru za Miss Earth |trans-title=The success of the beauty of Ptuj, Lea Prstec, among the 20 most beautiful at the Miss Earth pageant |url=https://ptujinfo.com/novica/scena/video-uspeh-ptujske-lepotice-lea-prstec-med-20-najlepsimi-na-izboru-za-miss-earth |access-date=29 Abril 2023 |website=Ptujinfo.com |language=sl}}</ref> | 21 | Ptuj |Europa |- | {{flagicon|ESP}} [[Espanya]] | Aya Kohen<ref>{{Cite web |last=Viveros |first=María del Mar Polo |date=25 Oktubre 2022 |title=Aya Kohen, la representante de España pone rumbo a Filipinas |trans-title=Aya Kohen, the representative of Spain heads to the Philippines |url=https://periodicodigital.eusa.es/2022/10/25/aya-kohen-la-representante-de-espana-pone-rumbo-a-filipinas/ |access-date=29 Abril 2023 |website=Eusa News |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Spain 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-spain.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031010153/http://www.missearth.tv/miss-spain.php |archive-date=31 Oktubre 2022 |access-date=31 Oktubre 2022 |website=Miss Earth |language=en}}</ref> | 21 | [[Sevilla, Espanya|Sevilla]] |Europa |- | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | Brielle Simmons<ref>{{Cite web |date=17 Oktubre 2022 |title=Brielle Simmons, Miss Earth USA 2022, to Compete at 2022 Miss Earth Pageant |url=https://www.newswire.com/news/brielle-simmons-miss-earth-usa-2022-to-compete-at-2022-miss-earth-21847630 |access-date=28 Oktubre 2022 |website=Newswire |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 Oktubre 2022 |title=Brielle Simmons, Miss Earth USA 2022, to Compete at 2022 Miss Earth Pageant |url=https://apnews.com/press-release/newswire/united-states-climate-and-environment-c7b90501611cda5da743db969b1c2a3b |access-date=29 Abril 2023 |website=AP News |language=en}}</ref> | 21 | Fort Washington |Kaamerikahan |- | {{flagicon|EST}} [[Estonia|Estonya]] | Liisi Tammoja<ref>{{Cite web |date=7 Hulyo 2022 |title=Vau! Tõsielusaatest "Tüdrukute õhtu" kuulsaks saanud Liisi osaleb missivõistlusel |trans-title=Wow! Liisi, who became famous from the reality show "Girls' Night", participates in the pageant |url=https://www.tv3.ee/3-portaal/seltskond/vau-tosielusaatest-tudrukute-ohtu-kuulsaks-saanud-liisi-osaleb-missivoistlusel/ |access-date=8 Agosto 2022 |website=TV3 Estonia |language=et}}</ref><ref>{{Cite web |last=Trumsi |first=Getter |date=7 Hulyo 2022 |title=Kõmulises tõsielusaates tuntuks saanud Liisi põrutas missimaailma |trans-title=Liisi, who became famous in the gossipy reality show, hit the pageant world |url=https://elu24.postimees.ee/7559005/komulises-tosielusaates-tuntuks-saanud-liisi-porutas-missimaailma |access-date=29 Abril 2023 |website=Uudised |language=et}}</ref> | 20 | Pärn |Europa |- | {{flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] | Hiwot Yirga<ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 2022 |title=Africa's week in pictures: 11 - 17 November 2022 |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-63661322 |access-date=29 Nobyembre 2022}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Ethiopia 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-ethiopia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031010157/http://www.missearth.tv/miss-ethiopia.php |archive-date=31 Oktubre 2022 |access-date=29 Abril 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 23 | [[Addis Ababa|Adis Abeba]] |Aprika |- | {{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] | Shereen Brogan<ref>{{Cite web |last=Lewis |first=Eden |date=3 Mayo 2022 |title=Teesside beauty queen hits back at bullies as she competes in national pageant |url=https://www.gazettelive.co.uk/news/teesside-news/middlesbrough-beauty-queen-hits-back-23853359 |access-date=29 Oktubre 2022 |website=TeessideLive |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Hulyo 2022 |title=Nhan sắc bộ ba Hoa hậu Trái đất vừa đăng quang khiến fans thất vọng |trans-title=The beauty of the Miss Earth trio has just been crowned, disappointing fans |url=https://tienphong.vn/post-1456275.tpo |access-date=29 Abril 2023 |website=Báo điện tử Tiền Phong |language=vi}}</ref> | 24 | [[Cardiff]] |Europa |- | {{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] | Eunice Nkeyasen<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Ghana 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-ghana.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031010510/http://www.missearth.tv/miss-ghana.php |archive-date=31 Oktubre 2022 |access-date=31 Oktubre 2022 |website=Miss Earth |language=en}}</ref> | 23 | Nkwanta |Aprika |- | {{flagicon|GRC}} [[Gresya]] | Georgia Nastou<ref>{{Cite web |date=1 Hulyo 2022 |title=Ποια Ελληνίδα θα μας εκπροσωπήσει στο Miss Universe 2022 από τα Εθνικά Καλλιστεία GS Hellas |trans-title=Which Greek woman will represent us at Miss Universe 2022 from the GS Hellas National Pageants |url=https://maleviziotis.gr/2022/07/01/%CF%80%CE%BF%CE%B9%CE%B1-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%AF%CE%B4%CE%B1-%CE%B8%CE%B1-%CE%BC%CE%B1%CF%82-%CE%B5%CE%BA%CF%80%CF%81%CE%BF%CF%83%CF%89%CF%80%CE%AE%CF%83%CE%B5%CE%B9-%CF%83%CF%84%CE%BF-mi/ |access-date=22 Agosto 2022 |website=maleviziotis.gr |language=el}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Greece 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-greece.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102123508/http://www.missearth.tv/miss-greece.php |archive-date=2 Nobyembre 2022 |access-date=29 Abril 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 23 | [[Atenas]] |Europa |- | {{flagicon|JPN}} [[Hapon]] | Manae Matsumoto<ref>{{Cite web |date=26 Hulyo 2022 |title=2022ミス・アース・ジャパンにミス埼玉の松本真映さん「心から輝くことが大事」憧れは米倉涼子 |trans-title=2022 Miss Earth Japan Miss Saitama Maei Matsumoto "It's important to shine from the heart" Admiration is Ryoko Yonekura |url=https://www.nikkansports.com/m/entertainment/news/202207260001315_m.html?mode=all |access-date=22 Agosto 2022 |website=Nikkan Sports |language=ja}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Japan 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-japan.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101025440/http://www.missearth.tv/miss-japan.php |archive-date=1 Nobyembre 2022 |access-date=29 Abril 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 25 | [[Prepektura ng Saitama|Saitama]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|HTI}} [[Haiti|Hayti]] | Paul Anne Estima<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Haiti 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-haiti.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118175348/http://www.missearth.tv/miss-haiti.php |archive-date=18 Nobyembre 2022 |access-date=19 Nobyembre 2022 |website=Miss Earth |language=en}}</ref> | 21 | [[Port-au-Prince]] | Kaamerikahan |- | {{flagicon|MNP}} [[Hilagang Kapuluang Mariana]] | Katherine Johnson<ref>{{Cite web |last= |first= |date=27 Oktubre 2022 |title=Win a ‘staycation’ and more at Hyatt’s back-to-back Halloween parties |url=https://www.mvariety.com/news/win-a-staycation-and-more-at-hyatt-s-back-to-back-halloween-parties/article_6ef58ba6-54e9-11ed-99bf-bf557e92dbb6.html |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Marianas Variety |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sablan Jr. |first=James |date=7 Nobyembre 2022 |title=Okawa wins 2 overall titles in bodybuilding competition |url=https://www.mvariety.com/sports/okawa-wins-2-overall-titles-in-bodybuilding-competition/article_b903b9ea-5d93-11ed-a72e-670050b2a1e6.html |access-date=29 Abril 2023 |website=Marianas Variety |language=en}}</ref> | 21 | Saipan |Kaamerikahan |- | {{flagicon|MKD}} [[Hilagang Masedonya]] | Angela Vasilevska<ref>{{Cite web |title=Miss Earth North Macedonia 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-northmacedonia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031010514/http://www.missearth.tv/miss-northmacedonia.php |archive-date=31 Oktubre 2022 |access-date=31 Oktubre 2022 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 24 | [[Skopje]] |Europa |- | {{flagicon|HKG}} [[Hong Kong]] | Allison Men Cheung<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Hong Kong 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-hongkong.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101025438/http://www.missearth.tv/miss-hongkong.php |archive-date=1 Nobyembre 2022 |access-date=1 Nobyembre 2022 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 26 | Yau Tsim Mong |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|IND}} [[India|Indiya]] | Vanshika Parmar<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/brand-stories/vanshika-parmar-crowned-as-miss-earth-india-2022-101662646070894.html|title=Vanshika Parmar crowned as Miss Earth India 2022|website=Hindustan Times|language=en|date=8 Setyembre 2022|access-date=12 Setyembre 2022}}</ref><ref>{{Cite news |date=8 Setyembre 2022 |title=Hamirpur: Nadaun's Vanshika Parmar crowned Miss Earth India |language=en |work=The Tribune India |url=https://www.tribuneindia.com/news/himachal/nadauns-vanshika-parmar-crowned-miss-earth-india-429909 |access-date=30 Abril 2023}}</ref> | 18 | Himachal Pradesh |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] | Karina Basrewan<ref>{{Cite web |date=3 Oktubre 2022 |title=Karina Fariza Basrewan Dinobatkan sebagai Miss Earth Indonesia 2022 |url=https://www.tabloidbintang.com/film-tv-musik/kabar/read/178560/karina-fariza-basrewan-dinobatkan-sebagai-miss-earth-indonesia-2022 |access-date=29 Oktubre 2022 |website=Bintang |language=id}}</ref><ref>{{Cite web |last=Prima |first=Berkat |date=23 Nobyembre 2022 |title=9 Potret Friendly Karina Basrewan di Masa Karantina Miss Earth 2022 |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/berkat-prima/potret-karina-basrewan-di-masa-karantina-miss-earth-2022-c1c2 |access-date=30 Abril 2023 |website=IDN Times |language=id}}</ref> | 26 | [[Jakarta]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] | Beth Rice<ref>{{Cite web |last=Sajan |first=Kiran |date=7 Agosto 2022 |title=Basingstoke woman, 27, crowned Miss Earth England |url=https://www.basingstokegazette.co.uk/news/20603656.basingstoke-woman-crowned-miss-earth-england/ |access-date=28 Oktubre 2022 |website=Basingstoke Gazette |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth England 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-england.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20230503133958/http://www.missearth.tv/miss-england.php |archive-date=3 Mayo 2023 |access-date=29 Abril 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 27 | Suffolk |Europa |- | {{flagicon|IRN}} [[Iran]] | Mahrou Ahmadi<ref>{{Cite web |last=Andini |first=Dewi |date=25 Oktubre 2022 |title=9 Potret Mahrou Ahmadi, Miss Earth Iran 2022 yang Bikin Terpukau |url=https://jateng.idntimes.com/hype/entertainment/andini-tri-dewi/potret-mahrou-ahmadi-miss-earth-iran-2022-yang-bikin-terpukau-c1c2 |access-date=1 Nobyembre 2022 |website=IDN Times |language=id}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 Nobyembre 2022 |title=Miss Polonia Województwa Łódzkiego Julia Baryga jest w drodze z Dubaju do Manili na konkurs Miss Earth 2022. |trans-title=Miss Polonia of the Lodz Region Julia Baryga is on her way from Dubai to Manila for the Miss Earth 2022 pageant. |url=https://www.fakt.pl/wydarzenia/polska/lodz/julia-baryga-poleciala-z-lodzi-na-filipiny-na-konkurs-miss-earth-2022/3781gpx |access-date=30 Abril 2023 |website=Fakt24.pl |language=pl}}</ref> | 24 | [[Teherán]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|IRQ}} [[Iraq|Irak]] | Jihan Majid<ref>{{Cite web |date=6 Oktubre 2022 |title=طالبة طب أسنان من واسط تدخل في منافسة ملكة جمال الارض للعام 2022 |url=https://ninanews.com/Website/News/Details?Key=1005790 |access-date=29 Oktubre 2022 |website=National Iraqi News Agency |language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 Disyembre 2022 |title=Paaiškėjo, kam atiteko „Mis Žemė 2022“ karūna: grožio konkurse – ir dalyvė iš Rusijos |trans-title=It became clear who won the "Miss Earth 2022" crown: in the beauty contest - and a participant from Russia |url=https://www.delfi.lt/veidai/ivairenybes/paaiskejo-kam-atiteko-mis-zeme-2022-karuna-grozio-konkurse-ir-dalyve-is-rusijos-91910891 |access-date=30 Abril 2023 |website=Delfi veidai |language=lt}}</ref> | 20 | Wasit |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|IRE}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] | Alannah Larkin<ref>{{Cite web|url=https://www.con-telegraph.ie/2022/05/30/miss-earth-ireland-crowned-at-mayo-grand-finale/|title=Miss Earth Ireland crowned at Mayo grand finale|website=Connaught Telegraph|language=en|date=30 Mayo 2022|access-date=22 Agosto 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 Hunyo 2022 |title=Galway teen crowned Miss Earth Ireland |url=https://www.advertiser.ie/galway/article/129763/galway-teen-crowned-miss-earth-ireland |access-date=29 Abril 2023 |website=Galway Advertiser |language=en}}</ref> | 18 | Eyrecourt |Europa |- | {{flagicon|CMR}} [[Cameroon|Kamerun]] | Prandy Noella<ref>{{Cite web |date=19 Agosto 2022 |title=Noëlla Prandy représentera le Cameroun à Miss Terre |trans-title=Noëlla Prandy will represent Cameroon at Miss Earth |url=https://mobile.camerounweb.com/CameroonHomePage/entertainment/No-lla-Prandy-repr-sentera-le-Cameroun-Miss-Terre-677993 |access-date=22 Agosto 2022 |website=Cameroun Web |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Cameroon 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-cameroon.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608110038/http://www.missearth.tv/miss-cameroon.php |archive-date=8 Hunyo 2023 |access-date=30 Abril 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 22 | Douala |Aprika |- | {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] | Jessica Cianchino<ref>{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=9 Nobyembre 2022 |title=Miss Earth Canada 2022 Jessica Victoria Cianchino advocates for mental health awareness |url=https://mb.com.ph/2022/11/09/miss-earth-canada-2022-jessica-victoria-cianchino-advocates-for-mental-health-awareness/ |access-date=13 Nobyembre 2022 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vibas |first=Danny |date=15 Nobyembre 2022 |title=Miss Earth Canada: Mental health related to the environment |url=https://tribune.net.ph/2022/11/15/miss-earth-canada-mental-health-related-to-the-environment/ |access-date=30 Abril 2023 |website=Daily Tribune |language=en-US}}</ref> | 23 | Markham |Kaamerikahan |- | {{flagicon|KGZ}} [[Kyrgyzstan|Kirgistan]] | Aizhan Chanacheva<ref>{{Cite web |last=Kopytin |first=Yuri |date=20 Hulyo 2022 |title=Aizhan Chanacheva to represent Kyrgyzstan at Miss Earth 2022 pageant |url=https://24.kg/english/240071_Aizhan_Chanacheva_to_represent_Kyrgyzstan_at_Miss_Earth_2022_pageant/ |access-date=30 Agosto 2022 |website=24.kg |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Kyrgyzstan 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-kyrgyzstan.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20230503052944/http://www.missearth.tv/miss-kyrgyzstan.php |archive-date=3 Mayo 2023 |access-date=30 Abril 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 23 | Naryn |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] | Andrea Aguilera<ref>{{Cite web |date=12 Setyembre 2022 |title=Đối thủ của Đỗ Hà tại Miss World 2021 mang sash Colombia tham dự Miss Earth: Quá phí cho nhan sắc này |trans-title=Do Ha's opponent at Miss World 2021 brought Colombian sash to attend Miss Earth: Too much for this beauty |url=https://www.saostar.vn/nguoi-mau-hoa-hau/doi-thu-cua-do-ha-tai-miss-world-202-tham-du-miss-earth-2022-202209120123410495.html |access-date=12 Setyembre 2022 |website=Saostar |language=vi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Semana |date=30 Nobyembre 2022 |title=“Qué robo”: aficionados de Miss Earth 2022, por dejar a Colombia en cuarto lugar |trans-title="What a robbery": fans of Miss Earth 2022, for leaving Colombia in fourth place |url=https://www.semana.com/gente/articulo/que-robo-aficionados-de-miss-earth-2022-por-dejar-a-colombia-en-cuarto-lugar/202218/ |access-date=30 Abril 2023 |website=Semana |language=es}}</ref> | 25 | [[Medellín]] |Kaamerikahan |- | {{flagicon|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] | Vonesa Alijaj<ref>{{Cite web |date=26 Hulyo 2021 |title=Kinder sind unsere Zukunft |trans-title="Children are our future" |url=https://www.wort.lu/de/panorama/kinder-sind-unsere-zukunft-60fe7b0dde135b923656176b |access-date=30 Oktubre 2022 |website=Luxemburger Wort |language=de |archive-date=24 Oktubre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024202745/https://www.wort.lu/de/panorama/kinder-sind-unsere-zukunft-60fe7b0dde135b923656176b |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Hulyo 2021 |title=Mỹ nhân nóng bỏng nói được 5 thứ tiếng đăng quang Hoa hậu Trái đất Kosovo 2021 |trans-title=The hot beauty who speaks 5 languages is crowned Miss Earth Kosovo 2021 |url=https://tienphong.vn/post-1358790.tpo |access-date=30 Abril 2023 |website=Báo điện tử Tiền Phong |language=vi}}</ref> | 25 | Gjakovë |Europa |- | {{flagicon|HRV}} [[Croatia|Kroasya]] | Patricia Hanžek<ref>{{Cite web |date=14 Nobyembre 2022 |title=Mlada Vinkovčanka borit će se za titulu Miss Earth 2022. na Filipinima: Predviđate li joj pobjedu? |trans-title=A young woman from Vinkovci will fight for the title of Miss Earth 2022 in the Philippines: Do you predict her victory? |url=https://www.jutarnji.hr/scena/domace-zvijezde/mlada-vinkovcanka-borit-ce-se-za-titulu-miss-earth-2022-na-filipinima-predvidate-li-joj-pobjedu-15275200 |access-date=30 Abril 2023 |website=Jutarnji list |language=hr-hr}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kovačić |first=Darija |date=16 Nobyembre 2022 |title=Osječka studentica, Patricia Hanžek, se natječe za Miss Earth na Filipinima |trans-title=A student from Osijek, Patricia Hanžek, is competing for Miss Earth in the Philippines |url=https://osijeknews.hr/osjecka-studentica-patricia-hanzek-se-natjece-za-miss-earth-na-filipinima/ |access-date=30 Abril 2023 |website=Osijek News |language=hr}}</ref> | 20 | Osijek |Europa |- | {{flagicon|CUB}} [[Cuba|Kuba]] | Sheyla Ravelo<ref>{{Cite web |last=González |first=Deneb |date=10 Oktubre 2022 |title=Sheyla Ravelo Pérez: El rostro de Cuba al concurso internacional de belleza Miss Earth 2022 |trans-title=Sheyla Ravelo Pérez: The face of Cuba to the international beauty contest Miss Earth 2022 |url=https://www.cibercuba.com/noticias/2022-10-04-u208487-e208487-s27065-sheyla-ravelo-perez-rostro-cuba-al-concurso-internacional |access-date=30 Oktubre 2022 |website=CiberCuba |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=González |first=Deneb |date=1 Disyembre 2022 |title=Sheyla Ravelo, Miss Earth Cuba 2022, hace historia al quedar entre las 12 finalistas del concurso de belleza |trans-title=Sheyla Ravelo, Miss Earth Cuba 2022, makes history by being among the 12 finalists of the beauty pageant |url=https://www.cibercuba.com/noticias/2022-12-01-u208487-e208487-s27065-sheyla-ravelo-miss-earth-cuba-2022-hace-historia-al |access-date=30 Abril 2023 |website=CiberCuba |language=es}}</ref> | 22 | San Antonio de los Baños |Kaamerikahan |- | {{flagicon|LAO}} [[Laos]] | Jintaka Khidaphone<ref>{{Cite web |last=Visapra |first=Phontham |date=14 Nobyembre 2022 |title=Miss Earth Laos Leaves for the Philippines to Compete in Miss Earth 2022 |url=https://laotiantimes.com/2022/11/14/miss-earth-laos-leaves-for-the-philippines-to-compete-in-miss-earth-2022/ |access-date=30 Abril 2023 |website=Laotian Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Laos 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-laos.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101025434/http://www.missearth.tv/miss-laos.php |archive-date=1 Nobyembre 2022 |access-date=1 Nobyembre 2022 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 24 | [[Vientiane]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] | Kajel Kaur<ref>{{Cite web |date=28 Marso 2022 |title=Newly crowned Miss Earth Malaysia 2022 calls for a law to address food going to waste |url=https://www.malaymail.com/news/life/2022/03/28/newly-crowned-miss-earth-malaysia-2022-calls-for-a-law-to-address-food-goin/2050064 |access-date=29 Oktubre 2022 |website=Malay Mail |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 Abril 2023 |title=High time for Malaysia to formulate law on food waste, says Miss Earth Malaysia 2022 |language=en |work=New Strait Times |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2023/04/897813/high-time-malaysia-formulate-law-food-waste-says-miss-earth-malaysia-2022 |access-date=30 Abril 2023}}</ref> | 26 | [[Ipoh]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|MLT}} [[Malta]] | Kim Pelham<ref>{{Cite web |date=10 Nobyembre 2021 |title=Kim Pelham selected as Miss Malta 2021 |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/world-pageants/kim-pelham-selected-as-miss-malta-2021/articleshow/87624031.cms |access-date=29 Oktubre 2022 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cachia |first=Bradley |date=11 Nobyembre 2022 |title=Id-Direttur Ta' Miss Malta B'Messaġġ Speċjali Għal Miss Malta Ta' Din Is-Sena Qabel Titlaq Għal Miss Earth |trans-title=The Director Of Miss Malta With A Special Message For This Year's Miss Malta Before She Leaves For Miss Earth |url=https://www.gwida.mt/mt/id-direttur-ta-miss-malta-b-messa-spe-jali-g-al-miss-malta-ta-din-is-sena-qabel-titlaq-g-al-miss-earth |access-date=17 Agosto 2023 |website=Gwida |language=mt}}</ref> | 25 | St. Julian's |Europa |- | {{flagicon|MUS}} [[Mauritius|Mawrisyo]] | Jodie Pyndiah<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Mauritius 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-mauritius.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325041556/http://www.missearth.tv/miss-mauritius.php |archive-date=25 Marso 2023 |access-date=2 Nobyembre 2022 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 23 | Mahébourg |Aprika |- | {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] | Indira Pérez<ref>{{Cite web|last=Ramos|first=Alvaro|date=7 Nobyembre 2021|title=Indira Pérez Meneses, Miss Earth México 2022|url=https://www.eldictamen.mx/sociales/indira-perez-meneses-miss-earth-mexico-2022/|access-date=3 Oktubre 2022|website=El Dictamen|language=es|archive-date=7 Oktubre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221007070320/https://www.eldictamen.mx/sociales/indira-perez-meneses-miss-earth-mexico-2022/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=De Serra |first=Vee |date=20 Nobyembre 2022 |title=These Miss Earth 2022 contestants bear resemblance to MJ Lastimosa and Taylor Swift and we totally see it! |url=https://villagepipol.com/these-miss-earth-2022-contestants-bear-resemblance-to-mj-lastimosa-and-taylor-swift-and-we-totally-see-it/ |access-date=30 Abril 2023 |website=Village Pipol |language=en-US}}</ref> | 23 | [[Veracruz]] |Kaamerikahan |- | {{flagicon|MNG}} [[Mongolia|Monggolya]] | Nandin Sergelen<ref>{{Cite web |date=24 Oktubre 2022 |title=18-year-old Nandin Sergelen to represent Mongolia at 'Miss Earth 2022' contest |url=https://akipress.com/news:683578:18-year-old_Nandin_Sergelen_to_represent_Mongolia_at__Miss_Earth_2022__contest/ |access-date=29 Oktubre 2022 |website=AKIpress News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Oktubre 2022 |title=18 year-old environment activist to represent Mongolia at "Miss Earth 2022" |url=https://news.mn/en/798130/ |access-date=30 Abril 2023 |website=News.MN |language=en |archive-date=30 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430004940/https://news.mn/en/798130/ |url-status=dead }}</ref> | 18 | [[Ulan Bator]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|MNE}} [[Montenegro]] | Anđela Drašković<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Montenegro 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-montenegro.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430055831/http://www.missearth.tv/miss-montenegro.php |archive-date=30 Abril 2023 |access-date=30 Abril 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 22 | [[Podgorica]] |Europa |- | {{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] | Diana Andimba<ref>{{Cite web |last=Mouton |first=Rinelda |date=31 Oktubre 2022 |title=Andimba reveals Miss Earth national costume |url=https://www.namibian.com.na/index.php?page=read&id=117426 |access-date=3 Nobyembre 2022 |website=The Namibian |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 Nobyembre 2022 |title=Andimba in Miss Earth pageant |url=https://neweralive.na/posts/andimba-in-miss-earth-pageant |access-date=30 Abril 2023 |website=New Era Live |language=en}}</ref> | 23 | [[Windhoek]] |Aprika |- | {{NPL}} | Sareesha Shrestha<ref>{{Cite web |last= |date=22 Agosto 2022 |title=Miss Nepal Earth 2022 Sareesha Shrestha to participate in the World Book of Records Awards |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/130732/ |access-date=30 Agosto 2022 |website=Republica |language=en }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Herlina |first=Ratna |date=26 Agosto 2022 |title=9 Potret Sareesha Shrestha Miss Earth Nepal 2022, Bikin Gagal Move On! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/ratna-herlina/potret-sareesha-shrestha-miss-earth-nepal-2022-c1c2 |access-date=30 Abril 2023 |website=IDN Times |language=id}}</ref> | 25 | Lalitpur |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] | Esther Oluwatosin Ajayi<ref>{{Cite news |last=Dumaual |first=Mario |date=24 Nobyembre 2022 |title='I grew up with it!' Miss Earth Nigeria, fan ng mga Kapamilya teleserye |language=tl |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/11/24/22/miss-earth-nigeria-kinalakihan-ang-mga-kapamilya-serye |access-date=30 Abril 2023}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=31 Agosto 2022 |title=Fan lắc đầu vì nhan sắc kém nổi bật của đại diện Nigeria tại Miss Earth: Thua cả Thạch Thu Thảo |trans-title=Fans shake their heads because of the poor beauty of the Nigerian representative at Miss Earth: Losing to Thach Thu Thao |url=https://www.saostar.vn/nguoi-mau-hoa-hau/nhan-sac-kem-noi-bat-cua-dai-dien-nigeria-tai-miss-earth-202208310903364012.html |access-date=30 Abril 2023 |website=Saostar.vn |language=vi}}</ref> | 27 | Ekiti |Aprika |- | {{flagicon|Norway}} [[Noruwega]] | Lilly Sødal<ref>{{Cite web |last=DeNiazi |first=Daniel |date=18 Nobyembre 2022 |title=Lilly Sødal deltar i Miss Earth |url=https://www.extraavisen.no/lilly-sodal-deltar-i-miss-earth/ |access-date=19 Nobyembre 2022 |website=Extraavisen |language=nb-NO |archive-date=2022-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119055401/https://www.extraavisen.no/lilly-sodal-deltar-i-miss-earth/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Herlina |first=Ratna |date=25 Hulyo 2022 |title=9 Potret Lilly Sødal Miss Earth Norwegia 2022, Bikin Terpana! |trans-title=9 Portraits of Lilly Sødal Miss Earth Norway 2022, Stunning! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/ratna-herlina/potret-lilly-sodal-miss-earth-norwegia-2022-c1c2 |access-date=30 Abril 2023 |website=IDN Times |language=id}}</ref> | 19 | Kristiansand |Europa |- | {{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands|Olanda]] | Merel Hendriksen<ref>{{Cite web |last=van Hal |first=Bernardo |date=9 Hulyo 2022 |title=Merel is Miss Beauty en mijdt de social media: ‘Er komen leuke reacties binnen maar ook heel negatieve’ |trans-title=Merel is Miss Beauty and avoids social media: 'We receive nice reactions, but also very negative ones' |url=https://myprivacy.dpgmedia.nl/consent?siteKey=Oom2kBLTny5zJUeO&callbackUrl=https%3A%2F%2Fwww.gelderlander.nl%2Fprivacy-gate%2Faccept-tcf2%3FredirectUri%3D%252Foverbetuwe%252Fmerel-is-miss-beauty-en-mijdt-de-social-media-er-komen-leuke-reacties-binnen-maar-ook-heel-negatieve~a5245729%252F |access-date=30 Abril 2023 |website=De Gelderlander |language=nl}}</ref><ref>{{Cite web |last=Jansen |first=Pim |date=30 Agosto 2022 |title=Nederlandse ‘Miss Earth’ Merel Hendriksen strijdt voor nobele roem |trans-title=Dutch 'Miss Earth' Merel Hendriksen fights for noble fame |url=https://www.manners.nl/nederlandse-miss-earth-merel-hendriksen/ |access-date=25 Setyembre 2022 |website=Manners Magazine |language=nl}}</ref> | 24 | Kesteren |Europa |- | {{flagicon|PAK}} [[Pakistan]] | Anniqa Jamal Iqbal<ref>{{Cite web |last=Fatima |first=Noor |date=2 Hunyo 2023 |title=Meet Shafina Shah – the Miss Pakistan World 2023 |url=https://en.dailypakistan.com.pk/02-Jun-2023/pakistani-beauty-pageant-here-s-everything-to-know |access-date=17 Agosto 2023 |website=Daily Pakistan Global |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Pakistan 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-pakistan.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118175307/http://www.missearth.tv/miss-pakistan.php |archive-date=18 Nobyembre 2022 |access-date=19 Nobyembre 2022 |website=Miss Earth |language=en}}</ref> | 21 | [[Karachi]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|Palestine}} [[Estado ng Palestina|Palestina]] | Nadeen Ayoub<ref>{{Cite web |last=Prideaux |first=Sophie |date=4 Oktubre 2022 |title=Miss Earth 2022 contestants to watch, from first Miss Palestine to Miss Lebanon |url=https://www.msn.com/en-ae/lifestyle/other/miss-earth-2022-contestants-to-watch-from-first-miss-palestine-to-miss-lebanon/ar-AA12zgqT |access-date=29 Nobyembre 2022 |website=The National |language=en-AE |via=MSN}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tusing |first=David |date=7 Disyembre 2022 |title=Nadeen Ayoub says she went to Miss Earth to be a voice for Palestinians |url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion/2022/12/07/nadeen-ayoub-says-she-went-to-miss-earth-to-be-a-voice-for-palestinians/ |access-date=30 Abril 2023 |website=The National |language=en}}</ref> | 27 | Ramallah |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|PAN}} [[Panama]] | Valerie Solis<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Panama 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-panama.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430055831/http://www.missearth.tv/miss-panama.php |archive-date=30 Abril 2023 |access-date=30 Abril 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 18 | [[Lungsod ng Panama]] |Kaamerikahan |- | {{flagicon|PER}} [[Peru]] | Gianella Paz | 23 | Callao |Kaamerikahan |- |{{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] |Jenny Ramp<ref>{{Cite web |last=Dumaual |first=Mario |date=6 Agosto 2022 |title=Jenny Ramp overwhelmed by Miss PH Earth title win |url=https://news.abs-cbn.com/life/08/06/22/jenny-ramp-overwhelmed-by-miss-ph-earth-title-win |access-date=8 Agosto 2022 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=9 Agosto 2022 |title=Who is Jenny Ramp, Miss Philippines Earth 2022? |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/things-to-know-jenny-ramp-miss-philippines-earth-2022/ |access-date=2 Mayo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |19 |[[Santa Ignacia]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|POL}} [[Polonya]] | Julia Baryga<ref>{{Cite web |last=Białecka |first=Emilia |date=24 Setyembre 2022 |title=Łodzianka Julia Baryga będzie reprezentować Polskę na finale wyborów Miss Earth 2022 na Filipinach! |trans-title=Julia Baryga from Łódź will represent Poland at the Miss Earth 2022 final in the Philippines! |url=https://lodz.se.pl/lodzianka-julia-baryga-bedzie-reprezentowac-polske-na-finale-wyborow-miss-earth-2022-na-filipinach-foto-aa-DzCz-jjyU-ZeSW.html |access-date=3 Oktubre 2022 |website=Super Express |language=pl}}</ref><ref>{{Cite web |date=23 Nobyembre 2022 |title=Ile bagażu zabrała z sobą na Filipiny Julia Baryga, II Miss Polonia, finalistka Miss Earth? Nie uwierzysz, że sukienki miss z Łodzi aż tyle ważą... |trans-title=How much luggage did Julia Baryga, 2nd Miss Polonia, Miss Earth finalist, take with her to the Philippines? You won't believe that Miss dresses from Lodz weigh so much... |url=https://www.fakt.pl/wydarzenia/polska/lodz/julia-baryga-ii-wicemiss-polonia-w-finale-konkursu-miss-earth-na-filipinach/n543j6j |access-date=2 Mayo 2023 |website=Fakt24 |language=pl}}</ref> | 19 | Łódź |Europa |- | {{flagicon|PRI}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] | Paulina Avilés-Feshold<ref>{{Cite web |last= |first= |date=31 Enero 2022 |title=De Carolina la nueva Miss Earth Puerto Rico |trans-title=From Carolina is the new Miss Earth Puerto Rico |url=https://www.elvocero.com/escenario/moda-y-belleza/de-carolina-la-nueva-miss-earth-puerto-rico/article_bfda2ba8-8230-11ec-8def-83235831ebdf.html |access-date=8 Agosto 2022 |website=El Vocero |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Nobyembre 2022 |title=Boricua se coloca entre las finalistas de Miss Earth 2022 |trans-title=Boricua is among the finalists of Miss Earth 2022 |url=https://www.primerahora.com/entretenimiento/reinas-belleza/notas/boricua-se-coloca-entre-las-finalistas-de-miss-earth-2022/ |access-date=2 Mayo 2023 |website=Primera Hora |language=es}}</ref> | 21 | Carolina |Kaamerikahan |- | {{flagicon|PRT}} [[Portugal]] | Maria Rosado<ref>{{Cite web |date=15 Abril 2022 |title=Maria Rosado foi eleita Miss Queen Portugal |trans-title=Maria Rosado was elected Miss Queen Portugal |url=https://vmtv.sapo.pt/maria-rosado-foi-eleita-miss-queen-portugal/ |access-date=8 Agosto 2022 |website=VMTV |language=pt}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=17 Abril 2022 |title='Miss' de Castro Daire representa Portugal em concurso internacional |trans-title='Miss' by Castro Daire represents Portugal in an international contest |url=https://jornaldocentro.pt/noticias/detalhe/47575 |access-date=2 Mayo 2023 |website=Jornal do Centro |language=pt}}</ref> | 21 | Ourém |Europa |- | {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] | Alison Carrasco<ref>{{Cite web |date=14 Marso 2022 |title=Une nouvelle Miss Élégance nationale venue de Guadeloupe est sacrée à Forges-les-Eaux |trans-title=A new Miss National Elegance from Guadeloupe is crowned in Forges-les-Eaux |url=https://actu.fr/normandie/forges-les-eaux_76276/une-nouvelle-miss-elegance-nationale-venue-de-guadeloupe-est-sacree-a-forges-les-eaux_49391268.html |access-date=8 Agosto 2022 |website=Actu.fr |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hurtevent |first=Xavier |date=25 Oktubre 2022 |title=Pour Alison Carrasco, Miss Elégance France, "l'élégance est une question de posture" |trans-title=For Alison Carrasco, Miss Elegance France, "elegance is a question of posture" |url=https://www.ladepeche.fr/2022/10/25/pour-alison-carrasco-miss-elegance-france-lelegance-est-une-question-de-posture-10760469.php |access-date=2 Mayo 2023 |website=La Dépêche |language=fr}}</ref> | 25 | [[Toulouse]] |Europa |- | {{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] | Nieves Marcano<ref>{{Cite web |last= |first= |date=5 Setyembre 2021 |title=Nieves Marcano se corona nueva Miss Tierra República Dominicana 2021 |trans-title=Nieves Marcano is crowned the new Miss Earth Dominican Republic 2021 |url=https://elnuevodiario.com.do/nieves-marcano-se-corona-nueva-miss-tierra-republica-dominicana-2021/ |access-date=29 Oktubre 2022 |website=El Nuevo Diario |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2021 |title=Nieves Marcano se corona nueva Miss Tierra República Dominicana 2021 |trans-title=Nieves Marcano is crowned the new Miss Earth Dominican Republic 2021 |url=https://hoy.com.do/nieves-marcano-se-corona-nueva-miss-tierra-republica-dominicana-2021/ |access-date=2 Mayo 2023 |website=Hoy Digital |language=es}}</ref> | 24 | Maria Trinidad Sanchez |Kaamerikahan |- | {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] | Anezka Heralecká<ref>{{Cite web |last= |date=28 Oktubre 2022 |title=Líbí se vám? Tato blondýnka bude Česko reprezentovat na Miss Earth. Palce jí bude držet i o 18 let starší hokejista |trans-title=Do you like it? This blonde will represent the Czech Republic at Miss Earth. A hockey player 18 years older will keep her fingers crossed |url=https://www.super.cz/989509-libi-se-vam-tato-blondynka-bude-cesko-reprezentovat-na-miss-earth-palce-ji-bude-drzet-i-o-18-let-starsi-hokejista.html |access-date=30 Oktubre 2022 |website=Super.cz |language=cs}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 Abril 2023 |title=Buchty, levná jídla. Hodně holek mělo parazity, říká česká finalistka Miss Earth |trans-title=Buns, cheap meals. Many girls had parasites, says the Czech Miss Earth finalist |url=https://www.idnes.cz/jihlava/zpravy/vysocina-luka-nad-jihlavou-anezka-heralacka-finalistka-miss-earth.A230414_719890_jihlava-zpravy_epsal |access-date=2 Mayo 2023 |website=iDNES.cz |language=cs}}</ref> | 20 | Jihlava |Europa |- | [[File:Proposed flag of Réunion (VAR).svg|border|23px]] [[Réunion]] | Thaïs Paus<ref>{{Cite web |last=Mont-Rouge |first=Yves |date=17 Oktubre 2022 |title=Miss Earth international aux Philippines : Thaïs Pausé représentera la Réunion ! |trans-title=Miss Earth international in the Philippines: Thaïs Pausé will represent Reunion! |url=https://freedom.fr/miss-earth-international-aux-philippines-thais-pause-representera-la-reunion/ |access-date=28 Oktubre 2022 |website=Free Dom |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mont-Rouge |first=Yves |date=29 Nobyembre 2022 |title=Miss Earth international : le grand soir pour la Réunionnaise Thaïs Pausé aux Philippines (VIDÉOS) |trans-title=Miss Earth international: the big night for Reunionese Thaïs Pausé in the Philippines (VIDEOS) |url=https://freedom.fr/miss-earth-international-la-fabuleuse-aventure-de-la-reunionnaise-thais-pause-aux-philippines-videos/ |access-date=2 Mayo 2023 |website=Free Dom |language=fr-FR}}</ref> |27 | Saint-Denis |Aprika |- | {{flagicon|ROU}} [[Romania|Rumanya]] | Aura Dosoftei<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Romania 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-romania.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20230502162722/http://www.missearth.tv/miss-romania.php |archive-date=2 Mayo 2023 |access-date=2 Mayo 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 27 | [[Bucharest]] |Europa |- | {{flagicon|RUS}} [[Rusya]] | Ekaterina Velmakina<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2021 |title=Кто такая Екатерина Вельмакина? Смотрим фото победительницы конкурса «Краса России — 2021» |trans-title=Who is Ekaterina Velmakina? We look at the photo of the winner of the beauty of Russia - 2021 contest |url=https://www.maximonline.ru/devushki/kto-takaya-ekaterina-velmakina-smotrim-foto-pobeditelnicy-konkursa-krasa-rossii-2021-id693021/ |access-date=8 Agosto 2022 |website=Maxim |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |last=Herlina |first=Ratna |date=10 Abril 2022 |title=9 Pesona Ekaterina Velmakina Miss Earth Rusia 2022, Bikin Oleng! |trans-title=9 Charms of Ekaterina Velmakina Miss Earth Russia 2022, Makes You Shake! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/ratna-herlina/pesona-ekaterina-velmakina-miss-earth-rusia-2022-c1c2-1 |access-date=2 Mayo 2023 |website=IDN Times |language=id}}</ref> | 19 | [[Mosku]] |Europa |- | {{flagicon|ZMB}} [[Zambia|Sambia]] | Joyce Mwansa<ref name=":3" /><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Zambia 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-zambia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608104107/http://www.missearth.tv/miss-zambia.php |archive-date=8 Hunyo 2023 |access-date=2 Mayo 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 26 | [[Lusaka]] | Aprika |- | {{flagicon|SEN}} [[Senegal]] | Camilla Diagné<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Senegal 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-senegal.php |access-date=2 Mayo 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 24 | [[Dakar]] |Aprika |- |{{flagicon|SRB}} [[Serbia|Serbiya]] |Milica Krstović<ref>{{Cite web |last= |date=21 Setyembre 2022 |title=MISS LETA 2022. Odluka je doneta, prelepa Milica Krstović odnela je titulu najlepše |trans-title=HELLO! MISS SUMMER 2022. The decision has been made, the beautiful Milica Krstović won the title of the most beautiful |url=https://www.alo.rs/vip/estrada/674453/milica-krstovic-estrada-alo-miss-leta/vest |access-date=29 Oktubre 2022 |website=Alo! |language=sr |archive-date=24 Oktubre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024203213/https://www.alo.rs/vip/estrada/674453/milica-krstovic-estrada-alo-miss-leta/vest |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Šarmanta Milica Krstović Miss Fotogeničnosti Evrope za 2022 godinu i Miss Earth Srbije 2022! |trans-title=Charming Milica Krstović is Miss Photogenic Europe for 2022 and Miss Earth Serbia 2022! |url=https://pink.rs/lepota-i-moda/444905/sarmanta-milica-krstovic-miss-fotogenicnosti-evrope-za-2022-godinu-i-miss-earth-srbije-2022 |access-date=2 Mayo 2023 |website=Pink Serbia |language=sr}}</ref> |19 |[[Belgrado]] |Europa |- | {{flagicon|SLE}} [[Sierra Leone]] | Shalom John<ref>{{Cite web |date=23 Nobyembre 2022 |title=Sierra Leone’s 20-year-old Shalom Prosperia Emmanuella John Excels in Miss Earth Pageant in the Philippines |url=https://salonemessengers.com/sierra-leones-20-year-old-shalom-prosperia-emmanuella-john-excels-in-miss-earth-pageant-in-the-philippines/ |access-date=2 Mayo 2023 |website=Salone Messenger |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Sierra Leone 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-sierraleone.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221030144246/http://www.missearth.tv/miss-sierraleone.php |archive-date=30 Oktubre 2022 |access-date=17 Agosto 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> |28 | [[Freetown]] |Aprika |- | {{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] | Sakhile Dube<ref>{{Cite news |last=Mandizha |first=Faith |date=25 Nobyembre 2022 |title=Model for Miss Earth |language=en |work=H Metro |url=https://www.pressreader.com/zimbabwe/h-metro/20221125/281646784147928 |access-date=30 Nobyembre 2022 |via=PressReader}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Zimbabwe 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-zimbabwe.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026050148/http://www.missearth.tv/miss-zimbabwe.php |archive-date=26 Oktubre 2022 |access-date=17 Agosto 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 25 | [[Harare]] |Aprika |- | {{flagicon|SIN}} [[Singapore|Singapura]] | Charmaine Ng<ref>{{Cite web |last=Dumaual |first=Mario |date=20 Nobyembre 2022 |title=Miss Earth 2022 candidates na may dugong Pinoy, nakaw-eksena |url=https://news.abs-cbn.com/life/11/20/22/miss-earth-2022-candidates-na-may-dugong-pinoy-nakaw-eksena |access-date=30 Nobyembre 2022 |website=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Singapore 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-singapore.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024045820/http://www.missearth.tv/miss-singapore.php |archive-date=24 Oktubre 2022 |access-date=17 Agosto 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 23 | [[Singapore|Singapura]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|LKA}} [[Sri Lanka]] | Udani Senanayake<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Sri Lanka 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-srilanka.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608121555/http://www.missearth.tv/miss-srilanka.php |archive-date=8 Hunyo 2023 |access-date=17 Agosto 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 21 | [[Colombo]] |Asya at Oseaniya |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Chawanphat Kongnim<ref>{{Cite web |last= |date=29 Agosto 2022 |title=บรรยากาศรอบตัดสิน Miss Earth Thailand 2022 “สปาย ชวันภัสร์” คว้ามง |url=https://www.pptvhd36.com/news/%E0%B8%82%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%B4%E0%B8%87/179533 |access-date=30 Agosto 2022 |website=PPTV |language=th}}</ref><ref>{{Cite web |last=Herlina |first=Ratna |date=4 Setyembre 2022 |title=9 Potret Chawanphat Kongnim Miss Earth Thailand 2022, Pesonanya Manis! |trans-title=9 Portraits of Chawanphat Kongnim Miss Earth Thailand 2022, Sweet Charm! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/ratna-herlina/potret-chawanphat-kongnim-miss-earth-thailand-2022-c1c2 |access-date=17 Agosto 2023 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |25 |Lopburi |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] | Ziphozethu Sithebe<ref>{{Cite web |last= |first= |date=16 Oktubre 2022 |title=Women of the future celebrated |url=https://www.news24.com/citypress/news/photos-women-of-the-future-celebrated-20221016 |access-date=30 Oktubre 2022 |website=City Press |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth South Africa 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-southafrica.php |access-date=2023-08-17 |website=www.missearth.tv}}</ref> | 22 | Durban |Aprika |- | {{flagicon|KOR}} '''[[Timog Korea]]''' | '''[[Mina Sue Choi]]<ref>{{Cite web |date=23 Nobyembre 2021 |title=Choi Seo-eun crowned 2021 Miss Korea [PHOTOS] |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2022/10/510_319306.html |access-date=31 Oktubre 2022 |website=Korea Times |language=en}}</ref>'''<ref>{{Cite web |title=Get to know Miss Earth 2022, Mina Sue Choi, the first Korean to win the crown |url=https://philstarlife.com/news-and-views/475613-get-to-know-miss-earth-2022-mina-sue-choi?page=2 |access-date=2023-08-17 |website=Philstar Life}}</ref> | 23 | [[Incheon]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|SSD}} [[Timog Sudan]] | Melang Kuol | 28 | [[Juba]] |Aprika |- | {{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] | Daniela Riquelme<ref>{{Cite web|last=Vidal|first=María Jesús|date=11 Agosto 2022|title=Estudiante de medicina se corona como Miss Earth Chile 2022: representará al país en Filipinas|url=https://www.biobiochile.cl/noticias/nacional/region-del-bio-bio/2022/08/11/estudiante-de-medicina-se-corona-como-miss-earth-chile-2022-representara-al-pais-en-filipinas.shtml|access-date=20 Agosto 2022|website=BioBioChile|language=es}}</ref> | 22 | Los Ángeles |Kaamerikahan |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Wang Shiqi<ref>{{cite web |date=21 Oktubre 2022 |title=2022地球小姐中国区大赛总决赛暨颁奖盛典圆满落幕 |url=http://ex.chinadaily.com.cn/exchange/partners/82/rss/channel/cn/columns/j3u3t6/stories/WS6351f793a310817f312f2b4d.html |access-date=28 Oktubre 2022 |website=China Daily |language=zh}}</ref> |21 |[[:en:Shanghai|Shanghai]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|UGA}} [[Uganda]] | Caroline Ngabire<ref>{{Cite web |last=Bravo |first=Frances Karmel S. |date=29 Nobyembre 2022 |title=Miss Earth Uganda 2022 shares reasons for wanting to stay in the Philippines |url=https://www.pep.ph/lifestyle/lifestyle/170017/miss-earth-uganda-philippines-a5128-20221129 |access-date=15 Abril 2023 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> | 25 | Kyambogo |Aprika |} ==Mga tala== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Miss Earth}} 4agl80lqp1bnj1ugycfgg0lqa4vrnqt 0 315863 2214183 2058389 2026-07-02T17:24:01Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214183 wikitext text/x-wiki Si '''Krishn Kanhai,''' ipinanganak noong Agosto 21, 1961, ay isang Indiyanong artista at pintor, dalubhasa sa portrait, realistiko, kontemporaneong mga pagpipinta at sa panginoong Radha-Krishna temang pagpipinta. Isang nakatanggap ng Gawad Padmshri, si Kanhai ay inilarawan bilang isang artist na may haplos midas. == Panimula == Si Krishn Kanhai ay isang master sa kontemporaneo, portrait pati na rin ang tradisyonal na gintong pagpipinta. Gayunpaman, hindi niya kinulong ang kaniyang sarili sa tradisyonal na nag-iisa ngunit ipinakilala rin niya ang ilang mga makabuluhang diskarte sa kaniyang sarili na ginagawang kaakit-akit ang canvas at mayaman sa espirituwal. Nagsimula siyang magpinta sa mga katutubong tema noong siya ay tinedyer pa noong 1976 at unti-unting nag-evolve ng sarili niyang estilo, na nagtataglay ng kaniyang personal na selyo. Hindi nagtagal para makilala siya, bilang pasimula ng Yamuna Ghat painting school. Nagpinta ng libu-libong mga larawan sa ngayon ay napapahamak na tema ng Radha-Krishna at ang kanilang mga kuwento. Tawagan siyang isang fusion artist, kung gusto mo para sa magandang paggamit ng kaakit-akit na mga postura ng Radha-Krishna at gawing kontemporaneong modernong sining, kapansin-pansin at hindi malilimutan nang sabay-sabay. Tumayo sa harap ng larawan ni Krishna sa Kanhai at, kadalasan, nawawalan ka ng oras habang patuloy kang nakatingin sa Panginoon ng Vrindavan, na tila nakakaakit sa tumitingin. Madalas siyang gumamit ng purong ginto at mamahaling hiyas bilang hilaw na materyales para sa kaniyang mga pintura. Kasunod ng mga yapak ng kaniyang ama at tagapagturo na si Padmashri Kanhai Chitrakar na siya mismo ay isang kilalang artistang Krishna at Radha, ang batang Krishna ay hinimok ng kakaniyang nyang ama na mag-ukit ng kaniyang sariling angkop na lugar, na ginawa niya nang mas maaga kaysa sa inaasahan. Bihira, kung minsan man na ang isang ama at isang anak na lalaki ay pinarangalan ng isang pambansang parangal tulad ng Padmashri. == Karera == Isang buong-laking larawan ni Atal Bihari Vajpayee na dating Punong Ministro ng India, na ipininta ni Kanhai, ay nakasabit sa Sentral na Bulwagan ng Parlamento sa New Delhi, na pinasinayaan noong Pebrero 2019&nbsp;ng Pangulo ng India, Ramnath Kovind sa presensya ng ating Punong Ministro Shri Narendra Modi at marami pang iba. Mahinhin hanggang sa kaibuturan, si Kanhai ay isang artista ng Internasyonal na katanyagan na kilala sa mga elite sa pulitika sa mundo, kasama ang ilang Presidente at Punong Ministro sa kaniyang mga kliyente kung saan ang mga larawan ay ginawa niya noong 2000. Kasama sa listahan ang mga pangalan tulad ng Prime Minister Atal Bihari Vajpayee at dating Deputy Prime Minister ng India na si Lal Krishna Advani, Bill at Hillary Clinton, Barack Obama at ang kaniyang pamilya, bukod sa kilalang industriyalistang si Aditya Birla at ang kaniyang asawang si Rajshri Birla kasama ang, isa sa kaniyang sariling mabait na pulitiko, aktor ng pelikula at pangarap na babae na si Hema Malini. Para sa kaniyang namumukod-tanging at orihinal na kontribusyon sa sining ng mga larawan, pagpipinta, pinarangalan siya ng Pamahalaan ng Padmashri noong 2004. Siya rin ay tumatanggap ng Pambansang Kalidas Award 2009-10 mula sa Pamahalaan ng Madhya Pradesh pati na rin ang Yash Bharti Award mula sa Uttar Pradesh Government (2015), at marami pa. Noong 2016, sa kahilingan mula sa Pamahalaan ng Uttar Pradesh, nagpinta siya ng Life-size na larawan ng 22 Punong Ministro ng UP- nakaraan at kasalukuyan kasama ang 19 na nakaraan at kasalukuyang Speaker ng UP Assembly bukod pa sa dalawang life-size na larawan ni Mahatma Gandhi. Ang mga painting ng mag-amang duo ay lubos na kinikilala sa mga lupon ng sining ng India na noong 2004, Dalawang iskolar sa pananaliksik, isang Sangeeta Gupta ng Bhimrao Ambedkar University Agra at ang isa pang Mohd. Si Wasim ng Pamantasang Jiwaji Rao, Gwalior ay ginawaran ng Ph.D sa Kanhai (Ama) at Krishn (Anak), ayon sa pagkakabanggit. == Mga pandaigdigang eksibisyon == Siya ay maestro ng sining Kanhai ng tradisyonal na paraan ng pagpipinta gamit ang mga dahon ng ginto at mga batong hiyas.<ref name="IBN Live2">{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/artist-kanhai-chitrakar-passes-away-lk-advani-pays-tribute/414971-3-242.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20131102224532/http://ibnlive.in.com/news/artist-kanhai-chitrakar-passes-away-lk-advani-pays-tribute/414971-3-242.html|url-status=dead|archive-date=2013-11-02|title=IBN Live|publisher=IBN Live|date=2014|access-date=11 March 2015}}</ref><ref name="Hare Krsna2">{{cite web|url=http://www.harekrsna.com/sun/news/10-05/news127.htm|title=Hare Krsna|publisher=Hare Krsna|date=2015|access-date=11 March 2015|archive-date=24 Septiyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924025020/http://www.harekrsna.com/sun/news/10-05/news127.htm|url-status=dead}}</ref> Siya ay ipinanganak sa [[Vrindavan]], sa [[distrito ng Mathura]] sa estado ng India ng [[Uttar Pradesh]]. Pag-aaral ng sining mula sa kaniyang ama, si [[Padmashri Shri Kanhai Chitrakar]].{{fact}} == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Uncategorized|date=Disyembre 2023}} m9fqaccfaagtru4z4lxpigxxa5ik1ai 0 319217 2214216 2107364 2026-07-02T23:49:57Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214216 wikitext text/x-wiki {{Infobox museum | name = Museong Hudyo Berlin | native_name = Jüdisches Museum Berlin | native_name_lang = de | logo = Jewish Museum Berlin logo.svg | logo_upright = 0.75 | logo_alt = Jüdisches Museum Berlin | image = Berlin Jüdisches Museum und der Libeskind-Bau (cropped).jpg | caption = Ang Kollegienhaus (1735) at [[Daniel Libeskind|Libeskind]]-Bau (1992) | alt = Kollegienhaus at Libeskind-Bau | established = 2001 | location = [[Kreuzberg]], [[Berlin]], [[Alemanya]] | coordinates = {{coord|52.502|13.395|type:landmark_region:DE|display=inline,title|format=dms}} | type = [[Museong pang-Hudyo]] | collections = | collection_size = | visitors = | director = [[Hetty Berg]] | curator = | architect = [[Daniel Libeskind]] | historian = | owner = | publictransit = | parking = | car_park = | website = {{URL |https://www.jmberlin.de/en}} | network = | embedded = }} Ang '''Museong Hudyo Berlin''' (''Jüdisches Museum Berlin'') ay binuksan noong 2001 at ito ang pinakamalaking [[Talaan ng mga museong pang-Hudyo|Museong pang-Hudyo]] sa Europa. Sa {{Convert|3500|m2|sqft}} na espasyo sa sahig, ipinakita ng museo ang kasaysayan ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]] sa [[Alemanya]] mula sa Gitnang Kapanahunan hanggang sa kasalukuyan, na may mga bagong focus at bagong [[eskenograpiya]]. Binubuo ito ng tatlong gusali, dalawa sa mga ito ay mga bagong karagdagan na partikular na itinayo para sa museo ng arkitektong si [[Daniel Libeskind]]. Ang [[Kasaysayan ng mga Hudyo sa Alemanya|kasaysayang Aleman-Hudyo]] ay nakadokumento sa mga koleksiyon, aklatan, at sinupan, at makikita sa programa ng mga kaganapan ng museo. Mula sa pagbubukas nito noong 2001 hanggang Disyembre 2017, ang museo ay may mahigit labing-isang milyong bisita at isa sa mga pinakabinibisitang museo sa Alemanya. == Mga pinagkuhanan == * [[Chris van Uffelen|Van Uffelen, Chris]]. ''Mga Kontemporaryong Museo – Arkitektura, Kasaysayan, Mga Koleksyon'', Braun Publishing, 2010;{{ISBN|978-3-03768-067-4}}, pp.&nbsp;214–17. * Simon, H. (2000). ''Das Berliner Jüdische Museum sa der Oranienburger Strasse: Geschichte einer zerstörten Kulturstätte'' . Henrich at Henrich. * Brenner, M. (1999). Kulturang Hudyo sa Kontemporaryong Amerika at Weimar Germany: Mga Parallel at Pagkakaiba. Central European University Jewish Studies Yearbook, 2(2). * == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Karagdagang pagbabasa == * ''The Last Jews in Berlin'', ni Leonard Gross;{{ISBN|0-553-23653-9}} . == Mga panlabas na link == {{Commons|Jüdisches Museum Berlin}} * [http://www.jmberlin.de/site/EN/homepage.php?meta=TRUE Website ng museo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160118040446/http://www.jmberlin.de/site/EN/homepage.php?meta=TRUE |date=2016-01-18 }} * [http://www.jmberlin.de/blog-en/ Blogerim, ang Jewish Museum Berlin's Blog] * [https://www.youtube.com/user/jewishmuseumberlin Channel sa YouTube ng Museo] * [https://www.google.com/culturalinstitute/beta/partner/jewish-museum-berlin Jewish Museum Berlin sa Google Cultural Institute] * [https://web.archive.org/web/20070929144814/http://www.jewishmuseum.info/ Pandaigdigang Direktoryo ng Mga Museo ng Hudyo] * [http://www.vl-museen.de/aus-rez/reid01-1.htm detalyadong pagsusuri sa Nobyembre 2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100929000605/http://www.vl-museen.de/aus-rez/reid01-1.htm |date=2010-09-29 }} para sa Virtual Library Museums ni Susannah Reid, University of Newcastle * [http://anilcherukupalli.com/blog/2007/12/24/the-museum/ Isang Maikling Photographic Essay sa Museo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707144211/http://anilcherukupalli.com/blog/2007/12/24/the-museum/ |date=2011-07-07 }} * [https://web.archive.org/web/20090506000350/http://www.ushmm.org/museum/exhibit/focus/antisemitism/voices/transcript/?content=20070913 Panayam kay Daniel Libeskind] mula sa [http://www.ushmm.org/ United States Holocaust Memorial Museum] * [http://daniel-libeskind.com Website ng Studio Daniel Libeskind] - na may mga paglalarawan ng [http://daniel-libeskind.com/projects/jewish-museum-berlin Jewish Museum], ang [http://daniel-libeskind.com/projects/glass-courtyard glass courtyard], at ang [https://web.archive.org/web/20130411222011/http://daniel-libeskind.com/projects/academy-jewish-museum-berlin-eric-f-ross-building akademya] {{Visitor attractions in Berlin}} [[Kategorya:Berlin]] [[Kategorya:Mga museo sa Alemanya]] 5cb4svvfdxnhrthtthdl70tab0dl80q 0 320643 2214526 2090297 2026-07-03T09:38:09Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214526 wikitext text/x-wiki {{about|kontroladong apoy|siga na kasingkahulugan ng maton|Paghahari-harian}} [[Talaksan:Seurasaari-2005-johannus2.jpg|thumb|Isang sigâ sa [[Tag-init|gitna ng tag-init]] sa [[Seurasaari]], [[Helsinki]], [[Pinlandiya]]]] [[Talaksan:Bonfire_2018,_The_Hague,_preparations_on_31_December_2017.jpg|thumb|Sa mga dalampasigan ng [[Duindorp]] ''(nakalarawan)'' at [[Scheveningen]], na bahagi ng [[Ang Haya]], taunang nakikipagkumpetensya ang mga grupo para magpaningas ng pinakamalaking sigâ sa mundo<ref>[http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-bonfire Largest bonfire] [Pinakamalaking siga] (sa wikang Ingles), [[Guinness World Records]]. Nakuha noong 22 Abril 2018.</ref>]] Ang '''sigâ''' ay malaki at kontroladong [[apoy]] sa labas, na ginagamit sa impormal na pagtatapon ng masusunugin na basura o bilang bahagi ng pagdiriwang. ==Mga tradisyon ayon sa rehiyon== === Alpes at Gitnang Europa === [[File:Jahresfeuer ganz1Ausschn.png|thumb|Distribusyon ng {{lang|de|Funkenfeuer}} sa Alemanikong Europa, Pransiya at Hilagang Italya. Kumakatawan ang pula sa mga tradisyon ng {{lang|de|Funkensonntag}} (ang Linggong kasunod ng [[Miyerkules ng Abo]]), kumakatawan ang bughaw sa tradisyon sa ika-1 ng Marso. ]] Laganap ang mga tradisyon ng siga sa pasimula ng tagsibol, lalo na sa Linggong kasunod ng [[Miyerkules ng Abo]] ({{lang|de|Funkensonntag}}, tinatawag din na [[Quadragesima Sunday|Linggo ng Quadragesima]]), sa mga rehiyong nagsasalita ng [[Alemannic German|Alemaniko]] o {{lang|de|Alemannisch}} sa Europa at sa mga bahagi ng [[Pransiya]]. Ang pagsusunog ng "imahen ng taglamig" sa [[Sechseläuten]] sa [[Zürich]] (nagsimula noong 1902) ay kinasihan nitong tradisyong Alemaniko. Sa Austria, laganap ang kaugalian ng "''[[Osterfeuer]]''" or apoy sa Linggo ng Pagkabuhay, ngunit nire-regulate sa ilang lungsod, distrito at bansa para manatiling mababa ang magiging taunang taluktok ng pagbuga ng PM10-dust. Mayroon ding "{{lang|de|Sonnwendfeuer}}" (apoy ng [[solstisyo]]) na sinisindihan sa gabi ng ika-21 ng Hunyo. Mula noong, sinisindihan ang mga "{{lang|de|Feuer in den Alpen}}" (mga apoy sa Alpes) sa isang araw sa Agosto sa mga bundok para makikita sa malayo bilang panawagan para sa masusuportahang pagpapaunlad ng mga bulubunduking pook.<ref>[http://www.feuerindenalpen.com/ Organizers of "Feuer in den Alpen"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110202234346/http://www.feuerindenalpen.com/ |date=2011-02-02 }} [Mga organisador ng "Feuer in den Alpen"] (sa wikang Aleman), tingnan: "Hintergründe"</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Apoy]] 7db8rkgf3lqfquydlwqevt90nuwqrhv 0 321577 2214205 2208330 2026-07-02T22:46:09Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214205 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=Miss Universe Olivia Culpo.jpg|caption=Olivia Culpo|winner='''Olivia Culpo'''|congeniality=Laura Godoy <br/> {{flagicon|Guatemala}} Guwatemala|best national costume=Xu Jidan <br/> {{flagicon|China}} Tsina|photogenic=Diana Avdiu <br/> {{flagicon|Kosovo}} Kosobo|date=19 Disyembre 2012|venue=Planet Hollywood Resort and Casino, [[Las Vegas]], [[Nevada]], Estados Unidos|presenters={{Hlist|Andy Cohen|Giuliana Rancic|Jeannie Mai|Shamcey Supsup}}|entertainment={{Hlist|Train|Timomatic}}|broadcaster={{Hlist|[[NBC]]|[[Telemundo]]}}|entrants=89|placements=16|debuts={{Hlist|Gabon|Litwanya}}|withdraws={{Hlist|Ehipto|Eslobenya|Kapuluan Birhen ng Estados Unidos|Kapuluang Turks at Caicos|Kasakistan|Portugal}}|returns={{Hlist|Bulgarya|Etiyopiya|Namibya|Noruwega}}|before=[[Miss Universe 2011|2011]]|next=[[Miss Universe 2013|2013]]|represented={{flagu|Estados Unidos}}}} Ang '''Miss Universe 2012''' ay ang ika-61 edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Planet Hollywood Resort & Casino sa [[Las Vegas]], [[Nevada]], Estados Unidos noong 19 Disyembre 2012.<ref name=":0">{{Cite news |last=Coleman |first=Korva |date=20 Disyembre 2012 |title=Miss USA Olivia Culpo Crowned Miss Universe; Former Contestant Loses Lawsuit |language=en |work=NPR |url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2012/12/20/167696763/miss-usa-olivia-culpo-crowned-miss-universe-former-contestant-loses-lawsuit |access-date=13 Hunyo 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 Disyembre 2012 |title=Crowning Miss Universe 2012 |url=http://www.today.com/slideshow/crowning-miss-universe-2012-50256832 |access-date=13 Hunyo 2022 |website=Today.com |language=en }}{{Dead link|date=Disyembre 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Leila Lopes ng Anggola si [[Olivia Culpo]] ng Estados bilang Miss Universe 2012. Ito ang ikawalong tagumpay ng bansa—ang pinakamarami sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref name=":1">{{Cite web |last=Martinez |first=Edecio |date=20 Disyembre 2012 |title=Miss USA crowned Miss Universe 2012 |url=https://www.cbsnews.com/pictures/miss-usa-crowned-miss-universe-2012/ |access-date=13 Hunyo 2022 |website=CBS News |language=en-US}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Janine Tugonon ng [[Pilipinas]], samantalang nagtapos bilang second runner-up si Irene Esser ng [[Venezuela|Beneswela]]. Mga kandidata mula sa walumpu'y-siyam na bansa at teritoryo ang kumalahok sa kompetisyong ito, ang pinakamarami sa kasaysayan ng Miss Universe matapos lagpasan ang dating rekord na walumpu't-anim na kandidata noong [[Miss Universe 2006|2006]].<ref name=":6">{{Cite web |date=21 Disyembre 2012 |title=Miss USA Olivia Culpo is Miss Universe 2012! |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/buzz-top/story/miss-universe-2012-winner-olivia-culpo-124772-2012-12-19 |access-date=15 Hunyo 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> Pinangunahan nina Andy Cohen at Giuliana Rancic ang kompetisyon, samantalang si Jeannie Mai ang nagsilbing ''backstage correspondent''. Nagtanghal ang bandang Train at musikerong Australyanong si Tim Omaji sa edisyong ito.<ref name="CBS News 2012">{{Cite web |date=17 Disyembre 2012 |title=Judges mum on 16 Miss Universe finalists |url=http://www.cbsnews.com/news/judges-mum-on-16-miss-universe-finalists/ |access-date=24 Disyembre 2022 |website=CBS News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Loinaz |first=Alexis |date=24 Oktubre 2012 |title=Giuliana Rancic and Andy Cohen to Cohost Miss Universe Pageant in December |url=https://www.eonline.com/news/356566/giuliana-rancic-and-andy-cohen-to-cohost-miss-universe-pageant-in-december |access-date=13 Hunyo 2022 |website=E! Online |language=en}}</ref> == Kasaysayan == [[File:Planet_hollywood_resort-night.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Planet_hollywood_resort-night.JPG|thumb|250x250px|Planet Hollywood Resort and Casino, ang lokasyon ng Miss Universe 2012]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong Marso 2012, inanunsyo ng Miss Universe Organization na ililban ang kompetisyon sa kalagitnaan ng Disyembre 2012. Ito ay dahil sa hindi maisasahimpapawid ng NBC ang kompetisyon kasabay ng [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2012]], at ng halalang pampanguluhan sa Estados Unidos. Noong Abril 2012, inanunsyo na magaganap sa Bangglades ang kompetisyon, ngunit ito ay pinabulaanan ng pangulo ng Bangglades dahil sa problemang pinansyal.<ref name="confirm802">{{cite news |last1=Adina |first1=Armin |date=17 Agosto 2016 |title=Philippines' hosting of Miss Universe '80 percent confirmed' |language=en |work=Inquirer Lifestyle |publisher=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://lifestyle.inquirer.net/235464/philippines-hosting-of-miss-universe-80-percent-confirmed |url-status=live |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818163854/http://lifestyle.inquirer.net/235464/philippines-hosting-of-miss-universe-80-percent-confirmed |archive-date=18 Agosto 2016}}</ref> Nabalitaan diumano na may posibilidad na isa sa mga lungsod ng [[Talaan ng mga lungsod sa Mehiko|Guadalajara]], Isla Margarita, Sun City, at [[Jakarta]] ang pangyayarihan ng kompetisyon. Gayunpaman, noong Agosto 2012, nakatanggap ng alok ang pamahalaan ng Republikang Dominikano upang idaos ang kompetisyon sa Hard Rock Resort and Casino, Punta Cana, sa 11 Disyembre 2012. Una nang idinaos ang kompetisyon sa bansa noong [[Miss Universe 1977|1977]].<ref>{{Cite web |date=14 June 2012 |title=Official: Miss Universe chooses Dominican Republic |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-official-miss-universe-chooses-dominican-republic-2012jun14-story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220613121150/https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-official-miss-universe-chooses-dominican-republic-2012jun14-story.html |archive-date=13 June 2022 |access-date=13 June 2022 |website=[[San Diego Union-Tribune]] |language=en-US}}</ref> Itinanggi ng pamahalaan ng Republikang Dominikano ang alok ng organisasyon dahil hindi nila kayang tustusan ang gastos sa pagdaos ng kompetisyon kung kaya't hindi ibinigay ng organisasyon sa bansa ang karapatan upang pangyarihan ang kompetisyon dahil hindi nila natupad ang mga pangangailangan ng Miss Universe Organization.<ref name=":12">{{cite news |last=Leach |first=Robin |date=26 Setyembre 2012 |title=2012 Miss Universe Pageant relocates to Las Vegas from Dominican Republic |language=en |work=Las Vegas Sun |url=http://www.lasvegassun.com/news/2012/sep/26/2012-miss-universe-pageant-relocates-las-vegas-dom/ |url-status=dead |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121231223837/http://www.lasvegassun.com/news/2012/sep/26/2012-miss-universe-pageant-relocates-las-vegas-dom/ |archive-date=31 Disyembre 2012}}</ref> Dahil sa pagbitiw ng Republikang Dominikano sa pagdaos ng kompetisyon, inilipat ang kompetisyon sa Las Vegas, Nevada, Estados Unidos. Noong 27 Setyembre 2012, inanunsyo ng Miss Universe Organization na magaganap ang kompetisyon sa Planet Hollywood Resort & Casino sa Las Vegas, Nevada sa 19 Disyembre 2012.<ref name=":12" /> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa walumpu't-siyam na mga bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Pitong kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang bansa/teritoryo matapos maging isang runner-up sa kanilang kompetisyong pambansa o napili sa isang casting process, at siyam na kandidata ang napili matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. ==== Ang pagpapahintulot sa mga transgender na lumahok ==== Simula sa taong [[Miss Universe 2013|2013]], pinapayagan na ng Miss Universe Organization ang mga ''transgender'' (biyolohikal na lalaki ngunit gumagamit ng babaeng [[Gender Identity|identitad]]) na lumahok sa Miss Universe alinsunod sa kanilang mga konsultasyon sa GLAAD Organization. Ang mga pagbabagong ito ay nangyari matapos maibalik sa Miss Universe Canada 2012 ''pageant'' si Jenna Talackova, isang ''transgender'' na sumali sa nasabing kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=10 Abril 2012 |title=Miss Universe changes rules to include transgender women |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/entertainment-us-missuniverse-transgende-idUSBRE8390N320120410 |url-status=live |access-date=14 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220614141149/https://www.reuters.com/article/entertainment-us-missuniverse-transgende-idUSBRE8390N320120410 |archive-date=14 Hunyo 2022}}</ref> Unang tinanggal sa Miss Universe Canada 2012 si Talackova ng organisasyon dahil sa kanyang pagiging ''transgender''.<ref>{{Cite web |last=Dyball |first=Rennie |date=26 Marso 2012 |title=Jenna Talackova Removed from Miss Universe Canada for Being Transgender |url=https://people.com/celebrity/jenna-talackova-removed-from-miss-universe-canada-for-being-transgender/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220614141309/https://people.com/celebrity/jenna-talackova-removed-from-miss-universe-canada-for-being-transgender/ |archive-date=14 Hunyo 2022 |access-date=14 Marso 2024 |website=People.com |language=en}}</ref> Gayunpaman, matapos ang isang buwan mula sa diskwalipikasyon ni Talackova, pinayagan ng organisasyong bumalik sa kompetisyon si Talackova dahil umaalinsunod naman ito sa legal na kinakailangan tungkol sa kanyang kasarian sa Kanada.<ref>{{Cite web |last=Landis |first=Marina |date=3 Abril 2012 |title=Miss Universe allows transgender contestant back into competition |url=https://www.cnn.com/2012/04/03/world/americas/canada-miss-universe-transgender-con/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220614141149/https://www.cnn.com/2012/04/03/world/americas/canada-miss-universe-transgender-con/index.html |archive-date=14 Hunyo 2022 |access-date=14 Marso 2024 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref> Kalaunan ay nagtapos si Talackova bilang isa sa labindalawang mga ''semi-finalist'' ng Miss Universe Canada 2012, at isa rin siya sa apat na kandidatang nakatanggap ng parangal na Miss Congeniality.<ref>{{Cite web |last=Macatee |first=Rebecca |date=22 Mayo 2012 |title=Transgender Miss Universe Canada Contestant Jenna Talackova Places in Top 12, Wins Miss Congeniality Award |url=https://www.eonline.com/news/317810/transgender-miss-universe-canada-contestant-jenna-talackova-places-in-top-12-wins-miss-congeniality-award |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220614141309/https://www.eonline.com/news/317810/transgender-miss-universe-canada-contestant-jenna-talackova-places-in-top-12-wins-miss-congeniality-award |archive-date=14 Hunyo 2022 |access-date=14 Marso 2024 |website=E! Online |language=en}}</ref> Anim na taon matapos ang mga pagbabago sa patakaran, lumahok si Angela Ponce ng Espanya, ang kauna-unahang ''transgender'' na sumali sa Miss Universe.<ref>{{Cite magazine|last=Lang|first=Cady|date=17 Disyembre 2018|title=Miss Spain is Miss Universe's First Transgender Competitor|url=https://time.com/5481417/miss-spain/|access-date=14 Marso 2024|magazine=Time|language=en|archive-date=17 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181217191738/http://time.com/5481417/miss-spain/|url-status=live}}</ref> ==== Mga pagpalit ==== Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss Universe New Zealand 2012 na si Talia Bennett dahil sa problema sa pagkamamamayan ng orihinal na nagwagi na si Avianca Böhm.<ref name="nzherald1" /><ref>{{Cite web |date= |title=Beauty queen puts crown in jeopardy |url=https://www.nzherald.co.nz/lifestyle/beauty-queen-puts-crown-in-jeopardy/TTTU7UITVTYAG4TLUVI4CUPTJM/ |access-date=13 Marso 2024 |website=The New Zealand Herald |language=en-NZ}}</ref> Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss Universe Canada 2012 na si Adwoa Yamoah dahil bumitiw ang orihinal na nagwagi na si Sahar Biniaz dahil sa mga personal na dahilan.<ref>{{Cite web |date=20 Mayo 2012 |title=Sahar Biniaz Crowned Miss Universe Canada 2012 |url=https://www.ibtimes.co.uk/sahar-biniaz-crowned-miss-universe-canada-2012-343053 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200504051640/https://www.ibtimes.co.uk/sahar-biniaz-crowned-miss-universe-canada-2012-343053 |archive-date=4 May 2020 |access-date=13 Marso 2024 |website=International Business Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=22 Hulyo 2013 |title=Miss Universe Canada gets set for Bollywood |language=en |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/miss-universe-canada-gets-set-for-bollywood/articleshow/21238045.cms |access-date=13 Marso 2024 |issn=0971-8257}}</ref> Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss Estonia 2012 na si Natalie Korneitsik dahil bumitiw si Kätlin Valdmets dahil sa kakulangan sa badyet.<ref>{{Cite web |last=Sokol |first=Yulia |date=27 Agosto 2012 |title=Наталия Корнейчик: попрошу Эвелин Ильвес помочь с платьем на "Мисс Вселенную" |trans-title=Natalia Korneychik: I’ll ask Evelin Ilves to help with the dress for Miss Universe |url=https://rus.err.ee/155861/natalija-kornejchik-poproshu-jevelin-ilves-pomoch-s-platem-na-miss-vselennuju |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403225926/https://rus.err.ee/155861/natalija-kornejchik-poproshu-jevelin-ilves-pomoch-s-platem-na-miss-vselennuju |archive-date=3 Abril 2023 |access-date=13 Marso 2024 |website=Eesti Rahvusringhääling |language=ru}}</ref> Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss Dominican Republic 2012 na si Dulcita Lieggi matapos matuklasan na ang orihinal na nagwagi na si Carola Durán ay diborsiyado na sa kanyang asawa.<ref>{{Cite web |last=Macatee |first=Rebecca |date=27 Abril 2012 |title=Another Miss Universe Scandal: Miss Dominican Republic Carlina Duran Dethroned for Being a Missus! |url=https://www.eonline.com/news/311756/another-miss-universe-scandal-miss-dominican-republic-carlina-duran-dethroned-for-being-a-missus |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181214125247/https://www.eonline.com/news/311756/another-miss-universe-scandal-miss-dominican-republic-carlina-duran-dethroned-for-being-a-missus |archive-date=14 Disyembre 2018 |access-date=14 Marso 2024 |website=E! Online |language=en}}</ref> Iniluklok si Ioánna Yiannakoú ng Tsipre matapos bumitiw sa kanyang titulo si Star Cyprus 2012 Ntaniella Kefala dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last=Funda |first=Gogo |date=9 Hulyo 2012 |title=Star Kύπρος 2012: Backstage και πρόβες από την μεγάλη βραδιά |trans-title=Star Cyprus 2012: Backstage and rehearsals from the big night |url=https://www.queen.gr/juicy/juicy-news/story/54959/star-kypros-2012-backstage-kai-proves-apo-tin-megali-vradia |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403225926/https://www.queen.gr/juicy/juicy-news/story/54959/star-kypros-2012-backstage-kai-proves-apo-tin-megali-vradia |archive-date=3 Abril 2023 |access-date=14 Marso 2024 |website=Queen.gr |language=el}}</ref> Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss Gabon 2012 nasi Channa Divouvi ng Gabon at ''first runner-up'' ng Miss France 2012 na si Marie Payet ng Pransiya upang kumatawan sa kanilang bansa sa edisyong ito dahil sa salungatan sa petsa ng Miss Universe at ng kanilang mga pambansang kompetisyon, kung saan obligadong dumalo ang mga orihinal na nagwagi na sina Miss Gabon 2012 Marie-Noëlle Ada at Miss France 2012 Delphine Wespiser.<ref>{{Cite web |last=Guardiola |first=Ari |date=10 Oktubre 2012 |title=Miss Univers : Delphine Wespiser laisse sa place à la sublime Miss Réunion |url=https://www.purepeople.com/article/miss-univers-delphine-wespiser-laisse-sa-place-a-la-sublime-miss-reunion_a108338/1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128091448/https://www.purepeople.com/article/miss-univers-delphine-wespiser-laisse-sa-place-a-la-sublime-miss-reunion_a108338/1 |archive-date=28 Enero 2022 |access-date=14 Marso 2024 |website=Purepeople |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |last=Batassi |first=Pierre Eric |date=31 Disyembre 2011 |title=Marie Noëlle Ada, nouvelle reine de la beauté gabonaise |url=https://www.afrik.com/marie-noelle-ada-nouvelle-reine-de-la-beaute-gabonaise |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403225928/https://www.afrik.com/marie-noelle-ada-nouvelle-reine-de-la-beaute-gabonaise |archive-date=3 Abril 2023 |access-date=14 Marso 2024 |website=Afrik |language=fr-FR}}</ref> Nagpalitan ng sasalihang internasyonal na kompetisyon sina Most Beautigul Girl in Nigeria 2012 Isabella Ayuk at Most Beautiful Girl in Nigeria Universe 2012 Damiete Charles Granville, dahil lumagpas na sa ''age requirement'' ng Miss World si Ayuk.<ref name=":3" /><ref>{{Cite web |last=Olufunmi |first=Dapo |date=20 Hunyo 2012 |title=Queen of lies: 2012 MGBN winner, Ayuk Isabella disqualified from Miss World |url=https://dailypost.ng/2012/06/20/queen-lies-2012-mgbn-winner-ayuk-isabella-disqualified-miss-world/ |access-date=14 Marso 2024 |website=Daily Post Nigeria |language=en-US}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong ==== Unang sumali sa edisyong ito ang mga bansang Gabon at Litwanya. Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Bulgarya, Etiyopiya, at Namibya na huling sumali noong [[Miss Universe 2009|2009]], at Noruwega na huling sumali noong [[Miss Universe 2010|2010]].<ref>{{Cite web |last=Gavilan |first=Jodesz |date=19 Enero 2017 |title=FAST FACTS: Things to know about the Miss Universe pageant |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/116694-fast-facts-miss-universe-pageant/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220614084024/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/116694-fast-facts-miss-universe-pageant/ |archive-date=14 Hunyo 2022 |access-date=14 Marso 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Hindi sumali sa edisyong ito ang mga bansang [[Ehipto]], [[Eslobenya]], [[Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]], [[Kapuluang Turcas at Caicos|Kapuluang Turks at Caicos]], [[Kasakistan]], at [[Portugal]]. Hindi sumali si Aĭnur Tolyeuova ng Kasakista dahil hindi ito umabot sa ''age requirement'' ng Miss Universe. Hindi sumali ang mga bansang Ehipto, Eslobenya, Kapuluang Birhen ng Estados Unidos, Kapuluang Turks at Caicos, at Portugal matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok.<ref>{{cite web |last=Boh |first=Tina |date=30 Hulyo 2013 |title=Po enoletnem premoru bomo spet dobili mis Universe |url=http://www.siol.net/trendi/lepota_in_zdravje/lepota/2013/07/po_enoletnem_premoru_bomo_spet_dobili_mis_universe.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130807065506/http://www.siol.net/trendi/lepota_in_zdravje/lepota/2013/07/po_enoletnem_premoru_bomo_spet_dobili_mis_universe.aspx |archive-date=7 Agosto 2013 |access-date=14 Marso 2024 |website=Siol}}</ref> ==== Partisipasyon ng Espanya sa Miss Universe ==== Nakatakdang lumahok sa edisyong ito si Miss Spain 2011 Andrea Huisgen.<ref>{{Cite web |last= |date=28 Nobyembre 2011 |title=La barcelonesa Andrea Huisgen, Miss España 2011 |trans-title=Andrea Huisgen from Barcelona, Miss Spain 2011 |url=https://www.atlantico.net/articulo/gente/barcelonesa-andrea-huisgen-miss-espana-2011/20111129120446152793.html |access-date=14 Marso 2024 |website=Atlántico |language=es}}</ref> Gayunpaman, na-bangkarota ang organisasyon at ang lisensya ng Miss Universe sa Espanya ay napunta sa Miss Universe Spain. Bagama't ang mga karapatan upang magpadala ng kalahok ay ibinigay na sa Miss Universe Spain, pinayagan pa rin si Huisgen na ipagpatuloy ang kanyang paglahok sa Miss Universe matapos niyang bumitaw sa kanyang kontrata sa Miss Spain.<ref name=":4" /> == Mga resulta == [[File:Miss_Universe_2012_map.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Miss_Universe_2012_map.png|alt=|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss Universe 2012 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !'''Pagkakalagay''' !'''Kandidata''' |- |'''Miss Universe 2012''' | * '''{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]''' – '''[[Olivia Culpo]]<ref name=":5">{{Cite web |date=20 Disyembre 2012 |title=Philippines is 1st runner up in Miss Universe 2012 |url=https://www.rappler.com/life-and-style/18252-miss-philippines-wins-1st-runner-up-at-miss-universe-2012/ |access-date=14 Hunyo 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref>''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|PHI}} [[Miss Universe Philippines|Pilipinas]] – Janine Tugonon<ref name=":5" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Irene Esser<ref name=":5" /> |- |3rd runner-up | * {{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] – Renae Ayris<ref name=":5" /> |- |4th runner-up | * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Gabriela Markus<ref name=":5" /> |- |Top 10 | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Karina González<ref name=":5" /> * {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] – Marie Payet<ref name=":5" /> * {{flagicon|RUS}} [[Rusya]] – Elizaveta Golovanova<ref name=":5" /> * {{flagicon|RSA}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Melinda Bam<ref name=":5" /> * {{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] – Ágnes Konkoly<ref name=":5" /> |- |Top 16 | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] - Shilpa Singh<ref name=":5" /> * {{flagicon|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] – Diana Avdiu<ref name=":5" /> * {{flagicon|HRV}} [[Croatia|Kroasya]] – Elizabeta Burg<ref name=":5" /> * {{flagicon|PER}} [[Peru]] – Nicole Faverón<ref name=":5" /> * {{flagicon|POL}} [[Polonya]] – Marcelina Zawadzka<ref name=":5" /> * {{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] – Çağıl Özge Özkul<ref name=":5" /> |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Kandidata |- |Miss Photogenic | * {{flagicon|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] – Diana Avdiu<ref name=":5" /> |- |Miss Congeniality | * {{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] – Laura Godoy<ref name=":5" /> |} ==== Best National Costume ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |Nagwagi | * {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] – Xu Jidan<ref name=":5" /> |- |1st runner-up | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Karina González<ref name=":5" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] – Nathalie den Dekker<ref name=":5" /> |- |3rd runner-up | * {{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] – Sabrina Herft<ref name=":5" /> |- |4th runner-up | * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Gabriela Markus<ref name=":5" /> |- |Top 10 | * {{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] – Maria Selena Nurcahya<ref name=":5" /> * {{flagicon|VGB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]] – Abigail Hyndman<ref name=":5" /> * {{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] – Farah Eslaquit<ref name=":5" /> * {{flagicon|PAN}} [[Panama]] – Stephanie Vander Werf<ref name=":5" /> * {{flagicon|PER}} [[Peru]] – Nicole Faverón<ref name=":5" /> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss Universe 2011|2011]], labing-anim na ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ang mga ''closed-door interview''.<ref name=":5" /> Muling isinagawa ang ''internet voting'' kung saan ang mga manonood ay maaaring bumoto para sa isa pang kandidata upang umabante sa ''semi-finals''.<ref>{{Cite web |date=16 Nobyembre 2012 |title=Miss Universe 2012 online voting begins |url=https://www.rappler.com/life-and-style/16242-miss-universe-online-voting-starts-today/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220614144319/https://www.rappler.com/life-and-style/16242-miss-universe-online-voting-starts-today/ |archive-date=14 Hunyo 2022 |access-date=14 Marso 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Bagama't nagkaroon ng ''internet voting'', hindi inanunsyo sa ''final telecast'' ang nagwagi nito. Lumahok sa ''swimsuit competition'' ang labing-anim na ''semi-finalist'' at kalaunan ay pinili ang sampung ''semi-finalist''. Lumahok sa ''evening gown competition'' ang sampung ''semi-finalist'' at kalaunan ay pinili ang limang pinalista. Lumahok sa ''question and answer round'' at ''final look'' ang limang pinalista.<ref name=":5" /> === Komite sa pagpili === ==== Paunang kompetisyon ==== * Carlos Anaya – ''Televison host'' para sa My Lifestyle Extra<ref name=":62">{{Cite web |last=Gámez |first=Sabino |date=14 Disyembre 2012 |title=Las bellas del Miss Universo 2012 |url=https://www.laprensa.hn/sociales/las-bellas-del-miss-universo-2012-EYLP375717 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403225926/https://www.laprensa.hn/sociales/las-bellas-del-miss-universo-2012-EYLP375717 |archive-date=3 Abril 2023 |access-date=14 Marso 2024 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> * Beverly Frank – ''Executive Vice-President for Business Affairs'' ng 19 Entertainment<ref name=":62" /> * Duane Gazi – ''Internasyonal scout'' para sa Trump Model Management<ref name=":62" /> * Michael Greenwald – ''Bise-presidente'' ng Don Buchwald & Associates<ref name=":62" /> * Jimmy Nguyen – ''Entertainment'' at ''digital media lawyer,'' at ''blogger<ref name=":62" />'' * Corinne Nicolas – Pangulo ng ''Trump Model Management<ref name=":62" />'' * Amy Sadowsky – ''Senior Vice-President ng Public Relations'' ng Planet Holywood International''<ref name=":62" />'' * Crystle Stewart – Miss USA 2008 mula sa Texas''<ref name=":62" />'' ==== Fina telecast ==== * Nigel Barker – Amerikanong litratista<ref name=":7">{{Cite web |last=Mann |first=Camille |date=14 Disyembre 2012 |title=Cee Lo Green among judges for Miss Universe 2012 |url=https://www.cbsnews.com/news/cee-lo-green-among-judges-for-miss-universe-2012/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220614115208/https://www.cbsnews.com/news/cee-lo-green-among-judges-for-miss-universe-2012/ |archive-date=14 Hunyo 2022 |access-date=14 Marso 2024 |website=CBS News |language=en-US}}</ref> * Diego Boneta – Mehikanong aktor, mang-aawit, at lirisista<ref name=":7" /> * Scott Disick – Amerikanong negosyante at ''reality star'' mula sa Keeping Up With the Kardashians<ref name=":7" /> * Brad Goreski – Kanadyanong ''fashion stylist<ref name=":7" />'' * Masaharu Morimoto – Haponese na tagapagluto<ref name=":7" /> * [[Ximena Navarrete]] – [[Miss Universe 2010]] mula sa Mehiko<ref name=":7" /> * Pablo Sandoval – Benesolanong tagapaglaro ng [[beysbol]]<ref name=":7" /> * Lisa Vanderpump – Amerikanong ''reality star'' mula sa The Real Housewives of Beverly Hills<ref name=":7" /> * Kerri Walsh Jennings – Atletang naglalaro ng ''beach volleyball<ref name=":7" />'' == Mga kandidata == Walumpu't-siyam na kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref name=":8">{{Cite web |date=12 Disyembre 2012 |title=Miss Universe 2012 contestants in portraits, glamour shots |url=https://www.seattlepi.com/entertainment/slideshow/Miss-Universe-2012-contestants-in-portraits-53815.php |access-date=14 Hunyo 2022 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Edad sa panahon ng kompetisyon}} !Bayan |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |Adrola Dushi<ref>{{cite news |date=3 Nobyembre 2012 |title=Ja kush janë Miss dhe Mister Albania 2012 |language=sq |newspaper=Shqip Media |url=http://shqipmedia.com/portal/ja-kush-jane-miss-dhe-mister-albania-2012-foto/ |url-status=dead |access-date=24 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202235711/http://shqipmedia.com/portal/ja-kush-jane-miss-dhe-mister-albania-2012-foto/ |archive-date=2 Disyembre 2013}}</ref> |19 |Rrëshen |- |{{flagicon|DEU}} [[Alemanya]] |Alicia Endemann<ref>{{cite news |date=7 Disyembre 2012 |title=Alicia Endemann kämpft für Deutschland |language=de |newspaper=Rheinische Post |url=http://www.rp-online.de/gesellschaft/leute/alicia-endemann-kaempft-fuer-deutschland-1.3098476 |access-date=24 Disyembre 2022}}</ref> |23 |[[Hamburgo]] |- |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] |Marcelina Vahekeni<ref>{{cite news |date=6 Disyembre 2011 |title=Leila Lopes entrega coroa a Marcelina |language=pt |newspaper=Jornal de Angola |url=http://jornaldeangola.sapo.ao/24/0/leila_lopes_entrega_coroa_a_marcelina |url-status=dead |access-date=24 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111209172213/http://jornaldeangola.sapo.ao/24/0/leila_lopes_entrega_coroa_a_marcelina |archive-date=9 Disyembre 2011}}</ref> |22 |Ondijva |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Camila Solórzano<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2012 |title=Miss Universo 2012: conoce a Miss Argentina |trans-title=Miss Universe 2012: meet Camila Solórzano Ayusa, Miss Argentina |url=https://www.telemundo.com/entretenimiento/miss-universo-2014/miss-universo-2012-conoce-camila-solorzano-ayusa-miss-argentina-tmna471601 |access-date=13 Marso 2024 |website=[[Telemundo]] |language=es}}</ref> |23 |Tucumán |- |{{flagicon|ABW}} [[Aruba]] |Liza Helder<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2012 |title=Miss Universo 2012: conoce a Liza Helder, Miss Aruba |url=https://www.telemundo.com/entretenimiento/miss-universo-2014/miss-universo-2012-conoce-liza-helder-miss-aruba-tmna471881 |access-date=14 Hunyo 2022 |website=[[Telemundo]] |language=es}}</ref> |23 |Oranjestad |- |{{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] |Renae Ayris<ref>{{Cite web |date=9 Hunyo 2012 |title=Perth dancer Renae Ayris wins Miss Universe Australia |url=http://www.news.com.au/entertainment/miss-universe-australia-winner-crowned-in-melbourne-tonight/story-e6frfmq9-1226389552847 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151014222611/http://www.news.com.au/entertainment/miss-universe-australia-winner-crowned-in-melbourne-tonight/story-e6frfmq9-1226389552847 |archive-date=14 Oktubre 2015 |access-date=15 Hunyo 2022 |website=News.com.au |language=en}}</ref> |22 |[[Perth]] |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Talia Bennett<ref name="nzherald1">{{cite news |date=31 Hulyo 2012 |title=Miss Universe NZ stripped of her tiara – National – NZ Herald News |language=en |work=The New Zealand Herald |url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10823532 |access-date=24 Disyembre 2022 |archive-date=7 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120807105423/http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10823532 |url-status=dead }}</ref> |26 |[[Auckland]] |- |{{BHS}} |Celeste Marshall<ref>{{cite news |last=Moss |first=Shavaughn |date=3 Agosto 2012 |title=Double crowning |newspaper=Nassau Guardian |url=http://www.thenassauguardian.com/index.php?option=com_content&view=article&id=33108:double-crowning&catid=37:pulse&Itemid=58 |url-status=dead |access-date=24 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620235901/http://www.thenassauguardian.com/index.php?option=com_content&view=article&id=33108:double-crowning&catid=37:pulse&Itemid=58 |archive-date=20 Hunyo 2013}}</ref> |20 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Laura Beyne<ref>{{Cite web |date=9 Enero 2012 |title=Miss Belgique 2012 est Laura Beyne de Bruxelles, les dauphines sont wallonnes |url=https://www.rtbf.be/article/miss-belgique-2012-est-laura-beyne-de-bruxelles-les-dauphines-sont-wallonnes-7353703 |access-date=15 Hunyo 2022 |website=RTBF |language=fr |archive-date=15 Hunyo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220615013207/https://www.rtbf.be/article/miss-belgique-2012-est-laura-beyne-de-bruxelles-les-dauphines-sont-wallonnes-7353703 |url-status=dead }}</ref> |20 |[[Bruselas]] |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |Irene Esser<ref>{{cite news |date=15 Disyembre 2012 |title=La venezolana Irene Esser entre las favoritas del Miss Universo 2012 |language=es |work=Globovisión |url=http://globovision.com/articulo/en-imagenes-la-venezolana-irene-esser-entre-las-favoritas-del-miss-universo-2012 |url-status=dead |access-date=24 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121218014718/http://globovision.com/articulo/en-imagenes-la-venezolana-irene-esser-entre-las-favoritas-del-miss-universo-2012 |archive-date=18 Disyembre 2012}}</ref> |21 |Río Caribe |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |Lưu Thị Diễm Hương<ref>{{cite news |date=5 Disyembre 2012 |title=Diễm Hương xinh tươi tại Las Vegas |language=vi |trans-title=Diễm Hương is beautiful in Las Vegas |newspaper=24h |url=http://us.24h.com.vn/thoi-trang/hinh-anh-dau-tien-cua-diem-huong-tai-las-vegas-c78a503396.html |url-status=live |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904104740/http://us.24h.com.vn/thoi-trang/hinh-anh-dau-tien-cua-diem-huong-tai-las-vegas-c78a503396.html |archive-date=4 Setyembre 2017}}</ref> |22 |[[Lungsod ng Ho Chi Minh]] |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |Sheillah Molelekwa<ref>{{cite news |last=Mokwape |first=Mpho |date=16 Oktubre 2012 |title=Molelekwa wins Miss Universe Bots |newspaper=Mmegi |url=http://www.mmegi.bw/index.php?sid=7&aid=73&dir=2012/October/Tuesday16 |url-status=dead |access-date=24 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181214124358/http://www.mmegi.bw/index.php?sid=7&aid=73&dir=2012%2FOctober%2FTuesday16 |archive-date=14 Disyembre 2018}}</ref> |19 |[[Gaborone]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Gabriela Markus<ref>{{cite web |last=Salvado |first=Nathália |date=29 Setyembre 2012 |title=Miss Rio Grande do Sul é coroada Miss Brasil 2012 |url=http://diversao.terra.com.br/tv/miss-brasil/noticias/0,,OI6190802-EI20827,00-Miss+Rio+Grande+do+Sul+e+coroada+Miss+Brasil.html |access-date=24 Disyembre 2022 |website=Terra |language=pt}}</ref> |24 |Teutônia |- |{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |Zhana Yaneva<ref>{{Cite web |date=19 Disyembre 2012 |title=Bulgarian Zhana Yaneva Vies for Miss Universe Crown |url=https://www.novinite.com/articles/146184/Bulgarian+Zhana+Yaneva+Vies+for+Miss+Universe+Crown |access-date=14 Hunyo 2022 |website=Novinite |language=en}}</ref> |23 |[[Sopiya]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bulibya]] |Yéssica Mouton<ref>{{cite news |date=5 Disyembre 2012 |title=Yessica Mouton, a días del Miss Universo |language=es |work=Los Tiempos |url=http://www.lostiempos.com/click/en-portada/en-portada/20121205/yessica-mouton-a-dias-del-miss-universo_194544_414271.html |url-status=dead |access-date=24 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121208015020/http://www.lostiempos.com/click/en-portada/en-portada/20121205/yessica-mouton-a-dias-del-miss-universo_194544_414271.html |archive-date=8 Disyembre 2012}}</ref> |24 |[[Santa Cruz de la Sierra]] |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |Monifa Jansen<ref>{{cite news |date=4 Disyembre 2012 |title=Miss Universe Curaçao Mrs. Monifa Jansen on Her Way To Miss Universe 2012 |newspaper=Curaçao Chronicle |url=http://www.curacaochronicle.com/fashion/miss-universe-curacao-mrs-monifa-jansen-on-her-way-to-miss-universe-2012/ |url-status=dead |access-date=24 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121208033524/http://www.curacaochronicle.com/fashion/miss-universe-curacao-mrs-monifa-jansen-on-her-way-to-miss-universe-2012 |archive-date=8 Disyembre 2012}}</ref> |19 |Willemstad |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Josefine Hewitt<ref>{{cite news |last=Silkjær |first=Søren |date=3 Disyembre 2012 |title=Esbjergenser går efter Miss Universe-titlen |language=da |trans-title=Esbjergenser goes after the Miss Universe title |newspaper=Jydske Vestkysten |url=http://www.jv.dk/artikel/1488357:Esbjerg--Esbjergenser-gaar-efter-Miss-Universe-titlen |url-status=live |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160917102853/http://www.jv.dk/artikel/1488357:Esbjerg--Esbjergenser-gaar-efter-Miss-Universe-titlen |archive-date=17 Setyembre 2016}}</ref> |19 |Esbjerg |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Carolina Aguirre<ref>{{cite news |date=6 Disyembre 2012 |title=El ajetreo de Carolina |language=es |trans-title=The Carolina hustle |newspaper=La Hora |url=http://www.lahora.com.ec/index.php/noticias/show/1101433031/-1/El_ajetreo_de_Carolina_.html |url-status=dead |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202234639/http://www.lahora.com.ec/index.php/noticias/show/1101433031/-1/El_ajetreo_de_Carolina_.html |archive-date=2 Disyembre 2013}}</ref> |19 |Guayaquil |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |Ana Yancy Clavel<ref>{{Cite web |last=Morales |first=C. |date=28 Abril 2022 |title=“Mi vida cambió para siempre”: Ana Yancy Clavel recuerda cuando fue Miss Universo El Salvador 2012 |url=https://www.elsalvador.com/entretenimiento/espectaculos/ana-yancy-clavel-miss-universo-el-salvador-recuerdos-chisme-espectaculos/950687/2022/ |access-date=24 Disyembre 2022 |website=El Diario de Hoy |language=es}}</ref> |20 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Ľubica Štepanová<ref>{{cite news |date=14 Disyembre 2012 |title=Slovenka Štepánová prevetrala róbu vo Vegas: Pozrite na tie nohy! |language=sk |trans-title=Slovakian Štepánová aired her dress in Vegas: Look at those legs! |newspaper=Pracda |url=http://koktail.pravda.sk/miss-a-modelky/clanok/76987-slovenka-stepanova-prevetrala-robu-vo-vegas-pozrite-na-tie-nohy/ |url-status=live |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404021034/https://koktail.pravda.sk/miss-a-modelky/clanok/76987-slovenka-stepanova-prevetrala-robu-vo-vegas-pozrite-na-tie-nohy/ |archive-date=4 Abril 2023}}</ref> |24 |Prievidza |- |{{flagicon|SPA}} [[Espanya]] |Andrea Huisgen<ref name=":4">{{cite news |date=23 Nobyembre 2012 |title=Andrea Huisgen podrá competir en Miss Universo tras renunciar a su contrato con Miss España |language=es |trans-title=Andrea Huisgen will be able to compete in Miss Universe after renouncing her contract with Miss Spain |newspaper=20 minutos |url=http://www.20minutos.es/noticia/1657104/0/andrea-huisgen/competira/miss-universo/ |url-status=live |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233421/https://www.20minutos.es/noticia/1657104/0/andrea-huisgen/competira/miss-universo/ |archive-date=3 Abril 2023}}</ref> |22 |[[Barcelona]] |- |'''{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]''' |'''[[Olivia Culpo]]'''<ref>{{Cite web |last=Douglas |first=Ana |date=5 Hunyo 2012 |title=Meet Olivia Culpo: This Miss Rhode Island Was Just Crowned Miss USA 2012 |url=https://www.businessinsider.com/miss-rhode-islands-olivia-culpo-wins-miss-usa-2012-2012-6 |access-date=16 Hunyo 2022 |website=Business Insider |language=en-US}}</ref> |20 |Cranston |- |{{flagicon|EST}} [[Estonya]] |Natalie Korneitsik<ref>{{cite news |date=17 Nobyembre 2012 |title=HÄÄLETA! Aita Natalie Korneitsik Miss Universumi poolfinaali upitada |language=et |newspaper=Kroonika |url=http://publik.delfi.ee/news/inimesed/haaleta-aita-natalie-korneitsik-miss-universumi-poolfinaali-upitada.d?id=65278680 |access-date=24 Disyembre 2022 |archive-date=2 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202233625/http://publik.delfi.ee/news/inimesed/haaleta-aita-natalie-korneitsik-miss-universumi-poolfinaali-upitada.d?id=65278680 |url-status=dead }}</ref> |23 |[[Tallinn|Tallin]] |- |{{flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |Helen Getachew<ref>{{cite news |last=Selam |first=Tigist |date=7 Disyembre 2012 |title=Meet Helen Getachew: Miss Universe 2012 Contestant From Ethiopia |newspaper=Tadias Magazine |url=http://www.tadias.com/12/07/2012/helen-getachew-miss-universe-2012-contestant-from-ethiopia/ |url-status=live |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930040758/http://www.tadias.com/12/07/2012/helen-getachew-miss-universe-2012-contestant-from-ethiopia/ |archive-date=30 Setyembre 2020}}</ref> |22 |[[Addis Ababa]] |- |{{flagicon|GAB}} [[Gabon]] |Channa Divouvi<ref>{{Cite web |date=14 Nobyembre 2012 |title=Miss Universo 2012: conoce a Channa Divouv, Miss Gabón |trans-title=Miss Universe 2012: meet Channa Divouv, Miss Gabon |url=https://www.telemundo.com/entretenimiento/miss-universo-2014/miss-universo-2012-conoce-channa-divouv-miss-gabon-tmna472016 |access-date=13 Marso 2024 |website=[[Telemundo]] |language=es}}</ref> |21 |Ngounié |- |{{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] |Gifty Ofori<ref>{{cite news |last=Debrah |first=Ameyaw |date=15 Oktubre 2012 |title=Gifty Ofori wins Miss Universe Ghana 2012 |language=en |newspaper=Spy Ghana |url=http://www.spyghana.com/gifty-ofori-wins-miss-universe-ghana-2012/ |access-date=9 Disyembre 2012 |archive-date=23 Septiyembre 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200923235353/https://www.spyghana.com/gifty-ofori-wins-miss-universe-ghana-2012/ |url-status=dead }}</ref> |24 |[[Accra]] |- |{{flagicon|GBR}} [[Gran Britanya]] |Holly Hale<ref>{{cite news |date=11 Mayo 2012 |title=Meet gorgeous Holly Hale, Wales' very own Miss Universe GB |language=en |newspaper=Wales Online |url=http://www.walesonline.co.uk/news/need-to-read/2012/05/11/meet-gorgeous-holly-hale-wales-very-own-miss-universe-gb-91466-30948664/ |access-date=24 Disyembre 2022}}</ref> |22 |Llanelli |- |{{flagicon|GRE}} [[Gresya]] |Vasiliki Tsirogianni<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2012 |title=Miss Universo 2012: Vasiliki Tsirogianni Miss Grecia |trans-title=Miss Universe 2012: Vasiliki Tsirogianni Miss Greece |url=https://www.telemundo.com/entretenimiento/miss-universo-2014/miss-universo-2012-vasiliki-tsirogianni-miss-grecia-tmna471636 |access-date=13 Marso 2024 |website=[[Telemundo]] |language=es}}</ref> |24 |[[Tesalonica]] |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |Alyssa Cruz Aguero<ref>{{cite news |last=White |first=Joy |date=3 Setyembre 2012 |title=Alyssa Cruz Aguero crowned 2012 Miss Universe Guam |language=en |newspaper=Marianas Variety |url=http://www.mvguam.com/local/news/25624-alyssa-cruz-aguero-crowned-2012-miss-universe-guam-.html |url-status=dead |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202232917/http://www.mvguam.com/local/news/25624-alyssa-cruz-aguero-crowned-2012-miss-universe-guam-.html |archive-date=2 Disyembre 2013}}</ref> |24 |Barrigada |- |{{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Laura Godoy<ref>{{cite news |date=16 Nobyembre 2012 |title=Miss Guatemala con entusiasmo envía esperanza a su pueblo |language=es |newspaper=Terra |url=http://vidayestilo.terra.com.pe/miss-universo/miss-guatemala-con-entusiasmo-envia-esperanza-a-su-pueblo,6fe600c54fa0b310VgnVCM3000009acceb0aRCRD.html |url-status=dead |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130112032552/http://vidayestilo.terra.com.pe/miss-universo/miss-guatemala-con-entusiasmo-envia-esperanza-a-su-pueblo,6fe600c54fa0b310VgnVCM3000009acceb0aRCRD.html |archive-date=12 Enero 2013}}</ref> |24 |[[Lungsod ng Guatemala]] |- |{{flagicon|GUY}} [[Guyana]] |Ruqayyah Boyer<ref>{{cite news |last=Springer |first=Cheryl |date=17 Setyembre 2012 |title=Ruqayyah Boyer is the new Miss Guyana Universe |language=en |newspaper=Stabroek News |url=http://www.stabroeknews.com/2012/news/stories/09/17/ruqayyah-boyer-is-the-new-miss-guyana-universe/ |access-date=24 Disyembre 2022}}</ref> |22 |[[Georgetown]] |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Chantal Zaky<ref>{{Cite web |last=Henry |first=Davina |date=14 Mayo 2012 |title=Chantal Zaky is Miss Universe Jamaica 2012 |url=https://jamaica-gleaner.com/gleaner/20120514/ent/ent1.html |access-date=24 Disyembre 2022 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> |24 |Port Antonio |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Ayako Hara<ref>{{Cite web |date=1 Abril 2012 |title=ミス・ユニバース・ジャパンに宮城代表の原さん |url=http://www.yomiuri.co.jp/national/news/20120401-OYT1T00577.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402150303/http://www.yomiuri.co.jp/national/news/20120401-OYT1T00577.htm |archive-date=2 Abril 2012 |access-date=15 Hunyo 2022 |website=Yomiuri Shimbun |language=ja}}</ref> |24 |[[Sendai]] |- |{{flagicon|HTI}} [[Hayti]] |Christela Jacques<ref>{{Cite web |last=Alexis |first=Gaelle |date=19 Nobyembre 2012 |title=Christela Jacques |url=https://lenouvelliste.com/article/110923/christela-jacques |access-date=15 Hunyo 2022 |website=Le Nouvelliste |language=fr}}</ref> |19 |Pétion-Ville |- |{{flagicon|GEO}} [[Georgia (bansa)|Heorhiya]] |Tamar Shedania<ref>{{Cite web |date=17 Nobyembre 2012 |title=Miss Georgia 2012 |url=https://www.telemundo.com/entretenimiento/miss-universo-2014/miss-georgia-2012-tmna471956 |access-date=13 Marso 2024 |website=[[Telemundo]] |language=es}}</ref> |20 |Zugdidi |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Jennifer Andrade<ref>{{cite news |date=8 Disyembre 2012 |title=Jennifer Andrade: La diva hondureña que brilla en Las Vegas |newspaper=La Tribuna |url=http://www.latribuna.hn/2012/12/08/jennifer-andrade-la-diva-hondurena-que-brilla-en-las-vegas/ |url-status=dead |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121209010117/http://www.latribuna.hn/2012/12/08/jennifer-andrade-la-diva-hondurena-que-brilla-en-las-vegas/ |archive-date=9 Disyembre 2012}}</ref> |24 |[[Tegucigalpa]] |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Shilpa Singh<ref name="missindia">{{cite news |date=19 Nobyembre 2012 |title=Meet Shilpa Singh, Miss India-Universe 2012 |language=en |newspaper=CNN-News18 |url=http://ibnlive.in.com/news/meet-shilpa-singh-miss-indiauniverse-2012/306253-3-244.html |url-status=dead |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121123070436/http://ibnlive.in.com/news/meet-shilpa-singh-miss-indiauniverse-2012/306253-3-244.html |archive-date=23 Nobyembre 2012}}</ref> |23 |Samastipur |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |Maria Selena Nurcahya<ref>{{cite news |last=Sutriyanto |first=Eko |date=7 Disyembre 2012 |title=Maria Selena Masuk Karantina Miss Universe 2012 |language=id |newspaper=Tribun News |url=http://www.tribunnews.com/2012/12/07/maria-selena-masuk-karantina-miss-universe-2012 |access-date=24 Disyembre 2022}}</ref> |22 |Semarang |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Adrienne Murphy<ref>{{cite news |last=Moore |first=Leanne |date=7 Disyembre 2012 |title=Adrienne checks out the competition |language=en |newspaper=TV3 |url=http://www.tv3.ie/entertainment_article.php?locID=1.803.810&article=90043 |access-date=24 Disyembre 2022}}</ref> |22 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |Lina Makhuli<ref>{{Cite web |date=15 Nobyembre 2012 |title=Miss Universo 2012: Lina Makhuli Miss Israel |url=https://www.telemundo.com/entretenimiento/miss-universo-2014/miss-universo-2012-lina-makhuli-miss-israel-tmna471816 |access-date=15 Hunyo 2022 |website=[[Telemundo]] |language=es}}</ref> |19 |[[Haifa]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Grazia Pinto<ref>{{Cite web |last=Polito |first=Donatella |date=7 Disyembre 2012 |title=A Miss Universo 2012 una siciliana rappresenterà l'Italia |url=https://www.today.it/donna/grazia-maria-pinto-miss-universo-2012-finale.html |access-date=15 Hunyo 2022 |website=Today |language=it}}</ref> |24 |[[Catania]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Adwoa Yamoah<ref name=":2">{{Cite web |last=Cahute |first=Larissa |date=7 Disyembre 2012 |title=Vancouver woman out of Miss Universe |url=https://theprovince.com/life/Vancouver+woman+Miss+Universe/7665563/story.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140512221546/http://www2.canada.com/theprovince/news/story.html?id=831a432e-deeb-42e2-99a1-84826352c81d |archive-date=12 May 2014 |access-date=13 Marso 2024 |website=The Province |language=en}}</ref> |26 |[[Calgary]] |- |{{flagicon|VGB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Abigail Hyndman<ref>{{cite web |last=Edwards |first=Melissa |date=31 Hulyo 2011 |title=Abigail Hyndman is Miss BVI 2011 [Photo Gallery Added] |url=http://www.bviplatinum.com/news.php?module=news&page=Article&articleID=1312126525&ref= |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120405025013/http://www.bviplatinum.com/news.php?module=news&page=Article&articleID=1312126525&ref= |archive-date=5 Abril 2012 |access-date=13 Marso 2024 |website=Virgin Islands Platinum News |language=en}}</ref> |22 |Road Town |- |{{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman]] |Lindsay Japal<ref>{{cite news |date=23 Nobyembre 2012 |title=Vote for our Lindsay in Miss Universe |language=en |newspaper=Cayman Compass |url=http://www.compasscayman.com/caycompass/2012/11/23/Vote-for-our-Lindsay-in-Miss-Universe/ |url-status=dead |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202222935/http://www.compasscayman.com/caycompass/2012/11/23/Vote-for-our-Lindsay-in-Miss-Universe/ |archive-date=2 Disyembre 2013}}</ref> |24 |George Town |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Daniella Álvarez<ref>{{Cite web |last= |first= |date=15 Nobyembre 2011 |title=Daniella Álvarez, la nueva señorita Colombia |url=https://www.elespectador.com/cromos/vida-social/daniella-alvarez-la-nueva-senorita-colombia/ |url-status=live |access-date=15 Hunyo 2022 |website=El Espectador |language=es}}</ref> |24 |[[Barranquilla]] |- |{{flagicon|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] |Diana Avdiu<ref>{{cite news |date=6 Disyembre 2012 |title=Në "Miss Universe" dy bukuri te ndryshme shqiptare |language=sq |newspaper=Koha Ditore |url=http://www.koha.net/?page=1,6,126251 |url-status=dead |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203020538/http://www.koha.net/?page=1,6,126251 |archive-date=3 Disyembre 2013}}</ref> |19 |Mitrovica |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Nazareth Cascante<ref>{{cite news |last=Guererro |first=Sofiá |date=13 Abril 2012 |title=Nazareth Cascante es la nueva Miss Costa Rica |language=es |trans-title=Nazareth Cascante is the new Miss Costa Rica |newspaper=La Nación |url=http://www.nacion.com/2012-04-13/Entretenimiento/Nazareth-Cascante-es-la-nueva-Miss-Costa-Rica.aspx/ |url-status=dead |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121210093748/http://www.nacion.com/2012-04-13/Entretenimiento/Nazareth-Cascante-es-la-nueva-Miss-Costa-Rica.aspx |archive-date=10 Disyembre 2012}}</ref> |22 |Alajuela |- |{{flagicon|HRV}} [[Croatia|Kroasya]] |Elizabeta Burg<ref>{{cite news |date=26 Nobyembre 2012 |title=Lijepa Elizabeta Burg putuje na svjetski izbor Miss Universe u Las Vegas |language=hr |newspaper=Portal Oko |url=http://www.portaloko.hr/clanak/lijepa-elizabeta-burg-putuje-na-svjetski-izbor-miss-universe-u-las-vegas/0/38782/ |url-status=dead |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130302204545/http://www.portaloko.hr/clanak/lijepa-elizabeta-burg-putuje-na-svjetski-izbor-miss-universe-u-las-vegas/0/38782/ |archive-date=2 Marso 2013}}</ref> |19 |Vrbanja |- |{{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Líbano]] |Rina Chibany<ref>{{cite news |date=1 Oktubre 2012 |title=Twins crowned Miss Lebanon, runner-up |newspaper=The Daily Star |url=http://www.dailystar.com.lb/News/Local-News/2012/Oct-01/189701-twins-crowned-miss-lebanon-runner-up.ashx |url-status=dead |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121216101741/http://www.dailystar.com.lb/News/Local-News/2012/Oct-01/189701-twins-crowned-miss-lebanon-runner-up.ashx#axzz2FD0gmZqi |archive-date=16 Disyembre 2012}}</ref> |21 |Zahle |- |{{flagicon|LIT}} [[Litwanya]] |Greta Mikalauskytė<ref>{{Cite web |date=28 Nobyembre 2012 |title=Pirmą kartą istorijoje lietuvaitė dalyvaus konkurse „Mis Visata&quot;! |url=http://kauno.diena.lt/naujienos/kultura/pirma-karta-istorijoje-lietuvaite-dalyvaus-konkurse-mis-visata-272977 |access-date=15 Hunyo 2022 |website=Kauno diena |language=lt}}</ref> |19 |[[:en:Šiauliai|Šiauliai]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Kimberley Leggett<ref>{{Cite web |last=Yeoh |first=Angelin |date=3 Disyembre 2012 |title=Miss Universe Malaysia Kimberley Leggett ready for world stage |url=https://www.thestar.com.my/lifestyle/features/2012/12/03/miss-universe-malaysia-kimberley-leggett-ready-for-world-stage |access-date=24 Disyembre 2022 |website=The Star |language=en}}</ref> |19 |[[Penang]] |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Ameeksha Dilchand<ref>{{cite news |last=Seetamonee |first=Rajmeela |date=20 Nobyembre 2012 |title=Miss Mauritius 2012 – Une première participation à la Miss Tourism World |language=fr |newspaper=Le Défi Media Group |url=http://www.defimedia.info/defi-quotidien/dq-magazine/item/22268-miss-mauritius-2012-%E2%80%93-une-premi%C3%A8re-participation-%C3%A0-la-miss-tourism-world.html |url-status=dead |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121203032644/http://www.defimedia.info/defi-quotidien/dq-magazine/item/22268-miss-mauritius-2012-%E2%80%93-une-premi%C3%A8re-participation-%C3%A0-la-miss-tourism-world.html |archive-date=3 Disyembre 2012}}</ref> |26 |Curepipe |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Karina González<ref>{{Cite web |date=21 Agosto 2011 |title=Nohemí Hermosillo Villalobos, originaria de Toluca, fue elegida por el jurado como la suplente de la nueva soberana. |url=https://www.elsiglodetorreon.com.mx/galerias/foto/200338 |access-date=15 Hunyo 2022 |website=El Siglo de Torreón |language=es}}</ref> |21 |[[Aguascalientes]] |- |{{flagicon|MNE}} [[Montenegro]] |Andrea Radonjić<ref>{{cite news |last=Hodžić |first=Mirela |date=7 Disyembre 2012 |title=Andrea Radonjić u vešu "Victoria's Secret" |language=hr |newspaper=Vijesti |url=http://www.vijesti.me/caffe/andrea-radonjic-vesu-victoria-s-secret-clanak-103633 |url-status=dead |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412113411/http://www.vijesti.me/caffe/andrea-radonjic-vesu-victoria-s-secret-clanak-103633 |archive-date=12 Abril 2013}}</ref> |20 |[[Podgorica]] |- |{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |Tsakana Nkandih<ref>{{cite news |last=Bause |first=Tanja |date=28 Nobyembre 2012 |title=Miss Namibia prepares for Las Vegas |language=en |newspaper=The Namibian |url=http://www.namibian.com.na/news/full-story/archive/2012/november/article/miss-namibia-prepares-for-las-vegas/ |url-status=dead |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://archive.today/20130221135729/http://www.namibian.com.na/news/full-story/archive/2012/november/article/miss-namibia-prepares-for-las-vegas/ |archive-date=21 Pebrero 2013}}</ref> |22 |[[Windhoek]] |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Isabella Ayuk<ref name=":3">{{cite news |last=Ogunjimi |first=Opeoluwani |date=22 Hunyo 2012 |title=MBGN Controversy: Ayuk still queen but... |language=en |newspaper=Vanguard |url=http://www.vanguardngr.com/2012/06/mbgn-controversy-ayuk-still-queen-but-silverbird/ |access-date=24 Disyembre 2022}}</ref> |26 |Ikom |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |Farah Eslaquit<ref>{{Cite web |last=Thakur |first=Monami |date=18 Marso 2012 |title=Farah Eslaquit Crowned Miss Nicaragua 2012 (PHOTOS) |url=https://www.ibtimes.com/farah-eslaquit-crowned-miss-nicaragua-2012-photos-554703 |access-date=13 Marso 2024 |website=International Business Times |language=en-US}}</ref> |21 |La Concepcion |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Sara Nicole Andersen<ref>{{cite news |last=Marit |first=Nore |date=30 Setyembre 2012 |title=Ble ikke Miss Universe Norge |language=nb |trans-title=Did not become Miss Universe Norway |newspaper=Aftenbladet |url=http://www.aftenbladet.no/nyheter/lokalt/sandnes/Ble-ikke-Miss-Universe-Norge-3040387.html |url-status=dead |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150227124134/http://www.aftenbladet.no/nyheter/lokalt/sandnes/Ble-ikke-Miss-Universe-Norge-3040387.html |archive-date=27 Pebrero 2015}}</ref> |20 |[[Oslo]] |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Nathalie den Dekker<ref name=":8" /> |22 |Amstelveen |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |Stephanie Vander Werf<ref>{{cite news |last=Caicedo |first=Kaithyria |title=Miss Panamá, Stefy Vander Werf, casi lista para partir rumbo a Las Vegas |language=es |newspaper=Telemetro |url=http://www.telemetro.com/entre/2012/11/17/121561/miss-panama-stefy-vander-werf-casi-lista-para-partir-rumbo-vegas |url-status=dead |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121211072727/http://www.telemetro.com/entre/2012/11/17/121561/miss-panama-stefy-vander-werf-casi-lista-para-partir-rumbo-vegas |archive-date=11 Disyembre 2012}}</ref> |26 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Egni Eckert<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2012 |title=Miss Universo 2012: conoce a Egni Eckert, Miss Paraguay |url=https://www.telemundo.com/entretenimiento/miss-universo-2014/miss-universo-2012-conoce-egni-eckert-miss-paraguay-tmna471796 |access-date=15 Hunyo 2022 |website=[[Telemundo]] |language=es}}</ref> |25 |Luque |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |Nicole Faverón<ref>{{Cite web |date=12 Hulyo 2012 |title=Coronas al por mayor |url=https://peru21.pe/voces/coronas-mayor-36677-noticia/ |access-date=16 Hunyo 2022 |website=Perú.21 |language=es}}</ref> |24 |Iquitos |- |{{flagicon|PHI}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] |Janine Tugonon<ref>{{cite news |last=Ranada |first=Pia |date=4 Disyembre 2012 |title=Miss Universe 2012: Meet Janine Tugonon |language=en |newspaper=[[Rappler]] |url=http://www.rappler.com/life-and-style/17287-miss-universe-2012-meet-janine-tugonon |access-date=24 Disyembre 2022}}</ref> |23 |[[Orion, Bataan|Orion]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Sara Chafak<ref>{{Cite web |last= |date=20 Pebrero 2012 |title=Sara Chafak shows why she is Miss Finland as she flaunts her stunning tanned and toned figure in a bikini |url=https://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2103637/Sara-Chafak-shows-Miss-Finland-flaunts-stunning-tanned-toned-figure-bikini.html |access-date=2022-12-24 |website=Mail Online}}</ref> |22 |[[Helsinki]] |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Marcelina Zawadzka<ref>{{cite news |date=11 Disyembre 2012 |title=Miss Polonia 2011, Marcelina Zawadzka na zgrupowaniu Miss Universe 2012 |language=pl |newspaper=Dziennik Bałtycki |url=http://www.dziennikbaltycki.pl/artykul/716949,miss-polonia-2011-marcelina-zawadzka-na-zgrupowaniu-miss,id,t.html?cookie=1 |url-status=live |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620234029/http://www.dziennikbaltycki.pl/artykul/716949,miss-polonia-2011-marcelina-zawadzka-na-zgrupowaniu-miss,id,t.html?cookie=1 |archive-date=20 Hunyo 2013}}</ref> |23 |Malbork |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Bodine Koehler<ref>{{cite news |last=Guzmán |first=Marcos Billy |date=28 Nobyembre 2012 |title=Bodine Koehler llevará a Miss Universe un ajuar para impactar |language=es |newspaper=El Nuevo Dia |url=http://www.elnuevodia.com/bodinekoehlerllevaraamissuniverseunajuarparaimpactar-1395523.html |url-status=dead |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202230235/http://www.elnuevodia.com/bodinekoehlerllevaraamissuniverseunajuarparaimpactar-1395523.html |archive-date=2 Disyembre 2013}}</ref> |20 |San Juan |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Marie Payet<ref name="missfrance">{{cite news |date=21 Nobyembre 2012 |title=Marie Payet se prépare pour Miss Univers |language=fr |newspaper=Linfo.re |url=https://www.linfo.re/la-reunion/societe/marie-payet-se-prepare-pour-miss-univers |access-date=24 Disyembre 2022}}</ref> |20 |Saint-Denis |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Dulcita Lieggi<ref>{{cite news |date=26 Abril 2012 |title=Dominican Beauty Queen Dethroned Over Marriage |language=en |newspaper=Fox News Latino |url=http://latino.foxnews.com/latino/lifestyle/2012/04/26/dominican-beauty-queen-dethroned-over-marriage/ |url-status=dead |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130528013741/http://latino.foxnews.com/latino/lifestyle/2012/04/26/dominican-beauty-queen-dethroned-over-marriage/ |archive-date=28 May 2013}}</ref> |23 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |Tereza Chlebovská<ref>{{cite news |date=29 Nobyembre 2012 |title=Tereza Chlebovská míří na Miss Universe. V čem oslní? |language=cs |newspaper=Týden |url=http://www.tyden.cz/rubriky/miss-chlebovska-miri-na-miss-universe-v-cem-oslni_253730.html |access-date=24 Disyembre 2022}}</ref> |22 |Krnov |- |{{flagicon|ROM}} [[Rumanya]] |Delia Duca<ref>{{cite news |last=Suciu |first=Simona |date=7 Nobyembre 2012 |title=O braşoveancă va reprezenta Româna la Miss Universe în Las Vegas |language=ro |newspaper=Adevărul |url=http://adevarul.ro/locale/brasov/o-brasoveanca-reprezenta-romana-miss-universe-las-vegas-1_50ae47277c42d5a6639b4509/index.html |access-date=24 Disyembre 2022}}</ref> |26 |Brașov |- |{{flagicon|RUS}} [[Rusya]] |Elizabeth Golovanova<ref>{{cite news |date=13 Disyembre 2012 |title=Modelo russa se prepara para a disputa do Miss Universo |language=pt |newspaper=Diário da Rússia |url=http://www.diariodarussia.com.br/fatos/noticias/2012/12/13/modelo-russa-se-prepara-para-a-disputa-do-miss-universo/ |url-status=dead |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202235431/http://www.diariodarussia.com.br/fatos/noticias/2012/12/13/modelo-russa-se-prepara-para-a-disputa-do-miss-universo/ |archive-date=2 Disyembre 2013}}</ref> |19 |Smolensk |- |{{flagicon|LCA}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]] |Tara Edward<ref>{{cite news |last=St. Aime Joseph |first=Lovely |date=5 Nobyembre 2012 |title=Miss Universe pageant |language=en |newspaper=HTS St. Lucia |url=http://www.htsstlucia.org/2012_News/November/HTS_News_November_5th_2012.htm |url-status=dead |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130110111816/http://htsstlucia.org/2012_News/November/HTS_News_November_5th_2012.htm |archive-date=10 Enero 2013}}</ref> |25 |Gros Islet |- |{{flagicon|SRB}} [[Serbia|Serbya]] |Branislava Mandić<ref>{{cite news |date=4 Disyembre 2012 |title=Srpska lepotica otputovala na izbor za Mis univerzum |language=hr |newspaper=24sata |url=http://www.24sata.rs/sou/vesti/vest/spska-lepotica-otputovala-na-izbor-za-mis-univerzuma/65840.phtml |url-status=dead |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203005708/http://www.24sata.rs/sou/vesti/vest/spska-lepotica-otputovala-na-izbor-za-mis-univerzuma/65840.phtml |archive-date=3 Disyembre 2013}}</ref> |21 |Čurug |- |{{flagicon|SIN}} [[Singapore|Singapura]] |Lynn Tan<ref>{{Cite web |last=Choo |first=Deborah |date=10 Setyembre 2012 |title=Ex-FHM model Lynn Tan wins Miss Universe Singapore 2012 |url=https://sg.news.yahoo.com/ex-fhm-model-lynn-tan-wins-miss-singapore-universe-2012.html |access-date=14 Hunyo 2022 |website=Yahoo News |language=en-SG}}</ref> |24 |Singapura |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Sabrina Herft<ref>{{cite news |date=16 Disyembre 2012 |title=Sabrina Herft at Miss Universe in Las Vegas |language=en |newspaper=Sunday Observer |url=http://www.sundayobserver.lk/2012/12/16/new45.asp |url-status=dead |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121215203130/http://www.sundayobserver.lk/2012/12/16/new45.asp |archive-date=15 Disyembre 2012}}</ref> |25 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Hanni Beronius<ref>{{Cite web |title=Hats off to Miss Sweden! |url=http://www.nordstjernan.com/news/people/5114/ |access-date=16 Hunyo 2022 |website=Nordstjernan |language=en}}</ref> |22 |Göteborg |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Alina Buchschacher<ref>{{cite news |last=Blume |first=Anna |date=12 Disyembre 2012 |title=Silikon-Bschiss bei Miss Universe! |language=de |newspaper=Blick |url=http://www.blick.ch/people-tv/schweiz/missschweiz/silikon-bschiss-bei-miss-universe-id2137045.html |access-date=24 Disyembre 2022}}</ref> |21 |[[Bern]] |- |{{flagicon|TAN}} [[Tansaniya]] |Winfrida Dominic<ref>{{cite news |date=30 Nobyembre 2012 |title=Miss Universe leaves for the finals |language=en |newspaper=The Citizen |url=http://thecitizen.co.tz/magazines/-/27533-miss-universe-leaves-for-the-finals |url-status=dead |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://archive.today/20130419100534/http://thecitizen.co.tz/magazines/-/27533-miss-universe-leaves-for-the-finals |archive-date=19 Abril 2013}}</ref> |19 |[[Dar es Salaam]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Farida Waller<ref>{{Cite news |date=19 Disyembre 2012 |title=Thai hopeful Rida in spotlight at Miss Universe |language=en |work=Bangkok Post |url=https://www.bangkokpost.com/thailand/politics/326945/thai-hopeful-rida-in-spotlight-at-miss-universe |access-date=16 Hunyo 2022}}</ref> |19 |Krabi |- |{{flagicon|RSA}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Melinda Bam<ref>{{Cite web |last=Naidoo |first=Alicia |date=22 Hulyo 2023 |title=Miss SA 2011: Where is beauty queen Melinda Bam now? |url=https://www.thesouthafrican.com/lifestyle/celeb-news/breaking-miss-sa-2011-where-is-melinda-bam-now-22-july-2023/ |access-date=13 Marso 2024 |website=The South African |language=en-ZA}}</ref> |23 |[[Pretoria]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Lee Sung-hye<ref>{{Cite web |date=3 Agosto 2011 |title=Miss Korea 2011 Lee Sung-hye, center, and |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2022/06/173_92164.html |access-date=16 Hunyo 2022 |website=The Korea Times |language=en}}</ref> |24 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TRI}} [[Trinidad at Tobago]] |Avionne Mark<ref>{{cite news |date=22 Oktubre 2012 |title=Miss Universe TT 2012 crowned |language=en |newspaper=CNC3 |url=http://www.cnc3.co.tt/news/miss-universe-tt-2012-crowned |url-status=dead |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025191554/http://www.cnc3.co.tt:80/news/miss-universe-tt-2012-crowned |archive-date=25 Oktubre 2012}}</ref> |23 |Champ Fleurs |- |{{flagicon|CHI}} [[Chile|Tsile]] |Ana Luisa König<ref>{{cite news |last=Ulloa |first=Gabriela |date=7 Disyembre 2012 |title=Las primeras imágenes de la representante chilena en el Miss Universo 2012 |language=es |newspaper=Radio Bío-Bío |url=http://www.biobiochile.cl/2012/12/07/las-primeras-imagenes-de-la-representante-chilena-en-el-miss-universo-2012.shtml |access-date=24 Disyembre 2022 |archive-date=4 Septiyembre 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904154448/http://www.biobiochile.cl/noticias/2012/12/07/las-primeras-imagenes-de-la-representante-chilena-en-el-miss-universo-2012.shtml |url-status=dead }}</ref> |22 |[[Santiago de Chile|Santiago]] |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Xu Jidan<ref>{{Cite web |last=Lin |first=Xu |date=3 Abril 2015 |title=Miss China isn't just a pretty face, former beauty queen says |url=https://www.chinadaily.com.cn/fashion/2015-04/03/content_19988256.htm |access-date=15 Hunyo 2022 |website=China Daily |language=en}}</ref> |22 |[[Shanghai]] |- |{{flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Ioanna Yiannakou<ref name=":8" /> |19 |Paphos |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Çağıl Özge Özkul<ref>{{cite news |date=15 Disyembre 2012 |title=Yarı final için destek bekliyor |language=tr |newspaper=Hürriyet |url=http://www.hurriyet.com.tr/ankara/22160165.asp |access-date=24 Disyembre 2022}}</ref> |24 |[[Ankara]] |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |Anastasia Chernova<ref name=":8" /> |19 |Kharkov |- |{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] |Ágnes Konkoly<ref>{{cite news |last=Balázs |first=Máté |date=2 Disyembre 2012 |title=Mohácsról kaphat ruhát a szépségkirálynő |language=hu |newspaper=Bama |url=http://www.bama.hu/baranya/kozelet/mohacsrol-kaphat-ruhat-a-szepsegkiralyno-473781 |access-date=24 Disyembre 2022 |archive-date=4 Hunyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210604232958/https://www.bama.hu/baranya/kozelet/mohacsrol-kaphat-ruhat-a-szepsegkiralyno-473781/ |url-status=dead }}</ref> |25 |[[Budapest]] |- |{{flagicon|URU}} [[Uruguay|Urugway]] |Camila Vezzoso<ref>{{cite news |date=14 Disyembre 2012 |title=Camila estará en Miss Universo |language=es |newspaper=La República |url=http://www.diariolarepublica.net/2012/12/camila-estara-en-miss-universo/ |url-status=dead |access-date=13 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121218050134/http://www.diariolarepublica.net/2012/12/camila-estara-en-miss-universo/ |archive-date=18 Disyembre 2012}}</ref> |19 |Artigas |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == <references responsive="1"></references> == Panlabas na kawing == * [http://www.missuniverse.com Opisyal na website] {{Miss Universe}} [[Kategorya:2012 sa Estados Unidos]] [[Kategorya:2012]] [[Kategorya:Miss Universe]] 5yu9hiobpb3cvf7bmqpytjtpwqdvpys 0 321829 2214287 2213683 2026-07-03T02:12:08Z ~2026-37993-63 163599 rv sockpuppet 2214287 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> <!-- Basic info ----------------> |name = Metro Baguio |official_name = |other_name = BLISTT |native_name = <!-- if different from the English name --> |nickname = |settlement_type = [[Metropolitan Area]] |total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> |motto = <!-- images and maps -----------> |image_skyline = Baguio City overlooking night view (Baguio City; 02-24-2023).jpg |imagesize = 250px |image_caption = Skyline of [[Baguio|Baguio City]] at night |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = Metro baguio.svg |mapsize = 250px |map_caption = Baguio and neighboring towns which is regarded as part of Metro Baguio. |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = <!-- Location ------------------> |subdivision_type = Country |subdivision_name = [[Pilipinas]] |subdivision_type1 = Region |subdivision_name1 = [[Rehiyong Administratibo ng Cordillera]]<br />([[Cordillera Administrative Region|CAR]]) |subdivision_type2 = Province |subdivision_name2 = [[Benguet]] <!-- Smaller parts (e.g. boroughs of a city) and seat of government --> |seat_type = Metropolitan Center |seat = [[Baguio]] |parts_type = City/Municipality |parts_style = <!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format) Default is list if up to 5 items, coll if more than 5--> |parts = |p1 = [[Baguio]] |p2 = [[La Trinidad, Benguet|La Trinidad]] |p3 = [[Itogon, Benguet|Itogon]] |p4 = [[Sablan, Benguet|Sablan]] |p5 = [[Tuba, Benguet|Tuba]] |p6 = [[Tublay, Benguet|Tublay]] <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = {{fact}} |government_type = Council |leader_title = Chairman |leader_name = Benjamin Magalong<br><small>(''mayor of [[Baguio]]'')</small> <!--add (no-break space) to leader names to disable automatic links--> |leader_title1 = Co-Chairman |leader_name1 = Arthur Baldo<br><small>(''mayor of [[Sablan, Benguet|Sablan]]'')</small> |leader_title2 = Treasurer |leader_name2 = Edna Tabanda<br><small>(''mayor of [[La Trinidad, Benguet|La Trinidad]]'')</small> |leader_title3 = Secretary |leader_name3 = Ruben Paoad<br><small>(''mayor of [[Tublay, Benguet|Tublay]]'')</small> |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 1094.79 <!-- ALL fields with measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> tags--> |elevation_m = 500 to 1850 |elevation_ft = 1,500 to 6,069 |elevation_max_m = |elevation_max_ft = |elevation_min_m = |elevation_min_ft = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2020 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 644,589 |population_density_km2 = auto |population_density_sq_mi = <!-- General information ---------------> |timezone = [[Philippine Standard Time|PST]] |utc_offset = +8 |timezone_DST = |utc_offset_DST = <!-- Area/postal codes & others --------> |blank_name = Area Code |blank_info = +63 74 | barangays = 184 |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |website = |footnotes = }} Ang '''Metro Baguio''' ay isang agglomeration ng lungsod ng [[Baguio]] at limang munisipalidad ng Pilipinas na Probinsya ng [[La Trinidad, Benguet|La Trinidad]], [[Itogon, Benguet|Itogon]], [[Sablan, Benguet|Sablan]], [[Tuba, Benguet|Tuba]] at [[Tublay, Benguet|Tublay]]. ==Kasaysayan== {{empty section|date=Enero 2023}} ==Midya== Lahat ng istasyon ng Radyo at Telebisyon ng Metro Baguio, Cable at Satellite TV providers, brodkast transmitters at lokal ng pahayagan ===Mga AM Station=== * [[DZWT|DZWT 540 Radyo Totoo]] ([[Catholic Media Network]]) * DZRH 612 Baguio ([[Manila Broadcasting Company]]) * [[DZEQ|DZEQ Radyo Pilipinas 999]] ([[Philippine Broadcasting Service]]) (also repeater on 93.5 FM) * [[DZWX|DZWX Bombo Radyo 1035]] ([[Bombo Radyo Philippines]]/People's Broadcasting Service) * [[DZBS|RPN DZBS Radyo Ronda 1368]] ([[Radio Philippines Network]]) * [[DWBB|GMA Super Radyo DWBB 1413]] ([[GMA Network (company)|GMA Network]]) ===Mga FM Station=== * 88.7 Brigada News FM ([[Brigada Mass Media Corporation]]) * [[DWIM-FM|89.5 Star FM]] ([[Bombo Radyo Philippines]]/People's Broadcasting Service, Inc. * [[DWDJ-FM|91.1 RJFM]] ([[Rajah Broadcasting Network]]) * [[DZYS|91.9 Easy Rock]] ([[Manila Broadcasting Company]]/Cebu Broadcasting Company * [[DWRA-FM|Barangay FM 92.7]] ([[GMA Network (company)|GMA Network, Inc.]]) * 94.3 FMR Baguio ([[Philippine Collective Media Corporation]]) * [[DWMB|95.1 Love Radio]] ([[Manila Broadcasting Company]]) * [[DWBG|95.9 Big Sound FM]] ([[Vanguard Radio Network]]) * [[DWSK|96.7 K-Lite]] ([[Beta Broadcasting System]]) * [[DWLY|Cool 97.5]] (UBC Media, Inc.) * [[DWUB|98.7 Z-Radio]] (Benguet Broadcasting Corporation) * [[DZWR|99.9 Country]] ([[Catholic Media Network]]) * [[DZYB|Radyo5 102.3 News FM]] ([[Nation Broadcasting Corporation]]/[[TV5 (Philippine TV network]]) * [[DZRR|MOR 103.1 For Life!]] ([[ABS-CBN Corporation]]) (Defunct) * [[DWHB|103.9 iFM]] ([[Radio Mindanao Network]]) * [[DZBM|105.1 Q Radio]] ([[Mareco Broadcasting Network]]) * [[DZLL-FM|107.1 MemoRieS FM]] ([[Primax Broadcasting Network]]) ===Mga Estasyon ng Telebisyon=== * [[D-3-ZO-TV|ABS-CBN Channel 3]] (also on Digital TV Channel 30) (Defunct) * [[DZHB-TV|IBC Baguio Channel 6]] (also on Digital TV Channel 17) * [[D-8-XM-TV|PTV Baguio Channel 8]] (also on Digital TV Channel 42) * [[DZEA-TV|GMA Baguio Channel 10]] (via Dagupan's TV station) (also on Digital TV Channel 38) * [[DZBS-TV|RPN TV-12 Baguio]] (also on Digital TV Channel 24) * A2Z Channel 20 Baguio (Digital) * [[DWDG-TV|GTV Baguio Channel 22]] (also on Digital TV Channel 38) * [[Hope Channel Philippines|Hope Channel Baguio Channel 24]] (via Dagupan's TV station) * [[DWHB-TV|BEAM TV Baguio Channel 26]] (also on Digital TV Channel 26) * [[DZET-TV|TV5 Baguio Channel 28]] (also on Digital TV Channel 51) * [[DWZO-TV|S+A Baguio Channel 30]] (also on Digital TV Channel 30) (Defunct) * SolarFlix Baguio Channel 34 (also on Digital TV Channel 21) * One Sports Baguio Channel 36 (also on Digital TV Channel 51) * [[DWFB-DTV|GNN Channel 48]] (also on Digital TV Channel 44) ===Telebisyong kable at satelayt=== * [[Sky Cable|Sky Cable Baguio]] (Baguio and La Trinidad) * Liberty Cable TV Network (Baguio, Itogon and Tublay) * Mountainview Satellite Corporation (Baguio, La Trinidad and Sablan) * AB Bejerano Cable TV (Tuba) * [[Cignal TV]] * [[G Sat|G Sat Direct TV]] ===Mga pahayagan=== * Baguio Midland Courier * [[SunStar|Sun Star Baguio]] * Herald Express * Zig Zag Weekly * Amianan Balita Ngayon * [[Philippine Daily Inquirer]] * [[Manila Bulletin]] * Tempo * Balita * [[The Philippine Star]] * [[Pilipino Star Ngayon]] * [[People's Journal]] * Brigada Newspaper; Baguio Edition ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga kalakhang pook ng Pilipinas|Kalakhang Baguio]] [[Kategorya:Rehiyon ng Pilipinas|Kalakhang Baguio]] [[Kategorya:Luzon]] qaw6iulouvjtf9rvw6qwq57t3tg60xs 0 321904 2214206 2156261 2026-07-02T22:58:07Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214206 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant | name = Miss World 1959 | image = Aankomst van Corine Rottschäfer (miss World 1959) op Schiphol, Bestanddeelnr 910-8185.jpg | image size = | image alt = | caption =Corine Rottschäfer | date = 10 Nobyembre 1959 | presenters = Bob Russell | entertainment = | theme = | venue = Lyceum Ballroom, Londres, Reyno Unido | broadcaster = [[BBC]] | director = | producer = | owner = | sponsor = | entrants = 37 | placements = 11 | debuts = {{Hlist|Arhentina|Gana|Hamayka|Hawaii|Hibraltar|Hong Kong|Hordan|Indiya|Paragway|Peru|Porto Riko|Portugal|Rhodesia at Nyasaland|Timog Korea|Urugway}} | withdrawals = {{Hlist|Beneswela|Moroko|Tunisya|Turkiya}} | returns = {{Hlist|Austrya|Honduras|Luksemburgo|Pinlandiya}} | winner = '''[[Corine Rottschäfer]]''' | represented = {{flagicon|NED}} Olanda | congeniality = | personality = | best national costume = | best state costume = | photogenic = | miss internet = | award1 label = | award1 = | award2 label = | award2 = | opening trailer = | before = [[Miss World 1958|1958]] | next = [[Miss World 1960|1960]] }} Ang '''Miss World 1959''' ay ang ikasiyam na edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa Lyceum Ballroom, [[Londres]], [[United Kingdom|Reyno Unido]] noong 10 Nobyembre 1959. Ito ang kauna-unahang edisyon na ipinalabas sa telebisyon sa pamamagitan ng [[BBC]]. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ng ''The Chief Barker'' ng Variety Club ng Gran Britanya si [[Corine Rottschäfer]] ng [[Netherlands|Olanda]] bilang Miss World 1959.<ref>{{Cite news |date=11 Nobyembre 1959 |title=Miss World is chosen; losers wail |language=en |pages=1 |work=St. Petersburg Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=bSVSAAAAIBAJ&sjid=DXcDAAAAIBAJ&pg=2934%2C18357 |access-date=23 Pebrero 2023}}</ref><ref name=":1">{{Cite news |date=11 Nobyembre 1959 |title=Corinne Rottschaefer uit Amsterdam „Miss Wereld". |language=nl |trans-title=Corinne Rottschaefer from Amsterdam "Miss World" |pages=7 |work=Leeuwarder courant |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615473:mpeg21:p007 |access-date=20 Abril 2023 |via=Delpher}}</ref> Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Olanda sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si María Elena Rossel ng Peru, habang nagtapos bilang second runner-up si Ziva Shomrat ng Israel.<ref>{{Cite news |date=11 Nobyembre 1959 |title=Corine is please 'padding' cry will help career |language=en |pages=45 |work=Lansing State Journal |url=https://www.newspapers.com/clip/29327046/lansing-state-journal/ |access-date=23 Pebrero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=11 Nobyembre 1959 |title=A Dutch treat |language=en |pages=44 |work=The Press Democrat |url=https://www.newspapers.com/clip/29345001/the-press-democrat/ |access-date=23 Pebrero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> Mga kandidata mula sa tatlumpu't-pitong bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni Bob Russell ang kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=11 Nobyembre 1959 |title=Corinne Rottschaefer (21) werd „Miss World" |language=nl |trans-title=Corinne Rottschaefer (21) became "Miss World" |pages=1 |work=Deventer dagblad |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMHCO02:163932036:mpeg21:p00001 |access-date=20 Abril 2023 |via=Delpher}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:Lyceum_Theatre,_Wellington_St,_London.jpg|thumb|Lyceum Ballroom, ang lokasyon ng Miss World 1959|250x250px]] === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa tatlumpu't-pitong mga bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Tatlong kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang bansa/teritoryo matapos maging runner-up sa kanilang pambansang kompetisyon, o napili sa isang ''casting process''. ==== Mga pagpalit ==== Nakatakdang lumahok sa edisyong ito si Miss Maple Leaf 1959 Irene Dobler bilang kinatawan ng Kanada.<ref>{{Cite news |date=26 Setyembre 1959 |title=Yields title |language=en |pages=6 |work=Chicago Tribune |url=https://www.newspapers.com/clip/21240318/chicago-tribune/ |access-date=7 Marso 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> Gayunpaman, bumitaw sa kanyang titulo si Dobler dalawang araw pagkatapos makoronahan dahil mas pinili nito maging asawa sa kanyang kasintahan imbis na maging Miss Maple Leaf. Siya ay pinalitan ng kaniyang first runner-up na si Huguette Demers. Iniluklok ang first runner-up ng Miss Norway 1959 na si Berit Grundvig upang kumatawan sa kaniyang bansa matapos na bumitiw ang orihinal na nagwagi na si Jorunn Kristjansen matapos sumali sa Miss Universe. Dapat sanang lalahok si Miss Holland 1959 Peggy Erwich upang kumatawan sa kanyang bansa.<ref>{{Cite news |date=6 Mayo 1959 |title=Tweehonderd leeuwen in de leeuwenkuil zagen: Miss Holland 1959 |language=nl |trans-title=Saw two hundred lions in the lion's den: Miss Holland 1959 |pages=11 |work=Algemeen Handelsblad |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036971:mpeg21:p011 |access-date=19 Abril 2023 |via=Delpher}}</ref> Gayunpaman, dahil sa mga komitment nito sa pagmomodelo, siya ay pinalitan ni Miss Holland 1957, Corine Rottschäfer.<ref>{{Cite news |date=15 Agosto 1959 |title=En ook 1 uit velen Corinne |language=nl |trans-title=And also 1 out of many Corinne |pages=5 |work=Het Parool |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010839059:mpeg21:p005 |access-date=19 Abril 2023 |via=Delpher}}</ref><ref>{{Cite news |date=6 Nobyembre 1959 |title=Roem |language=nl |trans-title=Fame |pages=2 |work=De Telegraaf |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110587841:mpeg21:p002 |access-date=19 Abril 2023 |via=Delpher}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong ==== Lumahok sa unang pagkakataon ang bansang Arhentina, Gana, Hamayka, Hawaii, Hibraltar, Hong Kong, Hordan, Indiya, Paragway, Peru, Porto Riko, Portugal, Rhodesia at Nyasaland, Timog Korea, at Uruguay, at bumalik ang mga bansang Austrya, Honduras, Luksemburgo, at Pinlandiya. Huling sumali noong [[Miss World 1955|1955]] ang Honduras, at huling sumali noong [[Miss World 1957|1957]] ang Austrya, Luksemburgo, at Pinlandiya. Hindi sumali ang mga bansang Beneswela, Moroko, Tunisya, at Turkiya sa edisyong ito. Hindi sumali ang Beneswela dahil sa kakulangan sa interes. Hindi sumali sina Raymonde Valle ng Moroko at Figen Özgür ng Turkiya dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Hindi sumali si Habiba Bent Abdallah ng Tunisya dahil sa kakulangan sa badyet. ==Mga resulta== [[Talaksan:Miss World 1959 Map.PNG|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss World 1959 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss World 1959''' | *'''{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]]''' – '''[[Corine Rottschäfer]]'''<ref name=":2">{{Cite news |date=11 Nobyembre 1959 |title=Corine Rottschaefer (21) tot „Miss World” gekozen |language=nl |trans-title=Dutch is “Miss World” Corinne Rottschafer nr. 1 in London |pages=1 |work=Het Parool |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010839183:mpeg21:p001 |access-date=20 Abril 2023 |via=Delpher}}</ref> |- | 1st runner-up | *{{flagicon|PER}} [[Peru]] – María Elena Rossel<ref name=":2" /> |- | 2nd runner-up | *{{flagicon|ISR}} [[Israel]] – Ziva Shomrat<ref name=":2" /> |- | 3rd runner-up | *{{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] – Anne Thelwell<ref name=":2" /> |- | 4th runner-up | *{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] – Kirsten Olsen<ref name=":2" /> |- | Top 11 | *{{flagicon|DEU}} [[Alemanya]] – Helga Meyer<ref name=":2" /> *{{flagicon|ARG|alt}} [[Arhentina]] – Amalia Scuffi<ref name=":2" /> *{{flagicon|GRC|old}} [[Gresya]] – Yakiathi Karaviti<ref name=":2" /> *{{flagicon|JAM|1957}} [[Jamaica|Hamayka]] – Sheila Chong<ref name=":2" /> *{{flagicon image|Flag of the Federation of Rhodesia and Nyasaland (1953–1963).svg}} Rhodesia at Nyasaland – Vivien Lentin<ref name=":2" /> *{{flagicon|ZAF|1928}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Moya Meaker<ref name=":2" /> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Ilang pagbabago ang inimplementa sa edisyong ito. Ang bilang ng mga ''semi-finalist'' sa edisyong ito ay itinaas sa labing-isa. Napili ang labing-isang ''semi-finalist'' sa pamamagitan ng paunang kompetisyon na ginanap sa araw ng pinal na kompetisyon na binubuo ng ''swimsuit'' at ''evening gown competiton''. Nakipanayam kay Bob Russell ang labing-isang ''semi-finalist'' at pumarada sa harapan ng mga hurado, at kalaunan ay napili ang limang pinalista na sumabak sa ''final interview.<ref name=":2" />'' === Komite sa pagpili === * Oscar Santa María – Politikong Brasilenyo * John Spencer-Churchill – Duke ng Marlborough at pinsan ng dating Punong Ministro ng Reyno Unido na si Winston Churchill<ref name=":1" /> * Lady Lydford – Mula sa mataas na lipunan ng Britanya * Reginald Cudlipp – Editor ng dyaryong ''News of the World'' * Jill Dorothy Ireland – Mangaawit at aktres na Inglesa * Godfrey Herbert Winn – Mamamahayag at aktor na Ingles * Taina Elisabeth Elg – Amerikanong aktres * Cynthia Oberholzer – Modelo mula sa Timog Aprika * Claude Berr – miyembro ng komite ng Miss Europe ==Mga kandidata== Tatlumpu't-pitong kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref>{{Cite news |date=12 Nobyembre 1959 |title=Dutch Girl "Miss World" |language=en |pages=28 |work=The Canberra Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/103106903?searchTerm=%22Miss%20World%22 |access-date=6 Marso 2023 |via=Trove}}</ref> {|class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Bansa/Teritoryo ! Kandidata ! Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}} ! Bayan |- | {{flagicon|DEU}} [[Alemanya]] | Helga Meyer | 23 | Bielefeld |- | {{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] | Amalia Scuffi<ref>{{Cite web |date=1 Oktubre 2021 |title=Fue Miss Argentina, inspiró una canción emblemática y por un escándalo no logró ser Miss Mundo |url=https://www.lanacion.com.ar/lifestyle/fue-miss-argentina-inspiro-una-cancion-emblematica-y-por-un-escandalo-no-logro-ser-miss-mundo-nid09092021/ |access-date=3 Marso 2023 |website=La Nacion |language=es}}</ref> | 17 | Mar del Plata |- | {{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] | Helga Knofel | 20 | – |- | {{flagicon|BEL}} [[Belhika]] | Diane Hidalgo<ref>{{Cite web |date=11 Enero 2010 |title=Erelijst Miss België |url=https://www.demorgen.be/tv-cultuur/erelijst-miss-belgie~b5723d4d/ |access-date=1 Enero 2023 |website=De Morgen |language=nl-NL}}</ref> | 19 | – |- | {{flagicon|BRA|1889}} [[Brazil|Brasil]] | Dione Oliveira<ref>{{Cite news |date=22 Hunyo 1959 |title=Miss D.F. e a nova Miss Brasil |language=pt |pages=1 |work=Jornal do Brasil |url=https://news.google.com/newspapers?id=bPdTAAAAIBAJ&sjid=hIwDAAAAIBAJ&pg=6763%2C4173571 |access-date=7 Marso 2023}}</ref> | 18 | Caruaru |- | {{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] | Kirsten Olsen<ref name=":0">{{Cite news |date=5 Disyembre 1959 |title=Untitled |language=en |pages=13 |work=The New York Age |url=https://www.newspapers.com/clip/29345152/the-new-york-age/ |access-date=23 Pebrero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> | 20 | Frederiksberg |- | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | Loretta Powell<ref>{{Cite web |date=27 Disyembre 2018 |title=Miss World 1959 Contestant Loretta Powell Allegedly Screwed Out of $1.9 Million Home |url=https://www.tmz.com/2018/12/27/miss-world-1959-contestant-loretta-powell-victim-elder-abuse/ |access-date=7 Marso 2023 |website=TMZ |language=en}}</ref> | 24 | Stratford |- | {{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] | Star Nyaniba Annan<ref>{{Cite web |last=Crabbe |first=Nathaniel |date=8 Oktubre 2019 |title=Meet Star the 1st Miss Ghana queen of 1959 to represent Ghana at Miss World |url=https://yen.com.gh/134567-star-nyaniba-annan-historic-photos-miss-ghana-fine-legs-miss-world-stage-stir.html |access-date=7 Marso 2023 |website=Yen.com.gh |language=en}}</ref> | 20 | [[Accra]] |- | {{flagicon|GRC|old}} [[Gresya]] | Yakiathi Karaviti | 20 | [[Atenas]] |- | {{flagicon|JAM|1957}} [[Jamaica|Hamayka]] | Sheila Chong<ref>{{Cite web |last=Thomas |first=Marcia |date=12 Disyembre 2019 |title=Sheila Chong, Miss Jamaica 1959 - … The island’s first entrant to Miss World 60 years ago |url=https://jamaica-gleaner.com/article/commentary/20191221/marcia-thomas-sheila-chong-miss-jamaica-1959-islands-first-entrant-miss |access-date=1 Marso 2023 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> | 24 | [[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- | {{flagicon|JPN|1947}} [[Hapon]] | Chieko Ichinose<ref>{{Cite web |last=Caparas |first=Celso de Guzman |date=24 Enero 2016 |title=Other Miss U beauties at the Big Dome |url=https://www.philstar.com/entertainment/2016/01/24/1545931/other-miss-u-beauties-big-dome |access-date=7 Marso 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> | 18 | [[Tokyo]] |- | {{flagicon|Hawaii}} [[Hawaii]] | Margaret Moani Keala Brumaghim<ref>{{Cite news |date=17 Oktubre 1959 |title=Air Line beauty wins isle title |language=en |pages=1 |work=Honolulu Star-Bulletin |url=https://www.newspapers.com/clip/22328564/honolulu-star-bulletin/ |access-date=23 Pebrero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> | 26 | [[Honolulu]] |- | {{flagicon|GIB|ensign}} [[Gibraltar|Hibraltar]] | Viola Howells<ref>{{Cite news |date=22 Hunyo 2016 |title=Queens of beauty |language=en |pages=10 |work=Olive Press Gibraltar Newspaper |url=https://issuu.com/theolivepress/docs/1-32_31999ae3990316/10 |access-date=4 Abril 2023 |via=Issuu}}</ref> | 23 | Hibraltar |- | {{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] | Rosemary Lefebre | – | [[Tegucigalpa]] |- | {{flagicon|HKG|colonial}} [[Hong Kong]] | Michelle Mok<ref>{{Cite news |date=11 Oktubre 1959 |title=Student, 17, named HK Beauty Queen |language=en |pages=5 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19591011-1.2.38 |access-date=3 Marso 2023}}</ref> | 17 | Hong Kong |- | {{flagicon|JOR}} [[Jordan|Hordan]] | Ufemia Jabaji | 17 | Haffa |- | {{flagicon|IND}} [[India|Indiya]] | Fleur Ezekiel<ref>{{Cite web |last=Aafreedi |first=Navras Jaat |date=25 Hunyo 2013 |title=The Jewish Beauty Queens of India |url=https://www.jewishpress.com/news/breaking-news/the-jewish-beauty-queens-of-india/2013/06/25/ |access-date=3 Marso 2023 |website=The Jewish Press |language=en-US |archive-date=3 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303023320/https://www.jewishpress.com/news/breaking-news/the-jewish-beauty-queens-of-india/2013/06/25/ |url-status=dead }}</ref> | 18 | – |- | {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] | Ann Fitzpatrick<ref>{{Cite news |date=7 Nobyembre 1959 |title=Wie is de mooiste ter wereld |language=nl |trans-title=Who is the most beautiful in the world? |pages=1 |work=Het Parool |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010839180:mpeg21:p001 |access-date=19 Abril 2023 |via=Delpher}}</ref> | 17 | [[Dublin]] |- | {{flagicon|ISR}} [[Israel]] | Ziva Shomrat<ref>{{Cite news |date=30 Nobyembre 1959 |title=Miss Israel to wed student |language=en |pages=10 |work=The Singapore Free Press |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/freepress19591130-1.2.104 |access-date=3 Marso 2023 |via=National Library Board}}</ref> | 18 | [[Haifa]] |- | {{flagicon|ITA}} [[Italya]] | Paola Falchi<ref>{{Cite news |date=6 Oktubre 1958 |title=Violenta baruffa tra i giudici per relezione di Miss Italia |language=it |pages=3 |work=Stampa Sera |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,3/articleid,0067_02_1958_0237A_0003_24671100/ |access-date=7 Marso 2023 |via=Archivio La Stampa}}</ref> | 18 | Latium |- | {{flagicon|CAN|1957}} [[Canada|Kanada]] | Huguette Demers<ref>{{Cite web |last=Hart |first=Daniel |date=15 Abril 2019 |title=Une Bouchervilloise défendra les couleurs du Québec au concours Miss World Canada |trans-title=A Bouchervilloise will defend the colors of Quebec at the Miss World Canada contest |url=https://www.lareleve.qc.ca/2019/04/15/une-bouchervilloise-defendra-les-couleurs-du-quebec-au-concours-miss-world-canada/ |access-date=19 Abril 2023 |website=La Relève |language=fr-CA}}</ref> | 21 | [[Montreal]] |- | {{flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]] | Josee Pundel | 20 | [[Lungsod ng Luksemburgo]] |- | {{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] | Sigurbjörg Sveinsdóttir<ref>{{Cite news |date=11 November 1959 |title=Sigurbjörg Sveinsdóttir varð nr. 4 í fegurðarsamkeppninni í Tívolí í haust. |language=is |trans-title=Sigurbjörg Sveinsdóttir became no. 4 in the beauty contest in Tivoli this fall. |pages=9 |work=Morgunblaðið |url=https://timarit.is/page/1325108?iabr=on |access-date=19 Abril 2023 |via=Tímarit.is}}</ref> | 18 | [[Reikiavik]] |- | {{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] | Berit Grundvig<ref name=":0" /> | 19 | [[Oslo]] |- | '''{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]]''' | '''[[Corine Rottschäfer]]<ref>{{Cite web |last=Zijl |first=Frank van |date=24 Setyembre 2020 |title=Corine Spier-Rottschäfer (1938-2020): van eerste Nederlandse Miss World tot zakenvrouw |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/corine-spier-rottschafer-1938-2020-van-eerste-nederlandse-miss-world-tot-zakenvrouw~b1081f4c/ |access-date=3 Marso 2023 |website=de Volkskrant |language=nl-NL}}</ref>''' | 21 | [[Amsterdam]] |- | {{flagicon|PRY|1954}} [[Paraguay|Paragway]] | Elvira dos Santos | 18 | [[Asuncion]] |- | {{flagicon|PER}} [[Peru]] | María Elena Rossel<ref>{{Cite news |date=22 Disyembre 2015 |title=Nuestras reinas más bellas desde Gladys Zender a Laura Spoya |language=es |work=El Comercio |url=https://archivo.elcomercio.pe/amp/luces/vida-social/nuestras-reinas-mas-bellas-desde-gladys-zender-laura-spoya-noticia-1865626 |access-date=7 Marso 2023 |archive-date=20 Septiyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190920212845/http://archivo.elcomercio.pe/amp/luces/vida-social/nuestras-reinas-mas-bellas-desde-gladys-zender-laura-spoya-noticia-1865626 |url-status=dead }}</ref> | 17 | Piura |- | {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] | Margit Jaatinen<ref name=":0" /> | 19 | – |- | {{flagicon|PRI}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] | Lilie Díaz | 19 | San Juan |- | {{flagicon|PRT}} [[Portugal]] | Maria Teresa Motoa Cardoso | 18 | [[Lisboa]] |- | {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] | Marie Hélène Trové<ref>{{Cite web |last=Mathieu |first=Clément |date=24 Nobyembre 2019 |title=Dans les archives de Match - En 1959, "le dur métier d'être la plus belle femme du monde" |trans-title=In the archives of Match - In 1959, "the hard job of being the most beautiful woman in the world" |url=https://www.parismatch.com/People/Miss-Monde-1959-Photos-Archives-1660552 |access-date=19 Abril 2023 |website=Paris Match |language=fr}}</ref> | 19 | – |- | {{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] | Anne Thelwell<ref>{{Cite news |date=15 Setyembre 1959 |title=Miss United Kingdom |language=en |pages=6 |work=The Tampa Tribune |url=https://www.newspapers.com/clip/19590217/the-tampa-tribune/ |access-date=23 Pebrero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> | 22 | Heswall |- | {{flagicon image|Flag of the Federation of Rhodesia and Nyasaland (1953–1963).svg}} [[:en:Federation of Rhodesia and Nyasaland|Rhodesia at Nyasaland]] | Vivien Lentin | 17 | Kitwe |- | {{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] | Carola Håkonsson<ref name=":0" /> | 20 | – |- | {{flagicon|ZAF|1928}} [[South Africa|Timog Aprika]] | Moya Meaker | 18 | [[Pretoria]] |- | {{flagicon|KOR|1949}} [[Timog Korea]] | Seo Jung-ae<ref>{{Cite web |last= |date=19 Abril 1959 |title=「미스」경남에 「서정애」양 |trans-title=Miss Gyeongnam Seo Jung-ae |url=https://www.busan.com/view/busan/view.php?code=19590419000124 |access-date=3 Marso 2023 |website=Busan Ilbo |language=ko}}</ref> | 19 | [[Busan]] |- | {{flagicon|URY}} [[Urugway]] | Yvonne Kelly | 25 | [[Montevideo]] |} ==Mga tala== {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} ==Panlabas na kawing== * [http://www.missworld.com Opisyal na website] {{Miss World}} [[Kategorya:1959]] [[Kategorya:Miss World]] nj25i9xas6a2txjc5cm40djxw9m9st4 0 324045 2214178 2214120 2026-07-02T16:00:31Z Badak Jawa 130191 Reverted all edits by [[Special:Contributions/93neomiwon|93neomiwon]]: Vandalism. Why you add delete template? (via [[m:User:Rubah Hitam Vukova/MassRollbackGlobal|MassRollbackGlobal.js]]) 2214178 wikitext text/x-wiki {{cleanup}}{{Infobox person | name = Lito Legaspi | image = | alt = | caption = | birth_name = Ludovico A. Legaspi | birth_date = {{birth date|1941|9|10}} | birth_place = [[Bacolod]], [[Negros Occidental]], [[Pilipinas]] | death_date = {{death date and age|2019|9|8|1941|9|10}} | death_place = [[San Juan]], [[Kalakhang Maynila]], [[Pilipinas]] | resting_place = Caravana Monastery, [[Magalang, Pampanga]], [[Pilipinas]] | nationality = [[Filipino]] | other_names = | known_for = | occupation = [[Artista]] | years_active = 1959-2019 | spouse = | relatives = * [[Zoren Legaspi]](Anak) * [[Kier Legaspi]] (Anak) * [[Brando Legaspi]] (Anak) * Carmina Villaruel-Legaspi (Manugang) * Marjorie Barretto (Manugang) * Maverick "Mavy" Legaspi (Apo) * Cassandra "Cassy" Legaspi (Apo) * Dani Barretto (Apo) | partner = | website = }} Si Ludovico Legaspi, (Setyembre 10, 1941 – Setyembre 8, 2019) o mas kilala sa pangalang '''Lito Ludovico Legazpi,''' ay isang artista na gumaganap sa mga Pelikula'at mga programang pantelebisyon. Ang ama ng mga magkakapatid na Zoren, Kier, at Brando, isa siya sa mga kinikilalang "Matinee Idol" noong 1950's nang siya'y maitampok sa ilang mga pelikula ng Sampaguita Film, Siya'y maaala-ala sa ilang mga pelikula gaya ng "Sinong Kapiling? Sinong Kasiping?" kung saan siya nagkamit ng Gawad Urian Award para sa Best Supporting Actor noong 1977. ==Talambuhay== Una siyang naitampok noong 1959 sa Pelikulang Komedya na "Ipinagbili namin ang aming Tatay" na pinagbidahan ng Hari ng Komedyang si [[Dolphy]]. Taong 1963 naman nang ipinakilala siya kasama ng mga baguha't nagsisimula pa lamang na mga artistang sina [[Rosemarie Sonora]], [[Gina Pareño]], [[Dindo Fernando]], [[Pepito Rodriguez]], Romeo Rivera at Bert Leroy, Jr. Sa kanyang paglabas sa loob ng bakuran ng Sampaguita Pictures ay nagkamit siya ng pagkakakilanlan bilang isang "Matinée Idol" kagaya ng kanyang mga kasabayan ng panahong iyon na sina [[Romeo Vasquez]], [[Jose Mari Gonzales]], [[Eddie Gutierrez]], [[Juancho Gutierrez]] at Greg Martin. Bilang isang Premyadong aktor ay lumabas siya sa kabuoang mga 190 na mga pelikula, ay siya'y pinarangalan ng isang bituin sa Eastwood City Walk of Fame noong Disyembre 2014 para sa kanyang ambag sa Pelikulang Pilipino. ==Personal na Buhay== ==Kamatayan== ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1941]] [[Kategorya:Namatay noong 2019]] m0zhnz40h2eygypde1dqvxigeyac8ug 0 327775 2214207 2188680 2026-07-02T23:04:49Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214207 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=Azra Akın.jpg|caption=Azra Akın|winner='''[[Azra Akın]]'''|represented={{flagicon|Turkey}} Turkiya|date=7 Disyembre 2002|presenters={{Hlist|Sean Kanan|Claire Elizabeth Smith}}|acts={{Hlist|[[Chayanne]]|BBMak}}|entrants=88|placements=20|venue=Alexandra Palace, Londres, Reyno Unido|broadcaster=[[E!]]|debuts={{Hlist|Albanya|Alherya|Biyetnam}}|withdraws={{Hlist|Austrya|Bangglades|Guwatemala|Hawaii|Kapuluang Kayman|Kosta Rika|Lupangyelo|Madagaskar|Malawi|Mawrisyo|Sri Lanka|Sint Maarten|Suwisa|Timog Korea}}|returns={{Hlist|Bahamas|Kasakistan|Suwasilandiya}}|before=[[Miss World 2001|2001]]|next=[[Miss World 2003|2003]]}} Ang '''Miss World 2002''' ay ang ika-52 edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa Alexandra Palace sa [[Londres]], [[United Kingdom|Reyno Unido]] noong 7 Disyembre 2002.<ref>{{Cite news |last=Astill |first=James |date=23 Nobyembre 2002 |title=Miss World's Nigerian odyssey abandoned after three days of rioting leave 100 dead |language=en-GB |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2002/nov/23/jamesastill |access-date=21 Mayo 2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429121845/https://www.theguardian.com/world/2002/nov/23/jamesastill |archive-date=29 Abril 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=23 Nobyembre 2002 |title=Nigeria calls off Miss World show |language=en-GB |work=[[BBC]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/2505353.stm |access-date=21 Mayo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250710082133/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/2505353.stm |archive-date=10 Hulyo 2025}}</ref> Dapat sanang gaganapin ang edisyong ito sa National Stadium sa [[Abuja]], Niherya, ngunit dahil sa mga relihiyosong kaguluhan sa kalapit na lungsod ng Kaduna dulot ng Miss World (ang binansagang "[[Kaguluhan sa Miss World|Miss World riots]]"), nilipat ang kompetisyon sa Alexandra Palace sa Londres.<ref>{{cite web |last=Hoge |first=Warren |date=8 Disyembre 2002 |title=Miss World named despite ongoing protests |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1817&dat=20021208&id=RD4dAAAAIBAJ&pg=2551,1877676&hl=en |access-date=10 Marso 2024 |website=The Tuscaloosa News |language=en |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite web |last=Freeman |first=Hadley |date=7 Disyembre 2002 |title=Keep smiling through |url=https://www.theguardian.com/uk/2002/dec/07/fashion.gender |archive-url=https://web.archive.org/web/20231102053504/https://www.theguardian.com/uk/2002/dec/07/fashion.gender |archive-date=2 Nobyembre 2023 |access-date=15 Marso 2024 |website=[[The Guardian]] |language=en}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Agbani Darego ng Niherya si Azra Akın ng Turkiya bilang Miss World 2002.<ref name="google.com">{{cite web |last=Johnson |first=Ed |date=8 Disyembre 2002 |title=Miss Turkey crowned Miss World |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1696&dat=20021208&id=BEUbAAAAIBAJ&pg=5650,948472&hl=en |access-date=15 Marso 2024 |website=Daily News |language=en |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 Disyembre 2002 |title=Miss Turkey Wins Miss World Title |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-dec-08-fg-briefs8-story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207065959/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-dec-08-fg-briefs8-story.html |archive-date=7 Disyembre 2024 |access-date=2 Agosto 2025 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref> Ito ang unang beses na nanalo ang Turkiya bilang Miss World.<ref>{{Cite web |date=21 Hunyo 2003 |title=Morley's global vision for Miss World |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/2855671/Morleys-global-vision-for-Miss-World.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117212643/https://www.telegraph.co.uk/finance/2855671/Morleys-global-vision-for-Miss-World.html |archive-date=17 Enero 2025 |access-date=15 Marso 2024 |website=The Daily Telegraph |language=en}}</ref> Nagtapos bilang ''first runner-up'' si Natalia Peralta ng Kolombya, habang nagtapos bilang ''second-runner-up'' si Marina Mora ng Peru.<ref>{{Cite web |date=29 Oktubre 2009 |orig-date=7 Disyembre 2002 |title=Miss Turkey Wins Controversial Miss World Beauty Contest |url=https://www.voanews.com/a/a-13-a-2002-12-07-8-miss-67412932/383548.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503093327/https://www.voanews.com/a/a-13-a-2002-12-07-8-miss-67412932/383548.html |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=17 Hunyo 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> Mga kandidata mula sa walumpu't-walong mga bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Ito ang unang pagkakataon sa loob ng apatnapu't-tatlong taon na hindi ipinalabas ang kompetisyon sa Reyno Unido; walang himpilang Ingles ang sumang-ayon na isahimpapawid ang konmpetisyon.<ref>{{cite web |last=Freeman |first=Hadley |date=7 Disyembre 2002 |title=Dogged by criticism and ridicule, the Miss World pageant continues |url=https://www.theguardian.com/uk/2002/dec/07/fashion.gender |archive-url=https://web.archive.org/web/20231102053504/https://www.theguardian.com/uk/2002/dec/07/fashion.gender |archive-date=2 Nobyembre 2023 |access-date=21 Mayo 2025 |work=[[The Guardian]] |language=en}}</ref> Pinangunahan nina Sean Kanan at Claire Elizabeth Smith ang kompetisyon. Nagtanghal sina [[Chayanne]] at ang bandang BBMak sa edisyong ito. == Kasaysayan == === Lokasyon at petsa === [[Talaksan:ABUJA STADIUM.jpg|left|thumb|250x250px|National Stadium sa Abuja, ang orihinal na lokasyon ng Miss World 2002 bago lumipat ang kompetisyon sa Londres.]] Noong 22 Mayo 2002, kinumpirma ng Miss World Organization na magaganap ang kompetisyon sa Niherya.<ref>{{Cite web |date=Enero 2003 |title=The show must go on |url=https://www.pbs.org/frontlineworld/stories/nigeria/2000s.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918225846/https://www.pbs.org/frontlineworld/stories/nigeria/2000s.html |archive-date=18 Setyembre 2024 |access-date=21 Mayo 2025 |website=PBS |language=en}}</ref> Naiulat na nanalo ang bansa ng karapatang idaos ang kompetisyon matapos talunin ang iba pang mga bansa kabilang ang Singapura at Porto Riko. Ang lokasyon para sa kompetisyon ay ang National Stadium sa Abuja, kung saan patapos na ang pagtatayo nito.<ref>{{Cite web |date=14 Nobyembre 2002 |title=Clash of cultures over Miss World |url=https://edition.cnn.com/2002/WORLD/africa/11/14/nigeria.contest.otsc/index.html |access-date=21 Mayo 2025 |website=[[CNN]] |language=en }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Orihinal na nakatadang idaos ang kompetisyon sa 30 Nobyembre, ngunit inusog ito ng isang linggo sa 7 Disyembre dahil kasabay ito sa panahon ng [[Ramadan]], na matatapos sa 5 Disyembre.<ref>{{Cite news |date=5 Oktubre 2002 |title=Pageant postponed for Ramadan |language=en |pages=14 |work=Today |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/today20021005-1.1.14 |access-date=21 Mayo 2025 |via=National Library Board}}</ref> Dumating ang mga kandidata sa Londres noong 1 Nobyembre at dumalo ang mga kandidata sa isang maharlikang pagdiriwang na hatid ng pamilyang maharlika ng Reyno Unido noong 3 Nobyembre. Pagkatapos ng pagdiriwang ay lumipad na ang mga kandidata papuntang Abuja para sa kompetisyon.[[Talaksan:Alexandra Palace Sept. 2016 05.jpg|thumb|250x250px|Alexandra Palace sa Londres, ang lokasyon ng Miss World 2002]]Sa pagdating ng mga kandidata sa Niherya, inabisuhan sila na iwasan ang mga bahagi ng bansa kung saan ipinapatupad ang [[Sharia]] matapos magbanta ang mga militanteng grupong [[Muslim]] na manggulo sa kompetisyon. Tinuligsa ng mga grupong Muslim sa Niherya ang paligsahan bilang malaswa at sinabi nilang pipigilan nila itong maganap, ngunit hindi nagbanta sa anumang pihikang gawain.<ref>{{Cite news |date=23 Nobyembre 2002 |title=2002: Riots force Miss World out of Nigeria |language=en-GB |work=[[BBC]] |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/23/newsid_3226000/3226740.stm |access-date=26 Mayo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240924052513/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/23/newsid_3226000/3226740.stm |archive-date=24 Setyembre 2024}}</ref> Sa mga linggo bago ang pangwakas na kompetisyon sa Abuja, nagkaroon ng ilang mga mababang antas na mga protesta sa iba't-ibang bahagi ng Niherya na sumalungat sa paligsahan sa Niherya, lalo na sa hilaga, at karamihan ay mga konserbatibong Muslim. Bagama't nagkaroon ng maraming pakikipagtalo sa medya at iba pang mga pagtitipon, ang mga protestang ito sa pangkalahatan ay lumipas nang walang karahasan.<ref>{{Cite journal |date=22 Hulyo 2003 |title=The Miss World Riots |url=https://www.hrw.org/report/2003/07/22/miss-world-riots/continued-impunity-killings-kaduna |journal=Human Rights Watch |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20250525122955/https://www.hrw.org/report/2003/07/22/miss-world-riots/continued-impunity-killings-kaduna |archive-date=25 Mayo 2025 |access-date=26 Mayo 2025}}</ref> Lalo pang tumuligsa ang mga konserbatibong grupong Muslim sa Miss World nang manindigan ito sa kaso ng babaeng Niheryano na si Amina Lawal.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |date=16 Disyembre 2003 |title=Miss World vs. Muslim law |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna3340492 |access-date=17 Hunyo 2025 |website=NBC News |language=en}}</ref> Si Lawal ay hinatulan ng kamatayan sa pamamagitan ng pagbato ng isang panrehiyong hukumang Islam dahil sa umano'y pangangalunya.<ref>{{Cite news |last=Duodu |first=Cameron |date=31 Agosto 2002 |title=Nigeria faces walkout by Miss World |language=en-GB |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2002/sep/01/theobserver |access-date=17 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref> Pagkatapos nito, lumabas ang isang kulumna sa pahayagang Kristiyano sa Lagos na ''ThisDay'' kung saan isinulat ng mamamahayag na si Isioma Daniel na malamang na inaprubahan ng propetang Islam na si Muhammad ang kompetisyon ng Miss World, at maaaring kumuha ang propeta ng isa sa mga kandidata bilang asawa nito.<ref name="Daniel">{{Cite news |author=Daniel |first=Isioma |date=16 Nobyembre 2002 |title=Miss World 2002 – The World at their Feet... |language=en |publisher=ThisDay |url=http://www.isioma.net/sds03002.html |access-date=17 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Daniel |first=Isioma |date=17 Pebrero 2003 |title='I lit the match' |language=en-GB |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2003/feb/17/gender.pressandpublishing |access-date=3 Agosto 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2002 |title=Nigeria's journalist on the run |language=en-GB |work=[[BBC News]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/2518977.stm |access-date=3 Agosto 2025}}</ref> Nagdulot ang pahayg na ito ng galit sa ilang mga Muslim,<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Jarrett |date=22 Nobyembre 2002 |title=Scores Slain In Miss World Riots |url=https://www.cbsnews.com/news/scores-slain-in-miss-world-riots/ |access-date=17 Hunyo 2025 |website=CBS News |language=en-US}}</ref> at mula 20 Nobyembre hanggang 23 Nobyembre, nagkaroon ng madugong kaguluhan sa pagitan ng mga Kristiyano at Muslim sa lungsod ng Kaduna, na humantong sa pagkamatay ng higit sa 200 katao.<ref>{{Cite news |last= |date=22 Nobyembre 2002 |title=Miss World riots leave 100 dead |language=en-GB |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2002/nov/22/2 |access-date=17 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |last=Press |first=The Associated |date=22 Nobyembre 2002 |title=Miss World Article Sets Off Deadly Riot |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2002/11/22/world/miss-world-article-sets-off-deadly-riot.html |access-date=17 Hunyo 2025 |issn=0362-4331}}</ref> Dahil sa naganap na kaguluhan sa lungsod ng Kaduna, nagpasya ang Miss World Organization na ilipat ang kompetisyon sa Alexandra Palace sa Londres, ngunit nanatili pa rin ang petsa ng panghuling kompetisyon sa 7 Disyembre.<ref>{{Cite web |last=Koinange |first=Jeff |date=23 Nobyembre 2002 |title=Miss World moved after protests |url=https://edition.cnn.com/2002/WORLD/africa/11/22/nigeria.miss.world/index.html |access-date=17 Hunyo 2025 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref> Walang himpilang Ingles ang sumang-ayon na isahimpapawid ang edisyong ito. === Pagpili ng mga kandidata === 110 kandidata ang inisyal na inimbitahan upang lumahok sa kompetisyon, ngunit bumitiw sa kompetisyon ang ilan sa mga ito bilang protesta para sa hatol na kamatayan sa pamamagitan ng pagbato na itinakda ng Korte ng Sharia kay Amina Lawal, isang babaeng Niheryano na inakusahan ng pangangalunya, na siyang dahilang kung bakit bumaba ang bilang ng mga kanidata sa walumpu't-walo.<ref>{{Cite news |date=31 Agosto 2002 |title=Beauty queens protest over treatment of single mom |language=en |pages=14 |work=Today |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/today20020831-1.1.14 |access-date=21 Mayo 2025 |via=National Library Board}}</ref> Sampung kandidata ang nailuklok matapos ang pag-urong ng orihinal na kandidata, tatlo sa mga ito ay dahil sa hatol kay Lawal. ==== Mga pagpalit ==== Iniluklok ang ''second runner-up'' ng Miss Germany-Wahl 2002 na si Indira Selmic bilang kinatawan ng Alemanya matapos piliin ng orihinal na nagwagi na si Katrin Wrobel na pagtuunan-pansin ang kaniyang karera sa pagmomodelo, at magkaroon ng sakit ang ''first runner-up'' na si Simone Wolf-Reinfurt ilang araw bago lumipad papuntang Niherya.<ref>{{Cite web |date=3 Setyembre 2002 |title=Miss Germany Wants to Be Miss No More |url=https://www.dw.com/en/miss-germany-wants-to-be-miss-no-more/a-615712 |access-date=17 Hunyo 2025 |website=Deutsche Welle |language=en}}</ref> Pinalitan ng ''second runner-up'' ng Miss Bulgaria na si Desislava Guleva ang orihinal na nagwagi na si Teodora Burgazlieva bilang kinatawan ng Bulgarya dahil gumawa siya ng ilang mga hubad na larawan para sa magasin na Club M.<ref name=":3">{{Cite web |last= |date=10 Nobyembre 2002 |title=Конкурсът "Мис Свят" предизвика протест срещу смъртната присъда в Нигерия |trans-title=Miss World pageant sparks protest against death penalty in Nigeria |url=https://www.dnevnik.bg/sviat/2002/11/10/140298_konkursut_mis_sviat_predizvika_protest_sreshtu/ |access-date=17 Hunyo 2025 |website=Dnevnik |language=bg}}</ref> Pinalitan ni Kateřina Smržová si Miss České republiky 2002 Kateřina Průšová bilang kinatawan ng Republikang Tseko dahil sa mahina si Průšová sa pakikipag-usap gamit ang wikang Ingles.<ref>{{Cite web |last=Kizek |first=Marian |date=8 Abril 2002 |title=Najkrajšou dievčinou ČR sa stala Kateřina Průšová z Chrastavy |trans-title=Kateřina Průšová from Chrastava became the most beautiful girl of the Czech Republic |url=https://korzar.sme.sk/c/4661674/najkrajsou-dievcinou-cr-sa-stala-katerina-prusova-z-chrastavy.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114104557/https://korzar.sme.sk/c/4661674/najkrajsou-dievcinou-cr-sa-stala-katerina-prusova-z-chrastavy.html |archive-date=14 Nobyembre 2023 |access-date=20 Enero 2024 |website=SME |language=sk}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |date=5 Pebrero 2003 |title=Průšová nejede na Miss Universe |trans-title=Průšová is not going to Miss Universe |url=http://revue.idnes.cz/prusova-nejede-na-miss-universe-dnv-/lidicky.aspx?c=A030205_165336_lidicky_jup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803212305/http://revue.idnes.cz/prusova-nejede-na-miss-universe-dnv-/lidicky.aspx?c=A030205_165336_lidicky_jup |archive-date=3 Agosto 2017 |access-date=20 Enero 2024 |website=iDNES.cz |language=cs}}</ref> Iniluklok si Iryna Udovenko, isa sa mga ''runner-up'' ng Miss Ukraine, upang palitan ang orihinal na nagwagi na si Olena Stohniy bilang kinatawan ng Ukranya dahil lumagpas na ito sa limitasyon ng edad sa Miss World. Hindi sumali sila Ann Van Elsen ng Belhika at Sylvie Tellier ng Pransiya bilang protesta para sa hatol na kamatay kay Lawal.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |last=Botte |first=Tom |date=10 Abril 2021 |title=Ann Van Elsen over haar tijd als Miss België: “Na mij hebben ze de wetten en regels verstrengd” |trans-title=Ann Van Elsen on her time as Miss Belgium: “After me they tightened the laws and regulations” |url=https://myprivacy.dpgmedia.be/consent?siteKey=Uqxf9TXhjmaG4pbQ&callbackUrl=https%3A%2F%2Fwww.hln.be%2Fprivacy-gate%2Faccept-tcf2%3FredirectUri%3D%252Fshowbizz%252Fann-van-elsen-over-haar-tijd-als-miss-belgie-na-mij-hebben-ze-de-wetten-en-regels-verstrengd%7Ea3afdcaf%252F |access-date=17 Hunyo 2025 |website=Het Laatste Nieuws |language=nl}}</ref><ref>{{Cite news |date=6 Setyembre 2002 |title=Miss World Nigeria boycott spreads |language=en-GB |work=[[BBC News]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/2240790.stm |access-date=3 Agosto 2025}}</ref> Sila ay pinalitan nina Sylvie Doclot at Caroline Chamorand ayon sa pagkakabanggit. Hindi sumali si Miss South Africa 2002 Vanessa Carreira dahil magaganap ang Miss South Africa 2003 isang araw pagkatapos ng kompetisyon at kinailangan niyang koronahan ang kaniyang kahalili at bilang protesta laban sa kaso ni Amina Lawal. Ipinadala ng Miss Junior South Africa ang kanilang kandidata na si Karen Lourens bilang kapalit ni Carreira,<ref>{{Cite web |date=27 Nobyembre 2002 |title=Here's our new Miss World hopeful |url=https://iol.co.za/news/south-africa/2002-11-27-heres-our-new-miss-world-hopeful/ |access-date=3 Agosto 2025 |website=Independent Online |language=en}}</ref> ngunit tinanggap ng Miss World Organization ang ''first runner-up'' ni Carreira na si Claire Sabbagha bilang kandidata ng Timog Aprika bagama't siya ay lagpas na sa limitasyon sa edad.<ref>{{Cite web |date=29 Nobyembre 2002 |title=We're off to Miss World |url=https://iol.co.za/news/south-africa/2002-11-29-were-off-to-miss-world/ |access-date=3 Agosto 2025 |website=Independent Online |language=en}}</ref> '''Mga unang pagsali, pagbalik at pag-urong''' Unang sumali sa edisyong ito ang mga bansang Albanya, Alherya, at Biyetnam.<ref>{{Cite news |date=7 March 2024 |title=Who is the Vietnamese representative who has had the highest position at Miss World? |language=en |work=Bao Hai Duong Vietnam |url=https://baohaiduong.vn/en/ai-la-dai-dien-viet-nam-tung-co-vi-tri-cao-nhat-tai-miss-world-374672.html |url-status=live |access-date=6 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506094614/https://baohaiduong.vn/en/ai-la-dai-dien-viet-nam-tung-co-vi-tri-cao-nhat-tai-miss-world-374672.html |archive-date=6 May 2025}}</ref> Bumalik sa edisyon ito ang mga bansang Belis na huling sumali noong [[Miss World 1991|1991]]; Suwasilandiya na huling sumali noong [[Miss World 1999|1999]]; at Bahamas, Curaçao, Kasakistan, at Litwanya na huling sumali noong [[Miss World 2000|2000]]. Siyam na kandidata ang nag-boykot sa kompetisyon dahil sa kaso ni Amina Lawal. Ito ay sina Celine Roschek ng Austrya,<ref>{{Cite web |last=Sinkovicz |first=Wilhelm |date=26 Abril 2008 |title=Ein Selbstporträt in Stein: Große Musik vom Laufsteg |trans-title=A self-portrait in stone: Great music from the catwalk |url=https://www.diepresse.com/145175/ein-selbstportraet-in-stein-grosse-musik-vom-laufsteg |access-date=12 Hulyo 2025 |website=Die Presse |language=de}}</ref> Yannick Azebian ng Baybaying Garing,<ref name=":8">{{Cite news |title=Miss World contestants to boycott Nigeria |language=en-GB |work=The Independent |url=http://www.independent.co.uk/news/world/africa/miss-world-contestants-to-boycott-nigeria-175018.html |access-date=2025-08-02}}</ref> Masja Juel ng Dinamarka,<ref>{{Cite news |last=Freeman |first=Hadley |date=6 Nobyembre 2002 |title=Why I quit Miss World |language=en-GB |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2002/nov/06/gender.uk2 |access-date=12 Hulyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref> Shirley Alvarez Sandoval ng Kosta Rika, Karen Alexandre ng Mawrisyo, Nilusha Gamage ng Sri Lanka, Nadine Vinzens ng Suwisa,<ref>{{Cite web |last= |first= |date=16 Setyembre 2002 |title=Miss Switzerland considers Nigeria boycott |url=https://www.swissinfo.ch/eng/life-aging/miss-switzerland-considers-nigeria-boycott/2929128 |access-date=11 Disyembre 2025 |website=Swissinfo |language=en}}</ref> Sandrine Akuvi Agbokpe ng Togo,<ref name=":8" /> at Eyrun Steinsson ng Lupangyelo, na siyang pumalit kay Ungfrú Ísland 2002 Sólveig Zophoníasdóttir matapos nitong lumitaw sa magasin na ''Playboy''.<ref>{{cite web |date=26 Marso 2002 |title=Sólveig Zophoníasdóttir kjörin ungfrú Ísland.is |trans-title=Sólveig Zophoníasdóttir elected Miss Iceland.is |url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/659227/ |access-date=12 Hulyo 2025 |website=Morgunblaðið |language=is}}</ref> Bumitiw naman sa kompetisyon sina Paula Margarita Alonso Morales ng Guwatemala, Blandina Mlenga ng Malawi,<ref>{{Cite web |last=Gwede |first=Wanga |date=19 Oktubre 2015 |title=Ex-beauty queen in breast cancer campaign: Think Pink Malawi |url=https://www.nyasatimes.com/ex-beauty-queen-in-breast-cancer-campaign-think-pink-malawi/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212231904/https://www.nyasatimes.com/ex-beauty-queen-in-breast-cancer-campaign-think-pink-malawi/ |archive-date=12 Pebrero 2025 |access-date=2 Agosto 2025 |website=Malawi Nyasa Times |language=en-GB}}</ref> at Yu-Kyung Chang ng Timog Korea dahil sa naganap na ''Miss World riots''.<ref>{{Cite web |last=Matthews |first=Athalie |date=25 Nobyembre 2002 |title=Miss World contestants take refuge in London |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/miss-world-contestants-take-refuge-in-london-133951.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706161900/https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/miss-world-contestants-take-refuge-in-london-133951.html |archive-date=6 Hulyo 2022 |access-date=2 Agosto 2025 |website=The Independent |language=en}}</ref> Anim sa walumpu't-walong kandidata ang inisyal na bumitiw o nag-boykot sa kompetisyon, ngunit bumalik matapos lumipat ang kompetisyon sa Londres. Inisyal na bumitiw sina Lola Alcocer ng Espanya, Lynsey Bennett ng Kanada, Yoselin Sánchez Espino ng Panama, at Rava Maiarii ng Tahiti dahil sa naganap na ''Miss World riots'', ngunit bumaik ang mga ito sa kompetisyon nang lumipat ito sa Londres.<ref>{{Cite web |date=25 Nobyembre 2002 |title=Miss Canada returns rattled by deadly riots |url=https://www.cbc.ca/news/canada/miss-canada-returns-rattled-by-deadly-riots-1.347891 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250223101902/https://www.cbc.ca/news/canada/miss-canada-returns-rattled-by-deadly-riots-1.347891 |archive-date=23 Pebrero 2025 |access-date=2 Agosto 2025 |website=CBC.ca |publisher=Canadian Broadcasting Corporation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 Nobyembre 2002 |title=La representante española viajará a Londres para concursar en Miss Mundo |trans-title=The Spanish representative will travel to London to compete in Miss World |url=https://www.abc.es/estilo/gente/abci-representante-espanola-viajara-londres-para-concursar-miss-mundo-200211270300-146283_noticia.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250802024214/https://www.abc.es/estilo/gente/abci-representante-espanola-viajara-londres-para-concursar-miss-mundo-200211270300-146283_noticia.html |archive-date=2 Agosto 2025 |access-date=2 Agosto 2025 |website=Diario ABC |language=es}}</ref> Bumitiw si Danielle Luan ng Inglatera pagkatapos lumipat sa Londres ang kompetisyon at walang balak na sumali muli. Gayumpaman, nakumbinsi siyang muling sumali sa kompetisyon sa ilalim ng kondisyon na hindi siya opisyal na pagpasiyahan sa pangwakas na kompetisyon.<ref>{{Cite news |last=Templeton |first=Tom |date=29 Pebrero 2004 |title=What happened next? |language=en-GB |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/theobserver/2004/feb/29/features.magazine57 |access-date=2 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140912231517/http://www.theguardian.com/theobserver/2004/feb/29/features.magazine57 |archive-date=12 Setyembre 2014 |issn=0261-3077}}</ref> Noong una, nag-boykot si Katrine Sørland ng Noruwega dahil sa kaso ni Amina Lawal. Gayumpaman, bumalik si Sørland sa kompetisyon matapos ipangako ni Julia Morley, ang Pangulo noon ng Niherya na si Chief Olusegun Obasanjo, at ang Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Niherya, na hindi babatuhin si Lawal hanggang mamatay. Bumitiw sina Olga Nevdakh ng Biyelorusya, Inés Gohar ng Ehipto, Cherie Yoni Tsango ng Gabon,<ref>{{Cite web |last= |date=24 Agosto 2023 |title=Chérie Yoni Tsango : une voix pour le peuple gabonais aux élections législatives de 2023 |trans-title=Chérie Yoni Tsango: a voice for the Gabonese people in the 2023 legislative elections |url=https://www.gabonews.com/fr/actus/politique/article/cherie-yoni-tsango-une-voix-pour-le-peuple |archive-url=https://web.archive.org/web/20230830221551/https://www.gabonews.com/fr/actus/politique/article/cherie-yoni-tsango-une-voix-pour-le-peuple |archive-date=30 Agosto 2023 |access-date=2 Agosto 2025 |website=Gabonews |language=fr}}</ref> Diane Ngo Mouaha ng Kamerun, at Annie Andrews ng Lesoto dahil sa kakulangan sa kalangbahala. Hindi tinanggap si Marcia Cooper ng Liberya dahil nakatira ito sa Estados Unidos at hindi sa Liberya. Hindi sumali si Doja Lahlou ng Maruekos matapos lumipad ang direktor nito sa Espanya buhat ng mga banta sa kaniya ng mga pundamentalista. Hindi sumali si Claudia Cruz De Los Santos ng Republikang Dominikano dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Hindi sumali sa edisyong ito ang mga bansang Bangglades, Hawaii, Kapuluang Birhen ng Estados Unidos, Kapuluang Cayman, Madagaskar, Sambia, at Sint Maarten matapos silang matanggalan ng lisensya, mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa, o magtalaga ng kandidata. == Mga resulta == [[Talaksan:Miss World 2002 Map.PNG|thumb|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss World 2002 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- | '''Miss World 2002''' | * {{Flagicon|TUR}} [[Turkya|'''Turkiya''']] – '''Azra Akın<ref name=":5">{{Cite news |date=7 Disyembre 2002 |title=In pictures: Miss World 2002 |language=en-GB |work=[[BBC]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/2554503.stm |access-date=15 Marso 2024}}</ref>''' |- | 1st runner-up | * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Natalia Peralta<ref name=":2">{{Cite web |date=7 Disyembre 2002 |title=Tyrkiet vinder af Miss World |trans-title=Turkey wins Miss World |url=https://politiken.dk/internationalt/art5671151/Tyrkiet-vinder-af-Miss-World |access-date=17 Hunyo 2025 |website=Politiken |language=da-DK}}</ref> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|PER}} [[Peru]] – Marina Mora<ref name=":2" /> |- | Top 10 | * {{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] – Nicole Gazal * {{flagicon|Venezuela|variant=1954}} [[Venezuela|Beneswela]] – [[Goizeder Azúa]] * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Rebekah Revels * '''{{flagicon|NGA}}''' [[Nigeria|Niherya]] – Niherya – Chinenye Ochuba * {{Flagicon|NOR}} [[Noruwega]] – Kathrine Sørland<ref>{{Cite web |date=7 Disyembre 2002 |title=Miss Tyrkia ble Miss World |trans-title=Miss Turkey became Miss World |url=https://www.fvn.no/norgeogverden/i/zkv2q/miss-tyrkia-ble-miss-world |access-date=23 Hunyo 2025 |website=Fædrelandsvennen |language=nb}}</ref> * {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – Katherine Anne Manalo<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=14 Marso 2003 |title=Mirror, mirror on the wall... |url=https://www.philstar.com/entertainment/2003/03/14/198839/mirror-mirror-wall |archive-url=https://web.archive.org/web/20231201041822/https://www.philstar.com/entertainment/2003/03/14/198839/mirror-mirror-wall |archive-date=1 Disyembre 2023 |access-date=2 Agosto 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> * {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] – Wu Ying Na |- | Top 20 | * '''{{flagicon|ARU}}''' [[Aruba]] – Rachelle Oduber * {{Flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] – Phạm Thị Mai Phương * {{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] – Danijela Vins * {{Flag|Curaçao}} – Ayannette Mary Ann Statia * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Shruti Sharma * {{Flagicon|ITA}} [[Italya]] – Susanne Zuber * {{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands|Olanda]] – Elise Boulogne * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Cassandra Polo Berrios * '''{{Flagicon|RUS}}''' [[Rusya]] – Anna Tatarintseva * {{Flag|FR Yugoslavia|name=Yugoslavia}} – Ana Šargić |} === Mga ''Continental Queens of Beauty'' === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Kontinente !Kandidata |- |Aprika | * {{flagicon|NGR}} [[Nigeria|Niherya]] – Chinenye Ochuba |- |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] – Wu Ying Na |- |Europa | * {{Flagicon|TUR}} [[Turkya|Turkiya]] – Azra Akın<ref name=":5" /> |- |Kaamerikahan | * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Natalia Peralta<ref name=":2" /> |- |Karibe | * '''{{flagicon|ARU}}''' [[Aruba]] – Rachelle Oduber |} === Mga natatanging parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Best in Talent | * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Rebekah Revels |- |Best Designer Costume | * {{Flagicon|TUR}} [[Turkya|Turkiya]] – Azra Akın |- |Miss World Scholarship | * {{flagicon|SWZ}} [[Eswatini|Suwasilandiya]] – Nozipho Shabangu |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Sa pangwakas na kompetisyon, ipinarada ng lahat ng mga kandidata ang kanilang mga evening gown na gawa ng isang taga-disenyo sa kanilang bansa, kasabay ng kanilang mga bidyo na kinuha sa Niherya. Mula sa sampu noong [[Miss World 2001|nakaraang taon]], dalawampung ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng boto ng mga tagapagpasiya at mga boto mula sa ''U Decide''.<ref name="google.com1">{{Cite web |date=28 Nobyembre 2002 |title=Texters can help Miss RP |url=https://news.google.com/newspapers?nid=2479&dat=20021128&id=fFY1AAAAIBAJ&pg=961,6212895&hl=en |access-date=15 Marso 2024 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en |via=Google News Archive}}</ref> Pinakita ang mga gawain at mga interbyu sa Niherya ng dalawampung ''semi-finalist'', at kalaunan ay napili ang sampung pinalista para sa ''question-and-answer round''. Pagkatapos nito, inanunsyo ang dalawang ''runner-up'' at ang bagong Miss World. === Komite sa pagpili === * Elliot M. Cohen – ''Music producer'' mula sa Israel * Danilo Djurovic – Suwisong negosyante * Rebecca Johnson – Amerikanong mamamahayag at patnugot ng ''Vogue Magazine'' * [[Pilín León]] – [[Miss World 1981]] mula sa Beneswela * Li Shaobai – Tsinong litratista at direktor ng ''modeling agency'' na ''New Silk Road'' * Julia Morley CBE – Tagapangulo at punong ehekutibo ng Miss World Organization * Ben Murray-Bruce – Direktor ng ''Silverbird'' at ''Most Beautiful Girl in Nigeria'' * Terry O’Neill – Ingles na litratista * Erick Way – Taga-disenyong Timog Aprikano na nakabase sa Londres == Mga kandidata == Walumpu't-walong kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |Anjeza Maja |21 |[[Tirana]] |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |Indira Selmic<ref>{{Cite news |date=22 Agosto 2002 |title=Miss Germany in contract row |language=en-GB |work=[[BBC News]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2210637.stm |access-date=18 Mayo 2025}}</ref> |24 |[[Berlin]] |- |{{Flag|Alherya}} |Lamia Saoudi<ref>{{Cite news |last=Awoyokun |first=Damola |date=16 Pebrero 2010 |title=The Chilling Advertisement for Al-Qaeda |language=en |website=iNigerian.com |url=https://www.inigerian.com/the-chilling-advertisement-for-al-qaeda/ |url-status=live |access-date=18 Mayo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241009200150/https://www.inigerian.com/the-chilling-advertisement-for-al-qaeda/ |archive-date=9 Oktubre 2024}}</ref> |22 |[[Lalawigan ng Algiers|Algiers]] |- |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] |Rosa Mujinga Muxito |21 |[[Luanda]] |- |{{flagicon|ATG}} [[Antigua at Barbuda]] |Zara Razzaq |19 |[[Saint John's]] |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Tamara Henriksen<ref name=":0">{{Cite web |last=Koinange |first=Jeff |date=19 Nobyembre 2002 |title=Nigeria wrestles weighty issue |url=https://edition.cnn.com/2002/WORLD/africa/11/18/missworld.nigeria/ |access-date=21 Mayo 2025 |website=[[CNN]] |language=en }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |25 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |'''{{flagicon|ARU}}''' [[Aruba]] |Rachelle Oduber<ref name=":0" /> |21 |Oranjestad |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |Nicole Gazal<ref>{{Cite web |last=Haydar |first=Amanda |last2=Bula |first2=Olivia |date=17 Hunyo 2024 |title=From Miss Lebanon to Miss Australia, up close with Real Housewife Nicole Gazal-O’Neil |url=https://today.lorientlejour.com/article/1417393/from-miss-lebanon-to-miss-australia-up-close-with-real-housewife-nicole-gazal-oneil.html |access-date=21 Mayo 2025 |website=L'Orient Today |language=en}}</ref> |23 |Gold Coast |- |{{Flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]] |T’Shura Ambrose<ref>{{Cite web |last=Doran |first=D'Arcy |date=22 Nobyembre 2002 |title=Miss World Moves After Deadly Riots |url=https://www.theintelligencer.com/news/article/Miss-World-Moves-After-Deadly-Riots-10517839.php |access-date=21 Mayo 2025 |website=The Intelligencer |language=en}}</ref> |25 |[[Nassau]] |- |{{Flagicon|BAR}} [[Barbados]] |Natalie Webb-Howell<ref>{{Cite news |date=7 Disyembre 2002 |title=Parade der beschimpften Kandidatinnen |language=de |trans-title=Parade of insulted candidates |work=Der Spiegel |url=https://www.spiegel.de/panorama/miss-world-wahl-2002-parade-der-beschimpften-kandidatinnen-a-226190.html |access-date=21 Mayo 2025 |issn=2195-1349}}</ref> |20 |[[Bridgetown]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Sylvie Doclot<ref name=":1">{{Cite web |last=Bachrach |first=Judy |date=4 Hunyo 2007 |title=Debt, Death, and Disaster: Inside the 2002 Miss World Pageant |url=https://www.vanityfair.com/news/2003/03/missworld200303?srsltid=AfmBOorbnrh6lVwYkr5vc6wzUbQYl3sUKn8NfbXgH_zlZC3V7jCXYnkS |access-date=21 Mayo 2025 |website=Vanity Fair |language=en-US}}</ref> |22 |[[Bruselas]] |- |{{Flagicon|BLZ}} [[Belize|Belis]] |Karen Russell<ref>{{Cite web |date=3 Disyembre 2001 |title=Karen Russell is Miss Belize |url=https://archive.channel5belize.com/archives/18059 |access-date=21 Mayo 2025 |website=Channel 5 Belize |language=en}}</ref> |24 |Lungsod ng Belis |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1954}} [[Venezuela|Beneswela]] |[[Goizeder Azúa]]<ref>{{Cite web |last= |first= |date=18 Hulyo 2024 |title=Exclusive interview with Jacqueline Aguilera, Miss World 1995 |url=https://www.missworld.com/news/exclusive-interview-with-jacqueline-aguilera-miss-world-1995 |access-date=17 Hunyo 2025 |website=[[Miss World]] |language=en}}</ref> |18 |San Felipe |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |Phạm Thị Mai Phương<ref>{{Cite web |last=Anh |first=Ha |date=22 Hulyo 2024 |title=Hoa hậu đầu tiên thi Miss World: Du học ở Anh, kết hôn với mối tình đầu và nhan sắc hiện tại gây bất ngờ |trans-title=The first Miss World: Studied in England, married her first love and her current beauty is surprising |url=https://kenh14.vn/hoa-hau-dau-tien-thi-miss-world-du-hoc-o-anh-ket-hon-voi-moi-tinh-dau-va-nhan-sac-hien-tai-gay-bat-ngo-215240722144835485.chn |access-date=17 Hunyo 2025 |website=Kênh 14 |language=vi}}</ref> |17 |Hải Phòng |- |{{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] |Danijela Vinš<ref>{{Cite web |last= |first= |date=8 Nobyembre 2023 |title=Ukrajinu napustila zbog rata: Pogledajte kako danas izgleda nekadašnja Miss BiH Daniela Vinš |trans-title=She left Ukraine because of the war: Look how the former Miss BiH Daniela Vinš looks today |url=https://azra.ba/vijesti/318232/vratila-se-iz-ukrajine-pocetkom-rata-pogledajte-kako-danas-izgleda-nekadasnja-miss-bih-daniela-vins/ |access-date=17 Hunyo 2025 |website=Azra Magazin |language=bs-BA}}</ref> |17 |[[Sarajevo]] |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |Lomaswati Dlamini |20 |[[Gaborone]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Taíza Thomsen<ref>{{Cite web |last=Nicoletti |first=Janara |date=11 Nobyembre 2013 |title=Ex-miss Brasil volta ao país e diz que sumiu após ser ameaçada de morte |trans-title=Former Miss Brazil returns to the country and says she disappeared after receiving death threats |url=https://g1.globo.com/sc/santa-catarina/noticia/2013/11/ex-miss-brasil-volta-ao-pais-e-diz-que-sumiu-apos-ser-ameacada-de-morte.html |access-date=23 Hunyo 2025 |website=Santa Catarina |language=pt-br}}</ref> |20 |Joinville |- |{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |Desislava Guleva<ref name=":3" /> |18 |Pleven |- |{{flagicon|BOL}} [[Bulibya]] |Alejandra Montero<ref>{{Cite web |date=10 Disyembre 2002 |title=Alejandra Montero, Miss Bolivia habla de sus "kilitos demás" |trans-title=Miss Bolivia, Alejandra Montero, talks about her "extra pounds." |url=https://www.bolivia.com/noticias/autonoticias/detallenoticia10387.asp |access-date=23 Hunyo 2025 |website=Bolivia.com |language=es}}</ref> |17 |Iténez |- |{{Flag|Curaçao}} |Ayannette Mary Ann Statia |19 |Willemstad |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Jessica Angulo<ref>{{Cite web |date=14 Abril 2002 |title=Jéssica Angulo y su participación en Miss Ecuador |trans-title=Jessica Angulo and her participation in Miss Ecuador |url=https://www.lahora.com.ec/archivo/Jessica-Angulo-y-su-participacion-en-Miss-Ecuador-20020414-0076.html |access-date=23 Hunyo 2025 |website=La Hora |language=es}}</ref> |20 |Santo Domingo |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |Paula Murphy<ref>{{Cite web |date=21 Oktubre 2002 |title=Doctor in love with the catwalk Face to Face While others threaten to boycott the Miss World contest in Nigeria, Miss Scotland, alias Dr Paula Murphy, will go ahead. Why? |url=https://www.heraldscotland.com/news/11912920.doctor-in-love-with-the-catwalk-face-to-face-while-others-threaten-to-boycott-the-miss-world-contest-in-nigeria-miss-scotland-alias-dr-paula-murphy-will-go-ahead-why/ |access-date=23 Hunyo 2025 |website=The Herald |language=en}}</ref> |24 |[[Stirling]] |- |'''{{Flagicon|SVK}}''' [[Slovakia|Eslobakya]] |Eva Veresova<ref>{{Cite web |date=11 Nobyembre 2022 |title=Bývalá misska Eva Verešová: Ako sa zmenila 20 rokov od súťaže krásy? Väčšia hviezda ako kedysi |trans-title=Former Miss Eva Verešová: How has she changed 20 years after the beauty contest? A bigger star than before |url=https://www1.pluska.sk/soubiznis/domaci-soubiznis/byvala-misska-eva-veresova-ako-zmenila-20-rokov-sutaze-krasy-vacsia-hviezda-ako-kedysi |access-date=23 Hunyo 2025 |website=Plus jeden deň |language=sk}}</ref> |22 |Nitra |- |'''{{Flagicon|SLO}}''' [[Eslobenya]] |Nataša Krajnc<ref>{{Cite web |date=19 Setyembre 2002 |title=Nataša Krajnc: Rada poslušam house |trans-title=Nataša Krajnc: I like listening to house music |url=https://www.24ur.com/servisi/klepetalnice/natasa-krajnc-rada-poslusam-house.html |access-date=23 Hunyo 2025 |website=24UR |language=sl}}</ref> |21 |Celje |- |{{Flagicon|ESP}} [[Espanya]] |Lola Alcocer<ref>{{Cite web |date=29 Nobyembre 2002 |title=Lola Alcocer, ante su participación en Miss Mundo: «Es una oportunidad única que voy a tener en mi vida» |trans-title=Lola Alcocer, ahead of her participation in Miss World: "It's a unique opportunity I'll ever have." |url=https://www.abc.es/gente/sevi-lola-alcocer-ante-participacion-miss-mundo-oportunidad-unica-tener-vida-200211290300-138909_noticia.html |access-date=23 Hunyo 2025 |website=Diario ABC |language=es}}</ref> |21 |[[Sevilla, Espanya|Seville]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Rebekah Revels<ref>{{Cite web |date=28 Oktubre 2002 |title=Revels to Compete in Miss World |url=https://www.theintelligencer.com/news/article/Revels-to-Compete-in-Miss-World-10508317.php |access-date=15 Marso 2024 |website=The Edwardsville Intelligencer |language=en-US}}</ref> |22 |St. Pauls |- |{{Flagicon|EST}} [[Estonia|Estonya]] |Triin Sommer<ref>{{Cite web |last=Tava |first=Marge |date=17 Hulyo 2008 |title=Maili & Tene: Miamis on täiesti stressivaba elu |trans-title=Maili & Tene: Life in Miami is completely stress-free |url=https://buduaar.tv3.ee/nadala-kuumimad-teemad/maili-tene-miamis-on-taiesti-stressivaba-elu/ |access-date=15 Marso 2024 |website=Buduaar |language=Estonian |archive-date=15 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240315021018/https://buduaar.tv3.ee/nadala-kuumimad-teemad/maili-tene-miamis-on-taiesti-stressivaba-elu/ |url-status=dead }}</ref> |19 |Pärnu |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |Michelle Bush<ref>{{Cite news |date=25 Nobyembre 2002 |title=Miss Wales in tearful family reunion |language=en-GB |work=[[BBC]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/2510193.stm |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> |22 |[[Cardiff]] |- |'''{{Flagicon|GHA}}''' [[Ghana|Gana]] |Shaida Buari<ref>{{Cite web |date=16 Setyembre 2002 |title=Miss Ghana 2002: Shaida Buari |url=https://www.modernghana.com/entertainment/21/miss-ghana-2002-shaida-buari.html |access-date=23 Hunyo 2025 |website=Modern Ghana |language=en}}</ref> |20 |[[Accra]] |- |'''{{Flagicon|GRE}}''' [[Gresya]] |Katerina Georgiadou<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 Abril 2025 |title=5η φορά έγκυος η Κατερίνα Γεωργιάδου - Τι κάνει σήμερα η Μις Ελλάς 2002 |trans-title=Katerina Georgiadou pregnant for the 5th time - What is Miss Greece 2002 doing today? |url=https://www.star.gr/lifestyle/celebrities/607286/katerina-gewrgiadoy-egkyos-gia-pempth-fora-h-mis-ellas-2002 |access-date=23 Hunyo 2025 |website=Star.gr |language=el}}</ref> |21 |[[Atenas]] |- |{{Flag|Guyana}} |Odessa Phillips<ref>{{Cite web |date=4 Hulyo 2013 |title=Miss Guyana World takes part in medical outreach, health fair |url=https://guyanachronicle.com/2013/07/04/miss-guyana-world-takes-part-in-medical-outreach-health-fair/ |access-date=22 Abril 2023 |website=Guyana Chronicle |language=en-US}}</ref> |19 |Vergenoegen |- |{{Flagicon|JAM}} [[Hamayka]] |Danielle O'Hayon<ref>{{Cite web |date=3 Enero 2003 |title=The year that was 2002 |url=https://old.jamaica-gleaner.com/gleaner/20030103/news/news1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119134120/https://old.jamaica-gleaner.com/gleaner/20030103/news/news1.html |archive-date=19 Enero 2025 |access-date=23 Hunyo 2025 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> |18 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{Flagicon|JPN|1947}} [[Hapon]] |Yuko Nabeta<ref>{{Cite web |last=Kuwamoto |first=Misuzu |date=6 Oktubre 2001 |title=決定! 2001年度ミス・インターナショナル世界大会 |trans-title=Decided! Miss International 2001 |url=https://ascii.jp/elem/000/000/326/326556/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104849/https://ascii.jp/elem/000/000/326/326556/ |archive-date=21 Pebrero 2024 |access-date=23 Hunyo 2025 |website=ASCII |language=ja}}</ref> |19 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Damaris Hollands<ref>{{Cite news |last=Arbuthnott |first=Tom |date=14 Hulyo 2002 |title=Swirling a sash at the Spaniards |language=en-GB |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2002/jul/14/globalisation.gibraltar |access-date=23 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623091414/https://www.theguardian.com/world/2002/jul/14/globalisation.gibraltar |archive-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref> |21 |[[Gibraltar|Hibraltar]] |- |{{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] |Gayle Williamson<ref>{{Cite news |date=10 Hulyo 2008 |title=Me and my health: Gayle Williamson |language=en-GB |work=Belfast Telegraph |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/health/me-and-my-health-gayle-williamson-28394266.html |access-date=15 Marso 2024 |issn=0307-1235}}</ref> |22 |Dollingstown |- |{{Flagicon|HKG}} [[Hong Kong]] |Victoria Jolly<ref>{{Cite web |last=Fenton |first=Anna Healy |date=23 Nobyembre 2002 |title=Miss World becomes contest of conscience for young HK hopeful |url=https://www.scmp.com/article/398483/miss-world-becomes-contest-conscience-young-hk-hopeful |access-date=23 Hunyo 2025 |website=[[South China Morning Post]] |language=en}}</ref> |20 |[[Hong Kong]] |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Shruti Sharma<ref>{{Cite news |date=22 Enero 2002 |title=Shruti Sharma: Fa Femina Miss India-World 2002 |language=en |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/delhi-times/shruti-sharma-fa-femina-miss-india-world-2002/articleshow/1666335122.cms |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0971-8257}}</ref> |22 |[[New Delhi]] |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |Danielle Luan<ref name=":6">{{Cite news |date=24 Nobyembre 2002 |title=Miss World entrants tell of relief |language=en-GB |work=[[BBC]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/2505887.stm |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> |22 |Oxford |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Lynda Duffy<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Frank |date=23 Nobyembre 2002 |title=Please come home Lynda, begs mum |url=https://www.independent.ie/irish-news/please-come-home-lynda-begs-mum-26028399.html |access-date=15 Marso 2024 |website=Irish Independent |language=en}}</ref> |22 |Galway |- |{{Flagicon|ISR}} [[Israel]] |Karol Lowenstein<ref name=":7">{{Cite web |date=25 Nobyembre 2002 |title=Aspirantes a Miss Mundo llegan a Londres |trans-title=Miss World contestants arrive in London |url=https://www.elsiglodetorreon.com.mx/galerias/2002/aspirantes-a-miss-mundo-llegan-a-londres.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250710081656/https://www.elsiglodetorreon.com.mx/galerias/2002/aspirantes-a-miss-mundo-llegan-a-londres.html |archive-date=10 Hulyo 2025 |access-date=23 Hunyo 2025 |website=El Siglo de Torreon |language=es}}</ref> |19 |[[Haifa]] |- |{{Flagicon|ITA}} [[Italya]] |Susanne Zuber<ref>{{Cite web |date=20 Hunyo 2008 |title=Ehemalige Miss-World-Finalistin betreut Fans |trans-title=Former Miss World finalist looks after fans |url=https://wiev1.orf.at/stories/287068 |access-date=23 Hunyo 2025 |website=Österreichischer Rundfunk |language=de}}</ref> |21 |[[Merano]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Lynsey Bennett<ref>{{Cite news |last=LeBlanc |first=Daniel |date=22 Enero 2003 |title=Dispute costs Miss Canada her crown |language=en-CA |work=The Globe and Mail |url=https://www.theglobeandmail.com/news/national/dispute-costs-miss-canada-her-crown/article1009967/ |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> |22 |[[Ottawa]] |- |'''{{Flagicon|ISV}}''' [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Hailey Cagan<ref>{{Cite web |date=23 Hunyo 2002 |title=Hailey Cagan wins patriotic Miss St. John pageant |url=https://stcroixsource.com/2002/06/23/hailey-cagan-wins-patriotic-miss-st-john-pageant/ |access-date=23 Hunyo 2025 |website=St. Croix Source |language=en-US}}</ref> |17 |Saint John |- |{{Flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |Olga Sidorenko |19 |[[Almaty]] |- |{{flagicon|KEN}} [[Kenya]] |Marianne Kariuki<ref>{{Cite web |last=Okande |first=Austine |date=4 Hulyo 2014 |title=Behold! These are the "Queens of our days" |url=https://www.standardmedia.co.ke/entertainment/features/article/2000126900/behold-these-are-the-queens-of-our-days |access-date=15 Marso 2024 |website=The Standard |language=en}}</ref> |18 |[[Nairobi]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Natalia Peralta<ref>{{Cite web |last= |first= |date=8 Disyembre 2002 |title=Colombiana, virreina en Londres |trans-title=Colombian, viceroy in London |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-1341850 |access-date=17 Hunyo 2025 |website=El Tiempo |language=es}}</ref> |21 |[[Departamento ng Antioquia|Antioquia]] |- |'''{{Flagicon|CRO}}''' [[Croatia|Kroasya]] |Nina Slamić<ref>{{Cite web |date=21 Oktubre 2023 |title=NAPUSTILA KARIJERU ZBOG OBITELJI: Prije 20 godina odnijela je titulu misice, a smatraju ju jednom od najlješih Hrvatica |trans-title=SHE LEFT HER CAREER FOR FAMILY: 20 years ago she won the Miss Croatia title, and she is considered one of the most beautiful Croatian women. |url=https://story.hr/Celebrity/a273187/Kako-danas-izgleda-Nina-Slamic-Gudeljevic.html |access-date=23 Hunyo 2025 |website=Story.hr |language=hr}}</ref> |18 |Šibenik |- |'''{{Flagicon|LAT}}''' [[Letonya]] |Baiba Svarca<ref>{{Cite web |date=7 Setyembre 2004 |title=Baiba Švarca piedalās konkursā «Miss Tourism Europe 2004» |trans-title=Baiba Švarca participates in the contest «Miss Tourism Europe 2004» |url=https://www.apollo.lv/4701418/baiba-svarca-piedalas-konkursa-miss-tourism-europe-2004 |access-date=29 Hunyo 2025 |website=Slavenības |language=lv}}</ref> |20 |[[Riga]] |- |'''{{Flagicon|LIB}}''' [[Libano]] |Bethany Kehdy<ref>{{Cite web |last=Talty |first=Alexandra |date=6 Marso 2014 |title=Lebanese Food Blogger To UK's Cookbook Queen |url=https://www.forbes.com/sites/alexandratalty/2014/03/06/lebanese-food-blogger-to-uks-cookbook-queen/ |access-date=29 Hunyo 2025 |website=Forbes |language=en}}</ref> |21 |[[Beirut]] |- |{{flagicon|LTU}} [[Lithuania|Litwanya]] |Oksana Semenišina<ref>{{Cite web |date=29 Hunyo 2009 |title=Oksana Semenišina: džiaugsmo ieškanti rimtuolė |url=https://www.15min.lt/zmones/naujiena/archyvas/oksana-semenisina-dziaugsmo-ieskanti-rimtuole-1060-69747 |access-date=15 Marso 2024 |website=15min |language=lt}}</ref> |20 |[[Vilna|Vilnius]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Mabel Ng<ref>{{Cite web |last=Kaur |first=Manjit |date=1 Abril 2003 |title=Miss Malaysia/World to share her beauty secrets |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2003/04/01/miss-malaysiaworld-to-share-her-beauty-secrets |access-date=29 Hunyo 2025 |website=The Star |language=en}}</ref> |24 |Pulau Tikus |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Joyce Gatt<ref>{{Cite web |date=23 Setyembre 2002 |title=New beauty queen, 18, an old hand at modelling |url=https://timesofmalta.com/articles/view/new-beauty-queen-18-an-old-hand-at-modelling.166622 |access-date=15 Marso 2024 |website=The Times |language=en-gb}}</ref> |18 |Balzan |- |'''{{Flagicon|Macedonia}}''' [[Hilagang Masedonya|Masedonya]] |Jasna Spasovska |20 |[[Skopje]] |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Blanca Zumárraga<ref>{{Cite web |date=13 Marso 2007 |orig-date=28 Nobyembre 2002 |title=Blanca Zumárraga se encuentra molesta |trans-title=Blanca Zumárraga is upset |url=https://www.elsiglodetorreon.com.mx/noticia/2002/blanca-zumarraga-se-encuentra-molesta.html |access-date=29 Hunyo 2025 |website=El Siglo de Torreon |language=es}}</ref> |20 |Córdoba |- |{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |Ndapewa Alfons<ref>{{Cite web |last= |first= |date=4 Hunyo 2002 |title=Miss Namibias ehemalige Lehrerin gewinnt |trans-title=Miss Namibia's former teacher wins |url=https://www.az.com.na/nachrichten/miss-namibias-ehemalige-lehrerin-gewinnt |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230821172029/https://www.az.com.na/nachrichten/miss-namibias-ehemalige-lehrerin-gewinnt |archive-date=21 Agosto 2023 |access-date=19 Enero 2024 |website=Allgemeine Zeitung |language=de}}</ref> |23 |Kaisosi |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Chinenye Ochuba<ref>{{Cite web |last= |first= |date=5 Enero 2012 |title=From Beauty Queen to Mum of 2! MBGN 2002 Chinenye Ochuba-Akinlade gives birth to a baby boy |url=https://dailypost.ng/2012/01/05/from-beauty-queen-to-mum-of-2-mbgn-2002-chinenye-ochuba-akinlade-gives-birth-to-a-baby-boy/ |access-date=18 Enero 2024 |website=Daily Post Nigeria |language=en-US}}</ref> |18 |[[Lagos]] |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |Hazel Calderón<ref>{{Cite web |date=2 Oktubre 2002 |title=Nicaragua no se suma a boicot de Miss Mundo |url=https://www.laprensani.com/2002/10/02/nacionales/874771-nicaragua-no-se-suma-a-boicot-de-miss-mundo |access-date=29 Hunyo 2025 |website=La Prensa |language=es}}</ref> |25 |León |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |Rachel Huljich<ref>{{Cite web |date=3 Pebrero 2008 |title=Miss NZ now Mrs Cooper (+ photos) |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/miss-nz-now-mrs-cooper-photos/7DLIIJBAEL6EZS6ZZCFDJ4UCPM/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=The New Zealand Herald |language=en-NZ}}</ref> |18 |[[Auckland]] |- |{{Flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Kathrine Sørland<ref>{{Cite web |date=18 Oktubre 2002 |title=Missekjole fra Bryne |url=https://www.nrk.no/rogaland/missekjole-fra-bryne-1.222311 |access-date=15 Marso 2024 |website=NRK |publisher= |language=nb-NO}}</ref> |21 |Sola |- |{{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands|Olanda]] |Elise Boulogne<ref>{{Cite web |date=28 Oktubre 2002 |title=Elise Boulogne mooiste van Nederland |trans-title=Elise Boulogne most beautiful in the Netherlands |url=https://www.nu.nl/achterklap/71229/elise-boulogne-mooiste-van-nederland.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F |access-date=10 Hulyo 2025 |website=NU.nl |language=nl}}</ref> |20 |Leiden |- |{{Flagicon|PAN}} [[Panama]] |Yoselin Sánchez<ref>{{Cite web |last= |date=9 Setyembre 2002 |title=Miss Panamá sí irá a Nigeria |trans-title=Miss Panama will go to Nigeria |url=https://www.panamaamerica.com.pa/nacion/miss-panama-si-ira-nigeria-99787 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Panamá América |language=es}}</ref> |21 |Los Santos |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |Marina Mora<ref>{{Cite web |last=Napa |first=Renzo |date=16 Nobyembre 2024 |title=Marina Mora: "Perú siempre está vigente en los certámenes de belleza" |trans-title=Marina Mora: "Peru is always in the spotlight at beauty pageants." |url=https://rpp.pe/famosos/farandula/marina-mora-peru-siempre-esta-vigente-en-los-certamenes-de-belleza-tatiana-calmell-miss-universo-2024-noticia-1598795 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Radio Programas del Perú |language=es}}</ref> |22 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] |Katherine Anne Manalo<ref name=":13">{{cite news |last=Brizuela |first=Jayson |date=18 Marso 2002 |title=Bb, Pilipinas winners set new standars in beauty |language=en |pages=11 |work=Manila Standard |url=https://news.google.com/newspapers?id=3pkVAAAAIBAJ&sjid=nQsEAAAAIBAJ&pg=4001%2C2009364 |access-date=4 Setyembre 2021 |via=Google News Archive}}</ref> |23 |[[Parañaque]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Hanne Hynynen<ref>{{Cite web |date=9 Disyembre 2002 |title=Hanne Hynynen: Oikea missi voitti |trans-title=Hanne Hynynen: The real Miss won |url=https://www.is.fi/viihde/art-2000000270242.html |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Ilta-Sanomat |language=fi}}</ref> |21 |Ylivieska |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Marta Matyjasik<ref>{{Cite web |last=Kwiecińska |first=Katarzyna |date=29 Abril 2022 |title=Miss Polonia pracowała jako stewardessa w Dubaju. Po premierze głośnej książki ślad po niej zaginął |trans-title=Miss Polonia worked as a flight attendant in Dubai. After the release of her famous book, she disappeared without a trace |url=https://www.pomponik.pl/plotki/news-miss-polonia-pracowala-jako-stewardessa-w-dubaju-po-premierz,nId,5990172 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Pomponik |language=pl}}</ref> |20 |Zgorzelec |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Cassandra Polo Berrios |18 |Guaynabo |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Caroline Chamorand<ref name=":6" /> |21 |[[Paris]] |- |'''{{Flagicon|CZE}}''' [[Republikang Tseko]] |Kateřina Smržová<ref>{{Cite web |date=30 May 2003 |title=Smržová odlétá na Miss Universe |trans-title=Smržová flies off to Miss Universe |url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/spolecnost/smrzova-odleta-na-miss-universe.A030512_173101_lidicky_jup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823001307/https://www.idnes.cz/zpravy/revue/spolecnost/smrzova-odleta-na-miss-universe.A030512_173101_lidicky_jup |archive-date=23 August 2023 |access-date=23 August 2023 |website=iDNES.cz |language=cs}}</ref> |23 |[[Praga|Prague]] |- |'''{{Flagicon|ROM}}''' [[Romania|Rumanya]] |Cleopatra Popescu<ref>{{Cite news |date=9 Marso 2021 |title=Cleopatra Popescu, MISS ROMÂNIA |language=ro |trans-title=Cleopatra Popescu, MISS ROMANIA |website=Ziarul Mesagerul de Sibiu |url=https://mesageruldesibiu.ro/cleopatra-popescu-miss-romania/ |url-status=live |access-date=18 Mayo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019212025/https://mesageruldesibiu.ro/cleopatra-popescu-miss-romania/ |archive-date=19 Oktubre 2021}}</ref> |23 |Sibiu |- |'''{{Flagicon|RUS}}''' [[Rusya]] |Anna Tatarintseva<ref>{{Cite news |date=26 Hulyo 2002 |title=Главной красавицей России стала москвичка Анна Татаринцева |language=ru |trans-title=Moscow resident Anna Tatarintseva has become the main beauty of Russia |website=Lenta Russia |url=https://lenta.ru/news/2002/07/26/krasa/ |url-status=live |access-date=18 Mayo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241013201414/https://lenta.ru/news/2002/07/26/krasa/ |archive-date=13 Oktubre 2024}}</ref> |24 |[[Nizhny Novgorod]] |- |'''{{Flagicon|ZIM}}''' [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Linda Van Beek<ref>{{Cite web |date=12 Nobyembre 2002 |title=Zimbabwe: Reigning Miss Zimbabwe Linda Leaves for Nigeria |url=http://allafrica.com:80/stories/200211120453.html |access-date=10 Hulyo 2025 |website=The Herald |language=en |via=allAfrica}}</ref> |20 |[[Harare]] |- |'''{{Flagicon|SIN}}''' [[Singapore|Singapura]] |Sharon Cintamani |23 |[[Singapore|Singapura]] |- |{{flagicon|SWZ}} [[Eswatini|Suwasilandiya]] |Nozipho Shabangu<ref>{{Cite web |last=Dlamini |first=Bongiwe |date=14 Hunyo 2025 |title=Ex-Miss Eswatini’s husband lawyer Mancoba ‘Tsotsi’ Ndlangamandla loses ‘grounds for divorce’ case, Judge orders that matter must continue as Nozipho Shabangu insists on terminating alleged abusive marriage. |url=https://www.swazilandnews.co.za/fundza.php?nguyiphi=9272 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Swaziland News |language=en}}</ref> |20 |[[Mbabane]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Sophia Hedmark<ref>{{Cite web |date=12 November 2002 |title=Fröken Sverige på plats i Nigeria |url=https://www.aftonbladet.se/a/P3o1le |access-date=6 November 2002 |website=[[Aftonbladet]] |language=sv}}</ref> |20 |[[Estokolmo]] |- |{{Flag|Tahiti}} |Rava Maiarii<ref>{{Cite web |last=Barrais |first=Delphine |date=2 Hunyo 2021 |title=Rava Maiarii, Miss Tahiti 2002 |url=https://www.tahiti-infos.com/Rava-Maiarii-Miss-Tahiti-2002_a201125.html |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Tahiti Infos |language=fr}}</ref> |19 |Taha'a |- |{{Flagicon|TAN}} [[Tanzania|Tansaniya]] |Angela Damas Mtalima<ref>{{Cite web |date=22 Abril 2014 |title=Miss Tanzania wawili wajitangaza kuwa na tatizo la ‘endometriosis’ linalosababisha ugumba ili kuwapa moyo wanawake wengine |trans-title=Two Miss Tanzania announce they have endometriosis, a condition that causes infertility, to encourage other women |url=https://bongo5.com/miss-tanzania-wawili-wajitangaza-kuwa-na-tatizo-la-endometriosis-linalosababisha-ugumba-ili-kuwapa-moyo-wanawake-wengine-04-2014/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Bongo5 |language=sw}}</ref> |20 |[[Dar es Salaam]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Ticha Lueng-Pairoj |21 |[[Lalawigan ng Nakhon Pathom|Nakhon Pathom]] |- |'''{{Flagicon|RSA}}''' [[Timog Aprika]] |Claire Sabbagha<ref>{{Cite web |date=29 Nobyembre 2002 |title=3rd time lucky at Miss World |url=https://www.news24.com/news24/3rd-time-lucky-at-miss-world-20021129 |access-date=15 Marso 2024 |website=News24 |language=en-US}}</ref> |25 |[[Johannesburgo]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Janelle Rajnauth<ref>{{Cite web |date=12 Nobyembre 2002 |title=Plea to stop Nigeria pageant boycott |url=https://newsimg.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/2453883.stm |access-date=10 Hulyo 2025 |website=[[BBC News]] |language=en}}</ref> |21 |[[Puerto Espanya]] |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Daniela Sofía Casanova |22 |[[Valparaiso]] |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Wu Ying Na<ref>{{Cite web |date=30 Disyembre 2002 |title=捧红吴英娜:世界小姐第五名_三联生活周刊 |trans-title=Wu Yingna: Miss World No. 5 |url=http://old.lifeweek.com.cn//2002/1230/4337.shtml |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Lifeweek |language=zh}}</ref> |17 |[[Hainan]] |- |'''{{flagicon|CYP|1960}}''' [[Tsipre]] |Anjela Drousiotou<ref name=":7" /> |21 |[[Nikosya|Nicosia]] |- |'''{{Flagicon|TUR}} [[Turkya|Turkiya]]''' |'''[[Azra Akın]]'''<ref>{{Cite web |last=Johnson |first=Ed |date=7 Disyembre 2002 |title=Miss Turkey crowned Miss World |url=https://www.gainesville.com/story/news/2002/12/08/miss-turkey-crowned-miss-world/31621515007/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Gainesville Sun |language=en-US}}</ref> |20 |[[Istanbul]] |- |{{Flag|Uganda}} |Rehema Nakuya<ref>{{Cite web |last=Kabuye |first=Kalungi |date=12 Agosto 2002 |title=Medical Doctor New Miss Uganda |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/1075392 |access-date=15 Marso 2024 |website=New Vision |language=en}}</ref> |20 |Mbarara |- |{{Flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |Iryna Udovenko'''<ref name=":5" />''' |21 |[[Azov]] |- |{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] |Renata Rozs<ref>{{Cite web |date=2 Setyembre 2002 |title='Tényleg én vagyok a királynő' |trans-title='I am truly the queen' |url=https://index.hu/politika/bulvar/missworld/misske/ |access-date=11 Hulyo 2025 |website=Index.hu |language=hu}}</ref> |21 |Janossomorja |- |'''{{flagicon|URU}}''' [[Uruguay|Urugway]] |Natalia Figueras<ref>{{Cite news |date=6 Disyembre 2002 |title=Miss Mundo: la maquinaria avanza |language=es |trans-title=Miss World: the machinery moves forward |work=BBC Mundo |url=http://news.bbc.co.uk/hi/spanish/misc/newsid_2551000/2551283.stm |access-date=11 Hulyo 2025}}</ref> |21 |[[Montevideo]] |- |{{Flag|FR Yugoslavia|name=Yugoslavia}} |Ana Šargić<ref>{{Cite web |last=Miljanić |first=Vladimir |date=22 Pebrero 2024 |title=Ana Šargić je bila Mis Jugoslavije, a danas živi u Emiratima i ne otkriva čime se bavi |url=https://www.blic.rs/zabava/ana-sargic-je-bila-mis-jugoslavije-a-danas-zivi-u-emiratima-i-ne-otkriva-cime-se-bavi/7g1fldr |access-date=11 Hulyo 2025 |website=Blic |language=sr}}</ref> |19 |Valjevo |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == {{Reflist|colwidth=30em|refs=}} == Panlabas na kawing == * {{official website|http://www.missworld.com}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] 73mffsq1hy8lr0n60e6fnq6qiudv0nv 0 328344 2214395 2212374 2026-07-03T06:19:35Z Allyriana000 119761 Dinagdag ang resulta ng Hamon sa Palakasan 2214395 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|winner='''[[Taťána Kuchařová]]'''|represented={{flagicon|Czech Republic}} Republikang Tseko|photo=Miss World 06 Tatiana Kucharova.jpg|caption=Taťána Kuchařová|date=30 Setyembre 2006|presenters={{Hlist|Tim Vincent|Angela Chow|Grażyna Torbicka}}|venue=Palasyo ng Kultura at Agham, Varsovia, Polonya|broadcaster=<small>'''Internasyonal''':</small><br>{{Hlist|[[E!]]|Challenge}}<small>'''Opisyal''':</small><br> {{Hlist|TVP}}|entrants=104|acts={{Hlist|[[Westlife]]|Robin Gibb|Amici}}|placements=17|debuts={{Hlist|Kambodya|Montenegro|Serbiya}}|returns={{Hlist|Anggola|Austrya|Biyelorusya|Kapuluang Kayman|Tsile|Curaçao|Pinlandiya|Kasakistan|Tahiti|Simbabwe}}|withdraws={{Hlist|Albanya|Malawi|Nepal|Nikaragwa|Nuweba Selandiya|Serbiya at Montenegro|Suwasilandiya|Suwisa|Uganda|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos|Taywan}}|before=[[Miss World 2005|2005]]|next=[[Miss World 2007|2007]]}}Ang '''Miss World 2006''' ay ang ika-56 na edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa Sala Kongresowa ng [[Palasyo ng Kultura at Agham]], [[Varsovia]], Polonya noong 30 Setyembre 2006.<ref>{{Cite web |date=1 Oktubre 2006 |title=The world at her feet |url=https://gulfnews.com/general/the-world-at-her-feet-1.258801 |access-date=27 Marso 2026 |website=Gulf News |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260410083951/https://gulfnews.com/general/the-world-at-her-feet-1.258801|archive-date=10 Abril 2026}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 Setyembre 2006 |title=Kazimierz Marcinkiewicz przejął honory gospodarza konkursu Miss World 2006 |trans-title=Kazimierz Marcinkiewicz took over the honors of hosting the Miss World 2006 competition |url=https://samorzad.pap.pl/kategoria/archiwum/kazimierz-marcinkiewicz-przejal-honory-gospodarza-konkursu-miss-world-2006 |access-date=27 Marso 2026 |website=Serwis Samorządowy PAP |language=pl}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Unnur Birna Vilhjálmsdóttir ng Lupangyelo si Taťána Kuchařová ng Repulikang Tseko bilang Miss World 2006.<ref>{{Cite web |date=30 Setyembre 2006 |title=Miss Czech Republic crowned Miss World |url=https://www.today.com/popculture/miss-czech-republic-crowned-miss-world-wbna15077873 |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Today |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20241206134155/https://www.today.com/popculture/miss-czech-republic-crowned-miss-world-wbna15077873|archive-date=6 Disyembre 2024}}</ref><ref>{{Cite web |date=1 Oktubre 2006 |title=New Miss World crowned |url=https://www.spokesman.com/stories/2006/oct/01/new-miss-world-crowned/ |access-date=10 Pebrero 2026 |website=The Spokesman Review |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227151118/https://www.spokesman.com/stories/2006/oct/01/new-miss-world-crowned/|archive-date=27 Pebrero 2026}}</ref> Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Republikang Tseko sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si Ioana Boitor ng Rumanya, samantalang nagtapos bilang second runner-up si Sabrina Houssami ng Australya.<ref>{{Cite web |date=1 Oktubre 2006 |title=Teen from Czech Republic wins Miss World 2006 |url=https://www.tampabay.com/archive/2006/10/01/teen-from-czech-republic-wins-miss-world-2006/ |access-date=3 Hunyo 2026 |website=Tampa Bay Times |language=en}}</ref> Mga kandidata mula sa 104 na mga bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina Tim Vincent, Angela Chow, at Grażyna Torbicka ang kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=2 Oktubre 2006 |title=Miss World 2006 |url=https://www.cbsnews.com/pictures/miss-world-2006/ |access-date=27 Marso 2026 |website=CBS News |language=en-US}}</ref> Nagtanghal ang bandang Westlife, Robin Gibb, at bandang Amici sa edisyong ito. == Kasaysayan == === Lokasyon at petsa === Noong 18 Enero 2006, inanunsyo ng Miss World Organization na magaganap ang Miss World 2006 sa Polonya. Inanunsyo ng organisasyon na gaganapin ang kompetisyon sa 30 Setyembre sa Varsovia, sa ilalim ng pagtangkilik ng noo'y-Punong Ministro ng Polonya na si [[Kazimierz Marcinkiewicz]].<ref>{{Cite web |date=18 Enero 2006 |title=Miss World 2006 w Polsce |trans-title=Miss World 2006 in Poland |url=https://wiadomosci.wp.pl/miss-world-2006-w-polsce-6031547397584001a |access-date=27 Marso 2026 |website=WP Wiadomości |language=pl|archive-url=https://web.archive.org/web/20260703022237/https://wiadomosci.wp.pl/miss-world-2006-w-polsce-6031547397584001a|archive-date=3 Hulyo 2026}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === Ang mga kandidata mula sa 104 na bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Tatlong kandidata ang nailuklok matapos ang pag-urong ng orihinal na kandidata.<ref>{{Cite web |date=1 Oktubre 2006 |title=Czech teen Tatana Kucharova crowned Miss World 2006 |url=https://english.radio.cz/czech-teen-tatana-kucharova-crowned-miss-world-2006-8485003 |access-date=27 Marso 2026 |website=Radio Prague International |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20260428155840/https://english.radio.cz/czech-teen-tatana-kucharova-crowned-miss-world-2006-8485003|archive-date=28 Abril 2026}}</ref> ==== Mga pagpalit ==== Iniluklok si Inmaculada Torres upang palitan si Miss España 2006 Elizabeth Reyes bilang kinatawan ng Espanya dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last=López |first=Maica |date=27 Hulyo 2006 |title=Miss España, a su regreso de Miss Universo: "Había un montón de concursantes operadas" |trans-title=Miss Spain, upon her return from Miss Universe: "There were a lot of contestants who had had plastic surgery" |url=https://www.20minutos.es/noticia/145356/0/Miss/Universo/Espana/ |access-date=10 Pebrero 2026 |website=20 minutos |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127054800/https://www.20minutos.es/noticia/145356/0/Miss/Universo/Espana/|archive-date=27 Nobyembre 2024}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Setyembre 2006 |title=Una checa de 18 años se proclama Miss Mundo 2006 |url=https://www.elperiodico.com/es/gente/20060930/checa-18-anos-proclama-miss-5394292 |access-date=10 Pebrero 2026 |website=El Periódico |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227151729/https://www.elperiodico.com/es/gente/20060930/checa-18-anos-proclama-miss-5394292|archive-date=27 Pebrero 2026|trans-title=An 18-year-old Czech woman is crowned Miss World 2006}}</ref> Iniluklok rin si Līga Meinarte upang palitan si Miss Latvia 2005 Kristīne Djadenko bilang kinatawan ng Letonya dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Dapat sanang lalahok si Miss France 2004 Laetitia Bleger sa edisyong ito, ngunit ang kaniyang mga litrato sa Playboy noong Mayo 2005 ang humadlang sa kaniyang paglahok, at sinuspinde ito sa loob ng anim na buwan bilang Miss France.<ref>{{Cite news |last=Henley |first=Jon |date=26 Abril 2005 |title=Miss France may be stripped of crown |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2005/apr/27/france.jonhenley |access-date=29 Enero 2026 |issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127043713/https://www.theguardian.com/world/2005/apr/27/france.jonhenley|archive-date=27 Nobyembre 2024}}</ref> Kalaunan ay iniluklok si Miss France 2006 Alexandra Rosenfeld bilang kinatawan ng Pransiya sa edisyong ito, ngunit dahil kinailangan niyang lumahok sa Miss Universe 2006 a Miss Europe 2006, pinalitan siya ng kaniyang ''second runner-up'' na si Laura Fasquel.<ref name=":1">{{Cite web |date=21 Agosto 2006 |title=2e dauphine de Miss France. Laura s'ouvre au monde |trans-title=Second runner-up for Miss France. Laura opens herself up to the world |url=https://www.ladepeche.fr/article/2006/08/21/36085-2e-dauphine-de-miss-france-laura-s-ouvre-au-monde.html |access-date=29 Enero 2026 |website=La Dépêche |language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20241211142005/https://www.ladepeche.fr/article/2006/08/21/36085-2e-dauphine-de-miss-france-laura-s-ouvre-au-monde.html|archive-date=11 Disyembre 2024}}</ref> Iniluklok si Marlene Politi upang mapalitan si Miss Uruguay Mundo 2006 Soledad Gagliardo bilang kinatawan ng Urugway dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last= |date=21 Nobyembre 2014 |title=Soledad Gagliardo: belleza y encanto reunidos en una sola mujer |trans-title=Soledad Gagliardo: beauty and charm combined in one woman |url=https://neturuguay.com/2014/11/21/soledad-gagliardo-belleza-y-encanto-reunidos-en-una-sola-mujer-2/ |access-date=10 Pebrero 2026 |website=NetUruguay |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227152850/https://neturuguay.com/2014/11/21/soledad-gagliardo-belleza-y-encanto-reunidos-en-una-sola-mujer-2/|archive-date=27 Pebrero 2026}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik at pag-urong ==== Unang sumali sa edisyong ito ang mga bansang Kambodya, at Montenegro at Serbiya bilang dalawang hiwalay na bansa. Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Austrya na huling sumali noong [[Miss World 2001|2001]]; Tahiti na huling sumali noong [[Miss World 2002|2002]]; at Anggola, Biyelorusya, Curaçao, Kapuluang Cayman, Kasakistan, Pinlandiya, Simbabwe, at Tsile na huling sumali noong [[Miss World 2004|2004]].<ref name=":2" /> Bumitiw sina Mystique Burke ng Kapuluang Birhen ng Estados Unidos at Peth Msiska ng Malawi dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=16 Abril 2006 |title=Mystique Burke Named 2006 V.I. Carnival Queen |url=https://stthomassource.com/content/2006/04/17/mystique-burke-named-2006-vi-carnival-queen/ |access-date=3 Hunyo 2026 |website=St. Thomas Source |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 Pebrero 2012 |title=‘Beauty with a purpose’ Miss Malawi on charity work |url=https://www.nyasatimes.com/beauty-with-a-purpose-miss-malawi-on-charity-work/ |access-date=26 Abril 2026 |website=Malawi Nyasa Times |language=en-GB}}</ref> Bumitiw si Nicolette Spencer ng Nuweba Selandiya dahil sa dahil sa pinansiyal na suliranin. Hindi sumali ang mga bansang Albanya, Nepal, Nikaragwa, Suwasilandiya at Uganda sa edisyong ito matapos na mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kandidata. Naging dalawang magkahiwalay na bansa na ang Serbiya at Montenegro mula noong 3 Hunyo 2006.<ref>{{Cite web |date=4 Hunyo 2006|title=Serbia and Montenegro pave separate roads - Europe - International Herald Tribune|url=https://www.nytimes.com/2006/06/04/world/europe/04iht-balk.1884692.html|access-date=4 Marso 2024|website=The New York Times|language=en}}</ref> == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay<ref>{{Cite web |date=1 Oktubre 2006 |title=Hoa hậu CH Czech đăng quang Miss World 2006 |trans-title=Miss Czech Republic crowned Miss World 2006 |url=https://tuoitre.vn/hoa-hau-ch-czech-dang-quang-miss-world-2006-164724.htm |access-date=26 Abril 2026 |website=Tuổi Trẻ |language=vi}}</ref><ref>{{Cite news |last=Scislowska |first=Monika |date=1 Oktubre 2006 |title=Czech Republic teen is Miss World |language=en |pages=9 |work=The Victoria Advocate |url=https://news.google.com/newspapers?id=4UJTAAAAIBAJ&sjid=i4UDAAAAIBAJ&pg=4945%2C74068 |access-date=9 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> ! Kandidata |- | '''Miss World 2006''' | * {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko|'''Republikang Tseko''']] – '''Taťána Kuchařová''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|ROU}} [[Romania|Rumanya]] – Ioana Boitor |- |2nd runner-up | * {{Flagicon|AUS}} [[Australya]] – Sabrina Houssami |- |Top 6 | * {{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] – Stiviandra Oliveira * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Jane Borges * {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] – Sara Lawrence |- | Top 17 | * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Federica Guzmán * {{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] – Mai Phương Thúy * {{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] – Nicola McLean * {{Flag|Ghana|name=Gana}}– Lamisi Mbillah * {{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] – Catherine Milligan * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Natasha Suri * {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Malgosia Majewska * {{Flagicon|LBN}} [[Libano|Líbano]] – Annabella Hilal * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Karla Jiménez * {{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] – Anna Nashandi * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Thebyam Carrión |} === Mga ''Continental Queen'' === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Rehiyong Kontinental !Kandidata |- |Aprika | * {{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] – Stiviandra Oliveira |- |Asya-Pasipiko | * {{Flagicon|AUS}} [[Australya]] – Sabrina Houssami |- | Hilagang Europa | * {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] – Taťána Kuchařová |- |Kaamerikahan | * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Jane Borges |- |Karibe | * {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] – Sara Lawrence |- | Timog Europa | * {{flagicon|ROU}} [[Romania|Rumanya]] – Ioana Boitor |} == Mga ''Fast-track Event'' == === Hamong ''Beach Beauty'' === Ginanap ang Hamong ''Beach Beauty'' noong 7 Setyembre 2006 sa lungsod ng Gdynia sa Polonya kung saan nirampa ng mga kandidata ang mga damit-panlangoy na dinisenyo ni Miss World 1975 Wilnelia Merced. Kalaunan, dalawampung pinalista ang pinili para umusad sa panghuling kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=28 Setyembre 2006 |title=Miss World 2006 pageant set to be global TV spectacle |url=https://www.ksl.com/article/525659/miss-world-2006-pageant-set-to-be-global-tv-spectacle |access-date=26 Abril 2026 |website=KSL-TV |language=en}}</ref> Ginanap ang panghuling kompetisyon ng kaganapan sa Grand Hotel sa Sopot kung saan limang karagdagang kandidata ang pinili upang mabuo ang dalawampu't-limang pinalista sa kompetisyon.<ref>{{Cite web |last= |date=8 Setyembre 2006 |title=Una cuencana en el Miss Mundo |trans-title=A woman from Cuenca at Miss World |url=https://www.eluniverso.com/2006/09/08/0001/1065/908DD8B854F34B57B6341B61F36B02EC.html |access-date=3 Hunyo 2026 |website=El Universo |language=es}}</ref> Muling pinarampa suot ang ibang disenyo ng mga damit-panlangoy ang dalawampu't-limang pinalista. Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 16. Nagwagi si Federica Guzmán ng Beneswela sa hamong ito.<ref>{{Cite web |last= |date=17 Setyembre 2006 |title=India, Venezuela leading beauty race! |url=https://www.hindustantimes.com/india/india-venezuela-leading-beauty-race/story-cHsRNcB7GX5bSUtmezqCkK.html |access-date=26 Abril 2026 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 17 sa pamamagitan ng Hamong ''Beach Beauty''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2006 |title=Miss World 2006: Hoa hậu biển thuộc về Miss Venezuela |trans-title=Miss World 2006: Miss Beach went to Miss Venezuela. |url=https://tuoitre.vn/miss-world-2006-hoa-hau-bien-thuoc-ve-miss-venezuela-160755.htm |access-date=26 Abril 2026 |website=Tuổi Trẻ |language=vi}}</ref> !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|'''Beneswela''']] – '''Federica Guzmán''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] – [[Taťána Kuchařová]] |- |2nd runner-up | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Natasha Suri |- |3rd runner-up | * {{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] – Stiviandra Oliveira |- |4th runner-up | * {{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] – Colleen Pereira |- |Top 10 | * {{Flagicon|BAR}} [[Barbados]] – Latoya McDowald * {{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] – Nicola McLean * {{flagicon|SPA}} [[Espanya]] – Inmaculada Torres * {{flagicon|POL}} [[Polonya]] – Marzena Cieślik * {{flagicon|ROU}} [[Romania|Rumanya]] – Ioana Boitor |- |Top 25 | * {{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] – Azra Gazdić * {{flag|Brazil}} – Jane Borges * {{flagicon|BOL}} [[Bulibya]] – Ana María Ortiz * {{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] – Iris Mulej * {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] – Sara Lawrence * {{Flagicon|GEO}} [[Georgia (bansa)|Heorhiya]] – Nino Kalandadze * {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Sarah Morrissey * {{flagicon|ITA}} [[Italya]] – Elizaveta Migatcheva * {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Malgosia Majewska * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Elizabeth Loaiza * {{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] – Abiola Bashorun * {{flagicon|PAN}} [[Panama]] – Gisselle Bissot * {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – Anna Maris Igpit<ref>{{Cite web |last=Raganas |first=Jonald |date=13 Setyembre 2006 |title=Nagkainit nga Miss World pageant |trans-title=Miss World pageant heats up |url=https://www.philstar.com/kalingawan/2006/09/13/357959/nagkainit-nga-miss-world-pageant |access-date=3 Hulyo 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=ceb}}</ref> * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Thebyam Carrión * {{flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] – Cathrin Skoog |} === Hamon sa Talento === Ginanap ang hamon sa Talento noong 20 Setyembre 2006 sa Wrocław Opera kung saan dalawampu't-dalawang kandidata na nag-awdisyon ang napili upang magtanghal. Mula sa dalawampu't-dalawa, hinirang ang sampung pinalista, at kalaunan ay hinirang ang mga ''runner-up'' at ang nagwagi sa hamon. Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 16. Nagwagi si Catherine Jean Milligan ng Hilagang Irlanda sa hamong ito.<ref>{{Cite web |last=Henry |first=Lesley-Anne |date=22 Setyembre 2006 |title=Judges sing Catherine's praises after winning Miss World Talent Show |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/northern-ireland/judges-sing-catherines-praises-after-winning-miss-world-talent-show/a/119529588.html |access-date=6 Hunyo 2026 |website=Belfast Telegraph |language=en}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 17 sa pamamagitan ng Hamon sa Talento. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|NIR}} '''[[Hilagang Irlanda]]''' – '''Catherine Jean Milligan''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|ITA}} [[Italya]] – Elizaveta Migatcheva |- |2nd runner-up | * {{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] – Lorraine Maphala<ref>{{Cite web |date=15 Disyembre 2019 |title=Life after modelling — Former models speak out |url=https://www.heraldonline.co.zw/life-after-modelling-former-models-speak-out/ |access-date=6 Hunyo 2026 |website=Herald Online |language=en-US}}</ref> |- |3rd runner-up | * {{Flagicon|EST}} [[Estonia|Estonya]] – Leisi Poldsam |- |4th runner-up | * {{flagicon|MNG}} [[Mongolya]] – Selenge Erdene-Ochir |- |Top 10 | * {{Flagicon|BAR}} [[Barbados]] – Latoya McDowald * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Natasha Suri * {{Flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]] – Ivana Ergić * {{Flagicon|LBR}} [[Liberia|Liberya]] – Patrice Juah * {{flagicon|POR}} [[Portugal]] – Sara Almeida |} === Hamon sa Palakasan === * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 17 sa pamamagitan ng Hamon sa Talento. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|CAN}} [[Canada|'''Kanada''']] – '''Malgosia Majewska''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Thebyam Carrión |- |2nd runner-up | * {{Flagicon|LAT}} [[Letonya]] – Liga Meinarte |- |Top 24 | * {{flagicon|BOT}} [[Botswana]] – Lorato Tebogo * {{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] – Magdalena Sebestova * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Brooke Angus * {{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] – Jackelinne Piccinini * {{flagicon|JPN}} [[Hapon]] – Kazuha Kondo * {{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] – Kristania Besouw * {{flagicon|ITA}} [[Italya]] – Elizaveta Migatcheva * {{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] – Ambuyah Ebanks * {{Flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] – Sabina Chukayeva * {{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] – Adeline Wan * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Karla Jiménez * {{flagicon|MNG}} [[Mongolya]] – Selenge Erdene-Ochir * {{Flag|Montenegro}} – Ivana Knežević * {{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] – Anna Nashandi * {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] – Jenniina Tuokko * {{Flagicon|RUS}} [[Rusya]] – Alexandra Mazur * {{flagicon|ZMB}} [[Sambia|Sámbia]] – Katanekwa Matundwelo * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Thuli Sithole * {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] – Sharon Park * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Tineke de Freitas * {{flagicon|HUN}} [[Unggriya]] – Renáta Tóth |} == Mga kandidata == 104 na kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref name=":0">{{Cite news |date=3 Setyembre 2006 |title=105 Schönheitsköniginnen aus aller Welt in Warschau |language=de |trans-title=105 beauty queens from around the world in Warsaw |work=Der Spiegel |url=https://www.spiegel.de/fotostrecke/kampf-um-den-titel-105-schoenheitskoeniginnen-aus-aller-welt-in-warschau-fotostrecke-15988.html |access-date=27 Pebrero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225231520/https://www.spiegel.de/fotostrecke/kampf-um-den-titel-105-schoenheitskoeniginnen-aus-aller-welt-in-warschau-fotostrecke-15988.html |archive-date=25 Pebrero 2026 |issn=2195-1349}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|name=a}} !Bayan !Rehiyong Kontinental |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |Edita Orašćanin<ref>{{Cite web |last= |first= |date=28 Setyembre 2006 |title=Diese Deutsche will die schönste Frau der Welt werden |trans-title=This German woman wants to become the most beautiful woman in the world. |url=https://www.abendblatt.de/vermischtes/article107159954/Diese-Deutsche-will-die-schoenste-Frau-der-Welt-werden.html |access-date=10 Disyembre 2025 |website=Hamburger Abendblatt |language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20251219042218/https://www.abendblatt.de/vermischtes/article107159954/Diese-Deutsche-will-die-schoenste-Frau-der-Welt-werden.html|archive-date=19 Disyembre 2025}}</ref> |17 |[[Dortmund]] |Hilagang Europa |- |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] |Stiviandra Oliveira<ref>{{Cite web |date=17 Disyembre 2005 |title=Angola: Stiviandra Oliveira Elected Miss Angola 2006 |url=https://allafrica.com/stories/200512190357.html |access-date=10 Disyembre 2025 |website=Angola Press Agency |language=en |via=AllAfrica}}</ref> |18 |[[Lalawigan ng Huíla|Huíla]] |Aprika |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |María Beatriz Vallejos<ref>{{Cite web |date=17 Agosto 2006 |title=Miss Argentina llegó a Corrientes aclamada por su fervoroso pueblo |trans-title=Miss Argentina arrived in Corrientes to the acclaim of its fervent people |url=https://www.ellitoral.com.ar/4596 |access-date=10 Disyembre 2025 |website=El Litoral |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20260227154323/https://www.ellitoral.com.ar/corrientes/2006-8-17-21-0-0-miss-argentina-llego-a-corrientes-aclamada-por-su-fervoroso-pueblo|archive-date=27 Pebrero 2026}}</ref> |19 |Corrientes |Kaamerikahan |- |{{Flagicon|ARU}} [[Aruba]] |Shanandoa Wijshijer |19 |Santa Cruz |Karibe |- |{{Flagicon|AUS}} [[Australya]] |Sabrina Houssami<ref>{{Cite web |last=Money |first=Lawrence |last2=Smith |first2=Bridie |date=24 Hulyo 2006 |title=Sabrina the tweenage Miss miffed |url=https://www.theage.com.au/money/sabrina-the-tweenage-miss-miffed-20060724-ge2ryl.html |access-date=12 Disyembre 2025 |website=The Age |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20251219042835/https://www.theage.com.au/money/sabrina-the-tweenage-miss-miffed-20060724-ge2ryl.html|archive-date=19 Disyembre 2025}}</ref> |20 |Kemps Creek |Asya-Pasipiko |- |{{Flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Tatjana Batinić<ref>{{Cite web |date=29 Disyembre 2013 |title=Batinic: Märchen-Hochzeit für Ex-Miss |trans-title=Batinic: Fairytale wedding for ex-Miss |url=https://www.oe24.at/leute/oesterreich/tatjana-batinic-maerchen-hochzeit-fuer-ex-miss/126146746 |access-date=29 Enero 2025 |website=Österreich |language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20250427004348/https://www.oe24.at/leute/oesterreich/tatjana-batinic-maerchen-hochzeit-fuer-ex-miss/126146746|archive-date=27 Abril 2025}}</ref> |20 |[[Viena|Vienna]] |Hilagang Europa |- |{{Flagicon|BAH}} [[Bahamas]] |Deandrea Conliffe<ref>{{Cite web |date=30 Setyembre 2006 |title=Verdens vakreste kvinner |trans-title=The world's most beautiful women |url=https://www.adressa.no/nyheter/i/OrVA7E/verdens-vakreste-kvinner |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Adressa |language=nb|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227160319/https://www.adressa.no/web/20260227160319/https:/www.adressa.no/nyheter/i/OrVA7E/verdens-vakreste-kvinner|archive-date=27 Pebrero 2026}}</ref> |24 |[[New Providence]] |Karibe |- |{{Flagicon|BAR}} [[Barbados]] |Latoya McDowald<ref>{{Cite web |date=7 Setyembre 2006 |title=Miss Beach competition |url=https://www.chinadaily.com.cn/world/2006-09/07/content_683974_3.htm |access-date=10 Pebrero 2026 |website=China Daily |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227160449/https://www.chinadaily.com.cn/world/2006-09/07/content_683974_3.htm|archive-date=27 Pebrero 2026}}</ref> |17 |Applewhaites |Karibe |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Virginie Claes<ref>{{Cite web |last=Van Horne |first=Kizzy |date=20 Disyembre 2005 |title=Buren zijn trots op Miss België Virginie Claes |trans-title=Neighbors are proud of Miss Belgium Virginie Claes |url=https://www.nieuwsblad.be/regio/limburg/buren-zijn-trots-op-miss-belgie-virginie-claes/54457491.html |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Het Nieuwsblad |language=nl|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227160911/https://www.nieuwsblad.be/regio/limburg/buren-zijn-trots-op-miss-belgie-virginie-claes/54457491.html|archive-date=27 Pebrero 2026}}</ref> |23 |Herk-de-Stad |Hilagang Europa |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |Federica Guzmán<ref>{{Cite web |last= |date=28 Enero 2007 |title=Venezuela ya tiene reina para el miss Mundo |trans-title=Venezuela already has its queen for Miss World |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/venezuela-ya-tiene-reina-para-el-miss-mundo-CFLP646501 |access-date=10 Pebrero 2026 |website=La Prensa |language=es-HN|archive-url=https://web.archive.org/web/20250429003519/https://www.laprensa.hn/espectaculos/venezuela-ya-tiene-reina-para-el-miss-mundo-CFlp646501|archive-date=29 Abril 2025}}</ref> |24 |[[Caracas]] |Kaamerikahan |- |{{Flagicon|BLR}} [[Belarus|Biyelorusya]] |Katsiaryna Litvinava<ref>{{Cite web |last= |first= |date=8 Setyembre 2006 |title=Miss World spotkały się z chorymi dziećmi |trans-title=Miss World met with sick children |url=https://kobieta.wp.pl/miss-world-spotkaly-sie-z-chorymi-dziecmi-5983030702109825a |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115113839/https://kobieta.wp.pl/miss-world-spotkaly-sie-z-chorymi-dziecmi-5983030702109825a |archive-date=15 Nobyembre 2025 |access-date=27 Pebrero 2026 |website=WP Kobieta |language=pl}}</ref> |22 |[[Mogilev]] |Hilagang Europa |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |Mai Phương Thúy<ref>{{Cite web |last=Nga |first=Hong |date=9 Agosto 2007 |title=Khi cái đẹp được đặt lên bàn cân |trans-title=When beauty is put on the scale |url=https://www.bbc.com/vietnamese/magazine/story/2007/08/070809_beauty_contest |access-date=10 Pebrero 2026 |website=BBC Vietnamese |language=vi|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227161523/https://www.bbc.com/vietnamese/magazine/story/2007/08/070809_beauty_contest|archive-date=27 Pebrero 2026}}</ref> |21 |[[Hanoi]] |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] |Azra Gazdić<ref>{{Cite web |date=5 Hunyo 2006 |title=Tuzlanka Azra Gazdić Miss BiH za 2006. godinu |trans-title=Azra Gazdić from Tuzla is Miss BiH for 2006 |url=https://www.klix.ba/lifestyle/tuzlanka-azra-gazdic-miss-bih-za-2006-godinu/60605025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260227161745/https://www.klix.ba/lifestyle/tuzlanka-azra-gazdic-miss-bih-za-2006-godinu/60605025 |archive-date=27 Pebrero 2026 |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Klix.ba |language=hr}}</ref> |17 |Tuzla |Timog Europa |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |Lorato Tebogo<ref>{{Cite web |last=Nkomo |first=Ndaba |date=3 Setyembre 2010 |title=Lorato 'Lala' Tebogo; Miss Botswana 2005 |url=https://www.mmegi.bw/features/lorato-lala-tebogo-miss-botswana-2005/news |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Mmegi Online |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250120042755/https://www.mmegi.bw/features/lorato-lala-tebogo-miss-botswana-2005/news|archive-date=20 Enero 2025}}</ref> |21 |Ramotswa |Aprika |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Jane Borges<ref>{{Cite web |last=Flores |first=Rodrigo |date=30 Hulyo 2006 |title=Jane Borges, de Goiânia, é a nova Miss Brasil Mundo |trans-title=Jane Borges, from Goiânia, is the new Miss Brazil World. |url=https://noticias.uol.com.br/tabloide/tabloideanas/2006/07/30/ult1594u860.jhtm |access-date=10 Pebrero 2026 |website=UOL Tablóide |language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20251009200954/https://noticias.uol.com.br/tabloide/tabloideanas/2006/07/30/ult1594u860.jhtm|archive-date=9 Oktubre 2025}}</ref> |21 |Goiânia |Kaamerikahan |- |{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |Slavena Vatova<ref>{{Cite web |date=21 Setyembre 2007 |title=Miss Bulgaria '06 Wins Title in Balkan Beauty Ambassador Pageant |url=https://www.novinite.com/articles/85556/Miss+Bulgaria+%2706+Wins+Title+in+Balkan+Beauty+Ambassador+Pageant |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Novinite |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227162250/https://www.novinite.com/articles/85556/Miss+Bulgaria+%2706+Wins+Title+in+Balkan+Beauty+Ambassador+Pageant|archive-date=27 Pebrero 2026}}</ref> |17 |[[Sofia]] |Timog Europa |- |{{flagicon|BOL}} [[Bulibya]] |Ana María Ortiz<ref>{{Cite web |last= |first= |date=1 Setyembre 2021 |title=La exmiss Ana María Ortiz ya es oficialmente comunicadora social |trans-title=Former Miss Ana María Ortiz is now officially a social communicator |url=https://eldeber.com.bo/sociales/la-exmiss-ana-maria-ortiz-ya-es-oficialmente-comunicadora-social_245498/ |access-date=10 Pebrero 2025 |website=El Deber |language=es-BO|archive-url=https://web.archive.org/web/20240722174521/https://eldeber.com.bo/sociales/la-exmiss-ana-maria-ortiz-ya-es-oficialmente-comunicadora-social_245498|archive-date=22 Hulyo 2024}}</ref> |17 |Beni |Kaamerikahan |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |Fyrena Martha |20 |Willemstad |Karibe |- |{{Flagicon|COD}} [[Demokratikong Republika ng Congo|Demokratikong Republika ng Konggo]] |Diane Mwinga<ref name=":0" /> |23 |[[Lubumbashi]] |Aprika |- |{{Flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] |Sandra Nanna Spohr<ref>{{Cite web |last=Schiodt |first=Peter |date=29 Setyembre 2006 |title=19-årige Sandra klar til Miss World |trans-title=19-year-old Sandra ready for Miss World |url=https://underholdning.tv2.dk/2006-09-29-19aarige-sandra-klar-til-miss-world |access-date=10 Pebrero 2026 |website=TV2 Danmark |language=da-DK|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227163543/https://underholdning.tv2.dk/2006-09-29-19aarige-sandra-klar-til-miss-world|archive-date=27 Pebrero 2026}}</ref> |19 |Allerød |Hilagang Europa |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Rebeca Flores<ref>{{Cite web |last=San Miguel |first=Santiago |date=15 Abril 2021 |title=Rebeca Flores: 'Sigo siendo una reina por dentro y por fuera' |trans-title=Rebeca Flores: "I'm still a queen inside and out" |url=https://www.expreso.ec/ocio/rebeca-flores-sigo-siendo-reina-fuera-102698.html |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Diario Expreso |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127115409/https://www.expreso.ec/ocio/rebeca-flores-sigo-siendo-reina-fuera-102698.html|archive-date=27 Enero 2022}}</ref> |23 |Cuenca |Kaamerikahan |- |{{Flag|El Salvador}} |Tatiana Romero<ref>{{Cite web |date=9 Abril 2006 |title=Eligen candidatas a Miss Universo, Miss Mundo y Miss Mesoamérica |trans-title=Candidates chosen for Miss Universe, Miss World and Miss Mesoamerica |url=https://www.nacion.com/archivo/eligen-candidatas-a-miss-universo-miss-mundo-y-miss-mesoamerica/GMBSN5PLMFCTZFBXJGXD4JZRNY/story/ |access-date=10 Pebrero 2026 |website=La Nación |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227164029/https://www.nacion.com/archivo/eligen-candidatas-a-miss-universo-miss-mundo-y-miss-mesoamerica/GMBSN5PLMFCTZFBXJGXD4JZRNY/story/|archive-date=27 Pebrero 2026}}</ref> |20 |[[San Salvador]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |Nicola McLean<ref>{{Cite news |date=8 Agosto 2006 |title=Weavers join capercaillie fight |language=en-GB |work=[[BBC]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/south_of_scotland/5258248.stm |access-date=10 Pebrero 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20241124033624/http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/south_of_scotland/5258248.stm|archive-date=24 Nobyembre 2024}}</ref> |22 |Hamilton |Hilagang Europa |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Magdalena Šebestová<ref>{{Cite web |date=26 Agosto 2025 |title=Misska Šebestová takmer 20 rokov po víťazstve v Miss Slovensko: TAKÉTO má dnes telo! |trans-title=Miss Šebestová almost 20 years after winning Miss Slovakia: THIS is her body today! |url=https://www.cas.sk/prominenti/prominenti-domaci/misska-sebestova-takmer-20-rokov-po-vitazstve-v-miss-slovensko-taketo-ma-dnes-telo |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Nový Čas |language=sk|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227165100/https://www.cas.sk/prominenti/prominenti-domaci/misska-sebestova-takmer-20-rokov-po-vitazstve-v-miss-slovensko-taketo-ma-dnes-telo|archive-date=27 Pebrero 2026}}</ref> |23 |Bílkove Humence |Timog Europa |- |{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] |Iris Mulej<ref>{{Cite web |last= |date=25 Hunyo 2006 |title=Najlepša je Iris Mulej |trans-title=The most beautiful is Iris Mulej |url=https://old.delo.si/druzba/najlepsa-je-iris-mulej.html |access-date=19 Pebrero 2026 |website=Delo |language=sl-si|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227150159/https://old.delo.si/druzba/najlepsa-je-iris-mulej.html|archive-date=27 Pebrero 2026}}</ref> |25 |[[Liubliana]] |Timog Europa |- |{{flagicon|SPA}} [[Espanya]] |Inmaculada Torres<ref>{{Cite web |date=4 Abril 2006 |title=Miss y Míster España son... malagueños |trans-title=Miss and Mister Spain are... from Malaga |url=https://www.20minutos.es/noticia/106420/0/miss/mister/malaguenos/ |access-date=19 Pebrero 2026 |website=20 minutos |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20100531034711/http://www.20minutos.es/noticia/106420/0/Miss/Mister/malaguenos/|archive-date=31 Mayo 2010}}</ref> |24 |Alicante |Timog Europa |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Brooke Angus |24 |Essex |Kaamerikahan |- |{{Flagicon|EST}} [[Estonia|Estonya]] |Leisi Poldsam<ref>{{Cite web |last=Kassak |first=Esme |date=5 Hunyo 2006 |title=Eestit esindab tänavusel «Miss Worldil» Leisi Põldsam |trans-title=Leisi Põldsam will represent Estonia at this year's "Miss World" |url=https://www.postimees.ee/1551473/eestit-esindab-tanavusel-miss-worldil-leisi-poldsam |archive-url=https://web.archive.org/web/20140220172018/https://www.postimees.ee/1551473/eestit-esindab-tanavusel-miss-worldil-leisi-poldsam |archive-date=20 Pebrero 2014 |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Postimees |language=Estonian}}</ref> |19 |[[Tartu]] |Hilagang Europa |- |{{Flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |Amleset Muchie<ref>{{Cite web |last=Nunoo |first=Ama |date=11 Nobyembre 2019 |title=Five most beautiful Ethiopian models ruling the fashion world |url=https://face2faceafrica.com/article/five-most-beautiful-ethiopian-models-ruling-the-fashion-world |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Face2Face Africa |language=en}}</ref> |19 |[[Adis Abeba]] |Aprika |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |Sarah Fleming<ref>{{Cite web |date=30 Marso 2013 |title=Miss Wales to open Talgarth |url=http://www.walesonline.co.uk/sport/other-sport/miss-wales-to-open-talgarth-2322629 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260227150719/https://www.walesonline.co.uk/sport/other-sport/miss-wales-to-open-talgarth-2322629 |archive-date=27 Pebrero 2026 |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Wales Online |language=en}}</ref> |17 |Brecon Beacons |Hilagang Europa |- |{{Flag|Ghana|name=Gana}} |Lamisi Mbillah<ref>{{Cite web |last=Babson-Thomas |first=Christa |date=9 Nobyembre 2007 |title=Beauty and Her Purpose: Miss Ghana |url=https://www.marieclaire.com/beauty/news/a948/ghana-africa-guinea/ |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Marie Claire |language=en}}</ref> |23 |Bawku |Aprika |- |{{flagicon|GRC}} [[Gresya]] |Irini Karra<ref>{{Cite web |last=Waruguru |first=Grace |date=10 Setyembre 2021 |title=The top 10 hottest Greek women you will swoon over in 2021 |url=https://www.tuko.co.ke/425495-the-top-10-hottest-greek-women-swoon-2021.html |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Tuko |language=en}}</ref> |20 |Karditsa |Timog Europa |- |{{flagicon|Guadeloupe|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] |Caroline Beavis<ref>{{Cite web |last=Bruno |first=Valentine |date=13 Marso 2008 |title=Caroline Bévis, miss Guadeloupe International 2006 va au Congo |trans-title=Caroline Bévis, Miss Guadeloupe International 2006, is going to Congo |url=https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/divers/caroline-bevis-miss-guadeloupe-international-2006-va-au-congo-563883.php |access-date=27 Pebrero 2026 |website=France-Antilles |language=fr-FR}}</ref> |21 |Basse-Terre |Karibe |- |{{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Jackelinne Piccinini<ref>{{Cite web |last=Pos |first=Marvin |date=1 Setyembre 2024 |title=Jackelinne Piccinini, la eterna reina de los mazatecos |url=https://www.nuestrodiario.com/tu-comunidad/20240901/51307932/jackelinne-piccinini-la-eterna-reina-de-los-mazatecos |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Nuestro Diario |language=es-US}}</ref> |22 |Mazatenango |Kaamerikahan |- |{{Flagicon|GUY}} [[Guyana]] |Dessia Braithwaite<ref>{{Cite news |date=10 Nobyembre 2013 |title=The Women of Pageantry |language=en |pages=34 |work=Guyana Times International |url=https://issuu.com/gytimes/docs/guyana_times_international_5674d7310721c2/34 |access-date=27 Pebrero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260227154831/https://issuu.com/gytimes/docs/guyana_times_international_5674d7310721c2/34 |archive-date=27 Pebrero 2026}}</ref> |24 |Bartica |Kaamerikahan |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Sara Lawrence<ref>{{Cite web |last=McDonald-Whyte |first=Novia |date=15 Marso 2007 |title=Pregnancy dethrones queen |url=https://www.jamaicaobserver.com/2007/03/14/pregnancy-dethrones-queen/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251208031818/https://www.jamaicaobserver.com/2007/03/14/pregnancy-dethrones-queen/ |archive-date=8 Disyembre 2025 |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}</ref> |21 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |Karibe |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Kazuha Kondo<ref>{{Cite web |last=Ab |first=Suhana |date=11 Disyembre 2016 |title=Lotus Soh & Kazuha Kondo: Modern Family |url=https://www.prestigeonline.com/id/people-events/lotus-soh-kazuha-kondo-modern-family/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301024401/https://www.prestigeonline.com/id/people-events/lotus-soh-kazuha-kondo-modern-family/ |archive-date=1 Marso 2026 |access-date=1 Marso 2026 |website=Prestige Online |language=en}}</ref> |21 |[[Prepektura ng Tochigi|Tochigi]] |Asya-Pasipiko |- |{{Flagicon|GEO}} [[Georgia (bansa)|Heorhiya]] |Nino Kalandaze<ref>{{Cite web |date=4 Agosto 2008 |title=Miss World Georgian Contestant Revealed |url=https://finchannel.com/miss-world-georgian-contestant-revealed/21891/people/citylife/2008/08/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206040839/https://finchannel.com/miss-world-georgian-contestant-revealed/21891/people/citylife/2008/08/ |archive-date=6 Disyembre 2025 |access-date=1 Marso 2026 |website=The Financial |language=en-US}}</ref> |17 |[[Tbilisi]] |Timog Europa |- |{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Hayley O'Brien |20 |Hibraltar |Timog Europa |- |{{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] |Catherine Jean Milligan<ref>{{Cite web |date=20 Hunyo 2006 |title=Miss Northern Ireland crown goes to Catherine |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/miss-northern-ireland-crown-goes-to-catherine/a/119506796.html |access-date=1 Marso 2026 |website=Belfast Telegraph |language=en}}</ref> |19 |Newtownards |Hilagang Europa |- |{{Flag|Hong Kong}} |Janet Chow<ref>{{Cite web |last=Chai |first=Peter |date=25 Marso 2012 |title=Timmy Hung & Janet Chow wedded |url=https://www.yahoo.com/news/timmy-hung-janet-chow-wedded-042500739.html |access-date=20 Abril 2026 |website=Cinema Online |language=en-US |via=Yahoo News}}</ref> |23 |[[Hong Kong]] |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Natasha Suri<ref>{{Cite web |date=18 Marso 2024 |title=Natasha Suri's rise from Miss India to Bollywood and beyond |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-india/natasha-suris-rise-from-miss-india-to-bollywood-and-beyond/articleshow/108591959.cms |access-date=21 Marso 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |22 |[[Mumbai]] |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |Kristania Besouw<ref>{{Cite web |last=Setyanti |first=Christina Andhika |date=17 Marso 2015 |title=Miss Indonesia 2006 Banting Setir Jadi Tentara Amerika |trans-title=Miss Indonesia 2006 Switches Directions to Become an American Soldier |url=https://www.cnnindonesia.com/gaya-hidup/20150317191309-277-39823/miss-indonesia-2006-banting-setir-jadi-tentara-amerika |access-date=21 Marso 2026 |website=CNN Indonesia |language=id}}</ref> |21 |Manado |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |Eleanor Glynn<ref>{{Cite web |date=10 Disyembre 2007 |title=The 5-minute Interview: Eleanor Glynn, Model and actress |url=https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/the-5minute-interview-eleanor-glynn-model-and-actress-764109.html |access-date=21 Marso 2026 |website=The Independent |language=en}}</ref> |20 |Oxford |Hilagang Europa |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Sarah Morrissey<ref>{{Cite web |last=Cunningham |first=Grainne |date=30 Hunyo 2006 |title=Big bet on Sarah as Liberties model takes Miss Ireland crown |url=https://www.independent.ie/irish-news/big-bet-on-sarah-as-liberties-model-takes-miss-ireland-crown/26372460.html |access-date=21 Marso 2026 |website=Irish Independent |language=en}}</ref> |24 |[[Dublin]] |Hilagang Europa |- |{{Flag|Israel}} |Yael Nizri<ref>{{Cite web |last=Burstein |first=Nathan |last2=Cashman |first2=Greer Fay |date=26 Marso 2006 |title=Between commercials, Miss Israel gets her glory {{!}} The Jerusalem Post |url=https://www.jpost.com/arts-and-culture/entertainment/article-17126 |access-date=22 Marso 2026 |website=The Jerusalem Post |language=en}}</ref> |18 |[[Kiryat Shmona]] |Timog Europa |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Elizaveta Migatcheva<ref>{{Cite web |date=26 Pebrero 2015 |title=Miss World welcoming gala |url=https://www.news18.com/photogallery/movies/miss-world-welcoming-gala-750085.html |access-date=22 Marso 2026 |website=News18 |language=en}}</ref> |17 |[[Roma]] |Timog Europa |- |{{flagicon|CAM}} [[Cambodia|Kambodya]] |Sun Sreymom<ref>{{Cite web |last=Tomei |first=Elizabeth |date=6 Oktubre 2006 |title=Miss Cambodia Brings Home Fond Memories |url=https://english.cambodiadaily.com/2006/10/06/miss-cambodia-brings-home-fond-memories/ |access-date=21 Marso 2026 |website=The Cambodia Daily |language=en-US}}</ref> |22 |Kampong Cham |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Malgosia Majewska<ref>{{Cite web |date=15 Setyembre 2006 |title=Malgorzata Majewska |url=https://www.hindustantimes.com/india/malgorzata-majewska/story-4LFwrZeh4FA15rqXzIt89L.html |access-date=27 Marso 2026 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |24 |[[Toronto]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] |Ambuyah Ebanks<ref name=":2">{{Cite web |date=1 Oktubre 2007 |title=Handing over the crown |url=https://www.caymancompass.com/2007/10/01/handing-over-the-crown/ |access-date=27 Marso 2026 |website=Cayman Compass |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260411123746/https://www.caymancompass.com/2007/10/01/handing-over-the-crown/|archive-date=11 Abril 2026}}</ref> |21 |West Bay |Karibe |- |{{Flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |Sabina Chukayeva<ref name=":0" /> |18 |Karaganda |Hilagang Europa |- |{{flagicon|KEN}} [[Kenya]] |Khadijah Kiptoo<ref>{{Cite web |last=Owino |first=Anjella |title=Beautiful Shamillah Khadija Kiptoo,Miss Kenya 2006 tells us about her love for cooking and her food website 'shamillucia'.. |url=https://www.standardmedia.co.ke/evewoman/achieving-woman/article/2000141419/beautiful-shamillah-khadija-kiptoomiss-kenya-2006-tells-us-about-her-love-for-cooking-and-her-food-website-shamillucia |access-date=27 Marso 2026 |website=Evewoman Magazine |language=en |via=The Standard}}</ref> |21 |[[Nairobi]] |Aprika |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Elizabeth Loaiza<ref>{{Cite web |date=19 Agosto 2020 |title=Former Beauty Queen Elizabeth Loaiza Diagnosed With Cancer |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/others/former-beauty-queen-elizabeth-loaiza-diagnosed-with-cancer/articleshow/77630796.cms |access-date=27 Marso 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |18 |Cali |Kaamerikahan |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Bélgica Arias<ref>{{Cite web |date=11 Pebrero 2006 |title=Una joven médico se convierte en Miss Costa Rica 2006 |trans-title=A young doctor becomes Miss Costa Rica 2006 |url=https://www.nacion.com/archivo/una-joven-medico-se-convierte-en-miss-costa-rica-2006/VZKSA7VURZEWPKZWFLR2QD7SLI/story/ |access-date=26 Abril 2026 |website=La Nación |language=es}}</ref> |22 |[[San José, Costa Rica|San José]] |Kaamerikahan |- |{{Flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]] |Ivana Ergić<ref>{{Cite web |last= |date=7 Marso 2023 |title=Miss Croatia for Miss World returns – 30th jubilee |url=https://www.croatiaweek.com/miss-croatia-for-miss-world-returns-30th-jubilee/ |access-date=20 Abril 2026 |website=Croatia Week |language=en}}</ref> |19 |Šibenik |Timog Europa |- |{{Flagicon|LAT}} [[Letonya]] |Liga Meinarte<ref name=":0" /> |24 |Talsi |Hilagang Europa |- |{{Flagicon|LBN}} [[Libano|Líbano]] |Annabella Hilal<ref>{{Cite web |date=2 Marso 2022 |title=Annabella Hilal’s runway walk is ‘flame of hope’ for Lebanon |url=https://arab.news/we7dy |access-date=20 Abril 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> |20 |Ain El Remmaneh |Timog Europa |- |{{Flagicon|LBR}} [[Liberia|Liberya]] |Patrice Juah<ref>{{Cite web |last=Mari |first=Gloria |date=31 Oktubre 2017 |title=Meet Patrice Juah, former African pageant winner turned business mogul |url=https://www.pulse.co.ke/story/beauty-and-brains-meet-patrice-juah-former-african-pageant-winner-turned-business-2024081616113521505 |access-date=20 Abril 2026 |website=Pulse Kenya |language=en}}</ref> |21 |[[Monrovia]] |Aprika |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Ásdís Svava Hallgrímsdóttir<ref>{{Cite web |date=17 Setyembre 2006 |title=Asdis Svava Hallgrimsdottir |url=https://www.hindustantimes.com/india/asdis-svava-hallgrimsdottir/story-AnxWA2ZyMulFCeG2VXv8BP.html |access-date=20 Abril 2026 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |19 |Ísafjörður |Hilagang Europa |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Adeline Wan<ref>{{Cite news |date=6 Agosto 2006 |title=No big deal! |language=en |pages=R3 |work=New Straits Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=96ktAAAAIBAJ&lpg=PA108&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA108#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=26 Abril 2026 |via=Google Books}}</ref> |23 |[[Kuala Lumpur]] |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Solange Mifsud<ref>{{Cite web |last= |date=25 Hunyo 2006 |title=Heard in the Hive |url=https://timesofmalta.com/article/heard-in-the-hive.49617 |access-date=26 Abril 2026 |website=Times of Malta |language=en-gb}}</ref> |23 |Żabbar |Timog Europa |- |{{flagicon|Martinique}} [[Martinika]] |Stéphanie Colosse<ref>{{Cite web |date=28 Setyembre 2006 |title=Stéphanie Florence Colosse à Miss Monde |trans-title=Stéphanie Florence Colosse at Miss World |url=https://www.martinique.franceantilles.fr/divers/stephanie-florence-colosse-a-miss-monde-863205.php |access-date=26 Abril 2026 |website=France-Antilles |language=fr-FR}}</ref> |19 |Fort-de-France |Karibe |- |{{flagicon|MKD}} [[Hilagang Masedonya|Masedonya]] |Marija Vegova<ref name=":0" /> |18 |Gevgelija |Timog Europa |- |{{flagicon|MUS}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Vanesha Seetohul<ref>{{Cite web |date=30 Setyembre 2006 |title=Vanesha Seetohul en lice pour Miss Monde |trans-title=Vanesha Seetohul is in the running for Miss World |url=https://lexpress.mu/node/182532 |access-date=26 Abril 2026 |website=L'Express |language=fr}}</ref> |22 |Quatre Bornes |Aprika |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Karla Jiménez<ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2005 |title=Nuevo León se queda con la corona de Nuestra Belleza 2005 |trans-title=Nuevo León wins the Nuestra Belleza 2005 crown |url=https://www.elsiglodetorreon.com.mx/galerias/2005/Nuevo%20Le%C3%B3n%20se%20queda%20con%20la%20corona%20de%20Nuestra%20Belleza%202005.html |access-date=10 Hunyo 2026 |website=El Siglo de Torreón |language=es }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |23 |[[Estado ng Puebla|Puebla]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|MDA}} [[Moldabya|Móldabya]] |Alexandra Demciuk<ref>{{Cite web |last=Lebedev |first=Alexandru |date=29 Mayo 2015 |title=(foto) Topul universităților din Moldova cu cele mai multe Miss Moldova |trans-title=(photo) Top universities in Moldova with the most Miss Moldova |url=https://diez.md/2015/05/29/foto-topul-universitatilor-din-moldova-cu-cele-mai-multe-miss-moldova/ |access-date=26 Agosto 2025 |website=Diez.md |language=ro-RO}}</ref> |17 |Bălți |Timog Europa |- |{{flagicon|MNG}} [[Mongolya]] |Selenge Erdene-Ochir<ref>{{Cite web |last=Le |first=Linh |date=19 Disyembre 2024 |title=Miss World Mongolia charged with assaulting husband 2 times in one day |url=https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/miss-world-mongolia-charged-with-assaulting-husband-2-times-in-one-day-4829707.html |access-date=26 Abril 2026 |website=VnExpress |language=en}}</ref> |19 |[[Ulan Bator|Ulaanbaatar]] |Asya-Pasipiko |- |{{Flag|Montenegro}} |Ivana Knežević<ref>{{Cite web |last=Petrić |first=Radomir |date=21 Setyembre 2013 |title=Nikoleta Jovanović will represent Montenegro at the Miss Universe competition |url=https://en.vijesti.me/fun/263178/Nikoleta-Jovanovic-will-represent-Montenegro-at-the-Miss-Universe-competition |access-date=26 Abril 2026 |website=Vijesti |language=en}}</ref> |17 |Bar |Timog Europa |- |{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |Anna Nashandi<ref>{{Cite web |date=18 Hunyo 2007 |title=Anna Nashandi, Former Miss Namibia |url=https://neweralive.na/anna-nashandi-former-miss-namibia/ |access-date=26 Abril 2026 |website=New Era Live |language=en-US}}</ref> |22 |[[Windhoek]] |Aprika |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Abiola Bashorun<ref>{{Cite web |last= |date=22 Agosto 2006 |title=MISS NIGERIA WORLD 2006 |url=https://www.bellanaija.com/2006/08/miss-nigeria-world-2006/ |access-date=26 Abril 2026 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref> |18 |[[Lagos]] |Aprika |- |{{flagicon|Norway}} [[Noruwega]] |Tonje Elise Skjærvik<ref>{{Cite web |last=Walhovd |first=Hanne Mette |date=14 Enero 2006 |title=Tonje Elise drar til Miss World |trans-title=Tonje Elise goes to Miss World |url=https://www.adressa.no/nyheter/trondelag/i/eEK0dg/tonje-elise-drar-til-miss-world |access-date=27 Marso 2026 |website=Adressa |language=nb}}</ref> |18 |Stokkøya |Hilagang Europa |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Sheryl Baas<ref>{{Cite web |date=16 Hulyo 2013 |title=Pinay Mrs. Globe 2013 visits Manila |url=https://www.philstar.com/entertainment/2013/07/16/973911/pinay-mrs-globe-2013-visits-manila |access-date=26 Abril 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |22 |[[Rotterdam]] |Hilagang Europa |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |Giselle Bissot<ref>{{Cite web |last=Arosemena |first=Rosalía |date=18 Abril 2007 |title=Sorangel Matos irá al Miss Universo |trans-title=Sorangel Matos will go to Miss Universe |url=https://www.prensa.com/cultura/Sorangel-Matos-ira-Miss-Universo_0_1997800434.html |access-date=26 Abril 2026 |website=La Prensa |language=es}}</ref> |23 |[[Lungsod ng Panama]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |Silvia Cornejo<ref>{{Cite web |last=Claros |first=Francisco |date=30 Agosto 2023 |title=¿A qué se dedica ahora la ex miss Perú Silvia Cornejo tras alejarse de la televisión? |trans-title=What is former Miss Peru Silvia Cornejo doing now after leaving television? |url=https://larepublica.pe/espectaculos/farandula/2023/08/28/a-que-se-dedica-silvia-cornejo-la-exmiss-peru-y-recordada-presentadora-tras-alejarse-de-la-tv-evat-1034012 |access-date=26 Abril 2026 |website=La Republica |language=es}}</ref> |19 |Trujillo |Kaamerikahan |- |{{flagicon|PHI}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] |Anna Maris Igpit<ref name=":02">{{Cite news |last=Adina|first=Armin|date=6 Marso 2006|title=Beauty Pageant Winners Picked|language=en|pages=24|work=[[Philippine Daily Inquirer]]|url=https://news.google.com/newspapers?id=v1M1AAAAIBAJ&sjid=YCUMAAAAIBAJ&pg=3451%2C9127682|access-date=13 Enero 2023}}</ref> |19 |[[Panglao, Bohol|Panglao]] |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Jenniina Tuokko<ref>{{Cite web |title=Miss Maailma valitaan lauantaina |trans-title=Miss World will be chosen on Saturday |url=https://www.iltalehti.fi/viihde/a/200609275174097 |access-date=3 Hunyo 2026 |website=Iltalehti |language=fi}}</ref> |17 |Nousiainen |Hilagang Europa |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Marzena Cieślik<ref>{{Cite web |last= |date=30 Agosto 2006 |title=Marzena Cieślik - najpiękniejsza polka. Gospodarz Miss Świata 2006 |trans-title=Marzena Cieślik - the most beautiful Polish woman. Host of Miss World 2006 |url=https://polki.pl/po-godzinach/kobiece-pasje/marzena-cieslik-najpiekniejsza-polka-gospodarz-miss-swiata-2006/ |access-date=3 Hunyo 2026 |website=Polki.pl |language=pl-PL}}</ref> |25 |Wolin |Hilagang Europa |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Thebyam Carrión<ref>{{Cite web |last=Casiano |first=Patricia Vargas |date=30 Agosto 2017 |title=Eligen finalistas en competencia de Top Model |trans-title=Finalists chosen in Top Model competition |url=https://www.primerahora.com/entretenimiento/reinas-belleza/notas/eligen-finalistas-en-competencia-de-top-model/ |access-date=3 Hunyo 2026 |website=Primera Hora |language=es}}</ref> |23 |Mayagüez |Karibe |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |Sara Sofia Almeida<ref>{{Cite web |title=Ajude a escolher a mais bela |trans-title=Help choose the most beautiful one. |url=https://tvi.iol.pt/noticias/miss-mundo/moda/ajude-a-escolher-a-mais-bela |access-date=3 Hunyo 2026 |website=TVI Notícias |language=pt}}</ref> |19 |[[Oporto]] |Timog Europa |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Laura Fasquel<ref name=":1" /> |19 |[[Tolosa]] |Timog Europa |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Paola Torres<ref>{{Cite web |date=30 Abril 2008 |title=Paola Torres Cohén |url=https://listindiario.com/zonan/2008/04/30/57023/paola-torres-cohen.html |access-date=10 Hunyo 2026 |website=Listin Diario |language=es}}</ref> |21 |Santiago |Karibe |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |'''[[Taťána Kuchařová]]'''<ref>{{Cite web |date=8 Abril 2006 |title=Osmnáctou Miss ČR je Taťána Kuchařová |trans-title=The eighteenth Miss Czech Republic is Taťána Kuchařová |url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/osmnactou-miss-cr-je-tatana-kucharova.A060408_193737_missamodelky_lf |access-date=3 Hunyo 2026 |website=iDNES.cz |language=cs}}</ref> |18 |Opočno |Hilagang Europa |- |{{flagicon|ROU}} [[Romania|Rumanya]] |Ioana Boitor<ref>{{Cite web |date=2 Oktubre 2006 |title=Ioana Valentina Boitor, locul al II-lea la Miss World 2006 |trans-title=Ioana Valentina Boitor, 2nd place at Miss World 2006 |url=https://www.gds.ro/Magazin/2006-10-02/Ioana-Valentina-Boitor-locul-al-II-lea-la-Miss-World-2006/ |access-date=3 Hunyo 2026 |website=Gazeta de Sud |language=ro-RO}}</ref> |17 |[[Bukarest]] |Timog Europa |- |{{Flagicon|RUS}} [[Rusya]] |Alexandra Mazur<ref>{{Cite web |date=25 Hulyo 2006 |title=Miss Russia beauty contest |url=https://www.chinadaily.com.cn/photo/2006-07/25/content_649204_3.htm |access-date=6 Hunyo 2026 |website=China Daily |language=en}}</ref> |19 |[[Mosku|Moscow]] |Hilagang Europa |- |{{flagicon|ZMB}} [[Sambia|Sámbia]] |Katanekwa Matundwelo<ref>{{Cite web |last=Mukoka |first=Augustine |date=1 Setyembre 2006 |title=Zambia: Katanekwa to Represent Zambia At Miss World 2006 Pageant |url=https://allafrica.com/stories/200609010569.html |access-date=6 Hunyo 2026 |website=The Post |language=en |via=AllAfrica}}</ref> |25 |[[Lusaka]] |Aprika |- |{{flagicon|LCA}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]] |Tamalisa Baptiste<ref>{{Cite news |date=29 Setyembre 2006 |title=Miss-World-Wahl: Mit Schminkköfferchen durch Polen |language=de |trans-title=Traveling through Poland with a makeup case |work=Der Spiegel |url=https://www.spiegel.de/fotostrecke/miss-world-wahl-mit-schminkkoefferchen-durch-polen-fotostrecke-16461.html |access-date=6 Hunyo 2026 |issn=2195-1349}}</ref> |20 |Marchand |Karibe |- |{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Lorraine Maphala<ref>{{Cite web |last=Sibindi |first=Sharon |date=30 Oktubre 2016 |title=Lorraine Maphala Phiri: The multi-tasking mother |url=https://www.newsday.co.zw/thestandard/standard-style/article/203522/lorraine-maphala-phiri-the-multi-tasking-mother |access-date=6 Hunyo 2026 |website=The Standard |language=en}}</ref> |21 |Bulawayo |Aprika |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Colleen Pereira<ref name=":3">{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=4 Oktubre 2010 |title=India, China only Asian countries with Misses World |url=https://www.philstar.com/entertainment/2010/10/04/617416/india-china-only-asian-countries-misses-world |access-date=6 Hunyo 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |24 |[[Singapore|Singapura]] |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|SRB}} [[Serbia|Serbiya]] |Vedrana Grbović<ref>{{Cite web |date=17 Agosto 2018 |title=Odrasla je u Australiji, a bila je poslednja Misica Srbije i Crne Gore pre 12 godina: Vedrana Grbović je ukrala srce bivšem košarkašu, a evo kako danas izgleda! |trans-title=She grew up in Australia, and was the last Miss Serbia and Montenegro 12 years ago: Vedrana Grbović stole the heart of a former basketball player, and here's what she looks like today! |url=https://www.kurir.rs/stars/3104427/odrasla-je-u-australiji-a-bila-je-poslednja-misica-srbije-i-crne-gore-pre-12-godina-vedrana-grbovic-je-ukrala-srce-bivsem-kosarkasu-a-evo-kako-danas-izgleda-foto |access-date=10 Hunyo 2026 |website=Kurir |language=sr}}</ref> |18 |[[Belgrado]] |Timog Europa |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Dannielle Kerkoven<ref>{{Cite web |last=Sookoor |first=Thasmina |date=11 Abril 2026 |title=The Fame Game Featuring Dannielle Kerkoven |url=https://www.thesun.lk/solar_hq/The-Fame-Game-Featuring-Dannielle-Kerkoven/557-305126 |access-date=10 Hunyo 2026 |website=The Sun |language=en}}</ref> |18 |[[Colombo]] |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |Cathrin Skoog<ref>{{Cite web |title=En Lätt Nostalgisk Bris I Sommarnatten: Sverigefinalen av Miss World |trans-title=A Light Nostalgic Breeze In The Summer Night: The Swedish Finals Of Miss World |url=https://www.frontface.se/10nr/22sid/22a.htm |access-date=10 Hunyo 2006 |website=Frontface |page=22a |language=sv|archive-url=https://web.archive.org/web/20260610073516/https://www.frontface.se/10nr/22sid/22a.htm|archive-date=10 Hunyo 2026}}</ref> |19 |Krokom |Hilagang Europa |- |{{Flag|Tahiti}} |Vainui Simon |20 |Papeete |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |Wema Sepetu<ref>{{Cite web |last=Ajon |first=Brian |date=10 Mayo 2023 |title=Wema Sepetu Denies Using Her Body to Win Miss Tanzania: Nilikuwa Bikra |url=https://www.tuko.co.ke/entertainment/celebrities/505446-wema-sepetu-denies-using-body-win-tanzania-nilikuwa-bikra/ |access-date=10 Hunyo 2026 |website=Tuko |language=en}}</ref> |18 |[[Dar es Salaam]] |Aprika |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Melisa Mahapol |23 |[[Bangkok]] |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Nokuthula Sithole<ref>{{Cite web |date=21 Hulyo 2006|title=Thuli Sithole flies the flag for South Africa|url=https://www.iol.co.za/entertainment/whats-on/thuli-sithole-flies-the-flag-for-south-africa-940835|access-date=13 Enero 2023|website=Independent Online|language=en}}</ref> |22 |Gauteng |Aprika |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Sharon Park<ref name=":3" /> |21 |[[Icheon]] |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Tineke De Freitas<ref>{{Cite web |last= |date=2 Abril 2006 |title=Night of beauty & fashion |url=https://archives.newsday.co.tt/2006/04/02/night-of-beauty-fashion/ |access-date=10 Hunyo 2026 |website=Trinidad and Tobago Newsday |language=en-US}}</ref> |23 |Westmoorings |Karibe |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Constanza Silva |20 |[[Santiago de Chile|Santiago]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Duo Liu<ref>{{Cite web |date=3 Agosto 2006 |title=Beijing Girl Crowned Miss China |url=http://www.china.org.cn/english/Life/176877.htm |access-date=10 Hunyo 2026 |website=China.org.cn |language=en}}</ref> |24 |[[Beijing]] |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Eli Manoli |18 |[[Nikosya]] |Timog Europa |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkey|Turkya]] |Merve Büyüksaraç<ref>{{Cite web |last=Dearden |first=Lizzie |date=1 Hunyo 2016 |title=Former Miss Turkey convicted for insulting Erdogan |url=https://www.independent.co.uk/news/world/merve-buyuksarac-miss-turkey-convincted-for-insulting-erdogan-instagram-a7057281.html |access-date=10 Hunyo 2026 |website=The Independent |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260610073516/https://www.independent.co.uk/news/world/merve-buyuksarac-miss-turkey-convincted-for-insulting-erdogan-instagram-a7057281.html|archive-date=10 Hunyo 2026}}</ref> |18 |[[Ankara]] |Timog Europa |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] |Olga Shylovanova<ref>{{Cite web |last=Matoshko |first=Alexandra |date=8 Marso 2006 |title=Pop picks: Ukraine picks a new beauty for 2006 |url=https://archive.kyivpost.com/lifestyle/pop-picks-ukraine-picks-a-new-beauty-for-2006-24008.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240514061526/https://archive.kyivpost.com/lifestyle/pop-picks-ukraine-picks-a-new-beauty-for-2006-24008.html |archive-date=14 Mayo 2024 |access-date=3 Hulyo 2026 |website=Kyiv Post |language=en}}</ref> |19 |Kharkiv |Hilagang Europa |- |{{flagicon|HUN}} [[Unggriya]] |Renáta Tóth<ref>{{Cite web |date=8 Hulyo 2006 |title=Tóth Renáta lett Magyarország szépe |trans-title=Renáta Tóth became Miss Hungary |url=https://hvg.hu/itthon/20060708missworld |access-date=3 Hulyo 2026 |website=Heti Világgazdaság |language=hu}}</ref> |21 |[[Budapest]] |Timog Europa |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Marlene Politi |20 |San Jacinto |Kaamerikahan |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{official website|http://www.missworld.com}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] gn0t87f2j5kkpj9lubvdyz4mra5kcfc 0 332746 2214401 2175877 2026-07-03T06:36:10Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214401 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=|official_name=Rehensiya ng Banyuwangi|native_name=''Kabupaten Banyuwangi''|other_name=Blambangan|translit_lang1=iba pa|translit_lang1_type1=[[Wikang Habanes|Habanes]]|translit_lang1_info1=ꦑꦧꦸꦥꦠꦺꦤ꧀ꦨꦪꦸꦮꦔꦶ|translit_lang1_type2=[[Wikang Balines|Balines]]|translit_lang1_info2=ᬓᬩᬸᬧᬢᬾᬦ᭄​ᬩᬜᬸᬯᬗᬶ|nickname=|motto={{lang|jv|ꦯꦠꦾꦨꦏ꧀ꦠꦶꦦꦿꦗꦩꦸꦏ꧀ꦠꦶ}}{{spaces|1}}<small>(official)<br />''Satya Bhakti Praja Mukti''<br />(devoted to the truth for the welfare of the people)<br /> <br />''The Sunrise of Java''{{spaces|1}}(informal)<br /></small>|settlement_type=[[Rehensiya]]|image_skyline=Kawah Ijen (27432832286).jpg|image_caption=[[Ijen|Ijen volcano complex]]|image_flag=|image_seal=|image_shield=Banyuwangi Regency coat of arms.svg|image_map=locator kabupaten banyuwangi.png|mapsize=|map_caption=Lokasyon sa [[Silangang Java]]|pushpin_map=Indonesia_Java#Indonesia|pushpin_map_caption=Lokasyon sa [[Java]] at [[Indonesya]]|subdivision_type=[[list of sovereign states|Bansa]]|subdivision_name={{INA}}|subdivision_type1=[[Mga Lalawigan ng Indonesia|Lalawigan]]|subdivision_name1={{flag|Silangang Java|EastJava}}|subdivision_type2=|subdivision_name2=|established_title=Kaarawan|established_date=18 Disyembre 1771|government_type=|leader_title=Rehente|leader_name=[[Ipuk Fiestiandani]]|area_magnitude=|area_total_km2=5782.40|area_land_km2=|area_water_km2=|area_water_percent=|population_as_of=pagtatantya sa kalagitnaan ng 2023|population_note=<ref name="Badan Pusat Statistik 2024">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 28 February 2024, ''Kabupaten Banyuwangi Dalam Angka 2024'' (Katalog-BPS 1102001.3510)</ref>|population_total=1780015|population_density_km2=auto|timezone=[[Oras sa Indonesia|IWST]]|utc_offset=+7|timezone_DST=|utc_offset_DST=|coordinates={{coord|8|13|07|S|114|22|01|E|type:city|display=inline}}|elevation_m=|postal_code_type=|postal_code=|area_code=(+62) 333|website={{URL|http://www.banyuwangikab.go.id/|banyuwangikab.go.id}}|footnotes=|leader_title1=Bise Rehente|leader_name1=H. Sugirah|area_code_type=[[Telephone numbers in Indonesia|Area code]]|seat_type=[[Kabisera]]|seat=[[Banyuwangi (bayan)|Banyuwangi]]}}{{Contains special characters|Balines}} Ang '''Rehensiya ng Banyuwangi''' (Jawa: ꦑꦧꦸꦥꦠꦺꦤ꧀ꦨꦪꦸꦮꦔꦶ, [[Wikang Balines|Balines]]: ᬓᬩᬸᬧᬢᬾᬦ᭄​ᬩᬜᬸᬯᬗᬶ, romanisasyon: Kabupatèn Banyuwangi) ay isang rehensiya ng lalawigan ng [[Silangang Java]] sa [[Indonesia]] . Ang rehiyong ito ay kilala rin bilang ''sikat ng araw ng Java'' dahil ito ay matatagpuan sa pinakasilangang dulo ng pulo ng [[Java (pulo)|Java]]. Ang bayan ng Banyuwangi ay nagsisilbing daungan para sa mga serbisyo ng [[Ferry|lantsang pantawid]] sa pagitan ng Java at [[Bali, Indonesia|Bali]]. Ang rehensiya ay napapaligiran ng mga bundok at kagubatan sa kanluran; ang dagat sa silangan at timog - ay pinaghihiwalay ng Kipot ng Bali mula sa Bali. Na may lawak na 5,782.5&nbsp;km ², ang rehensiyang ito ang pinakamalaki sa pulo ng [[Java (pulo)|Java]]. Ang rehensiya ay isang pasyalan ng turista, at napapailalim sa patuloy na pag-unlad bilang isang internasyonal na destinasyon ng turista na may kaugnay na imprastraktura. <ref>{{Cite news |title=Indonesia announces 10 new destination brands |work=The Jakarta Post |url=https://www.thejakartapost.com/news/2017/06/15/indonesia-announces-10-new-destination-brands.html |access-date=11 August 2019}}</ref> Ang rehensiya ng Banyuwangi ay idineklara bilang taman bumi (parkeng lupa), o pambansang Heolohikal na parke noong 2018. <ref>{{Cite news |title=Banyuwangi regency declared national geopark area |work=The Jakarta Post |url=https://www.thejakartapost.com/travel/2018/12/03/banyuwangi-regency-declared-national-geopark-area.html |access-date=11 August 2019}}</ref> Mayroon ito dati na populasyon na 1,488,791 ayon sa senso ng 2000; sa senso ng 2010 ay tumaas ito sa 1,556,078; at sa senso ng 2020 ay tumaas tungo sa 1,708,114; ang opisyal na pagtatantya noong kalagitnaan ng 2023 ay 1,780,015 (na binubuo ng 888,288 lalaki at 891,727 babae). Ang bayan ng Banyuwangi ay ang administratibong kabisera. Ang pangalan na Banyuwangi ay mula sa [[Wikang Habanes]] na ang ibig sabihin ay "mabangong tubig", na konektado sa alamat ng Java ng Sri Tanjung. == Lipunan at kasaysayan == [[Talaksan:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Gezicht_op_Banjoewangi_Oost-Java_TMnr_60020438.jpg|thumb|Tanawin ng Banyuwangi sa [[Silangang Indiyong Olandes|panahon ng kolonyal]] ]] Ang isang katutubong grupo ng Banyuwangi ay ang komunidad ng Osing na may isang kulturang Hindu bagaman maaari silang isaalang-alang bilang isang sub-etnikong grupo ng mga taga-Java. Sila ay pangunahing nakatira sa gitnang bahagi ng Banyuwangi at kung minsan ay itinuturing nila ang kanilang sarili bilang inapo ng mga [[Majapahit]]. {{Fact|date=May 2013}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2013)">kailangan ng pagsipi</span></nowiki>''&#x5D;</sup> Ang iba pang mga grupo ay [[Java (pulo)|mga taga-Java]] (nakatira karamihan sa timog at kanluran), Madures (pangunahin sa hilaga at baybayin na lugar) at mga taga-Bali (nakakalat ngunit mas puro sa silangan). Kabilang sa iba pang mas maliliit na grupo Tsino, Bugines, at mga Arabo. Dating kilala bilang '''Blambangan''' (o ang pagkakaiba-iba nito: Balambangan at Balumbungan), ito ay isang vassal ng Kaharian ng Majapahit at isang rehiyonal na sentro ng kalakalan. Ang awtonomiya ng Blambangan ay lumago nang malaki pagkatapos ng pagtatapos ng ika-14 na siglo A. D. Matapos ang kaharian ng Majapahit ay tumigil sa pag-iral, ito ay naging isang malayang kaharian at bilang gayon, ang huling Kahariang Hindu ng Java. Upang ipagtanggol ang sarili mula sa mga hukbo ng Sultanato ng Demak, na sinubukan na sakupin ito, humingi ng tulong si Blambangan mula sa mga hari ng bali, na naging sanhi ng pagkawala ng kalayaan nito sa mga kaharian ng Bali. Sa panahong ito si Blambangan ay malalim na naiimpluwensyahan ng kultura ng Bali. Matapos ang halos 150 taon na pananakop ng Balines, ang Sultanato ng Mataram ay nanguna sa teritoryo at pinangalanan ito muli bilang Banyuwangi. Si [[Tawang alun II]] ng Balmbangan ay nagpalaya ng Balmbangan mula sa Sultanato ng Mataram sa panahon ng pag-aalsa ng Trunojoyo at itinayo ang kabisera ng Macan Putih, malapit sa kasalukuyang Banyuwangi. Nang maglaon, ito ay bahagi ng teritoryo ng Mataram na kinokontrol ng [[Kompanyang Olandes ng Silangang Indiya|VOC]] (1770). Sa panahon ng pagpapalawak ng mga plantasyon noong ika-19 na siglo, maraming bahagi ng Banyuwangi ang itinanim na may [[kape]] at [[tubo]], na nagtatampok ng tanawin nito kahit na ngayon. Ang mga Tsino at Arabo ay dumating sa panahong ito. Kilala ang mga Banyuwangi sa kanilang paghahalo ng mga tradisyon ng Islam at ang tradisyon bago ang Islam. Sa panahon ng Pagbagsak ng Suharto, isang witchhunt sa loob ng Banyuwangi laban sa di-umano ay mangkukulam ay umikot sa lakit na karahasan. Bilang karagdagan sa mga di-umano ay mangkukulam, ang mga Islamikong [[klero]] ay naging tudlaan at pinatay, at ang mga miyembro ng Nahdlatul Ulama ay pinatay ng mga nag-aalsa.<ref>{{Cite web |title=The Banyuwangi murders |url=https://www.insideindonesia.org/the-banyuwangi-murders |access-date=2020-06-03 |website=Inside Indonesia |language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Liebhold |first=David |date=October 19, 1998 |title=That New Black Magic |url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,2053925,00.html |magazine=Time |access-date=Enero 23, 2025 |archive-date=Abril 3, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220403095448/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,2053925,00.html |url-status=dead }}</ref> == Kultura == Ang Tangway Ng Blambangan ay isa sa mga natitirang lugar sa Java kung saan ang kultura ng Hindu ay pinananatili pa rin, na may impluwensiya ng Bali. === Sayaw Ng Gandrung === Ito ay isangtipikal na sayaw ng Banyuwangi na ginaganap ng isang babae na sinamahan ng simpleng musika mula sa isang biyulin, tatsulok (tinatawag na kluncing), gong (o kempul), kendhang at kung minsan, keyboard bilang resulta ng kasalukuyang impluwensya. Ginagawa ito sa gabi hanggang sa umaga, lalo na sa mga pagdiriwang. === Janger o Damarwulan === Si Damarwulan ay isang maalamat na bayani na nagtatampok sa tradisyonal na sining ng teatro, na binuo mula noong ika-19 na siglo sa Banyuwangi. Ito ay isang kumbinasyon ng mga kultura ng Balines, Habanes at mga lokal. Ang mga impluwensiya ng Bali ay makikita sa mga kasuotan at instrumento ng mga gumaganap dito. Samantala, ang mga impluwensiya ng Habanes ay nasa "lakon" o mga kuwento pati na rin ang wika sa mga diyalogo. Ito ay naiiba sa mga Janger ng mga taga-Bali. == Mga administratibong distrito == [[Talaksan:Indonesia_Banyuwangi_Regency_location_map.svg|thumb|Pamamahala ng Rehensiya ng Banyuwangi]] Sa panahon ng senso ng 2010, ang Rehiyon ng Banyuwangi ay nahahati sa dalawampu 't apat mga distrito<ref>{{Cite web |title=Banyuwangi Resmi Punya 25 Kecamatan |url=http://banyuwangikab.go.id/berita-daerah/banyuwangi-resmi-punya-25-kecamatan.html |access-date=9 January 2017 |publisher=Regency government of Banyuwangi |language=id}}</ref> (Indones: kecamatan), ngunit ang isang karagdagang distrito Blimbingsari ay kalaunan ay nilikha noong 9 Enero 2017 mula sa bahagi ng distrito ng Rogojampi. Ang dalawampu't limang distrito ay nakatala sa ibaba kasama ang kanilang mga lawak at ang kanilang mga populasyon sa senso ng 2020 at ang senso ng 2020, kasama ang opisyal na mga pagtatantya noong kalagitnaan ng 2022. Kasama rin sa talahanayan ang mga lokasyon ng mga sentro ng administratibong distrito, ang bilang ng mga [[Nayon|mga baryo]] sa bawat distrito (kabuuang 189 na rural ''desa'' at 28 urban ''kelurahan''), at ang mga postal code nito. {| class="sortable wikitable" !Kode <br /><br />Wilayah !Pangalan <br /><br />ng Distrito<br /><br />(''kecamatan'') !Lawak <br /><br />sa<br /><br />km² !Populasyon<br /><br />Senso ng<br /><br />2010 !Populasyon<br /><br />Senso ng<br /><br />2020 !Populasyon<br /><br />Pagtatantya<br /><br />Kalagitnaan ng 2022 !Admin <br /><br /> centre !Bilang<br /><br />ng mga<br /><br />nayon !Kodigo<br /><br />ng poste |- |35.10.01 |Pesanggaran ^(a) | align="right" |802.50 | align="right" |48,412 | align="right" |53,373 | align="right" |54,117 |Sumberagung | align="center" |5 |68488 |- |35.10.22 |Siliragung | align="right" |95.15 | align="right" |44,390 | align="right" |48,678 | align="right" |49,331 |Siliragung | align="center" |5 |68489 |- |35.10.02 |Bangorejo | align="right" |137.43 | align="right" |59,442 | align="right" |65,709 | align="right" |66,642 |Kebondalem | align="center" |7 |68487 |- |35.10.03 |Purwoharjo ^(b) | align="right" |200.30 | align="right" |64,969 | align="right" |69,471 | align="right" |70,231 |Purwoharjo | align="center" |8 |68483 |- |35.10.04 |Tegaldlimo | align="right" |1,341.12 | align="right" |61,176 | align="right" |66,737 | align="right" |67,598 |Tegaldlimo | align="center" |9 |68484 |- |35.10.05 |Muncar | align="right" |146.07 | align="right" |128,924 | align="right" |136,425 | align="right" |137,778 |Blambangan | align="center" |10 |68472 |- |35.10.06 |Cluring | align="right" |97.44 | align="right" |70,049 | align="right" |77,417 | align="right" |78,515 |Cluring | align="center" |9 |68482 |- |35.10.07 |Gambiran | align="right" |66.77 | align="right" |58,412 | align="right" |66,187 | align="right" |67,287 |Wringinagung | align="center" |6 |68486 |- |35.10.23 |Tegalsari | align="right" |65.23 | align="right" |46,161 | align="right" |52,361 | align="right" |53,237 |Tegalsari | align="center" |6 |68485 |- |35.10.10 |Glenmore | align="right" |421.98 | align="right" |69,471 | align="right" |75,365 | align="right" |76,296 |Karangharjo | align="center" |7 |68466 |- |35.10.11 |Kalibaru | align="right" |406.76 | align="right" |61,182 | align="right" |65,142 | align="right" |65,827 |Kalibaruwetan | align="center" |6 |68467 |- |35.10.09 |Genteng | align="right" |82.34 | align="right" |83,123 | align="right" |92,448 | align="right" |93,816 |Gentang Wetan | align="center" |5 |68465 |- |35.10.08 |Srono | align="right" |100.77 | align="right" |87,209 | align="right" |96,914 | align="right" |98,339 |Sukomaju | align="center" |10 |68471 |- | |'''''Kabuuhan ng<br /><br />Timog <br /><br />two-thirds''''' | align="right" |''3,963.86'' | align="right" |''882,920'' | align="right" |''966,227'' | align="right" |''979,014'' | | align="center" |''93'' | |- |35.10.13 |Rogojampi | align="right" |48.51 | align="right" |92,358 | align="right" |57,217 | align="right" |58,529 |Rogojampi | align="center" |10 |68462 |- |35.10.25 |Blimbingsari | align="right" |67.13 | align="right" |^(c) | align="right" |54,341 | align="right" |55,587 |Blimbingsari | align="center" |10 |68460 & 68461 |- |35.10.14 |Kabat | align="right" |94.17 | align="right" |67,137 | align="right" |63,413 | align="right" |63,692 |Kabat | align="center" |14 |68461 |- |35.10.12 |Singojuruh | align="right" |59.89 | align="right" |45,242 | align="right" |50,463 | align="right" |51,223 |Singojuruh | align="center" |11 |68464 |- |35.10.20 |Sempu | align="right" |174.83 | align="right" |71,281 | align="right" |83,100 | align="right" |84,714 |Sempu | align="center" |7 |68468 |- |35.10.19 |Songgon | align="right" |301.84 | align="right" |50,275 | align="right" |57,077 | align="right" |58,037 |Tegalarum | align="center" |9 |68463 |- |35.10.15 |Glagah | align="right" |76.75 | align="right" |33,992 | align="right" |36,532 | align="right" |36,950 |Glagah | align="center" |10 ^(d) |68431 & 68432 |- |35.10.24 |Licin | align="right" |169.25 | align="right" |27,878 | align="right" |29,460 | align="right" |29,748 |Licin | align="center" |8 |68454 |- |35.10.16 |Banyuwangi | align="right" |30.13 | align="right" |106,000 | align="right" |117,558 | align="right" |119,265 |Tukangkayu | align="center" |18 ^(f) |68411 - 68419 |- |35.10.17 |Giri | align="right" |21.31 | align="right" |28,510 | align="right" |31,621 | align="right" |32,080 |Mojopanggung | align="center" |6 ^(g) |68422 - 68425 |- |35.10.21 |Kalipuro | align="right" |310.03 | align="right" |76,178 | align="right" |83,685 | align="right" |84,822 |Kalipuro | align="center" |9 ^(h) |68421 - 68455 |- |35.10.18 |Wongsorejo ⁽ⁱ⁾ | align="right" |464.80 | align="right" |74,307 | align="right" |77,420 | align="right" |78,070 |Wongsorejo | align="center" |12 |68453 |- | |'''''Kabuuhan ng <br /><br />ikatlong bahagi na hilaga''''' | align="right" |''1,818.64'' | align="right" |''673,158'' | align="right" |''741,887'' | align="right" |''752,717'' | | align="center" |''124'' | |- | |'''''Kabuuhan''''' | align="right" |''5,782.50'' | align="right" |''1,556,078'' | align="right" |''1,708,114'' | align="right" |''1,731,731'' |''Banyuwangi (bayan)'' | align="center" |''217'' | |} Mga tala: (a) kasama ang 10 maliliit na isla sa baybayin. (B) kasama ang maliliit na isla sa baybayin ng ''Pulau Parengan'' at ''Pulau Watulayar''. (C) ang populasyon ng 2010 ng bagong distrito ng Blimbingsari ay kasama sa bilang para sa distrito ng Rogojampi kung saan ito ay pinutol. (d) kabilang ang 2 urban ''kelurahan'' (Bakungan at Banjarsari). (e) kasama ang maliliit na isla sa baybayin ng ''Pulau Boom'' at ''Pulau Santen''. (f) lahat ng 18 ay ''kelurahan'' (Kampung Mandar, Kampung Melayu, Karangrejo, Kebalenan, Kepatihan, Kertosari, Lateng, Pakis, Panderejo, Penganjuran, Pengantigan, Singonegaran, Singotrunan, Sobo, Sumber Rejo, taman baru, Temenggungan at Tukang kayu). (g) binubuo ng 4 ''kelurahan'' (Boyolangu, Giri, Mojopanggung at Penataban) at 2 ''desa''. (h) binubuo ng 4 ''kelurahan'' (Bulusan, Gombengsari, Kalipuro at Klatak) at 5 ''desa''. (i) kasama ang maliit na isla sa baybayin ng ''Pulau Tabuan''. == Transportasyon == Ang Paliparan Ng Banyuwangi sa Blimbingsari ay nagsisilbi sa rehensiya, lungsod ng Banyuwangi at ang nakapalibot na lugar ng [[Silangang Java]]. Ang Banyuwangi ay maaaring maabot sa pamamagitan ng kalsada at riles mula sa [[Surabaya]] o sa pamamagitan ng lantsa mula sa [[Bali, Indonesia|Bali]]. == Turismo == [[Talaksan:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Reede_en_Straat_Bali_Banjuwangi_Oost-Java_TMnr_10022091.jpg|thumb|Reede sa Bali Street, Banjuwangi, silangang Java]] Maraming mga turista sa Europa na bumibisita sa Bali ang pumupunta sa Banyuwangi upang mag-surp sa Plengkung at sumisid sa [[Tabuhan Island|Pulo ng Tabuhan]]. Ang mga ferry mula sa Bali ay dumating sa daungan ng [[Ketapang, Java|Ketapang]], mga 8&nbsp;km sa hilaga ng lungsod ng Banyuwangi. Ang Plekung Beach ay kilala rin bilang '''G-Land''' o ang berdeng lupa ay may 3 uri ng alon hanggang 6 hanggang 8 metro ang taas.<ref>{{Cite web |date=October 17, 2011 |title=Pantai Plekung, Destinasi untuk Berselancar |url=http://www.mediaindonesia.com/mediatravelista/index.php/read/2011/10/17/3216/2/Pantai-Plekung-Destinasi-untuk-Berselancar |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111018073007/http://www.mediaindonesia.com/mediatravelista/index.php/read/2011/10/17/3216/2/Pantai-Plekung-Destinasi-untuk-Berselancar |archive-date=2011-10-18}}</ref> ; Banyuwangi International Surfing Competition 2014 (Pambansang Kumpetisyon Sa Pag-Surf Sa Banyuwangi) Ito ang ikalawang pagkakataon na kumpetisyon pagkatapos ng kumpetisyon noong 2012. 23-25 Mayo 2014 ang kumpetisyon ay sinusundan ng hindi bababa sa 15 mga bansa sa Pantai Pulau Merah (Red Island Beach) na may taas na 4 metro at 400 metro ang haba ng mga alon.<ref>{{Cite web |date=May 17, 2014 |title=Puluhan Peselancar Mancanegara Ikuti Kompetisi Surfing di Banyuwangi |url=http://surabaya.tribunnews.com/2014/05/17/puluhan-peselancar-mancanegara-ikuti-kompetisi-surfing-di-banyuwangi}}</ref> ; Diamond Triangle Ang Diamond Triangle ay binubuo ng:<ref>{{Cite web |title=Triangle Diamond Banyuwangi |url=http://koran-jakarta.com/index.php/detail/view01/134709 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131206122819/http://koran-jakarta.com/index.php/detail/view01/134709 |archive-date=December 6, 2013 |access-date=November 3, 2013}}</ref> * Ijen Crater Nature Tourist Park, makikita natin ang Tosca lake crater at tradisyonal [[Asupre|sulphur]] pagmimina kung saan ang Sulphur bunch mobilization ay gumagamit pa rin ng tao upang maglakad at pababa sa bunganga. * Pambansang Parke Ng Alas Purwo, bukod sa makita ang mga hayop na maaari naming mag-surf sa G-Land/ Plengkung na may mga puno ng pera, Speddy ' s, Kongs, Twenty-twenty at Tiger Track waves. * Pambansang Parke Ng Meru Betiri, Ang Sukamade Turtle Breeding Station ay regular na naglalabas ng mga Baby Marine Turtle upang buksan ang karagatan. 4 ng 6 na uri ng mga pagong ay matatagpuan sa Indonesia regular na bisitahin ang Sukamade upang ilagay ang kanilang mga itlog. Penyu Hijau (Chelonia mydas) bisitahin ang Sukamade Beach halos bawat gabi, Penyu Lekang (Lepidochelys olivacea) pagbisita sa Marso hanggang Hunyo, Penyu Belimbing ([[Dermochelys coriacea]]) ilagay ang itlog tuwing 4 taon sa Hunyo hanggang Setyembre at ang scare Penyu Sisik ([[Eremochelys olivacea]]) bihirang bisitahin ang beach. ; Mga busay Maaaring interesado ang mga bisita na makahanap ng ilang mga busay sa isang lugar. Pormal na binuksan noong 2014, may ilang mga busay sa Kampung Anyar (bagong nayon), malapit sa Kalibendo Plantation, mga 15 kilometro mula sa Banyuwangi sa daan patungo sa Bundok Ng Ijen. May 3 mga busay na malapit sa isa ' t isa na kilala bilang "Triple Waterfall" na matatagpuan 10 minuto na lakad sa hagdan mula sa isang lugar ng paradahan. O mga 300 metro sa kahabaan ng ilog, naglalakad paakyat, matatagpuan ang Talon ng Kethagen. Ang bangin bukod sa ilog ay maaaring sumasalamin sa sikat ng araw, kumikinang tulad ng mga diamante.<ref>{{Cite web |last=Agoes Santoso |title=Segarnya Air Terjun Kembar Kampung Anyar |url=http://greatindonesia.com/article/detail/324/Segarnya-Air-Terjun-Kembar-Kampung-Anyar |access-date=January 31, 2015 |archive-date=Marso 13, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313002053/http://www.greatindonesia.com/article/detail/324/segarnya-air-terjun-kembar-kampung-anyar |url-status=dead }}</ref> == Klima == Ang Banyuwangi ay may katamtamang tropikal at basahang tuyo na klima, katulad ng tag-araw ng Banyuwangi na nagsisimula mula Mayo hanggang Oktubre, at ang natitirang bahagi ay tag-araw. noong 2013, ang pinakamataas na average na temperatura ng Banyuwangi ay sa Oktubre na may 28.2&nbsp;°C at pinakamababang average na temperatura ay sa Abril na may 24.8&nbsp;°C {| class="wikitable" ! colspan="13" |Data Ng Klima Para Sa Banyuwangi |- !Taon ! colspan="12" |2013 |- !Buwan |Jan |Pebrero |Mar |Apr |Mayo |Hunyo |Hulyo |Agosto |Sept |Oct |Nobyembre |Disyembre |- !Ang Av. Mataas (Celsius) |31.7 |32.3 |32 |31.7 |31.5 |30.3 |29.6 |29.4 |30.1 |32.5 |31.9 |31.7 |- !Araw-Araw (Celsius) |26.7 |27.7 |27.4 |24.8 |27.5 |27 |26.1 |26 |26.3 |28.2 |27.4 |27.2 |- !Ang Av. Mababa (Celsius) |24.1 |24.7 |24.3 |24.8 |24.7 |24.4 |24.6 |23.3 |23.6 |24.7 |24.6 |24.4 |- !Ang AV. Ulan (mm) |527.5 |100.2 |193.1 |228.8 |97.3 |122.8 |156 |37.3 |6.9 |0.8 |237.6 |160.3 |- !Ang Av. Mga Araw Ng Ulan |25 |14 |19 |16 |16 |18 |19 |8 |4 |4 |21 |21 |- ! colspan="13" |Pinagmulan:<ref>{{Cite web |title=BPS Kabupaten Banyuwangi |url=http://banyuwangikab.bps.go.id/linkTabelStatis/view/id/15 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160423044209/http://banyuwangikab.bps.go.id/linkTabelStatis/view/id/15 |archive-date=2016-04-23 |access-date=2016-04-12 |website=banyuwangikab.bps.go.id}}</ref><ref>{{Cite web |title=BPS Kabupaten Banyuwangi |url=http://banyuwangikab.bps.go.id/linkTabelStatis/view/id/11 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160423030824/http://banyuwangikab.bps.go.id/linkTabelStatis/view/id/11 |archive-date=2016-04-23 |access-date=2016-04-12 |website=banyuwangikab.bps.go.id}}</ref> |} {| class="wikitable" ! colspan="13" |Bilis ng hangin at halumigmig |- !Buwan |Jan |Pebrero |Mar |Apr |Mayo |Jun |Hulyo |Agosto |Sep |Oct |Nobyembre |Disyembre |- !Bilis Ng Hangin (Buhol) |3.1 |3.2 |3.2 |3.1 |3.2 |2.6 |3 |3 |2.8 |3.1 |2.3 |2.1 |- !Kahalumigmigan (%) |86 |81 |82 |83 |84 |86 |82 |78 |77 |75 |82 |83 |- ! colspan="13" |Pinagmulan:<ref>{{Cite web |title=BPS Kabupaten Banyuwangi |url=http://banyuwangikab.bps.go.id/linkTabelStatis/view/id/14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160423052939/http://banyuwangikab.bps.go.id/linkTabelStatis/view/id/14 |archive-date=2016-04-23 |access-date=2016-04-12 |website=banyuwangikab.bps.go.id}}</ref> |} {| class="wikitable" ! colspan="13" |Presyon ng hangin at pagkakalantad ng sikat ng araw |- !Buwan |Jan |Pebrero |Mar |Apr |Mayo |Jun |Hulyo |Agosto |Sep |Oct |Nobyembre |Disyembre |- !Presyon ng hangin (mb) |1008.7 |1008.3 |1010.2 |1004.2 |1010.2 |1009.2 |1011.5 |1012.8 |1012.8 |1012.4 |1009.5 |1008.8 |- !Pagkakalantad Sa Sikat Ng Araw |45 |71 |72 |67 |70 |58 |60 |87 |96 |99 |67 |61 |- ! colspan="13" |Pinagmulan:<ref>{{Cite web |title=BPS Kabupaten Banyuwangi |url=http://banyuwangikab.bps.go.id/linkTabelStatis/view/id/16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160423030321/http://banyuwangikab.bps.go.id/linkTabelStatis/view/id/16 |archive-date=2016-04-23 |access-date=2016-04-12 |website=banyuwangikab.bps.go.id}}</ref> |} Ang kagubatan at ilog sa Banyuwangi ay mahusay na napanatili, sabi ng Indonesia Dragonfly Society dahil natagpuan nila ang 3 species ng dragonfly na maaari lamang mabuhay sa mabuting kapaligiran.<ref>{{Cite web |last=Ika Ningtyas |date=January 30, 2014 |title=Rare Dragonfly Species Found in Banyuwangi |url=http://en.tempo.co/read/news/2014/01/30/206549674/Rare-Dragonfly-Species-Found-in-Banyuwangi}}</ref> == Galeriya == <gallery> Talaksan:Kawah-Ijen_Indonesia_Acidious-Lake-at_the-floor-of-the-crater-01.jpg|alt=Ijen Crater|Ijen Krater Talaksan:G-land.JPG|alt=G-land, one of world's most famous surf break spot beach situated on Alas Purwo National Park|G-land, isa sa pinakatanyag sa buong mundo pahinga sa pag-surf spot beach na matatagpuan sa Pambansang Parke Ng Alas Purwo </gallery> == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == {{Portada|Indonesia}} {{Wikivoyage-inline|Banyuwangi}} * {{In lang|id}} [http://www.banyuwangikab.go.id Official site] [https://web.archive.org/web/20171023060540/http://www.asliindonesia.net/2015/08/25-info-wisata-lengkap-di-banyuwangi.html Banyuwangi site] <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|8|13|07|S|114|22|01|E|type:city}}{{Silangang Java}}{{Authority control}} [[Kategorya:Pages using infobox settlement with possible motto list]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Habanes]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] kujmhkturmmvy1y2yatx0ifqms0jela 0 334071 2214171 2214115 2026-07-02T14:44:57Z Tabilay 153890 /* Kagamitan */ 2214171 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas<br>[[Mallorca]], Espanya |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 2,235,123 |singlesrecord = {{tennis record|won=221|lost=134}} |singlestitles = 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 29 (ika 16 ng Marso, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 32 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=48}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |updated = ika 29 ng Hunyo, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 2R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Ingles: /iːˈɑːlɑː/<br> /iː/ = "ii" gaya ng sa ''see''; /ˈɑː/ = diin na "ah" gaya ng sa ''father''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɑː/ = mahaba na "ah" gaya ng sa ''spa''. <br> Binibigkas bilang ''ii-AH-lah'' <br><br> Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/<br> /ɛ/ = "eh" gaya ng sa ''bed''; /ˈja/ = diin na "ya" gaya ng sa ''yard''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɐ/ = maikling "uh/ah" tunog, katulad ng huling patinig sa ''sofa'' o ''comma''. <br> Binibigkas bilang ''eh-YA-lah''}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA. Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022. Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa Miami Open WTA 1000, final sa Eastbourne Open WTA 250, at dalawang kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026 parehong WTA 125. == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}</ref> at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay.<ref>{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=Pebrero 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |language=en |website=Sports News Philippines |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=Pebrero 6, 2026 |archive-date=Abril 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260425205154/https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam/ |url-status=dead }}</ref> Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho. Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal na karera === ==== 2020 ==== ===== '''Isahan''' ===== [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTA-AE">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> ==== 2021 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2022 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}</ref> Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.<ref name=":0" /> ==== 2023 ==== ===== '''Isahan''' ===== Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.<ref name="WTA-AE" /> Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2024 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.<ref name="WTA-AE" /> Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.<ref name="WTA-AE" /> Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.<ref name="WTA-AE" /> Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2025 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.<ref name="WTA-AE" /> Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2026 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}</ref> Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.<ref name="WTA-AE" /> Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.<ref name="WTA-AE" /> Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}</ref> Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}</ref> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}</ref> Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}</ref> at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}</ref> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]] Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangatlong pangkat na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat ng Kopang Billie Jean.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.<ref name=":13">{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> == Kagamitan == Si Alex Eala ay gumamit ng iba’t ibang henerasyon ng raket na Babolat Pure Aero sa iba't ibang yugto ng kanyang karera. Noong kabataan pa niya, sumabak siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang [[raketa]] na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na ayos ng kuwerdas, na nagbibigay ng mas malakas na kapit sa bola, mas mataas na anggulo ng paglunsad ng bola mula sa raketa{{Efn|1=Ang "launch angle" ay sinusukat laban sa isang pahalang na linya sa court. Positibo ito kapag ang anggulo ay nasa itaas ng linya, at negatibo kapag nasa ibaba. Kapag pareho ang iba pang kondisyon ng tira, ang raket na may mas mataas na power potential ay tatama sa bola nang mas mabilis at may mas mababang launch angle. Ang mas mahinang raket ay maglalabas ng bola sa mas mataas na anggulo. Posibleng magbawi ang dalawang epekto at mapunta ang bola sa parehong lugar. Posible rin na mas malakas ang isang epekto kaysa sa isa — halimbawa, ang mas mahinang raket (mas mababang launch speed) ay puwedeng mag-launch sa mas mataas na anggulo at kahit mas lumayo ang bagsak. Kaya minsan nakakalito pag pinag-uusapan ang power. Pero ang power ay tumutukoy sa bilis, hindi sa layo. Sa kabutihang-palad, sa karamihan ng panahon, ang mas malakas na raket ay tumatama nang mas mabilis at mas malayo, bagama’t hindi palaging mas malayo. https://twu.tennis-warehouse.com/learning_center/trajectory_info.php}}, at mas mabilis na pag-ikot, ngunit may mas mababang kontrol. Nang manalo siya sa 2022 US Open Juniors, gumamit naman siya ng 2019 na bersyon ng Pure Aero, na bahagyang mas malambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas pa rin ang huwaran ng kuwerdas.<ref name=":Babolat0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-kuwerdas gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may mga hiblang lino upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng kuwerdas, na nagbigay ng mas matigas na string bed at mas malaking kontrol. Tulad ng ibang propesyonal na manlalaro, gumagamit pa rin siya ng lumang molde ng frame mula 2016 at pininturahan lamang ito ng kosmetikong disenyo ng 2023.<ref name=":Babolat0" /> Ang Pure Aero 2023 ay may 645 cm² na laki ng ulo, 68.58 cm na haba, 300 g na bigat na hindi naka-kuwerdas, 32.0 cm na balanse, 318 g na swingweight, 23/26/23 mm na lapad ng beam, at 65 RA na katigasan. Ang 16×19 na pattern ng kuwerdas nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalabas ang bola sa korte.<ref name=":Babolat0" /> Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raketa: * Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong puwang ng kuwerdas. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong lumikha ng spin at ang “madaling gamitin” na paghawak, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting dagdag na lakas kumpara sa mga naunang bersyon.<ref name=":1">{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}</ref> * Binigyang-diin ng Tennisnerd ang mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang paggamit ng matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Kinilala rin ang NF² flax inserts sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010 hanggang 2013.<ref>{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> * Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong lakas sa baseline at ikot (RPM) na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na launch angle na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive 2013.<ref>{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}</ref> Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at lakas ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na kaayon ng pag-unlad niya tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.<ref name=":Babolat0" /> == Pansariling buhay == Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}</ref> Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> == Mga parangal == [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga "natatanging" tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).<ref>Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala: * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}} * {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}</ref> Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.<ref>{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}</ref> Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}</ref> == Mga tala == === Mga torneyong sinalihan ni Eala === Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> === Djunyor === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Isahan !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Dalawahang !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF === ==== Titulo sa ITF==== {| class="wikitable" !Year !Palaro !Lebel !Uri !Katuwang |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Larong Isahan |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Larong Dalawahang |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |} ===== Larong Isahan ng ITF ===== ====== '''2020 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W15 Manacor |W15 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 2 |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Chiang Rai |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Yecla |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Luwad |Rawnd 1 |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 1 |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== Larong Dalawahan ng ITF ===== ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Madrid |W25 |Matigas (Konkreto) |Victoria Jiménez Kasintseva |''Quarterfinal'' |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Oksana Selekhmeteva |''Runner-up'' |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Manacor |W25 |Matigas (Konkreto) |Elsa Jacquemot |''Quarterfinal'' |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Indy De Vroome |Rawnd 1 |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Kyōka Okamura |''Quarterfinal'' |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Liang En-shuo |''Quarterfinal'' |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Luwad |Marina Bassols Ribera |''Semifinal'' |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Matigas (Konkreto) |Lizette Cabrera |''Quarterfinal'' |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Annaëlle Robbe |Rawnd 2 |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |Petra Marcinko |''Quarterfinal'' |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W60 Trnava 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Justina Mikulskyte |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Luwad |Barbora Palicova |Rawnd 1 |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Matigas (Konkreto) |Beatrice Gumulya |''Quarterfinal'' |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Marina Bassols Ribera |''Quarterfinal'' |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Matigas (Konkreto) |Emilie Lindh Gallagher |Rawnd 1 |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Destanee Aiava |''Quarterfinal'' |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |Urszula Radwanska |''Semifinal'' |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Matigas (Konkreto) |Natsumi Kawaguchi |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Barbora Palicova |''Quarterfinal'' |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Matigas (Konkreto) |Jessy Rompies |Rawnd 1 |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sonmez |''Semifinal'' |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |Darja Semeņistaja |Kampeon |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Matigas (Konkreto) |Alicia Barnett |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sönmez |''Semifinal'' |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |Valentini Grammatikopoulou |''Quarterfinal'' |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === Mga pangunahing torneo === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Palaruan !Lebel !Kalaban !Yugto (Rawnd) !Tala |- |Miami Open |Matigas (Konkreto) |1000 |Viktória Hrunčáková |Qualipikasyon Rawnd 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Luwad |250 |Mayar Sherif |Rawnd 2 |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Kuwalipikasyon 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |''Grand Slam'' |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Katambal !Kalaban !Tala |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Kuwalipikasyon 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Kuwalipikasyon 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Kuwalipikasyon 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |125 |Luwad |Rawnd 1 |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Laura Pigossi |''Semifinal'' |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Taylah Preston |Rawnd 1 |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |125 |Matigas (Konkreto) |Daniela Semenistaja |''Quarterfinal'' |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kimberly Birrell |''Quarterfinal'' |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |En Shuo Liang |''Quarterfinal'' |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |250 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Rawnd 1 |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |250 |Damo |''Runner-up'' |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 1 |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Rawnd 2 |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} ===== '''Mga pag-atras''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Dahilan |- |Cincinnati Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |- |Monterrey Open |500 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |} ===== '''Larong Dalawahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Nadiia Kichenok |''Semifinal'' |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Coco Gauff |''Quarterfinal'' |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Renata Zarazúa |Rawnd 2 |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |250 |Matigas (Konkreto) |Chan Hao‑ching |Rawnd 1 |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Eva Lys |Rawnd 1 |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rebeka Masarova |Rawnd 1 |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Tsao Chia‑yi |Rawnd 1 |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Katie Volynets |Rawnd 1 |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |1000 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |500 |Luwad |Rawnd 2 |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |500 |Luwad |Rawnd 1 |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 3 |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |500 |Luwad |Rawnd 1 |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Kampeon |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Kampeonships |500 |Damo |Rawnd 2 |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |500 |Damo |''Semifinal'' |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Rawnd 1 |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 3 |Iga Świątek | |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |''Semifinal'' |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Ingrid Martins |Rawnd 1 |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Janice Tjen |''Semifinal'' |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |Rawnd 1 |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Rawnd 2 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Rawnd 1 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko | |} === Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro === ==== '''Panalo''' ==== {| class="wikitable" ! Kategorya !! Karaniwan |- | Ace% || ~2.3% |- | ''Double Fault''% || ~3.4% |- | Unang Pumasok na Serve || ~65.0% |- | Unang Panalong Puntos ng Serve || ~62.0% |- | Pangalawang Panalong Puntos ng Serve || ~50.0% |- | Nailigtas na BP o ''Break Points''|| ~47% |- | [[Rasyo]] ng Pangingibabaw || ~1.20 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Palaruan !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Madison Keys || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 5 || 6–4, 6–2 || 1.32 || 1.6% || 1.6% || 66.1% || 58.5% || 52.4% || 40.0% (2/5) |- | Iga Swiatek || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 2 || 6–2, 7–5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% (4/9) |- | Jelena Ostapenko || Eastbourne || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 3 || 0–6, 6–2, 3–2 RET || 1.08 || 0.0% || 3.8% || 63.5% || 57.6% || 63.2% || – |- | Clara Tauson || US Open || Grand Slam || Matigas (Konkreto) || R128 || Blg. 14 || 6–3, 2–6, 7–6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% (4/9) |- | Jasmine Paolini || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 6 || 6–1, 7–6(5) || 1.32 || 3.1% || 3.1% || 63.1% || 73.2% || 50.0% || 50.0% (2/4) |- | Coco Gauff || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 4 || 6–2, 2–0 RET || 1.46 || 0.0% || 0.0% || 68.0% || 58.8% || 50.0% || 33.3% (1/3) |- | Elena Rybakina || Berlin || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 2 || 7–5, 6–4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% (1/2) |- | Elina Svitolina || Berlin || WTA 500 || Damo || QF || Blg. 6 || 6–3, 6–4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% (3/6) |} ==== '''Talo''' ==== {| class="wikitable" ! Estadistika !! Karaniwan |- | Ace% || ~1.7% |- | Double Fault% || ~4.3% |- | Unang Serve In || ~62.5% |- | Unang Serve Points Won || ~50.0% |- | Pangalawang Serve Points Won || ~41.0% |- | Break Points Saved || ~39% |- | Ratio ng Pangingibabaw || ~0.65 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Korte !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Jessica Pegula || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || SF || Blg. 4 || 7–6(3), 5–7, 3–6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% (2/7) |- | Iga Swiatek || Madrid || WTA 1000 || Luwad || R64 || Blg. 2 || 6–4, 4–6, 2–6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% (9/16) |- | Barbora Krejcikova || Wimbledon || Grand Slam || Damo || R128 || Blg. 17 || 6–3, 2–6, 1–6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% (10/16) |- | Ekaterina Alexandrova || Abu Dhabi || WTA 500 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 11 || 3–6, 3–6 || 0.79 || 0.0% || 1.6% || 69.8% || 45.5% || 52.6% || 44.4% (4/9) |- | Coco Gauff || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 3 || 0–6, 2–6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% (3/9) |- | Linda Noskova || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 14 || 2–6, 0–6 || 0.36 || 0.0% || 6.8% || 56.8% || 36.0% || 47.4% || 37.5% (3/8) |- | Karolina Muchova || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 13 || 0–6, 2–6 || 0.39 || 0.0% || 4.8% || 52.4% || 36.4% || 50.0% || 0.0% (0/4) |- | Elena Rybakina || Rome || WTA 1000 || Luwad || R32 || Blg. 2 || 4–6, 3–6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% (3/7) |- | Iva Jovic || Roland Garros || Grand Slam || Luwad || R128 || Blg. 17 || 4–6, 2–6 || – || – || – || – || – || – || – |- | Iva Jovic || Queen’s Club || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 19 || 2–6, 2–6 || 0.56 || 2.0% || 2.0% || 66.0% || 51.5% || 29.4% || 28.6% (2/7) |- | Linda Noskova || Berlin || WTA 500 || Damo || SF || Blg. 8 || 2–6, 4–6 || 0.60 || 4.1% || 6.1% || 51.0% || 52.0% || 37.5% || 16.7% (1/6) |} Si Eala ay nakapagtala ng 18 laban laban sa mga Top 20 na manlalaro, kung saan siya ay nanalo ng 7 at natalo ng 11. Noong 2025, nakamit niya ang unang malaking tagumpay sa Miami Open 1000 matapos talunin sina Keys at Świątek bago matalo kay Pegula sa ''semifinal'', at nagwagi rin laban kay Tauson sa US Open, ngunit nabigo kina Krejčíková sa Wimbledon at Świątek sa Madrid. Noong 2026, tinalo niya sina Paolini sa Dubai at Rybakina at Svitolina sa Berlin, subalit natalo kina Gauff, Nosková, Muchová, Rybakina sa Rome, at Jovic sa Roland Garros at Queen’s Club. Ang kanyang pinakamalakas na kampanya ay sa Berlin Open 500, kung saan tinalo niya ang dalawang Top 10 na manlalaro bago matalo kay Nosková sa ''semifinal''.<ref name=":1"/> Sa kanyang mga panalo, ang katamtamang [[estadistika]] ng laban ay: 2.3% aces, 3.4% double faults, 65% first serve in, 62% first-serve points won, 50% second-serve points won, at 47% break points saved, na may rasyo ng pagdomina na ~1.20. Sa kanyang mga pagkatalo, ang average ay: 1.7% aces, 4.3% double faults, 62.5% first serve in, 50% first-serve points won, 41% second-serve points won, at 39% break points saved, na may dominance ratio na ~0.65.<ref name=":1" /> === Mga resulta ng ''Grand Slam'' na paligsahan === ==== Isahan (Isahan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 1R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | 2R | – |} ==== Babaeng-Doble (Dalawahang Pangkababaihan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 2R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | – | – |} === Taunang ranggo ng WTA === Posisyon sa pagtatapos ng bawat ''season'': {| class="wikitable" style="text-align:right;" !width="70"| Taon !!width="70"| Ranggo sa<br />Isahan !! width="70" | Ranggo sa<br />Dalawahan |- |style="text-align:center;"| 2021 || 529 || 780 |- |style="text-align:center;"| 2022 || 219 || 594 |- |style="text-align:center;"| 2023 || 205 || 436 |- |style="text-align:center;"| 2024 || 158 || 230 |- |style="text-align:center;"| 2025 || 50 || 161 |} Mula 2021 hanggang patuloy na bumaba ang ranggo ni Alexandra Eala sa isahan (529 → 50) at dalawahang kategorya (780 → 161), na nagpapakita ng pagbabago sa kanyang pagganap at tuon sa mas piling torneo.<ref name="WTA-AE" /> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] 24p5s187ol08yfshu1uk30qzqtaa5dz 2214173 2214171 2026-07-02T15:13:53Z Tabilay 153890 /* */ 2214173 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas<br>[[Mallorca]], Espanya |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 2,235,123 |singlesrecord = {{tennis record|won=221|lost=134}} |singlestitles = 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 29 (ika 16 ng Marso, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 32 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=48}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |updated = ika 29 ng Hunyo, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 3R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Ingles: /iːˈɑːlɑː/<br> /iː/ = "ii" gaya ng sa ''see''; /ˈɑː/ = diin na "ah" gaya ng sa ''father''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɑː/ = mahaba na "ah" gaya ng sa ''spa''. <br> Binibigkas bilang ''ii-AH-lah'' <br><br> Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/<br> /ɛ/ = "eh" gaya ng sa ''bed''; /ˈja/ = diin na "ya" gaya ng sa ''yard''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɐ/ = maikling "uh/ah" tunog, katulad ng huling patinig sa ''sofa'' o ''comma''. <br> Binibigkas bilang ''eh-YA-lah''}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA. Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022. Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa Miami Open WTA 1000, final sa Eastbourne Open WTA 250, at dalawang kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026 parehong WTA 125. == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}</ref> at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay.<ref>{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=Pebrero 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |language=en |website=Sports News Philippines |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=Pebrero 6, 2026 |archive-date=Abril 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260425205154/https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam/ |url-status=dead }}</ref> Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho. Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal na karera === ==== 2020 ==== ===== '''Isahan''' ===== [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTA-AE">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> ==== 2021 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2022 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}</ref> Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.<ref name=":0" /> ==== 2023 ==== ===== '''Isahan''' ===== Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.<ref name="WTA-AE" /> Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2024 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.<ref name="WTA-AE" /> Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.<ref name="WTA-AE" /> Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.<ref name="WTA-AE" /> Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2025 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.<ref name="WTA-AE" /> Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2026 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}</ref> Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.<ref name="WTA-AE" /> Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.<ref name="WTA-AE" /> Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}</ref> Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}</ref> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}</ref> Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}</ref> at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}</ref> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]] Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangatlong pangkat na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat ng Kopang Billie Jean.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.<ref name=":13">{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> == Kagamitan == Si Alex Eala ay gumamit ng iba’t ibang henerasyon ng raket na Babolat Pure Aero sa iba't ibang yugto ng kanyang karera. Noong kabataan pa niya, sumabak siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang [[raketa]] na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na ayos ng kuwerdas, na nagbibigay ng mas malakas na kapit sa bola, mas mataas na anggulo ng paglunsad ng bola mula sa raketa{{Efn|1=Ang "launch angle" ay sinusukat laban sa isang pahalang na linya sa court. Positibo ito kapag ang anggulo ay nasa itaas ng linya, at negatibo kapag nasa ibaba. Kapag pareho ang iba pang kondisyon ng tira, ang raket na may mas mataas na power potential ay tatama sa bola nang mas mabilis at may mas mababang launch angle. Ang mas mahinang raket ay maglalabas ng bola sa mas mataas na anggulo. Posibleng magbawi ang dalawang epekto at mapunta ang bola sa parehong lugar. Posible rin na mas malakas ang isang epekto kaysa sa isa — halimbawa, ang mas mahinang raket (mas mababang launch speed) ay puwedeng mag-launch sa mas mataas na anggulo at kahit mas lumayo ang bagsak. Kaya minsan nakakalito pag pinag-uusapan ang power. Pero ang power ay tumutukoy sa bilis, hindi sa layo. Sa kabutihang-palad, sa karamihan ng panahon, ang mas malakas na raket ay tumatama nang mas mabilis at mas malayo, bagama’t hindi palaging mas malayo. https://twu.tennis-warehouse.com/learning_center/trajectory_info.php}}, at mas mabilis na pag-ikot, ngunit may mas mababang kontrol. Nang manalo siya sa 2022 US Open Juniors, gumamit naman siya ng 2019 na bersyon ng Pure Aero, na bahagyang mas malambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas pa rin ang huwaran ng kuwerdas.<ref name=":Babolat0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-kuwerdas gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may mga hiblang lino upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng kuwerdas, na nagbigay ng mas matigas na string bed at mas malaking kontrol. Tulad ng ibang propesyonal na manlalaro, gumagamit pa rin siya ng lumang molde ng frame mula 2016 at pininturahan lamang ito ng kosmetikong disenyo ng 2023.<ref name=":Babolat0" /> Ang Pure Aero 2023 ay may 645 cm² na laki ng ulo, 68.58 cm na haba, 300 g na bigat na hindi naka-kuwerdas, 32.0 cm na balanse, 318 g na swingweight, 23/26/23 mm na lapad ng beam, at 65 RA na katigasan. Ang 16×19 na pattern ng kuwerdas nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalabas ang bola sa korte.<ref name=":Babolat0" /> Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raketa: * Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong puwang ng kuwerdas. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong lumikha ng spin at ang “madaling gamitin” na paghawak, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting dagdag na lakas kumpara sa mga naunang bersyon.<ref name=":1">{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}</ref> * Binigyang-diin ng Tennisnerd ang mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang paggamit ng matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Kinilala rin ang NF² flax inserts sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010 hanggang 2013.<ref>{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> * Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong lakas sa baseline at ikot (RPM) na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na launch angle na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive 2013.<ref>{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}</ref> Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at lakas ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na kaayon ng pag-unlad niya tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.<ref name=":Babolat0" /> == Pansariling buhay == Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}</ref> Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> == Mga parangal == [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga "natatanging" tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).<ref>Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala: * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}} * {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}</ref> Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.<ref>{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}</ref> Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}</ref> == Mga tala == === Mga torneyong sinalihan ni Eala === Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> === Djunyor === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Isahan !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Dalawahang !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF === ==== Titulo sa ITF==== {| class="wikitable" !Year !Palaro !Lebel !Uri !Katuwang |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Larong Isahan |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Larong Dalawahang |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |} ===== Larong Isahan ng ITF ===== ====== '''2020 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W15 Manacor |W15 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 2 |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Chiang Rai |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Yecla |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Luwad |Rawnd 1 |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 1 |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== Larong Dalawahan ng ITF ===== ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Madrid |W25 |Matigas (Konkreto) |Victoria Jiménez Kasintseva |''Quarterfinal'' |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Oksana Selekhmeteva |''Runner-up'' |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Manacor |W25 |Matigas (Konkreto) |Elsa Jacquemot |''Quarterfinal'' |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Indy De Vroome |Rawnd 1 |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Kyōka Okamura |''Quarterfinal'' |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Liang En-shuo |''Quarterfinal'' |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Luwad |Marina Bassols Ribera |''Semifinal'' |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Matigas (Konkreto) |Lizette Cabrera |''Quarterfinal'' |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Annaëlle Robbe |Rawnd 2 |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |Petra Marcinko |''Quarterfinal'' |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W60 Trnava 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Justina Mikulskyte |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Luwad |Barbora Palicova |Rawnd 1 |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Matigas (Konkreto) |Beatrice Gumulya |''Quarterfinal'' |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Marina Bassols Ribera |''Quarterfinal'' |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Matigas (Konkreto) |Emilie Lindh Gallagher |Rawnd 1 |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Destanee Aiava |''Quarterfinal'' |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |Urszula Radwanska |''Semifinal'' |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Matigas (Konkreto) |Natsumi Kawaguchi |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Barbora Palicova |''Quarterfinal'' |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Matigas (Konkreto) |Jessy Rompies |Rawnd 1 |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sonmez |''Semifinal'' |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |Darja Semeņistaja |Kampeon |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Matigas (Konkreto) |Alicia Barnett |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sönmez |''Semifinal'' |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |Valentini Grammatikopoulou |''Quarterfinal'' |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === Mga pangunahing torneo === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Palaruan !Lebel !Kalaban !Yugto (Rawnd) !Tala |- |Miami Open |Matigas (Konkreto) |1000 |Viktória Hrunčáková |Qualipikasyon Rawnd 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Luwad |250 |Mayar Sherif |Rawnd 2 |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Kuwalipikasyon 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |''Grand Slam'' |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Katambal !Kalaban !Tala |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Kuwalipikasyon 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Kuwalipikasyon 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Kuwalipikasyon 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |125 |Luwad |Rawnd 1 |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Laura Pigossi |''Semifinal'' |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Taylah Preston |Rawnd 1 |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |125 |Matigas (Konkreto) |Daniela Semenistaja |''Quarterfinal'' |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kimberly Birrell |''Quarterfinal'' |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |En Shuo Liang |''Quarterfinal'' |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |250 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Rawnd 1 |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |250 |Damo |''Runner-up'' |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 1 |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Rawnd 2 |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} ===== '''Mga pag-atras''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Dahilan |- |Cincinnati Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |- |Monterrey Open |500 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |} ===== '''Larong Dalawahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Nadiia Kichenok |''Semifinal'' |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Coco Gauff |''Quarterfinal'' |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Renata Zarazúa |Rawnd 2 |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |250 |Matigas (Konkreto) |Chan Hao‑ching |Rawnd 1 |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Eva Lys |Rawnd 1 |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rebeka Masarova |Rawnd 1 |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Tsao Chia‑yi |Rawnd 1 |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Katie Volynets |Rawnd 1 |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |1000 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |500 |Luwad |Rawnd 2 |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |500 |Luwad |Rawnd 1 |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 3 |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |500 |Luwad |Rawnd 1 |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Kampeon |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Kampeonships |500 |Damo |Rawnd 2 |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |500 |Damo |''Semifinal'' |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Rawnd 1 |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 3 |Iga Świątek | |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |''Semifinal'' |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Ingrid Martins |Rawnd 1 |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Janice Tjen |''Semifinal'' |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |Rawnd 1 |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Rawnd 2 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Rawnd 1 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko | |} === Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro === ==== '''Panalo''' ==== {| class="wikitable" ! Kategorya !! Karaniwan |- | Ace% || ~2.3% |- | ''Double Fault''% || ~3.4% |- | Unang Pumasok na Serve || ~65.0% |- | Unang Panalong Puntos ng Serve || ~62.0% |- | Pangalawang Panalong Puntos ng Serve || ~50.0% |- | Nailigtas na BP o ''Break Points''|| ~47% |- | [[Rasyo]] ng Pangingibabaw || ~1.20 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Palaruan !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Madison Keys || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 5 || 6–4, 6–2 || 1.32 || 1.6% || 1.6% || 66.1% || 58.5% || 52.4% || 40.0% (2/5) |- | Iga Swiatek || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 2 || 6–2, 7–5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% (4/9) |- | Jelena Ostapenko || Eastbourne || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 3 || 0–6, 6–2, 3–2 RET || 1.08 || 0.0% || 3.8% || 63.5% || 57.6% || 63.2% || – |- | Clara Tauson || US Open || Grand Slam || Matigas (Konkreto) || R128 || Blg. 14 || 6–3, 2–6, 7–6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% (4/9) |- | Jasmine Paolini || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 6 || 6–1, 7–6(5) || 1.32 || 3.1% || 3.1% || 63.1% || 73.2% || 50.0% || 50.0% (2/4) |- | Coco Gauff || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 4 || 6–2, 2–0 RET || 1.46 || 0.0% || 0.0% || 68.0% || 58.8% || 50.0% || 33.3% (1/3) |- | Elena Rybakina || Berlin || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 2 || 7–5, 6–4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% (1/2) |- | Elina Svitolina || Berlin || WTA 500 || Damo || QF || Blg. 6 || 6–3, 6–4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% (3/6) |} ==== '''Talo''' ==== {| class="wikitable" ! Estadistika !! Karaniwan |- | Ace% || ~1.7% |- | Double Fault% || ~4.3% |- | Unang Serve In || ~62.5% |- | Unang Serve Points Won || ~50.0% |- | Pangalawang Serve Points Won || ~41.0% |- | Break Points Saved || ~39% |- | Ratio ng Pangingibabaw || ~0.65 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Korte !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Jessica Pegula || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || SF || Blg. 4 || 7–6(3), 5–7, 3–6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% (2/7) |- | Iga Swiatek || Madrid || WTA 1000 || Luwad || R64 || Blg. 2 || 6–4, 4–6, 2–6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% (9/16) |- | Barbora Krejcikova || Wimbledon || Grand Slam || Damo || R128 || Blg. 17 || 6–3, 2–6, 1–6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% (10/16) |- | Ekaterina Alexandrova || Abu Dhabi || WTA 500 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 11 || 3–6, 3–6 || 0.79 || 0.0% || 1.6% || 69.8% || 45.5% || 52.6% || 44.4% (4/9) |- | Coco Gauff || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 3 || 0–6, 2–6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% (3/9) |- | Linda Noskova || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 14 || 2–6, 0–6 || 0.36 || 0.0% || 6.8% || 56.8% || 36.0% || 47.4% || 37.5% (3/8) |- | Karolina Muchova || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 13 || 0–6, 2–6 || 0.39 || 0.0% || 4.8% || 52.4% || 36.4% || 50.0% || 0.0% (0/4) |- | Elena Rybakina || Rome || WTA 1000 || Luwad || R32 || Blg. 2 || 4–6, 3–6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% (3/7) |- | Iva Jovic || Roland Garros || Grand Slam || Luwad || R128 || Blg. 17 || 4–6, 2–6 || – || – || – || – || – || – || – |- | Iva Jovic || Queen’s Club || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 19 || 2–6, 2–6 || 0.56 || 2.0% || 2.0% || 66.0% || 51.5% || 29.4% || 28.6% (2/7) |- | Linda Noskova || Berlin || WTA 500 || Damo || SF || Blg. 8 || 2–6, 4–6 || 0.60 || 4.1% || 6.1% || 51.0% || 52.0% || 37.5% || 16.7% (1/6) |} Si Eala ay nakapagtala ng 18 laban laban sa mga Top 20 na manlalaro, kung saan siya ay nanalo ng 7 at natalo ng 11. Noong 2025, nakamit niya ang unang malaking tagumpay sa Miami Open 1000 matapos talunin sina Keys at Świątek bago matalo kay Pegula sa ''semifinal'', at nagwagi rin laban kay Tauson sa US Open, ngunit nabigo kina Krejčíková sa Wimbledon at Świątek sa Madrid. Noong 2026, tinalo niya sina Paolini sa Dubai at Rybakina at Svitolina sa Berlin, subalit natalo kina Gauff, Nosková, Muchová, Rybakina sa Rome, at Jovic sa Roland Garros at Queen’s Club. Ang kanyang pinakamalakas na kampanya ay sa Berlin Open 500, kung saan tinalo niya ang dalawang Top 10 na manlalaro bago matalo kay Nosková sa ''semifinal''.<ref name=":1"/> Sa kanyang mga panalo, ang katamtamang [[estadistika]] ng laban ay: 2.3% aces, 3.4% double faults, 65% first serve in, 62% first-serve points won, 50% second-serve points won, at 47% break points saved, na may rasyo ng pagdomina na ~1.20. Sa kanyang mga pagkatalo, ang average ay: 1.7% aces, 4.3% double faults, 62.5% first serve in, 50% first-serve points won, 41% second-serve points won, at 39% break points saved, na may dominance ratio na ~0.65.<ref name=":1" /> === Mga resulta ng ''Grand Slam'' na paligsahan === ==== Isahan (Isahan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 1R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | 2R | – |} ==== Babaeng-Doble (Dalawahang Pangkababaihan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 2R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | – | – |} === Taunang ranggo ng WTA === Posisyon sa pagtatapos ng bawat ''season'': {| class="wikitable" style="text-align:right;" !width="70"| Taon !!width="70"| Ranggo sa<br />Isahan !! width="70" | Ranggo sa<br />Dalawahan |- |style="text-align:center;"| 2021 || 529 || 780 |- |style="text-align:center;"| 2022 || 219 || 594 |- |style="text-align:center;"| 2023 || 205 || 436 |- |style="text-align:center;"| 2024 || 158 || 230 |- |style="text-align:center;"| 2025 || 50 || 161 |} Mula 2021 hanggang patuloy na bumaba ang ranggo ni Alexandra Eala sa isahan (529 → 50) at dalawahang kategorya (780 → 161), na nagpapakita ng pagbabago sa kanyang pagganap at tuon sa mas piling torneo.<ref name="WTA-AE" /> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] aqow0z7w7z5n6rdiyx0msvfyzarhcrq 2214176 2214173 2026-07-02T15:58:31Z Tabilay 153890 /* */ 2214176 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas<br>[[Mallorca]], Espanya |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 2,235,123 |singlesrecord = {{tennis record|won=221|lost=134}} |singlestitles = 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 29 (ika 16 ng Marso, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 32 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=48}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |updated = ika 29 ng Hunyo, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 3R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Ingles: /iːˈɑːlɑː/<br> /iː/ = "ii" gaya ng sa ''see''; /ˈɑː/ = diin na "ah" gaya ng sa ''father''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɑː/ = mahaba na "ah" gaya ng sa ''spa''. <br> Binibigkas bilang ''ii-AH-lah'' <br><br> Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/<br> /ɛ/ = "eh" gaya ng sa ''bed''; /ˈja/ = diin na "ya" gaya ng sa ''yard''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɐ/ = maikling "uh/ah" tunog, katulad ng huling patinig sa ''sofa'' o ''comma''. <br> Binibigkas bilang ''eh-YA-lah''}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA. Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022. Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa WTA 1000 Miami Open, final sa WTA 250 Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 na kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026. Si Eala ay lumahok sa mga Grand Slam simula 2023. Sa isahan, nagsimula siya sa qualifying rounds noong 2023 at 2024, at nakapasok sa main draw noong 2025 at 2026. Ang kanyang pinakamagandang resulta ay ang ikatlong rawnd ng Wimbledon noong 2026. Sa ,alawahan nakipagkompetensya siya noong 2025 at 2026, kung saan ang pinakamagandang resulta ay ang ikalawang rawnd ng French Open noong 2025. == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}</ref> at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay.<ref>{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=Pebrero 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |language=en |website=Sports News Philippines |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=Pebrero 6, 2026 |archive-date=Abril 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260425205154/https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam/ |url-status=dead }}</ref> Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho. Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal na karera === ==== 2020 ==== ===== '''Isahan''' ===== [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTA-AE">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> ==== 2021 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2022 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}</ref> Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.<ref name=":0" /> ==== 2023 ==== ===== '''Isahan''' ===== Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.<ref name="WTA-AE" /> Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2024 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.<ref name="WTA-AE" /> Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.<ref name="WTA-AE" /> Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.<ref name="WTA-AE" /> Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2025 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.<ref name="WTA-AE" /> Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2026 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}</ref> Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.<ref name="WTA-AE" /> Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.<ref name="WTA-AE" /> Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}</ref> Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}</ref> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}</ref> Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}</ref> at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}</ref> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]] Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangatlong pangkat na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat ng Kopang Billie Jean.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.<ref name=":13">{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> == Kagamitan == Si Alex Eala ay gumamit ng iba’t ibang henerasyon ng raket na Babolat Pure Aero sa iba't ibang yugto ng kanyang karera. Noong kabataan pa niya, sumabak siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang [[raketa]] na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na ayos ng kuwerdas, na nagbibigay ng mas malakas na kapit sa bola, mas mataas na anggulo ng paglunsad ng bola mula sa raketa{{Efn|1=Ang "launch angle" ay sinusukat laban sa isang pahalang na linya sa court. Positibo ito kapag ang anggulo ay nasa itaas ng linya, at negatibo kapag nasa ibaba. Kapag pareho ang iba pang kondisyon ng tira, ang raket na may mas mataas na power potential ay tatama sa bola nang mas mabilis at may mas mababang launch angle. Ang mas mahinang raket ay maglalabas ng bola sa mas mataas na anggulo. Posibleng magbawi ang dalawang epekto at mapunta ang bola sa parehong lugar. Posible rin na mas malakas ang isang epekto kaysa sa isa — halimbawa, ang mas mahinang raket (mas mababang launch speed) ay puwedeng mag-launch sa mas mataas na anggulo at kahit mas lumayo ang bagsak. Kaya minsan nakakalito pag pinag-uusapan ang power. Pero ang power ay tumutukoy sa bilis, hindi sa layo. Sa kabutihang-palad, sa karamihan ng panahon, ang mas malakas na raket ay tumatama nang mas mabilis at mas malayo, bagama’t hindi palaging mas malayo. https://twu.tennis-warehouse.com/learning_center/trajectory_info.php}}, at mas mabilis na pag-ikot, ngunit may mas mababang kontrol. Nang manalo siya sa 2022 US Open Juniors, gumamit naman siya ng 2019 na bersyon ng Pure Aero, na bahagyang mas malambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas pa rin ang huwaran ng kuwerdas.<ref name=":Babolat0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-kuwerdas gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may mga hiblang lino upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng kuwerdas, na nagbigay ng mas matigas na string bed at mas malaking kontrol. Tulad ng ibang propesyonal na manlalaro, gumagamit pa rin siya ng lumang molde ng frame mula 2016 at pininturahan lamang ito ng kosmetikong disenyo ng 2023.<ref name=":Babolat0" /> Ang Pure Aero 2023 ay may 645 cm² na laki ng ulo, 68.58 cm na haba, 300 g na bigat na hindi naka-kuwerdas, 32.0 cm na balanse, 318 g na swingweight, 23/26/23 mm na lapad ng beam, at 65 RA na katigasan. Ang 16×19 na pattern ng kuwerdas nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalabas ang bola sa korte.<ref name=":Babolat0" /> Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raketa: * Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong puwang ng kuwerdas. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong lumikha ng spin at ang “madaling gamitin” na paghawak, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting dagdag na lakas kumpara sa mga naunang bersyon.<ref name=":1">{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}</ref> * Binigyang-diin ng Tennisnerd ang mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang paggamit ng matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Kinilala rin ang NF² flax inserts sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010 hanggang 2013.<ref>{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> * Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong lakas sa baseline at ikot (RPM) na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na launch angle na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive 2013.<ref>{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}</ref> Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at lakas ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na kaayon ng pag-unlad niya tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.<ref name=":Babolat0" /> == Pansariling buhay == Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}</ref> Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> == Mga parangal == [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga "natatanging" tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).<ref>Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala: * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}} * {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}</ref> Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.<ref>{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}</ref> Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}</ref> == Mga tala == === Mga torneyong sinalihan ni Eala === Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> === Djunyor === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Isahan !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Dalawahang !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF === ==== Titulo sa ITF==== {| class="wikitable" !Year !Palaro !Lebel !Uri !Katuwang |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Larong Isahan |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Larong Dalawahang |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |} ===== Larong Isahan ng ITF ===== ====== '''2020 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W15 Manacor |W15 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 2 |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Chiang Rai |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Yecla |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Luwad |Rawnd 1 |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 1 |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== Larong Dalawahan ng ITF ===== ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Madrid |W25 |Matigas (Konkreto) |Victoria Jiménez Kasintseva |''Quarterfinal'' |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Oksana Selekhmeteva |''Runner-up'' |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Manacor |W25 |Matigas (Konkreto) |Elsa Jacquemot |''Quarterfinal'' |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Indy De Vroome |Rawnd 1 |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Kyōka Okamura |''Quarterfinal'' |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Liang En-shuo |''Quarterfinal'' |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Luwad |Marina Bassols Ribera |''Semifinal'' |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Matigas (Konkreto) |Lizette Cabrera |''Quarterfinal'' |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Annaëlle Robbe |Rawnd 2 |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |Petra Marcinko |''Quarterfinal'' |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W60 Trnava 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Justina Mikulskyte |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Luwad |Barbora Palicova |Rawnd 1 |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Matigas (Konkreto) |Beatrice Gumulya |''Quarterfinal'' |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Marina Bassols Ribera |''Quarterfinal'' |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Matigas (Konkreto) |Emilie Lindh Gallagher |Rawnd 1 |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Destanee Aiava |''Quarterfinal'' |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |Urszula Radwanska |''Semifinal'' |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Matigas (Konkreto) |Natsumi Kawaguchi |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Barbora Palicova |''Quarterfinal'' |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Matigas (Konkreto) |Jessy Rompies |Rawnd 1 |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sonmez |''Semifinal'' |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |Darja Semeņistaja |Kampeon |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Matigas (Konkreto) |Alicia Barnett |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sönmez |''Semifinal'' |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |Valentini Grammatikopoulou |''Quarterfinal'' |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === Mga pangunahing torneo === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Palaruan !Lebel !Kalaban !Yugto (Rawnd) !Tala |- |Miami Open |Matigas (Konkreto) |1000 |Viktória Hrunčáková |Qualipikasyon Rawnd 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Luwad |250 |Mayar Sherif |Rawnd 2 |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Kuwalipikasyon 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |''Grand Slam'' |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Katambal !Kalaban !Tala |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Kuwalipikasyon 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Kuwalipikasyon 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Kuwalipikasyon 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |125 |Luwad |Rawnd 1 |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Laura Pigossi |''Semifinal'' |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Taylah Preston |Rawnd 1 |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |125 |Matigas (Konkreto) |Daniela Semenistaja |''Quarterfinal'' |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kimberly Birrell |''Quarterfinal'' |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |En Shuo Liang |''Quarterfinal'' |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |250 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Rawnd 1 |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |250 |Damo |''Runner-up'' |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 1 |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Rawnd 2 |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} ===== '''Mga pag-atras''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Dahilan |- |Cincinnati Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |- |Monterrey Open |500 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |} ===== '''Larong Dalawahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Nadiia Kichenok |''Semifinal'' |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Coco Gauff |''Quarterfinal'' |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Renata Zarazúa |Rawnd 2 |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |250 |Matigas (Konkreto) |Chan Hao‑ching |Rawnd 1 |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Eva Lys |Rawnd 1 |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rebeka Masarova |Rawnd 1 |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Tsao Chia‑yi |Rawnd 1 |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Katie Volynets |Rawnd 1 |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |1000 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |500 |Luwad |Rawnd 2 |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |500 |Luwad |Rawnd 1 |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 3 |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |500 |Luwad |Rawnd 1 |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Kampeon |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Kampeonships |500 |Damo |Rawnd 2 |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |500 |Damo |''Semifinal'' |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Rawnd 1 |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 3 |Iga Świątek | |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |''Semifinal'' |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Ingrid Martins |Rawnd 1 |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Janice Tjen |''Semifinal'' |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |Rawnd 1 |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Rawnd 2 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Rawnd 1 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko | |} === Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro === ==== '''Panalo''' ==== {| class="wikitable" ! Kategorya !! Karaniwan |- | Ace% || ~2.3% |- | ''Double Fault''% || ~3.4% |- | Unang Pumasok na Serve || ~65.0% |- | Unang Panalong Puntos ng Serve || ~62.0% |- | Pangalawang Panalong Puntos ng Serve || ~50.0% |- | Nailigtas na BP o ''Break Points''|| ~47% |- | [[Rasyo]] ng Pangingibabaw || ~1.20 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Palaruan !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Madison Keys || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 5 || 6–4, 6–2 || 1.32 || 1.6% || 1.6% || 66.1% || 58.5% || 52.4% || 40.0% (2/5) |- | Iga Swiatek || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 2 || 6–2, 7–5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% (4/9) |- | Jelena Ostapenko || Eastbourne || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 3 || 0–6, 6–2, 3–2 RET || 1.08 || 0.0% || 3.8% || 63.5% || 57.6% || 63.2% || – |- | Clara Tauson || US Open || Grand Slam || Matigas (Konkreto) || R128 || Blg. 14 || 6–3, 2–6, 7–6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% (4/9) |- | Jasmine Paolini || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 6 || 6–1, 7–6(5) || 1.32 || 3.1% || 3.1% || 63.1% || 73.2% || 50.0% || 50.0% (2/4) |- | Coco Gauff || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 4 || 6–2, 2–0 RET || 1.46 || 0.0% || 0.0% || 68.0% || 58.8% || 50.0% || 33.3% (1/3) |- | Elena Rybakina || Berlin || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 2 || 7–5, 6–4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% (1/2) |- | Elina Svitolina || Berlin || WTA 500 || Damo || QF || Blg. 6 || 6–3, 6–4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% (3/6) |} ==== '''Talo''' ==== {| class="wikitable" ! Estadistika !! Karaniwan |- | Ace% || ~1.7% |- | Double Fault% || ~4.3% |- | Unang Serve In || ~62.5% |- | Unang Serve Points Won || ~50.0% |- | Pangalawang Serve Points Won || ~41.0% |- | Break Points Saved || ~39% |- | Ratio ng Pangingibabaw || ~0.65 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Korte !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Jessica Pegula || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || SF || Blg. 4 || 7–6(3), 5–7, 3–6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% (2/7) |- | Iga Swiatek || Madrid || WTA 1000 || Luwad || R64 || Blg. 2 || 6–4, 4–6, 2–6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% (9/16) |- | Barbora Krejcikova || Wimbledon || Grand Slam || Damo || R128 || Blg. 17 || 6–3, 2–6, 1–6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% (10/16) |- | Ekaterina Alexandrova || Abu Dhabi || WTA 500 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 11 || 3–6, 3–6 || 0.79 || 0.0% || 1.6% || 69.8% || 45.5% || 52.6% || 44.4% (4/9) |- | Coco Gauff || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 3 || 0–6, 2–6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% (3/9) |- | Linda Noskova || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 14 || 2–6, 0–6 || 0.36 || 0.0% || 6.8% || 56.8% || 36.0% || 47.4% || 37.5% (3/8) |- | Karolina Muchova || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 13 || 0–6, 2–6 || 0.39 || 0.0% || 4.8% || 52.4% || 36.4% || 50.0% || 0.0% (0/4) |- | Elena Rybakina || Rome || WTA 1000 || Luwad || R32 || Blg. 2 || 4–6, 3–6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% (3/7) |- | Iva Jovic || Roland Garros || Grand Slam || Luwad || R128 || Blg. 17 || 4–6, 2–6 || – || – || – || – || – || – || – |- | Iva Jovic || Queen’s Club || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 19 || 2–6, 2–6 || 0.56 || 2.0% || 2.0% || 66.0% || 51.5% || 29.4% || 28.6% (2/7) |- | Linda Noskova || Berlin || WTA 500 || Damo || SF || Blg. 8 || 2–6, 4–6 || 0.60 || 4.1% || 6.1% || 51.0% || 52.0% || 37.5% || 16.7% (1/6) |} Si Eala ay nakapagtala ng 18 laban laban sa mga Top 20 na manlalaro, kung saan siya ay nanalo ng 7 at natalo ng 11. Noong 2025, nakamit niya ang unang malaking tagumpay sa Miami Open 1000 matapos talunin sina Keys at Świątek bago matalo kay Pegula sa ''semifinal'', at nagwagi rin laban kay Tauson sa US Open, ngunit nabigo kina Krejčíková sa Wimbledon at Świątek sa Madrid. Noong 2026, tinalo niya sina Paolini sa Dubai at Rybakina at Svitolina sa Berlin, subalit natalo kina Gauff, Nosková, Muchová, Rybakina sa Rome, at Jovic sa Roland Garros at Queen’s Club. Ang kanyang pinakamalakas na kampanya ay sa Berlin Open 500, kung saan tinalo niya ang dalawang Top 10 na manlalaro bago matalo kay Nosková sa ''semifinal''.<ref name=":1"/> Sa kanyang mga panalo, ang katamtamang [[estadistika]] ng laban ay: 2.3% aces, 3.4% double faults, 65% first serve in, 62% first-serve points won, 50% second-serve points won, at 47% break points saved, na may rasyo ng pagdomina na ~1.20. Sa kanyang mga pagkatalo, ang average ay: 1.7% aces, 4.3% double faults, 62.5% first serve in, 50% first-serve points won, 41% second-serve points won, at 39% break points saved, na may dominance ratio na ~0.65.<ref name=":1" /> === Mga resulta ng ''Grand Slam'' na paligsahan === ==== Isahan (Isahan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 1R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | 2R | – |} ==== Babaeng-Doble (Dalawahang Pangkababaihan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 2R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | – | – |} === Taunang ranggo ng WTA === Posisyon sa pagtatapos ng bawat ''season'': {| class="wikitable" style="text-align:right;" !width="70"| Taon !!width="70"| Ranggo sa<br />Isahan !! width="70" | Ranggo sa<br />Dalawahan |- |style="text-align:center;"| 2021 || 529 || 780 |- |style="text-align:center;"| 2022 || 219 || 594 |- |style="text-align:center;"| 2023 || 205 || 436 |- |style="text-align:center;"| 2024 || 158 || 230 |- |style="text-align:center;"| 2025 || 50 || 161 |} Mula 2021 hanggang patuloy na bumaba ang ranggo ni Alexandra Eala sa isahan (529 → 50) at dalawahang kategorya (780 → 161), na nagpapakita ng pagbabago sa kanyang pagganap at tuon sa mas piling torneo.<ref name="WTA-AE" /> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] fm80fww14h0nuykxip4fjyl6hdftd4e 2214179 2214176 2026-07-02T16:02:43Z Tabilay 153890 /* Estilo ng paglalaro */ Dead Link and Archived Link 2214179 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas<br>[[Mallorca]], Espanya |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 2,235,123 |singlesrecord = {{tennis record|won=221|lost=134}} |singlestitles = 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 29 (ika 16 ng Marso, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 32 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=48}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |updated = ika 29 ng Hunyo, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 3R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Ingles: /iːˈɑːlɑː/<br> /iː/ = "ii" gaya ng sa ''see''; /ˈɑː/ = diin na "ah" gaya ng sa ''father''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɑː/ = mahaba na "ah" gaya ng sa ''spa''. <br> Binibigkas bilang ''ii-AH-lah'' <br><br> Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/<br> /ɛ/ = "eh" gaya ng sa ''bed''; /ˈja/ = diin na "ya" gaya ng sa ''yard''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɐ/ = maikling "uh/ah" tunog, katulad ng huling patinig sa ''sofa'' o ''comma''. <br> Binibigkas bilang ''eh-YA-lah''}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA. Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022. Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa WTA 1000 Miami Open, final sa WTA 250 Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 na kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026. Si Eala ay lumahok sa mga Grand Slam simula 2023. Sa isahan, nagsimula siya sa qualifying rounds noong 2023 at 2024, at nakapasok sa main draw noong 2025 at 2026. Ang kanyang pinakamagandang resulta ay ang ikatlong rawnd ng Wimbledon noong 2026. Sa ,alawahan nakipagkompetensya siya noong 2025 at 2026, kung saan ang pinakamagandang resulta ay ang ikalawang rawnd ng French Open noong 2025. == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}</ref> at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay. Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho. Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal na karera === ==== 2020 ==== ===== '''Isahan''' ===== [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTA-AE">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> ==== 2021 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2022 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}</ref> Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.<ref name=":0" /> ==== 2023 ==== ===== '''Isahan''' ===== Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.<ref name="WTA-AE" /> Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2024 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.<ref name="WTA-AE" /> Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.<ref name="WTA-AE" /> Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.<ref name="WTA-AE" /> Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2025 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.<ref name="WTA-AE" /> Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2026 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}</ref> Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.<ref name="WTA-AE" /> Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.<ref name="WTA-AE" /> Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}</ref> Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}</ref> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}</ref> Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}</ref> at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}</ref> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]] Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangatlong pangkat na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat ng Kopang Billie Jean.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.<ref name=":13">{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> == Kagamitan == Si Alex Eala ay gumamit ng iba’t ibang henerasyon ng raket na Babolat Pure Aero sa iba't ibang yugto ng kanyang karera. Noong kabataan pa niya, sumabak siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang [[raketa]] na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na ayos ng kuwerdas, na nagbibigay ng mas malakas na kapit sa bola, mas mataas na anggulo ng paglunsad ng bola mula sa raketa{{Efn|1=Ang "launch angle" ay sinusukat laban sa isang pahalang na linya sa court. Positibo ito kapag ang anggulo ay nasa itaas ng linya, at negatibo kapag nasa ibaba. Kapag pareho ang iba pang kondisyon ng tira, ang raket na may mas mataas na power potential ay tatama sa bola nang mas mabilis at may mas mababang launch angle. Ang mas mahinang raket ay maglalabas ng bola sa mas mataas na anggulo. Posibleng magbawi ang dalawang epekto at mapunta ang bola sa parehong lugar. Posible rin na mas malakas ang isang epekto kaysa sa isa — halimbawa, ang mas mahinang raket (mas mababang launch speed) ay puwedeng mag-launch sa mas mataas na anggulo at kahit mas lumayo ang bagsak. Kaya minsan nakakalito pag pinag-uusapan ang power. Pero ang power ay tumutukoy sa bilis, hindi sa layo. Sa kabutihang-palad, sa karamihan ng panahon, ang mas malakas na raket ay tumatama nang mas mabilis at mas malayo, bagama’t hindi palaging mas malayo. https://twu.tennis-warehouse.com/learning_center/trajectory_info.php}}, at mas mabilis na pag-ikot, ngunit may mas mababang kontrol. Nang manalo siya sa 2022 US Open Juniors, gumamit naman siya ng 2019 na bersyon ng Pure Aero, na bahagyang mas malambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas pa rin ang huwaran ng kuwerdas.<ref name=":Babolat0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-kuwerdas gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may mga hiblang lino upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng kuwerdas, na nagbigay ng mas matigas na string bed at mas malaking kontrol. Tulad ng ibang propesyonal na manlalaro, gumagamit pa rin siya ng lumang molde ng frame mula 2016 at pininturahan lamang ito ng kosmetikong disenyo ng 2023.<ref name=":Babolat0" /> Ang Pure Aero 2023 ay may 645 cm² na laki ng ulo, 68.58 cm na haba, 300 g na bigat na hindi naka-kuwerdas, 32.0 cm na balanse, 318 g na swingweight, 23/26/23 mm na lapad ng beam, at 65 RA na katigasan. Ang 16×19 na pattern ng kuwerdas nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalabas ang bola sa korte.<ref name=":Babolat0" /> Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raketa: * Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong puwang ng kuwerdas. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong lumikha ng spin at ang “madaling gamitin” na paghawak, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting dagdag na lakas kumpara sa mga naunang bersyon.<ref name=":1">{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}</ref> * Binigyang-diin ng Tennisnerd ang mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang paggamit ng matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Kinilala rin ang NF² flax inserts sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010 hanggang 2013.<ref>{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> * Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong lakas sa baseline at ikot (RPM) na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na launch angle na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive 2013.<ref>{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}</ref> Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at lakas ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na kaayon ng pag-unlad niya tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.<ref name=":Babolat0" /> == Pansariling buhay == Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}</ref> Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> == Mga parangal == [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga "natatanging" tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).<ref>Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala: * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}} * {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}</ref> Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.<ref>{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}</ref> Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}</ref> == Mga tala == === Mga torneyong sinalihan ni Eala === Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> === Djunyor === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Isahan !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Dalawahang !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF === ==== Titulo sa ITF==== {| class="wikitable" !Year !Palaro !Lebel !Uri !Katuwang |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Larong Isahan |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Larong Dalawahang |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |} ===== Larong Isahan ng ITF ===== ====== '''2020 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W15 Manacor |W15 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 2 |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Chiang Rai |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Yecla |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Luwad |Rawnd 1 |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 1 |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== Larong Dalawahan ng ITF ===== ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Madrid |W25 |Matigas (Konkreto) |Victoria Jiménez Kasintseva |''Quarterfinal'' |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Oksana Selekhmeteva |''Runner-up'' |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Manacor |W25 |Matigas (Konkreto) |Elsa Jacquemot |''Quarterfinal'' |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Indy De Vroome |Rawnd 1 |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Kyōka Okamura |''Quarterfinal'' |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Liang En-shuo |''Quarterfinal'' |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Luwad |Marina Bassols Ribera |''Semifinal'' |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Matigas (Konkreto) |Lizette Cabrera |''Quarterfinal'' |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Annaëlle Robbe |Rawnd 2 |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |Petra Marcinko |''Quarterfinal'' |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W60 Trnava 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Justina Mikulskyte |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Luwad |Barbora Palicova |Rawnd 1 |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Matigas (Konkreto) |Beatrice Gumulya |''Quarterfinal'' |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Marina Bassols Ribera |''Quarterfinal'' |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Matigas (Konkreto) |Emilie Lindh Gallagher |Rawnd 1 |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Destanee Aiava |''Quarterfinal'' |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |Urszula Radwanska |''Semifinal'' |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Matigas (Konkreto) |Natsumi Kawaguchi |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Barbora Palicova |''Quarterfinal'' |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Matigas (Konkreto) |Jessy Rompies |Rawnd 1 |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sonmez |''Semifinal'' |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |Darja Semeņistaja |Kampeon |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Matigas (Konkreto) |Alicia Barnett |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sönmez |''Semifinal'' |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |Valentini Grammatikopoulou |''Quarterfinal'' |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === Mga pangunahing torneo === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Palaruan !Lebel !Kalaban !Yugto (Rawnd) !Tala |- |Miami Open |Matigas (Konkreto) |1000 |Viktória Hrunčáková |Qualipikasyon Rawnd 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Luwad |250 |Mayar Sherif |Rawnd 2 |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Kuwalipikasyon 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |''Grand Slam'' |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Katambal !Kalaban !Tala |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Kuwalipikasyon 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Kuwalipikasyon 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Kuwalipikasyon 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |125 |Luwad |Rawnd 1 |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Laura Pigossi |''Semifinal'' |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Taylah Preston |Rawnd 1 |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |125 |Matigas (Konkreto) |Daniela Semenistaja |''Quarterfinal'' |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kimberly Birrell |''Quarterfinal'' |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |En Shuo Liang |''Quarterfinal'' |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |250 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Rawnd 1 |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |250 |Damo |''Runner-up'' |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 1 |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Rawnd 2 |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} ===== '''Mga pag-atras''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Dahilan |- |Cincinnati Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |- |Monterrey Open |500 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |} ===== '''Larong Dalawahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Nadiia Kichenok |''Semifinal'' |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Coco Gauff |''Quarterfinal'' |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Renata Zarazúa |Rawnd 2 |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |250 |Matigas (Konkreto) |Chan Hao‑ching |Rawnd 1 |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Eva Lys |Rawnd 1 |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rebeka Masarova |Rawnd 1 |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Tsao Chia‑yi |Rawnd 1 |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Katie Volynets |Rawnd 1 |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |1000 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |500 |Luwad |Rawnd 2 |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |500 |Luwad |Rawnd 1 |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 3 |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |500 |Luwad |Rawnd 1 |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Kampeon |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Kampeonships |500 |Damo |Rawnd 2 |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |500 |Damo |''Semifinal'' |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Rawnd 1 |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 3 |Iga Świątek | |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |''Semifinal'' |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Ingrid Martins |Rawnd 1 |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Janice Tjen |''Semifinal'' |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |Rawnd 1 |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Rawnd 2 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Rawnd 1 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko | |} === Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro === ==== '''Panalo''' ==== {| class="wikitable" ! Kategorya !! Karaniwan |- | Ace% || ~2.3% |- | ''Double Fault''% || ~3.4% |- | Unang Pumasok na Serve || ~65.0% |- | Unang Panalong Puntos ng Serve || ~62.0% |- | Pangalawang Panalong Puntos ng Serve || ~50.0% |- | Nailigtas na BP o ''Break Points''|| ~47% |- | [[Rasyo]] ng Pangingibabaw || ~1.20 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Palaruan !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Madison Keys || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 5 || 6–4, 6–2 || 1.32 || 1.6% || 1.6% || 66.1% || 58.5% || 52.4% || 40.0% (2/5) |- | Iga Swiatek || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 2 || 6–2, 7–5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% (4/9) |- | Jelena Ostapenko || Eastbourne || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 3 || 0–6, 6–2, 3–2 RET || 1.08 || 0.0% || 3.8% || 63.5% || 57.6% || 63.2% || – |- | Clara Tauson || US Open || Grand Slam || Matigas (Konkreto) || R128 || Blg. 14 || 6–3, 2–6, 7–6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% (4/9) |- | Jasmine Paolini || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 6 || 6–1, 7–6(5) || 1.32 || 3.1% || 3.1% || 63.1% || 73.2% || 50.0% || 50.0% (2/4) |- | Coco Gauff || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 4 || 6–2, 2–0 RET || 1.46 || 0.0% || 0.0% || 68.0% || 58.8% || 50.0% || 33.3% (1/3) |- | Elena Rybakina || Berlin || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 2 || 7–5, 6–4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% (1/2) |- | Elina Svitolina || Berlin || WTA 500 || Damo || QF || Blg. 6 || 6–3, 6–4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% (3/6) |} ==== '''Talo''' ==== {| class="wikitable" ! Estadistika !! Karaniwan |- | Ace% || ~1.7% |- | Double Fault% || ~4.3% |- | Unang Serve In || ~62.5% |- | Unang Serve Points Won || ~50.0% |- | Pangalawang Serve Points Won || ~41.0% |- | Break Points Saved || ~39% |- | Ratio ng Pangingibabaw || ~0.65 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Korte !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Jessica Pegula || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || SF || Blg. 4 || 7–6(3), 5–7, 3–6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% (2/7) |- | Iga Swiatek || Madrid || WTA 1000 || Luwad || R64 || Blg. 2 || 6–4, 4–6, 2–6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% (9/16) |- | Barbora Krejcikova || Wimbledon || Grand Slam || Damo || R128 || Blg. 17 || 6–3, 2–6, 1–6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% (10/16) |- | Ekaterina Alexandrova || Abu Dhabi || WTA 500 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 11 || 3–6, 3–6 || 0.79 || 0.0% || 1.6% || 69.8% || 45.5% || 52.6% || 44.4% (4/9) |- | Coco Gauff || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 3 || 0–6, 2–6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% (3/9) |- | Linda Noskova || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 14 || 2–6, 0–6 || 0.36 || 0.0% || 6.8% || 56.8% || 36.0% || 47.4% || 37.5% (3/8) |- | Karolina Muchova || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 13 || 0–6, 2–6 || 0.39 || 0.0% || 4.8% || 52.4% || 36.4% || 50.0% || 0.0% (0/4) |- | Elena Rybakina || Rome || WTA 1000 || Luwad || R32 || Blg. 2 || 4–6, 3–6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% (3/7) |- | Iva Jovic || Roland Garros || Grand Slam || Luwad || R128 || Blg. 17 || 4–6, 2–6 || – || – || – || – || – || – || – |- | Iva Jovic || Queen’s Club || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 19 || 2–6, 2–6 || 0.56 || 2.0% || 2.0% || 66.0% || 51.5% || 29.4% || 28.6% (2/7) |- | Linda Noskova || Berlin || WTA 500 || Damo || SF || Blg. 8 || 2–6, 4–6 || 0.60 || 4.1% || 6.1% || 51.0% || 52.0% || 37.5% || 16.7% (1/6) |} Si Eala ay nakapagtala ng 18 laban laban sa mga Top 20 na manlalaro, kung saan siya ay nanalo ng 7 at natalo ng 11. Noong 2025, nakamit niya ang unang malaking tagumpay sa Miami Open 1000 matapos talunin sina Keys at Świątek bago matalo kay Pegula sa ''semifinal'', at nagwagi rin laban kay Tauson sa US Open, ngunit nabigo kina Krejčíková sa Wimbledon at Świątek sa Madrid. Noong 2026, tinalo niya sina Paolini sa Dubai at Rybakina at Svitolina sa Berlin, subalit natalo kina Gauff, Nosková, Muchová, Rybakina sa Rome, at Jovic sa Roland Garros at Queen’s Club. Ang kanyang pinakamalakas na kampanya ay sa Berlin Open 500, kung saan tinalo niya ang dalawang Top 10 na manlalaro bago matalo kay Nosková sa ''semifinal''.<ref name=":1"/> Sa kanyang mga panalo, ang katamtamang [[estadistika]] ng laban ay: 2.3% aces, 3.4% double faults, 65% first serve in, 62% first-serve points won, 50% second-serve points won, at 47% break points saved, na may rasyo ng pagdomina na ~1.20. Sa kanyang mga pagkatalo, ang average ay: 1.7% aces, 4.3% double faults, 62.5% first serve in, 50% first-serve points won, 41% second-serve points won, at 39% break points saved, na may dominance ratio na ~0.65.<ref name=":1" /> === Mga resulta ng ''Grand Slam'' na paligsahan === ==== Isahan (Isahan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 1R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | 2R | – |} ==== Babaeng-Doble (Dalawahang Pangkababaihan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 2R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | – | – |} === Taunang ranggo ng WTA === Posisyon sa pagtatapos ng bawat ''season'': {| class="wikitable" style="text-align:right;" !width="70"| Taon !!width="70"| Ranggo sa<br />Isahan !! width="70" | Ranggo sa<br />Dalawahan |- |style="text-align:center;"| 2021 || 529 || 780 |- |style="text-align:center;"| 2022 || 219 || 594 |- |style="text-align:center;"| 2023 || 205 || 436 |- |style="text-align:center;"| 2024 || 158 || 230 |- |style="text-align:center;"| 2025 || 50 || 161 |} Mula 2021 hanggang patuloy na bumaba ang ranggo ni Alexandra Eala sa isahan (529 → 50) at dalawahang kategorya (780 → 161), na nagpapakita ng pagbabago sa kanyang pagganap at tuon sa mas piling torneo.<ref name="WTA-AE" /> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] f8pjqpos5yzh6ui92wjcm5d0g0jlvvw 2214182 2214179 2026-07-02T17:01:39Z Tabilay 153890 2214182 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas<br>[[Mallorca]], Espanya |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 2,235,123 |singlesrecord = {{tennis record|won=221|lost=134}} |singlestitles = 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 29 (ika 16 ng Marso, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 32 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=48}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |updated = ika 29 ng Hunyo, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 3R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Ingles: /iːˈɑːlɑː/<br> /iː/ = "ii" gaya ng sa ''see''; /ˈɑː/ = diin na "ah" gaya ng sa ''father''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɑː/ = mahaba na "ah" gaya ng sa ''spa''. <br> Binibigkas bilang ''ii-AH-lah'' <br><br> Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/<br> /ɛ/ = "eh" gaya ng sa ''bed''; /ˈja/ = diin na "ya" gaya ng sa ''yard''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɐ/ = maikling "uh/ah" tunog, katulad ng huling patinig sa ''sofa'' o ''comma''. <br> Binibigkas bilang ''eh-YA-lah''}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA. Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022. Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa WTA 1000 Miami Open, final sa WTA 250 Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 na kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026. Si Eala ay lumahok sa mga Grand Slam simula 2023. Sa isahan, nagsimula siya sa qualifying rawnds noong 2023 at 2024, at nakapasok sa main draw noong 2025 at 2026. Ang kanyang pinakamagandang resulta ay ang ikatlong rawnd ng Wimbledon noong 2026. Sa dalawahan nakipagkompetensya siya noong 2025 at 2026, kung saan ang pinakamagandang resulta ay ang ikalawang rawnd ng French Open noong 2025. == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}</ref> at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay. Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho. Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal na karera === ==== 2020 ==== ===== '''Isahan''' ===== [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTA-AE">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> ==== 2021 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2022 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}</ref> Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.<ref name=":0" /> ==== 2023 ==== ===== '''Isahan''' ===== Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.<ref name="WTA-AE" /> Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2024 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.<ref name="WTA-AE" /> Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.<ref name="WTA-AE" /> Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.<ref name="WTA-AE" /> Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2025 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.<ref name="WTA-AE" /> Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2026 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}</ref> Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.<ref name="WTA-AE" /> Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.<ref name="WTA-AE" /> Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}</ref> Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}</ref> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}</ref> Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}</ref> at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}</ref> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]] Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangatlong pangkat na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat ng Kopang Billie Jean.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.<ref name=":13">{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> == Kagamitan == Si Alex Eala ay gumamit ng iba’t ibang henerasyon ng raket na Babolat Pure Aero sa iba't ibang yugto ng kanyang karera. Noong kabataan pa niya, sumabak siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang [[raketa]] na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na ayos ng kuwerdas, na nagbibigay ng mas malakas na kapit sa bola, mas mataas na anggulo ng paglunsad ng bola mula sa raketa{{Efn|1=Ang "launch angle" ay sinusukat laban sa isang pahalang na linya sa court. Positibo ito kapag ang anggulo ay nasa itaas ng linya, at negatibo kapag nasa ibaba. Kapag pareho ang iba pang kondisyon ng tira, ang raket na may mas mataas na power potential ay tatama sa bola nang mas mabilis at may mas mababang launch angle. Ang mas mahinang raket ay maglalabas ng bola sa mas mataas na anggulo. Posibleng magbawi ang dalawang epekto at mapunta ang bola sa parehong lugar. Posible rin na mas malakas ang isang epekto kaysa sa isa — halimbawa, ang mas mahinang raket (mas mababang launch speed) ay puwedeng mag-launch sa mas mataas na anggulo at kahit mas lumayo ang bagsak. Kaya minsan nakakalito pag pinag-uusapan ang power. Pero ang power ay tumutukoy sa bilis, hindi sa layo. Sa kabutihang-palad, sa karamihan ng panahon, ang mas malakas na raket ay tumatama nang mas mabilis at mas malayo, bagama’t hindi palaging mas malayo. https://twu.tennis-warehouse.com/learning_center/trajectory_info.php}}, at mas mabilis na pag-ikot, ngunit may mas mababang kontrol. Nang manalo siya sa 2022 US Open Juniors, gumamit naman siya ng 2019 na bersyon ng Pure Aero, na bahagyang mas malambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas pa rin ang huwaran ng kuwerdas.<ref name=":Babolat0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-kuwerdas gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may mga hiblang lino upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng kuwerdas, na nagbigay ng mas matigas na string bed at mas malaking kontrol. Tulad ng ibang propesyonal na manlalaro, gumagamit pa rin siya ng lumang molde ng frame mula 2016 at pininturahan lamang ito ng kosmetikong disenyo ng 2023.<ref name=":Babolat0" /> Ang Pure Aero 2023 ay may 645 cm² na laki ng ulo, 68.58 cm na haba, 300 g na bigat na hindi naka-kuwerdas, 32.0 cm na balanse, 318 g na swingweight, 23/26/23 mm na lapad ng beam, at 65 RA na katigasan. Ang 16×19 na pattern ng kuwerdas nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalabas ang bola sa korte.<ref name=":Babolat0" /> Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raketa: * Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong puwang ng kuwerdas. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong lumikha ng spin at ang “madaling gamitin” na paghawak, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting dagdag na lakas kumpara sa mga naunang bersyon.<ref name=":1">{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}</ref> * Binigyang-diin ng Tennisnerd ang mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang paggamit ng matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Kinilala rin ang NF² flax inserts sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010 hanggang 2013.<ref>{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> * Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong lakas sa baseline at ikot (RPM) na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na launch angle na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive 2013.<ref>{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}</ref> Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at lakas ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na kaayon ng pag-unlad niya tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.<ref name=":Babolat0" /> == Pansariling buhay == Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}</ref> Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> == Mga parangal == [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga "natatanging" tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).<ref>Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala: * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}} * {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}</ref> Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.<ref>{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}</ref> Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}</ref> == Mga tala == === Mga torneyong sinalihan ni Eala === Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> === Djunyor === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Isahan !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Dalawahang !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF === ==== Titulo sa ITF==== {| class="wikitable" !Year !Palaro !Lebel !Uri !Katuwang |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Larong Isahan |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Larong Dalawahang |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |} ===== Larong Isahan ng ITF ===== ====== '''2020 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W15 Manacor |W15 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 2 |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Chiang Rai |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Yecla |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Luwad |Rawnd 1 |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 1 |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== Larong Dalawahan ng ITF ===== ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Madrid |W25 |Matigas (Konkreto) |Victoria Jiménez Kasintseva |''Quarterfinal'' |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Oksana Selekhmeteva |''Runner-up'' |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Manacor |W25 |Matigas (Konkreto) |Elsa Jacquemot |''Quarterfinal'' |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Indy De Vroome |Rawnd 1 |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Kyōka Okamura |''Quarterfinal'' |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Liang En-shuo |''Quarterfinal'' |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Luwad |Marina Bassols Ribera |''Semifinal'' |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Matigas (Konkreto) |Lizette Cabrera |''Quarterfinal'' |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Annaëlle Robbe |Rawnd 2 |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |Petra Marcinko |''Quarterfinal'' |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W60 Trnava 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Justina Mikulskyte |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Luwad |Barbora Palicova |Rawnd 1 |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Matigas (Konkreto) |Beatrice Gumulya |''Quarterfinal'' |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Marina Bassols Ribera |''Quarterfinal'' |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Matigas (Konkreto) |Emilie Lindh Gallagher |Rawnd 1 |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Destanee Aiava |''Quarterfinal'' |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |Urszula Radwanska |''Semifinal'' |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Matigas (Konkreto) |Natsumi Kawaguchi |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Barbora Palicova |''Quarterfinal'' |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Matigas (Konkreto) |Jessy Rompies |Rawnd 1 |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sonmez |''Semifinal'' |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |Darja Semeņistaja |Kampeon |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Matigas (Konkreto) |Alicia Barnett |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sönmez |''Semifinal'' |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |Valentini Grammatikopoulou |''Quarterfinal'' |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === Mga pangunahing torneo === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Palaruan !Lebel !Kalaban !Yugto (Rawnd) !Tala |- |Miami Open |Matigas (Konkreto) |1000 |Viktória Hrunčáková |Qualipikasyon Rawnd 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Luwad |250 |Mayar Sherif |Rawnd 2 |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Kuwalipikasyon 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |''Grand Slam'' |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Katambal !Kalaban !Tala |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Kuwalipikasyon 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Kuwalipikasyon 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Kuwalipikasyon 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |125 |Luwad |Rawnd 1 |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Laura Pigossi |''Semifinal'' |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Taylah Preston |Rawnd 1 |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |125 |Matigas (Konkreto) |Daniela Semenistaja |''Quarterfinal'' |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kimberly Birrell |''Quarterfinal'' |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |En Shuo Liang |''Quarterfinal'' |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |250 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Rawnd 1 |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |250 |Damo |''Runner-up'' |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 1 |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Rawnd 2 |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} ===== '''Mga pag-atras''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Dahilan |- |Cincinnati Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |- |Monterrey Open |500 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |} ===== '''Larong Dalawahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Nadiia Kichenok |''Semifinal'' |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Coco Gauff |''Quarterfinal'' |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Renata Zarazúa |Rawnd 2 |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |250 |Matigas (Konkreto) |Chan Hao‑ching |Rawnd 1 |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Eva Lys |Rawnd 1 |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rebeka Masarova |Rawnd 1 |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Tsao Chia‑yi |Rawnd 1 |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Katie Volynets |Rawnd 1 |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |1000 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |500 |Luwad |Rawnd 2 |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |500 |Luwad |Rawnd 1 |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 3 |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |500 |Luwad |Rawnd 1 |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Kampeon |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Kampeonships |500 |Damo |Rawnd 2 |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |500 |Damo |''Semifinal'' |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Rawnd 1 |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 3 |Iga Świątek | |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |''Semifinal'' |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Ingrid Martins |Rawnd 1 |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Janice Tjen |''Semifinal'' |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |Rawnd 1 |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Rawnd 2 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Rawnd 1 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko | |} === Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro === ==== '''Panalo''' ==== {| class="wikitable" ! Kategorya !! Karaniwan |- | Ace% || ~2.3% |- | ''Double Fault''% || ~3.4% |- | Unang Pumasok na Serve || ~65.0% |- | Unang Panalong Puntos ng Serve || ~62.0% |- | Pangalawang Panalong Puntos ng Serve || ~50.0% |- | Nailigtas na BP o ''Break Points''|| ~47% |- | [[Rasyo]] ng Pangingibabaw || ~1.20 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Palaruan !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Madison Keys || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 5 || 6–4, 6–2 || 1.32 || 1.6% || 1.6% || 66.1% || 58.5% || 52.4% || 40.0% (2/5) |- | Iga Swiatek || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 2 || 6–2, 7–5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% (4/9) |- | Jelena Ostapenko || Eastbourne || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 3 || 0–6, 6–2, 3–2 RET || 1.08 || 0.0% || 3.8% || 63.5% || 57.6% || 63.2% || – |- | Clara Tauson || US Open || Grand Slam || Matigas (Konkreto) || R128 || Blg. 14 || 6–3, 2–6, 7–6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% (4/9) |- | Jasmine Paolini || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 6 || 6–1, 7–6(5) || 1.32 || 3.1% || 3.1% || 63.1% || 73.2% || 50.0% || 50.0% (2/4) |- | Coco Gauff || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 4 || 6–2, 2–0 RET || 1.46 || 0.0% || 0.0% || 68.0% || 58.8% || 50.0% || 33.3% (1/3) |- | Elena Rybakina || Berlin || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 2 || 7–5, 6–4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% (1/2) |- | Elina Svitolina || Berlin || WTA 500 || Damo || QF || Blg. 6 || 6–3, 6–4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% (3/6) |} ==== '''Talo''' ==== {| class="wikitable" ! Estadistika !! Karaniwan |- | Ace% || ~1.7% |- | Double Fault% || ~4.3% |- | Unang Serve In || ~62.5% |- | Unang Serve Points Won || ~50.0% |- | Pangalawang Serve Points Won || ~41.0% |- | Break Points Saved || ~39% |- | Ratio ng Pangingibabaw || ~0.65 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Korte !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Jessica Pegula || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || SF || Blg. 4 || 7–6(3), 5–7, 3–6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% (2/7) |- | Iga Swiatek || Madrid || WTA 1000 || Luwad || R64 || Blg. 2 || 6–4, 4–6, 2–6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% (9/16) |- | Barbora Krejcikova || Wimbledon || Grand Slam || Damo || R128 || Blg. 17 || 6–3, 2–6, 1–6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% (10/16) |- | Ekaterina Alexandrova || Abu Dhabi || WTA 500 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 11 || 3–6, 3–6 || 0.79 || 0.0% || 1.6% || 69.8% || 45.5% || 52.6% || 44.4% (4/9) |- | Coco Gauff || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 3 || 0–6, 2–6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% (3/9) |- | Linda Noskova || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 14 || 2–6, 0–6 || 0.36 || 0.0% || 6.8% || 56.8% || 36.0% || 47.4% || 37.5% (3/8) |- | Karolina Muchova || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 13 || 0–6, 2–6 || 0.39 || 0.0% || 4.8% || 52.4% || 36.4% || 50.0% || 0.0% (0/4) |- | Elena Rybakina || Rome || WTA 1000 || Luwad || R32 || Blg. 2 || 4–6, 3–6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% (3/7) |- | Iva Jovic || Roland Garros || Grand Slam || Luwad || R128 || Blg. 17 || 4–6, 2–6 || – || – || – || – || – || – || – |- | Iva Jovic || Queen’s Club || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 19 || 2–6, 2–6 || 0.56 || 2.0% || 2.0% || 66.0% || 51.5% || 29.4% || 28.6% (2/7) |- | Linda Noskova || Berlin || WTA 500 || Damo || SF || Blg. 8 || 2–6, 4–6 || 0.60 || 4.1% || 6.1% || 51.0% || 52.0% || 37.5% || 16.7% (1/6) |} Si Eala ay nakapagtala ng 18 laban laban sa mga Top 20 na manlalaro, kung saan siya ay nanalo ng 7 at natalo ng 11. Noong 2025, nakamit niya ang unang malaking tagumpay sa Miami Open 1000 matapos talunin sina Keys at Świątek bago matalo kay Pegula sa ''semifinal'', at nagwagi rin laban kay Tauson sa US Open, ngunit nabigo kina Krejčíková sa Wimbledon at Świątek sa Madrid. Noong 2026, tinalo niya sina Paolini sa Dubai at Rybakina at Svitolina sa Berlin, subalit natalo kina Gauff, Nosková, Muchová, Rybakina sa Rome, at Jovic sa Roland Garros at Queen’s Club. Ang kanyang pinakamalakas na kampanya ay sa Berlin Open 500, kung saan tinalo niya ang dalawang Top 10 na manlalaro bago matalo kay Nosková sa ''semifinal''.<ref name=":1"/> Sa kanyang mga panalo, ang katamtamang [[estadistika]] ng laban ay: 2.3% aces, 3.4% double faults, 65% first serve in, 62% first-serve points won, 50% second-serve points won, at 47% break points saved, na may rasyo ng pagdomina na ~1.20. Sa kanyang mga pagkatalo, ang average ay: 1.7% aces, 4.3% double faults, 62.5% first serve in, 50% first-serve points won, 41% second-serve points won, at 39% break points saved, na may dominance ratio na ~0.65.<ref name=":1" /> === Mga resulta ng ''Grand Slam'' na paligsahan === ==== Isahan (Isahan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 1R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | 2R | – |} ==== Babaeng-Doble (Dalawahang Pangkababaihan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 2R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | – | – |} === Taunang ranggo ng WTA === Posisyon sa pagtatapos ng bawat ''season'': {| class="wikitable" style="text-align:right;" !width="70"| Taon !!width="70"| Ranggo sa<br />Isahan !! width="70" | Ranggo sa<br />Dalawahan |- |style="text-align:center;"| 2021 || 529 || 780 |- |style="text-align:center;"| 2022 || 219 || 594 |- |style="text-align:center;"| 2023 || 205 || 436 |- |style="text-align:center;"| 2024 || 158 || 230 |- |style="text-align:center;"| 2025 || 50 || 161 |} Mula 2021 hanggang patuloy na bumaba ang ranggo ni Alexandra Eala sa isahan (529 → 50) at dalawahang kategorya (780 → 161), na nagpapakita ng pagbabago sa kanyang pagganap at tuon sa mas piling torneo.<ref name="WTA-AE" /> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] 6j67u9h586pi9cvu351cphcayoymov5 2214191 2214182 2026-07-02T19:38:43Z Tabilay 153890 /* Larong Dalawahan */ Talo sa doubles 2214191 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas<br>[[Mallorca]], Espanya |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 2,235,123 |singlesrecord = {{tennis record|won=221|lost=134}} |singlestitles = 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 29 (ika 16 ng Marso, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 32 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=48}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |updated = ika 29 ng Hunyo, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 3R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Ingles: /iːˈɑːlɑː/<br> /iː/ = "ii" gaya ng sa ''see''; /ˈɑː/ = diin na "ah" gaya ng sa ''father''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɑː/ = mahaba na "ah" gaya ng sa ''spa''. <br> Binibigkas bilang ''ii-AH-lah'' <br><br> Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/<br> /ɛ/ = "eh" gaya ng sa ''bed''; /ˈja/ = diin na "ya" gaya ng sa ''yard''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɐ/ = maikling "uh/ah" tunog, katulad ng huling patinig sa ''sofa'' o ''comma''. <br> Binibigkas bilang ''eh-YA-lah''}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA. Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022. Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa WTA 1000 Miami Open, final sa WTA 250 Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 na kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026. Si Eala ay lumahok sa mga Grand Slam simula 2023. Sa isahan, nagsimula siya sa qualifying rawnds noong 2023 at 2024, at nakapasok sa main draw noong 2025 at 2026. Ang kanyang pinakamagandang resulta ay ang ikatlong rawnd ng Wimbledon noong 2026. Sa dalawahan nakipagkompetensya siya noong 2025 at 2026, kung saan ang pinakamagandang resulta ay ang ikalawang rawnd ng French Open noong 2025. == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}</ref> at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay. Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho. Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal na karera === ==== 2020 ==== ===== '''Isahan''' ===== [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTA-AE">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> ==== 2021 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2022 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}</ref> Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.<ref name=":0" /> ==== 2023 ==== ===== '''Isahan''' ===== Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.<ref name="WTA-AE" /> Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2024 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.<ref name="WTA-AE" /> Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.<ref name="WTA-AE" /> Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.<ref name="WTA-AE" /> Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2025 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.<ref name="WTA-AE" /> Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2026 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}</ref> Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.<ref name="WTA-AE" /> Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.<ref name="WTA-AE" /> Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}</ref> Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}</ref> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}</ref> Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}</ref> at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}</ref> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]] Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangatlong pangkat na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat ng Kopang Billie Jean.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.<ref name=":13">{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> == Kagamitan == Si Alex Eala ay gumamit ng iba’t ibang henerasyon ng raket na Babolat Pure Aero sa iba't ibang yugto ng kanyang karera. Noong kabataan pa niya, sumabak siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang [[raketa]] na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na ayos ng kuwerdas, na nagbibigay ng mas malakas na kapit sa bola, mas mataas na anggulo ng paglunsad ng bola mula sa raketa{{Efn|1=Ang "launch angle" ay sinusukat laban sa isang pahalang na linya sa court. Positibo ito kapag ang anggulo ay nasa itaas ng linya, at negatibo kapag nasa ibaba. Kapag pareho ang iba pang kondisyon ng tira, ang raket na may mas mataas na power potential ay tatama sa bola nang mas mabilis at may mas mababang launch angle. Ang mas mahinang raket ay maglalabas ng bola sa mas mataas na anggulo. Posibleng magbawi ang dalawang epekto at mapunta ang bola sa parehong lugar. Posible rin na mas malakas ang isang epekto kaysa sa isa — halimbawa, ang mas mahinang raket (mas mababang launch speed) ay puwedeng mag-launch sa mas mataas na anggulo at kahit mas lumayo ang bagsak. Kaya minsan nakakalito pag pinag-uusapan ang power. Pero ang power ay tumutukoy sa bilis, hindi sa layo. Sa kabutihang-palad, sa karamihan ng panahon, ang mas malakas na raket ay tumatama nang mas mabilis at mas malayo, bagama’t hindi palaging mas malayo. https://twu.tennis-warehouse.com/learning_center/trajectory_info.php}}, at mas mabilis na pag-ikot, ngunit may mas mababang kontrol. Nang manalo siya sa 2022 US Open Juniors, gumamit naman siya ng 2019 na bersyon ng Pure Aero, na bahagyang mas malambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas pa rin ang huwaran ng kuwerdas.<ref name=":Babolat0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-kuwerdas gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may mga hiblang lino upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng kuwerdas, na nagbigay ng mas matigas na string bed at mas malaking kontrol. Tulad ng ibang propesyonal na manlalaro, gumagamit pa rin siya ng lumang molde ng frame mula 2016 at pininturahan lamang ito ng kosmetikong disenyo ng 2023.<ref name=":Babolat0" /> Ang Pure Aero 2023 ay may 645 cm² na laki ng ulo, 68.58 cm na haba, 300 g na bigat na hindi naka-kuwerdas, 32.0 cm na balanse, 318 g na swingweight, 23/26/23 mm na lapad ng beam, at 65 RA na katigasan. Ang 16×19 na pattern ng kuwerdas nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalabas ang bola sa korte.<ref name=":Babolat0" /> Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raketa: * Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong puwang ng kuwerdas. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong lumikha ng spin at ang “madaling gamitin” na paghawak, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting dagdag na lakas kumpara sa mga naunang bersyon.<ref name=":1">{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}</ref> * Binigyang-diin ng Tennisnerd ang mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang paggamit ng matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Kinilala rin ang NF² flax inserts sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010 hanggang 2013.<ref>{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> * Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong lakas sa baseline at ikot (RPM) na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na launch angle na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive 2013.<ref>{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}</ref> Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at lakas ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na kaayon ng pag-unlad niya tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.<ref name=":Babolat0" /> == Pansariling buhay == Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}</ref> Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> == Mga parangal == [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga "natatanging" tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).<ref>Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala: * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}} * {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}</ref> Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.<ref>{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}</ref> Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}</ref> == Mga tala == === Mga torneyong sinalihan ni Eala === Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> === Djunyor === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Isahan !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Dalawahang !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF === ==== Titulo sa ITF==== {| class="wikitable" !Year !Palaro !Lebel !Uri !Katuwang |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Larong Isahan |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Larong Dalawahang |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |} ===== Larong Isahan ng ITF ===== ====== '''2020 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W15 Manacor |W15 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 2 |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Chiang Rai |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Yecla |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Luwad |Rawnd 1 |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 1 |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== Larong Dalawahan ng ITF ===== ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Madrid |W25 |Matigas (Konkreto) |Victoria Jiménez Kasintseva |''Quarterfinal'' |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Oksana Selekhmeteva |''Runner-up'' |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Manacor |W25 |Matigas (Konkreto) |Elsa Jacquemot |''Quarterfinal'' |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Indy De Vroome |Rawnd 1 |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Kyōka Okamura |''Quarterfinal'' |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Liang En-shuo |''Quarterfinal'' |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Luwad |Marina Bassols Ribera |''Semifinal'' |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Matigas (Konkreto) |Lizette Cabrera |''Quarterfinal'' |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Annaëlle Robbe |Rawnd 2 |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |Petra Marcinko |''Quarterfinal'' |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W60 Trnava 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Justina Mikulskyte |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Luwad |Barbora Palicova |Rawnd 1 |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Matigas (Konkreto) |Beatrice Gumulya |''Quarterfinal'' |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Marina Bassols Ribera |''Quarterfinal'' |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Matigas (Konkreto) |Emilie Lindh Gallagher |Rawnd 1 |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Destanee Aiava |''Quarterfinal'' |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |Urszula Radwanska |''Semifinal'' |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Matigas (Konkreto) |Natsumi Kawaguchi |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Barbora Palicova |''Quarterfinal'' |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Matigas (Konkreto) |Jessy Rompies |Rawnd 1 |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sonmez |''Semifinal'' |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |Darja Semeņistaja |Kampeon |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Matigas (Konkreto) |Alicia Barnett |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sönmez |''Semifinal'' |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |Valentini Grammatikopoulou |''Quarterfinal'' |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === Mga pangunahing torneo === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Palaruan !Lebel !Kalaban !Yugto (Rawnd) !Tala |- |Miami Open |Matigas (Konkreto) |1000 |Viktória Hrunčáková |Qualipikasyon Rawnd 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Luwad |250 |Mayar Sherif |Rawnd 2 |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Kuwalipikasyon 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |''Grand Slam'' |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Katambal !Kalaban !Tala |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Kuwalipikasyon 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Kuwalipikasyon 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Kuwalipikasyon 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |125 |Luwad |Rawnd 1 |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Laura Pigossi |''Semifinal'' |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Taylah Preston |Rawnd 1 |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |125 |Matigas (Konkreto) |Daniela Semenistaja |''Quarterfinal'' |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kimberly Birrell |''Quarterfinal'' |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |En Shuo Liang |''Quarterfinal'' |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |250 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Rawnd 1 |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |250 |Damo |''Runner-up'' |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 1 |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Rawnd 2 |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} ===== '''Mga pag-atras''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Dahilan |- |Cincinnati Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |- |Monterrey Open |500 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |} ===== '''Larong Dalawahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Nadiia Kichenok |''Semifinal'' |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Coco Gauff |''Quarterfinal'' |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Renata Zarazúa |Rawnd 2 |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |250 |Matigas (Konkreto) |Chan Hao‑ching |Rawnd 1 |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Eva Lys |Rawnd 1 |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rebeka Masarova |Rawnd 1 |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Tsao Chia‑yi |Rawnd 1 |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Katie Volynets |Rawnd 1 |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |1000 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |500 |Luwad |Rawnd 2 |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |500 |Luwad |Rawnd 1 |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 3 |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |500 |Luwad |Rawnd 1 |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Kampeon |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Kampeonships |500 |Damo |Rawnd 2 |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |500 |Damo |''Semifinal'' |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Rawnd 1 |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 3 |Iga Świątek | |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |''Semifinal'' |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Ingrid Martins |Rawnd 1 |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Janice Tjen |''Semifinal'' |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |Rawnd 1 |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Rawnd 2 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Rawnd 1 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko |6-3, 3-6, 1-6 |} === Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro === ==== '''Panalo''' ==== {| class="wikitable" ! Kategorya !! Karaniwan |- | Ace% || ~2.3% |- | ''Double Fault''% || ~3.4% |- | Unang Pumasok na Serve || ~65.0% |- | Unang Panalong Puntos ng Serve || ~62.0% |- | Pangalawang Panalong Puntos ng Serve || ~50.0% |- | Nailigtas na BP o ''Break Points''|| ~47% |- | [[Rasyo]] ng Pangingibabaw || ~1.20 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Palaruan !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Madison Keys || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 5 || 6–4, 6–2 || 1.32 || 1.6% || 1.6% || 66.1% || 58.5% || 52.4% || 40.0% (2/5) |- | Iga Swiatek || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 2 || 6–2, 7–5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% (4/9) |- | Jelena Ostapenko || Eastbourne || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 3 || 0–6, 6–2, 3–2 RET || 1.08 || 0.0% || 3.8% || 63.5% || 57.6% || 63.2% || – |- | Clara Tauson || US Open || Grand Slam || Matigas (Konkreto) || R128 || Blg. 14 || 6–3, 2–6, 7–6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% (4/9) |- | Jasmine Paolini || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 6 || 6–1, 7–6(5) || 1.32 || 3.1% || 3.1% || 63.1% || 73.2% || 50.0% || 50.0% (2/4) |- | Coco Gauff || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 4 || 6–2, 2–0 RET || 1.46 || 0.0% || 0.0% || 68.0% || 58.8% || 50.0% || 33.3% (1/3) |- | Elena Rybakina || Berlin || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 2 || 7–5, 6–4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% (1/2) |- | Elina Svitolina || Berlin || WTA 500 || Damo || QF || Blg. 6 || 6–3, 6–4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% (3/6) |} ==== '''Talo''' ==== {| class="wikitable" ! Estadistika !! Karaniwan |- | Ace% || ~1.7% |- | Double Fault% || ~4.3% |- | Unang Serve In || ~62.5% |- | Unang Serve Points Won || ~50.0% |- | Pangalawang Serve Points Won || ~41.0% |- | Break Points Saved || ~39% |- | Ratio ng Pangingibabaw || ~0.65 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Korte !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Jessica Pegula || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || SF || Blg. 4 || 7–6(3), 5–7, 3–6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% (2/7) |- | Iga Swiatek || Madrid || WTA 1000 || Luwad || R64 || Blg. 2 || 6–4, 4–6, 2–6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% (9/16) |- | Barbora Krejcikova || Wimbledon || Grand Slam || Damo || R128 || Blg. 17 || 6–3, 2–6, 1–6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% (10/16) |- | Ekaterina Alexandrova || Abu Dhabi || WTA 500 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 11 || 3–6, 3–6 || 0.79 || 0.0% || 1.6% || 69.8% || 45.5% || 52.6% || 44.4% (4/9) |- | Coco Gauff || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 3 || 0–6, 2–6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% (3/9) |- | Linda Noskova || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 14 || 2–6, 0–6 || 0.36 || 0.0% || 6.8% || 56.8% || 36.0% || 47.4% || 37.5% (3/8) |- | Karolina Muchova || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 13 || 0–6, 2–6 || 0.39 || 0.0% || 4.8% || 52.4% || 36.4% || 50.0% || 0.0% (0/4) |- | Elena Rybakina || Rome || WTA 1000 || Luwad || R32 || Blg. 2 || 4–6, 3–6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% (3/7) |- | Iva Jovic || Roland Garros || Grand Slam || Luwad || R128 || Blg. 17 || 4–6, 2–6 || – || – || – || – || – || – || – |- | Iva Jovic || Queen’s Club || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 19 || 2–6, 2–6 || 0.56 || 2.0% || 2.0% || 66.0% || 51.5% || 29.4% || 28.6% (2/7) |- | Linda Noskova || Berlin || WTA 500 || Damo || SF || Blg. 8 || 2–6, 4–6 || 0.60 || 4.1% || 6.1% || 51.0% || 52.0% || 37.5% || 16.7% (1/6) |} Si Eala ay nakapagtala ng 18 laban laban sa mga Top 20 na manlalaro, kung saan siya ay nanalo ng 7 at natalo ng 11. Noong 2025, nakamit niya ang unang malaking tagumpay sa Miami Open 1000 matapos talunin sina Keys at Świątek bago matalo kay Pegula sa ''semifinal'', at nagwagi rin laban kay Tauson sa US Open, ngunit nabigo kina Krejčíková sa Wimbledon at Świątek sa Madrid. Noong 2026, tinalo niya sina Paolini sa Dubai at Rybakina at Svitolina sa Berlin, subalit natalo kina Gauff, Nosková, Muchová, Rybakina sa Rome, at Jovic sa Roland Garros at Queen’s Club. Ang kanyang pinakamalakas na kampanya ay sa Berlin Open 500, kung saan tinalo niya ang dalawang Top 10 na manlalaro bago matalo kay Nosková sa ''semifinal''.<ref name=":1"/> Sa kanyang mga panalo, ang katamtamang [[estadistika]] ng laban ay: 2.3% aces, 3.4% double faults, 65% first serve in, 62% first-serve points won, 50% second-serve points won, at 47% break points saved, na may rasyo ng pagdomina na ~1.20. Sa kanyang mga pagkatalo, ang average ay: 1.7% aces, 4.3% double faults, 62.5% first serve in, 50% first-serve points won, 41% second-serve points won, at 39% break points saved, na may dominance ratio na ~0.65.<ref name=":1" /> === Mga resulta ng ''Grand Slam'' na paligsahan === ==== Isahan (Isahan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 1R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | 2R | – |} ==== Babaeng-Doble (Dalawahang Pangkababaihan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 2R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | – | – |} === Taunang ranggo ng WTA === Posisyon sa pagtatapos ng bawat ''season'': {| class="wikitable" style="text-align:right;" !width="70"| Taon !!width="70"| Ranggo sa<br />Isahan !! width="70" | Ranggo sa<br />Dalawahan |- |style="text-align:center;"| 2021 || 529 || 780 |- |style="text-align:center;"| 2022 || 219 || 594 |- |style="text-align:center;"| 2023 || 205 || 436 |- |style="text-align:center;"| 2024 || 158 || 230 |- |style="text-align:center;"| 2025 || 50 || 161 |} Mula 2021 hanggang patuloy na bumaba ang ranggo ni Alexandra Eala sa isahan (529 → 50) at dalawahang kategorya (780 → 161), na nagpapakita ng pagbabago sa kanyang pagganap at tuon sa mas piling torneo.<ref name="WTA-AE" /> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] jyobzyfa5tu30yuvn34zidk7ms4enuo 2214192 2214191 2026-07-02T19:46:15Z Tabilay 153890 2214192 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas<br>[[Mallorca]], Espanya |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 2,235,123 |singlesrecord = {{tennis record|won=221|lost=134}} |singlestitles = 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 29 (ika 16 ng Marso, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 32 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=48}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |updated = ika 29 ng Hunyo, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 3R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Ingles: /iːˈɑːlɑː/<br> /iː/ = "ii" gaya ng sa ''see''; /ˈɑː/ = diin na "ah" gaya ng sa ''father''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɑː/ = mahaba na "ah" gaya ng sa ''spa''. <br> Binibigkas bilang ''ii-AH-lah'' <br><br> Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/<br> /ɛ/ = "eh" gaya ng sa ''bed''; /ˈja/ = diin na "ya" gaya ng sa ''yard''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɐ/ = maikling "uh/ah" tunog, katulad ng huling patinig sa ''sofa'' o ''comma''. <br> Binibigkas bilang ''eh-YA-lah''}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA. Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022. Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa WTA 1000 Miami Open, final sa WTA 250 Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 na kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026. Si Eala ay lumahok sa mga Grand Slam simula 2023. Sa isahan, nagsimula siya sa qualifying rawnds noong 2023 at 2024, at nakapasok sa main draw noong 2025 at 2026. Ang kanyang pinakamagandang resulta ay ang ikatlong rawnd ng Wimbledon noong 2026. Sa dalawahan nakipagkompetensya siya noong 2025 at 2026, kung saan ang pinakamagandang resulta ay ang ikalawang rawnd ng French Open noong 2025. == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}</ref> at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay. Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho. Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal na karera === ==== 2020 ==== ===== '''Isahan''' ===== [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTA-AE">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> ==== 2021 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2022 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}</ref> Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.<ref name=":0" /> ==== 2023 ==== ===== '''Isahan''' ===== Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.<ref name="WTA-AE" /> Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2024 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.<ref name="WTA-AE" /> Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.<ref name="WTA-AE" /> Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.<ref name="WTA-AE" /> Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2025 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.<ref name="WTA-AE" /> Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2026 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}</ref> Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.<ref name="WTA-AE" /> Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.<ref name="WTA-AE" /> Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}</ref> Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}</ref> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}</ref> Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}</ref> at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}</ref> "Natapos niya ang season sa damo sa pagkatalo, kasama si Bartůňková, sa unang yugto ng dalawahan sa Wimbledon. == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]] Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangatlong pangkat na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat ng Kopang Billie Jean.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.<ref name=":13">{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> == Kagamitan == Si Alex Eala ay gumamit ng iba’t ibang henerasyon ng raket na Babolat Pure Aero sa iba't ibang yugto ng kanyang karera. Noong kabataan pa niya, sumabak siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang [[raketa]] na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na ayos ng kuwerdas, na nagbibigay ng mas malakas na kapit sa bola, mas mataas na anggulo ng paglunsad ng bola mula sa raketa{{Efn|1=Ang "launch angle" ay sinusukat laban sa isang pahalang na linya sa court. Positibo ito kapag ang anggulo ay nasa itaas ng linya, at negatibo kapag nasa ibaba. Kapag pareho ang iba pang kondisyon ng tira, ang raket na may mas mataas na power potential ay tatama sa bola nang mas mabilis at may mas mababang launch angle. Ang mas mahinang raket ay maglalabas ng bola sa mas mataas na anggulo. Posibleng magbawi ang dalawang epekto at mapunta ang bola sa parehong lugar. Posible rin na mas malakas ang isang epekto kaysa sa isa — halimbawa, ang mas mahinang raket (mas mababang launch speed) ay puwedeng mag-launch sa mas mataas na anggulo at kahit mas lumayo ang bagsak. Kaya minsan nakakalito pag pinag-uusapan ang power. Pero ang power ay tumutukoy sa bilis, hindi sa layo. Sa kabutihang-palad, sa karamihan ng panahon, ang mas malakas na raket ay tumatama nang mas mabilis at mas malayo, bagama’t hindi palaging mas malayo. https://twu.tennis-warehouse.com/learning_center/trajectory_info.php}}, at mas mabilis na pag-ikot, ngunit may mas mababang kontrol. Nang manalo siya sa 2022 US Open Juniors, gumamit naman siya ng 2019 na bersyon ng Pure Aero, na bahagyang mas malambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas pa rin ang huwaran ng kuwerdas.<ref name=":Babolat0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-kuwerdas gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may mga hiblang lino upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng kuwerdas, na nagbigay ng mas matigas na string bed at mas malaking kontrol. Tulad ng ibang propesyonal na manlalaro, gumagamit pa rin siya ng lumang molde ng frame mula 2016 at pininturahan lamang ito ng kosmetikong disenyo ng 2023.<ref name=":Babolat0" /> Ang Pure Aero 2023 ay may 645 cm² na laki ng ulo, 68.58 cm na haba, 300 g na bigat na hindi naka-kuwerdas, 32.0 cm na balanse, 318 g na swingweight, 23/26/23 mm na lapad ng beam, at 65 RA na katigasan. Ang 16×19 na pattern ng kuwerdas nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalabas ang bola sa korte.<ref name=":Babolat0" /> Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raketa: * Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong puwang ng kuwerdas. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong lumikha ng spin at ang “madaling gamitin” na paghawak, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting dagdag na lakas kumpara sa mga naunang bersyon.<ref name=":1">{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}</ref> * Binigyang-diin ng Tennisnerd ang mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang paggamit ng matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Kinilala rin ang NF² flax inserts sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010 hanggang 2013.<ref>{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> * Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong lakas sa baseline at ikot (RPM) na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na launch angle na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive 2013.<ref>{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}</ref> Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at lakas ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na kaayon ng pag-unlad niya tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.<ref name=":Babolat0" /> == Pansariling buhay == Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}</ref> Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> == Mga parangal == [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga "natatanging" tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).<ref>Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala: * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}} * {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}</ref> Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.<ref>{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}</ref> Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}</ref> == Mga tala == === Mga torneyong sinalihan ni Eala === Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> === Djunyor === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Isahan !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Dalawahang !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF === ==== Titulo sa ITF==== {| class="wikitable" !Year !Palaro !Lebel !Uri !Katuwang |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Larong Isahan |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Larong Dalawahang |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |} ===== Larong Isahan ng ITF ===== ====== '''2020 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W15 Manacor |W15 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 2 |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Chiang Rai |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Yecla |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Luwad |Rawnd 1 |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 1 |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== Larong Dalawahan ng ITF ===== ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Madrid |W25 |Matigas (Konkreto) |Victoria Jiménez Kasintseva |''Quarterfinal'' |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Oksana Selekhmeteva |''Runner-up'' |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Manacor |W25 |Matigas (Konkreto) |Elsa Jacquemot |''Quarterfinal'' |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Indy De Vroome |Rawnd 1 |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Kyōka Okamura |''Quarterfinal'' |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Liang En-shuo |''Quarterfinal'' |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Luwad |Marina Bassols Ribera |''Semifinal'' |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Matigas (Konkreto) |Lizette Cabrera |''Quarterfinal'' |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Annaëlle Robbe |Rawnd 2 |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |Petra Marcinko |''Quarterfinal'' |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W60 Trnava 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Justina Mikulskyte |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Luwad |Barbora Palicova |Rawnd 1 |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Matigas (Konkreto) |Beatrice Gumulya |''Quarterfinal'' |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Marina Bassols Ribera |''Quarterfinal'' |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Matigas (Konkreto) |Emilie Lindh Gallagher |Rawnd 1 |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Destanee Aiava |''Quarterfinal'' |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |Urszula Radwanska |''Semifinal'' |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Matigas (Konkreto) |Natsumi Kawaguchi |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Barbora Palicova |''Quarterfinal'' |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Matigas (Konkreto) |Jessy Rompies |Rawnd 1 |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sonmez |''Semifinal'' |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |Darja Semeņistaja |Kampeon |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Matigas (Konkreto) |Alicia Barnett |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sönmez |''Semifinal'' |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |Valentini Grammatikopoulou |''Quarterfinal'' |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === Mga pangunahing torneo === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Palaruan !Lebel !Kalaban !Yugto (Rawnd) !Tala |- |Miami Open |Matigas (Konkreto) |1000 |Viktória Hrunčáková |Qualipikasyon Rawnd 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Luwad |250 |Mayar Sherif |Rawnd 2 |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Kuwalipikasyon 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |''Grand Slam'' |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Katambal !Kalaban !Tala |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Kuwalipikasyon 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Kuwalipikasyon 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Kuwalipikasyon 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |125 |Luwad |Rawnd 1 |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Laura Pigossi |''Semifinal'' |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Taylah Preston |Rawnd 1 |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |125 |Matigas (Konkreto) |Daniela Semenistaja |''Quarterfinal'' |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kimberly Birrell |''Quarterfinal'' |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |En Shuo Liang |''Quarterfinal'' |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |250 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Rawnd 1 |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |250 |Damo |''Runner-up'' |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 1 |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Rawnd 2 |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} ===== '''Mga pag-atras''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Dahilan |- |Cincinnati Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |- |Monterrey Open |500 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |} ===== '''Larong Dalawahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Nadiia Kichenok |''Semifinal'' |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Coco Gauff |''Quarterfinal'' |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Renata Zarazúa |Rawnd 2 |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |250 |Matigas (Konkreto) |Chan Hao‑ching |Rawnd 1 |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Eva Lys |Rawnd 1 |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rebeka Masarova |Rawnd 1 |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Tsao Chia‑yi |Rawnd 1 |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Katie Volynets |Rawnd 1 |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |1000 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |500 |Luwad |Rawnd 2 |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |500 |Luwad |Rawnd 1 |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 3 |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |500 |Luwad |Rawnd 1 |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Kampeon |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Kampeonships |500 |Damo |Rawnd 2 |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |500 |Damo |''Semifinal'' |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Rawnd 1 |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 3 |Iga Świątek | |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |''Semifinal'' |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Ingrid Martins |Rawnd 1 |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Janice Tjen |''Semifinal'' |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |Rawnd 1 |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Rawnd 2 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Rawnd 1 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko |6-3, 3-6, 1-6 |} === Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro === ==== '''Panalo''' ==== {| class="wikitable" ! Kategorya !! Karaniwan |- | Ace% || ~2.3% |- | ''Double Fault''% || ~3.4% |- | Unang Pumasok na Serve || ~65.0% |- | Unang Panalong Puntos ng Serve || ~62.0% |- | Pangalawang Panalong Puntos ng Serve || ~50.0% |- | Nailigtas na BP o ''Break Points''|| ~47% |- | [[Rasyo]] ng Pangingibabaw || ~1.20 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Palaruan !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Madison Keys || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 5 || 6–4, 6–2 || 1.32 || 1.6% || 1.6% || 66.1% || 58.5% || 52.4% || 40.0% (2/5) |- | Iga Swiatek || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 2 || 6–2, 7–5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% (4/9) |- | Jelena Ostapenko || Eastbourne || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 3 || 0–6, 6–2, 3–2 RET || 1.08 || 0.0% || 3.8% || 63.5% || 57.6% || 63.2% || – |- | Clara Tauson || US Open || Grand Slam || Matigas (Konkreto) || R128 || Blg. 14 || 6–3, 2–6, 7–6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% (4/9) |- | Jasmine Paolini || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 6 || 6–1, 7–6(5) || 1.32 || 3.1% || 3.1% || 63.1% || 73.2% || 50.0% || 50.0% (2/4) |- | Coco Gauff || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 4 || 6–2, 2–0 RET || 1.46 || 0.0% || 0.0% || 68.0% || 58.8% || 50.0% || 33.3% (1/3) |- | Elena Rybakina || Berlin || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 2 || 7–5, 6–4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% (1/2) |- | Elina Svitolina || Berlin || WTA 500 || Damo || QF || Blg. 6 || 6–3, 6–4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% (3/6) |} ==== '''Talo''' ==== {| class="wikitable" ! Estadistika !! Karaniwan |- | Ace% || ~1.7% |- | Double Fault% || ~4.3% |- | Unang Serve In || ~62.5% |- | Unang Serve Points Won || ~50.0% |- | Pangalawang Serve Points Won || ~41.0% |- | Break Points Saved || ~39% |- | Ratio ng Pangingibabaw || ~0.65 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Korte !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Jessica Pegula || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || SF || Blg. 4 || 7–6(3), 5–7, 3–6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% (2/7) |- | Iga Swiatek || Madrid || WTA 1000 || Luwad || R64 || Blg. 2 || 6–4, 4–6, 2–6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% (9/16) |- | Barbora Krejcikova || Wimbledon || Grand Slam || Damo || R128 || Blg. 17 || 6–3, 2–6, 1–6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% (10/16) |- | Ekaterina Alexandrova || Abu Dhabi || WTA 500 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 11 || 3–6, 3–6 || 0.79 || 0.0% || 1.6% || 69.8% || 45.5% || 52.6% || 44.4% (4/9) |- | Coco Gauff || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 3 || 0–6, 2–6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% (3/9) |- | Linda Noskova || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 14 || 2–6, 0–6 || 0.36 || 0.0% || 6.8% || 56.8% || 36.0% || 47.4% || 37.5% (3/8) |- | Karolina Muchova || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 13 || 0–6, 2–6 || 0.39 || 0.0% || 4.8% || 52.4% || 36.4% || 50.0% || 0.0% (0/4) |- | Elena Rybakina || Rome || WTA 1000 || Luwad || R32 || Blg. 2 || 4–6, 3–6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% (3/7) |- | Iva Jovic || Roland Garros || Grand Slam || Luwad || R128 || Blg. 17 || 4–6, 2–6 || – || – || – || – || – || – || – |- | Iva Jovic || Queen’s Club || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 19 || 2–6, 2–6 || 0.56 || 2.0% || 2.0% || 66.0% || 51.5% || 29.4% || 28.6% (2/7) |- | Linda Noskova || Berlin || WTA 500 || Damo || SF || Blg. 8 || 2–6, 4–6 || 0.60 || 4.1% || 6.1% || 51.0% || 52.0% || 37.5% || 16.7% (1/6) |} Si Eala ay nakapagtala ng 18 laban laban sa mga Top 20 na manlalaro, kung saan siya ay nanalo ng 7 at natalo ng 11. Noong 2025, nakamit niya ang unang malaking tagumpay sa Miami Open 1000 matapos talunin sina Keys at Świątek bago matalo kay Pegula sa ''semifinal'', at nagwagi rin laban kay Tauson sa US Open, ngunit nabigo kina Krejčíková sa Wimbledon at Świątek sa Madrid. Noong 2026, tinalo niya sina Paolini sa Dubai at Rybakina at Svitolina sa Berlin, subalit natalo kina Gauff, Nosková, Muchová, Rybakina sa Rome, at Jovic sa Roland Garros at Queen’s Club. Ang kanyang pinakamalakas na kampanya ay sa Berlin Open 500, kung saan tinalo niya ang dalawang Top 10 na manlalaro bago matalo kay Nosková sa ''semifinal''.<ref name=":1"/> Sa kanyang mga panalo, ang katamtamang [[estadistika]] ng laban ay: 2.3% aces, 3.4% double faults, 65% first serve in, 62% first-serve points won, 50% second-serve points won, at 47% break points saved, na may rasyo ng pagdomina na ~1.20. Sa kanyang mga pagkatalo, ang average ay: 1.7% aces, 4.3% double faults, 62.5% first serve in, 50% first-serve points won, 41% second-serve points won, at 39% break points saved, na may dominance ratio na ~0.65.<ref name=":1" /> === Mga resulta ng ''Grand Slam'' na paligsahan === ==== Isahan (Isahan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 1R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | 2R | – |} ==== Babaeng-Doble (Dalawahang Pangkababaihan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 2R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | – | – |} === Taunang ranggo ng WTA === Posisyon sa pagtatapos ng bawat ''season'': {| class="wikitable" style="text-align:right;" !width="70"| Taon !!width="70"| Ranggo sa<br />Isahan !! width="70" | Ranggo sa<br />Dalawahan |- |style="text-align:center;"| 2021 || 529 || 780 |- |style="text-align:center;"| 2022 || 219 || 594 |- |style="text-align:center;"| 2023 || 205 || 436 |- |style="text-align:center;"| 2024 || 158 || 230 |- |style="text-align:center;"| 2025 || 50 || 161 |} Mula 2021 hanggang patuloy na bumaba ang ranggo ni Alexandra Eala sa isahan (529 → 50) at dalawahang kategorya (780 → 161), na nagpapakita ng pagbabago sa kanyang pagganap at tuon sa mas piling torneo.<ref name="WTA-AE" /> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] 92sjkxm4onwcttz53r4zuvy41jils7q 2214193 2214192 2026-07-02T19:46:42Z Tabilay 153890 2214193 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas<br>[[Mallorca]], Espanya |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 2,235,123 |singlesrecord = {{tennis record|won=221|lost=134}} |singlestitles = 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 29 (ika 16 ng Marso, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 32 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=48}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |updated = ika 29 ng Hunyo, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 3R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Ingles: /iːˈɑːlɑː/<br> /iː/ = "ii" gaya ng sa ''see''; /ˈɑː/ = diin na "ah" gaya ng sa ''father''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɑː/ = mahaba na "ah" gaya ng sa ''spa''. <br> Binibigkas bilang ''ii-AH-lah'' <br><br> Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/<br> /ɛ/ = "eh" gaya ng sa ''bed''; /ˈja/ = diin na "ya" gaya ng sa ''yard''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɐ/ = maikling "uh/ah" tunog, katulad ng huling patinig sa ''sofa'' o ''comma''. <br> Binibigkas bilang ''eh-YA-lah''}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA. Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022. Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa WTA 1000 Miami Open, final sa WTA 250 Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 na kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026. Si Eala ay lumahok sa mga Grand Slam simula 2023. Sa isahan, nagsimula siya sa qualifying rawnds noong 2023 at 2024, at nakapasok sa main draw noong 2025 at 2026. Ang kanyang pinakamagandang resulta ay ang ikatlong rawnd ng Wimbledon noong 2026. Sa dalawahan nakipagkompetensya siya noong 2025 at 2026, kung saan ang pinakamagandang resulta ay ang ikalawang rawnd ng French Open noong 2025. == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}</ref> at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay. Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho. Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal na karera === ==== 2020 ==== ===== '''Isahan''' ===== [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTA-AE">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> ==== 2021 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2022 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}</ref> Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.<ref name=":0" /> ==== 2023 ==== ===== '''Isahan''' ===== Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.<ref name="WTA-AE" /> Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2024 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.<ref name="WTA-AE" /> Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.<ref name="WTA-AE" /> Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.<ref name="WTA-AE" /> Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2025 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.<ref name="WTA-AE" /> Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2026 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}</ref> Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.<ref name="WTA-AE" /> Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.<ref name="WTA-AE" /> Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}</ref> Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}</ref> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}</ref> Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}</ref> at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}</ref> Natapos niya ang season sa damo sa pagkatalo, kasama si Bartůňková, sa unang yugto ng dalawahan sa Wimbledon. == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]] Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangatlong pangkat na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat ng Kopang Billie Jean.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.<ref name=":13">{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> == Kagamitan == Si Alex Eala ay gumamit ng iba’t ibang henerasyon ng raket na Babolat Pure Aero sa iba't ibang yugto ng kanyang karera. Noong kabataan pa niya, sumabak siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang [[raketa]] na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na ayos ng kuwerdas, na nagbibigay ng mas malakas na kapit sa bola, mas mataas na anggulo ng paglunsad ng bola mula sa raketa{{Efn|1=Ang "launch angle" ay sinusukat laban sa isang pahalang na linya sa court. Positibo ito kapag ang anggulo ay nasa itaas ng linya, at negatibo kapag nasa ibaba. Kapag pareho ang iba pang kondisyon ng tira, ang raket na may mas mataas na power potential ay tatama sa bola nang mas mabilis at may mas mababang launch angle. Ang mas mahinang raket ay maglalabas ng bola sa mas mataas na anggulo. Posibleng magbawi ang dalawang epekto at mapunta ang bola sa parehong lugar. Posible rin na mas malakas ang isang epekto kaysa sa isa — halimbawa, ang mas mahinang raket (mas mababang launch speed) ay puwedeng mag-launch sa mas mataas na anggulo at kahit mas lumayo ang bagsak. Kaya minsan nakakalito pag pinag-uusapan ang power. Pero ang power ay tumutukoy sa bilis, hindi sa layo. Sa kabutihang-palad, sa karamihan ng panahon, ang mas malakas na raket ay tumatama nang mas mabilis at mas malayo, bagama’t hindi palaging mas malayo. https://twu.tennis-warehouse.com/learning_center/trajectory_info.php}}, at mas mabilis na pag-ikot, ngunit may mas mababang kontrol. Nang manalo siya sa 2022 US Open Juniors, gumamit naman siya ng 2019 na bersyon ng Pure Aero, na bahagyang mas malambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas pa rin ang huwaran ng kuwerdas.<ref name=":Babolat0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-kuwerdas gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may mga hiblang lino upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng kuwerdas, na nagbigay ng mas matigas na string bed at mas malaking kontrol. Tulad ng ibang propesyonal na manlalaro, gumagamit pa rin siya ng lumang molde ng frame mula 2016 at pininturahan lamang ito ng kosmetikong disenyo ng 2023.<ref name=":Babolat0" /> Ang Pure Aero 2023 ay may 645 cm² na laki ng ulo, 68.58 cm na haba, 300 g na bigat na hindi naka-kuwerdas, 32.0 cm na balanse, 318 g na swingweight, 23/26/23 mm na lapad ng beam, at 65 RA na katigasan. Ang 16×19 na pattern ng kuwerdas nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalabas ang bola sa korte.<ref name=":Babolat0" /> Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raketa: * Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong puwang ng kuwerdas. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong lumikha ng spin at ang “madaling gamitin” na paghawak, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting dagdag na lakas kumpara sa mga naunang bersyon.<ref name=":1">{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}</ref> * Binigyang-diin ng Tennisnerd ang mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang paggamit ng matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Kinilala rin ang NF² flax inserts sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010 hanggang 2013.<ref>{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> * Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong lakas sa baseline at ikot (RPM) na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na launch angle na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive 2013.<ref>{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}</ref> Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at lakas ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na kaayon ng pag-unlad niya tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.<ref name=":Babolat0" /> == Pansariling buhay == Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}</ref> Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> == Mga parangal == [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga "natatanging" tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).<ref>Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala: * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}} * {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}</ref> Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.<ref>{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}</ref> Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}</ref> == Mga tala == === Mga torneyong sinalihan ni Eala === Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> === Djunyor === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Isahan !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Dalawahang !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF === ==== Titulo sa ITF==== {| class="wikitable" !Year !Palaro !Lebel !Uri !Katuwang |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Larong Isahan |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Larong Dalawahang |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |} ===== Larong Isahan ng ITF ===== ====== '''2020 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W15 Manacor |W15 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 2 |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Chiang Rai |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Yecla |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Luwad |Rawnd 1 |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 1 |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== Larong Dalawahan ng ITF ===== ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Madrid |W25 |Matigas (Konkreto) |Victoria Jiménez Kasintseva |''Quarterfinal'' |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Oksana Selekhmeteva |''Runner-up'' |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Manacor |W25 |Matigas (Konkreto) |Elsa Jacquemot |''Quarterfinal'' |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Indy De Vroome |Rawnd 1 |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Kyōka Okamura |''Quarterfinal'' |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Liang En-shuo |''Quarterfinal'' |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Luwad |Marina Bassols Ribera |''Semifinal'' |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Matigas (Konkreto) |Lizette Cabrera |''Quarterfinal'' |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Annaëlle Robbe |Rawnd 2 |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |Petra Marcinko |''Quarterfinal'' |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W60 Trnava 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Justina Mikulskyte |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Luwad |Barbora Palicova |Rawnd 1 |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Matigas (Konkreto) |Beatrice Gumulya |''Quarterfinal'' |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Marina Bassols Ribera |''Quarterfinal'' |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Matigas (Konkreto) |Emilie Lindh Gallagher |Rawnd 1 |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Destanee Aiava |''Quarterfinal'' |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |Urszula Radwanska |''Semifinal'' |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Matigas (Konkreto) |Natsumi Kawaguchi |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Barbora Palicova |''Quarterfinal'' |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Matigas (Konkreto) |Jessy Rompies |Rawnd 1 |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sonmez |''Semifinal'' |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |Darja Semeņistaja |Kampeon |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Matigas (Konkreto) |Alicia Barnett |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sönmez |''Semifinal'' |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |Valentini Grammatikopoulou |''Quarterfinal'' |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === Mga pangunahing torneo === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Palaruan !Lebel !Kalaban !Yugto (Rawnd) !Tala |- |Miami Open |Matigas (Konkreto) |1000 |Viktória Hrunčáková |Qualipikasyon Rawnd 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Luwad |250 |Mayar Sherif |Rawnd 2 |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Kuwalipikasyon 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |''Grand Slam'' |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Katambal !Kalaban !Tala |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Kuwalipikasyon 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Kuwalipikasyon 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Kuwalipikasyon 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |125 |Luwad |Rawnd 1 |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Laura Pigossi |''Semifinal'' |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Taylah Preston |Rawnd 1 |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |125 |Matigas (Konkreto) |Daniela Semenistaja |''Quarterfinal'' |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kimberly Birrell |''Quarterfinal'' |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |En Shuo Liang |''Quarterfinal'' |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |250 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Rawnd 1 |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |250 |Damo |''Runner-up'' |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 1 |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Rawnd 2 |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} ===== '''Mga pag-atras''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Dahilan |- |Cincinnati Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |- |Monterrey Open |500 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |} ===== '''Larong Dalawahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Nadiia Kichenok |''Semifinal'' |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Coco Gauff |''Quarterfinal'' |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Renata Zarazúa |Rawnd 2 |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |250 |Matigas (Konkreto) |Chan Hao‑ching |Rawnd 1 |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Eva Lys |Rawnd 1 |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rebeka Masarova |Rawnd 1 |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Tsao Chia‑yi |Rawnd 1 |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Katie Volynets |Rawnd 1 |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |1000 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |500 |Luwad |Rawnd 2 |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |500 |Luwad |Rawnd 1 |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 3 |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |500 |Luwad |Rawnd 1 |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Kampeon |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Kampeonships |500 |Damo |Rawnd 2 |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |500 |Damo |''Semifinal'' |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Rawnd 1 |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 3 |Iga Świątek | |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |''Semifinal'' |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Ingrid Martins |Rawnd 1 |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Janice Tjen |''Semifinal'' |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |Rawnd 1 |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Rawnd 2 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Rawnd 1 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko |6-3, 3-6, 1-6 |} === Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro === ==== '''Panalo''' ==== {| class="wikitable" ! Kategorya !! Karaniwan |- | Ace% || ~2.3% |- | ''Double Fault''% || ~3.4% |- | Unang Pumasok na Serve || ~65.0% |- | Unang Panalong Puntos ng Serve || ~62.0% |- | Pangalawang Panalong Puntos ng Serve || ~50.0% |- | Nailigtas na BP o ''Break Points''|| ~47% |- | [[Rasyo]] ng Pangingibabaw || ~1.20 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Palaruan !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Madison Keys || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 5 || 6–4, 6–2 || 1.32 || 1.6% || 1.6% || 66.1% || 58.5% || 52.4% || 40.0% (2/5) |- | Iga Swiatek || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 2 || 6–2, 7–5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% (4/9) |- | Jelena Ostapenko || Eastbourne || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 3 || 0–6, 6–2, 3–2 RET || 1.08 || 0.0% || 3.8% || 63.5% || 57.6% || 63.2% || – |- | Clara Tauson || US Open || Grand Slam || Matigas (Konkreto) || R128 || Blg. 14 || 6–3, 2–6, 7–6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% (4/9) |- | Jasmine Paolini || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 6 || 6–1, 7–6(5) || 1.32 || 3.1% || 3.1% || 63.1% || 73.2% || 50.0% || 50.0% (2/4) |- | Coco Gauff || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 4 || 6–2, 2–0 RET || 1.46 || 0.0% || 0.0% || 68.0% || 58.8% || 50.0% || 33.3% (1/3) |- | Elena Rybakina || Berlin || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 2 || 7–5, 6–4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% (1/2) |- | Elina Svitolina || Berlin || WTA 500 || Damo || QF || Blg. 6 || 6–3, 6–4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% (3/6) |} ==== '''Talo''' ==== {| class="wikitable" ! Estadistika !! Karaniwan |- | Ace% || ~1.7% |- | Double Fault% || ~4.3% |- | Unang Serve In || ~62.5% |- | Unang Serve Points Won || ~50.0% |- | Pangalawang Serve Points Won || ~41.0% |- | Break Points Saved || ~39% |- | Ratio ng Pangingibabaw || ~0.65 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Korte !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Jessica Pegula || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || SF || Blg. 4 || 7–6(3), 5–7, 3–6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% (2/7) |- | Iga Swiatek || Madrid || WTA 1000 || Luwad || R64 || Blg. 2 || 6–4, 4–6, 2–6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% (9/16) |- | Barbora Krejcikova || Wimbledon || Grand Slam || Damo || R128 || Blg. 17 || 6–3, 2–6, 1–6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% (10/16) |- | Ekaterina Alexandrova || Abu Dhabi || WTA 500 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 11 || 3–6, 3–6 || 0.79 || 0.0% || 1.6% || 69.8% || 45.5% || 52.6% || 44.4% (4/9) |- | Coco Gauff || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 3 || 0–6, 2–6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% (3/9) |- | Linda Noskova || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 14 || 2–6, 0–6 || 0.36 || 0.0% || 6.8% || 56.8% || 36.0% || 47.4% || 37.5% (3/8) |- | Karolina Muchova || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 13 || 0–6, 2–6 || 0.39 || 0.0% || 4.8% || 52.4% || 36.4% || 50.0% || 0.0% (0/4) |- | Elena Rybakina || Rome || WTA 1000 || Luwad || R32 || Blg. 2 || 4–6, 3–6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% (3/7) |- | Iva Jovic || Roland Garros || Grand Slam || Luwad || R128 || Blg. 17 || 4–6, 2–6 || – || – || – || – || – || – || – |- | Iva Jovic || Queen’s Club || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 19 || 2–6, 2–6 || 0.56 || 2.0% || 2.0% || 66.0% || 51.5% || 29.4% || 28.6% (2/7) |- | Linda Noskova || Berlin || WTA 500 || Damo || SF || Blg. 8 || 2–6, 4–6 || 0.60 || 4.1% || 6.1% || 51.0% || 52.0% || 37.5% || 16.7% (1/6) |} Si Eala ay nakapagtala ng 18 laban laban sa mga Top 20 na manlalaro, kung saan siya ay nanalo ng 7 at natalo ng 11. Noong 2025, nakamit niya ang unang malaking tagumpay sa Miami Open 1000 matapos talunin sina Keys at Świątek bago matalo kay Pegula sa ''semifinal'', at nagwagi rin laban kay Tauson sa US Open, ngunit nabigo kina Krejčíková sa Wimbledon at Świątek sa Madrid. Noong 2026, tinalo niya sina Paolini sa Dubai at Rybakina at Svitolina sa Berlin, subalit natalo kina Gauff, Nosková, Muchová, Rybakina sa Rome, at Jovic sa Roland Garros at Queen’s Club. Ang kanyang pinakamalakas na kampanya ay sa Berlin Open 500, kung saan tinalo niya ang dalawang Top 10 na manlalaro bago matalo kay Nosková sa ''semifinal''.<ref name=":1"/> Sa kanyang mga panalo, ang katamtamang [[estadistika]] ng laban ay: 2.3% aces, 3.4% double faults, 65% first serve in, 62% first-serve points won, 50% second-serve points won, at 47% break points saved, na may rasyo ng pagdomina na ~1.20. Sa kanyang mga pagkatalo, ang average ay: 1.7% aces, 4.3% double faults, 62.5% first serve in, 50% first-serve points won, 41% second-serve points won, at 39% break points saved, na may dominance ratio na ~0.65.<ref name=":1" /> === Mga resulta ng ''Grand Slam'' na paligsahan === ==== Isahan (Isahan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 1R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | 2R | – |} ==== Babaeng-Doble (Dalawahang Pangkababaihan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 2R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | – | – |} === Taunang ranggo ng WTA === Posisyon sa pagtatapos ng bawat ''season'': {| class="wikitable" style="text-align:right;" !width="70"| Taon !!width="70"| Ranggo sa<br />Isahan !! width="70" | Ranggo sa<br />Dalawahan |- |style="text-align:center;"| 2021 || 529 || 780 |- |style="text-align:center;"| 2022 || 219 || 594 |- |style="text-align:center;"| 2023 || 205 || 436 |- |style="text-align:center;"| 2024 || 158 || 230 |- |style="text-align:center;"| 2025 || 50 || 161 |} Mula 2021 hanggang patuloy na bumaba ang ranggo ni Alexandra Eala sa isahan (529 → 50) at dalawahang kategorya (780 → 161), na nagpapakita ng pagbabago sa kanyang pagganap at tuon sa mas piling torneo.<ref name="WTA-AE" /> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] 023gcybsrmdd7q72xp50vp8xa0bdw8r 2214194 2214193 2026-07-02T19:52:16Z Tabilay 153890 /* Dalawahan */ 2214194 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas<br>[[Mallorca]], Espanya |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 2,235,123 |singlesrecord = {{tennis record|won=221|lost=134}} |singlestitles = 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 29 (ika 16 ng Marso, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 32 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=48}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |updated = ika 29 ng Hunyo, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 3R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Ingles: /iːˈɑːlɑː/<br> /iː/ = "ii" gaya ng sa ''see''; /ˈɑː/ = diin na "ah" gaya ng sa ''father''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɑː/ = mahaba na "ah" gaya ng sa ''spa''. <br> Binibigkas bilang ''ii-AH-lah'' <br><br> Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/<br> /ɛ/ = "eh" gaya ng sa ''bed''; /ˈja/ = diin na "ya" gaya ng sa ''yard''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɐ/ = maikling "uh/ah" tunog, katulad ng huling patinig sa ''sofa'' o ''comma''. <br> Binibigkas bilang ''eh-YA-lah''}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA. Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022. Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa WTA 1000 Miami Open, final sa WTA 250 Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 na kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026. Si Eala ay lumahok sa mga Grand Slam simula 2023. Sa isahan, nagsimula siya sa qualifying rawnds noong 2023 at 2024, at nakapasok sa main draw noong 2025 at 2026. Ang kanyang pinakamagandang resulta ay ang ikatlong rawnd ng Wimbledon noong 2026. Sa dalawahan nakipagkompetensya siya noong 2025 at 2026, kung saan ang pinakamagandang resulta ay ang ikalawang rawnd ng French Open noong 2025. == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}</ref> at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay. Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho. Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal na karera === ==== 2020 ==== ===== '''Isahan''' ===== [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTA-AE">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> ==== 2021 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2022 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}</ref> Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.<ref name=":0" /> ==== 2023 ==== ===== '''Isahan''' ===== Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.<ref name="WTA-AE" /> Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2024 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.<ref name="WTA-AE" /> Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.<ref name="WTA-AE" /> Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.<ref name="WTA-AE" /> Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2025 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.<ref name="WTA-AE" /> Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2026 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}</ref> Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.<ref name="WTA-AE" /> Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.<ref name="WTA-AE" /> Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}</ref> Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}</ref> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}</ref> Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}</ref> at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}</ref> Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan. == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]] Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangatlong pangkat na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat ng Kopang Billie Jean.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.<ref name=":13">{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> == Kagamitan == Si Alex Eala ay gumamit ng iba’t ibang henerasyon ng raket na Babolat Pure Aero sa iba't ibang yugto ng kanyang karera. Noong kabataan pa niya, sumabak siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang [[raketa]] na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na ayos ng kuwerdas, na nagbibigay ng mas malakas na kapit sa bola, mas mataas na anggulo ng paglunsad ng bola mula sa raketa{{Efn|1=Ang "launch angle" ay sinusukat laban sa isang pahalang na linya sa court. Positibo ito kapag ang anggulo ay nasa itaas ng linya, at negatibo kapag nasa ibaba. Kapag pareho ang iba pang kondisyon ng tira, ang raket na may mas mataas na power potential ay tatama sa bola nang mas mabilis at may mas mababang launch angle. Ang mas mahinang raket ay maglalabas ng bola sa mas mataas na anggulo. Posibleng magbawi ang dalawang epekto at mapunta ang bola sa parehong lugar. Posible rin na mas malakas ang isang epekto kaysa sa isa — halimbawa, ang mas mahinang raket (mas mababang launch speed) ay puwedeng mag-launch sa mas mataas na anggulo at kahit mas lumayo ang bagsak. Kaya minsan nakakalito pag pinag-uusapan ang power. Pero ang power ay tumutukoy sa bilis, hindi sa layo. Sa kabutihang-palad, sa karamihan ng panahon, ang mas malakas na raket ay tumatama nang mas mabilis at mas malayo, bagama’t hindi palaging mas malayo. https://twu.tennis-warehouse.com/learning_center/trajectory_info.php}}, at mas mabilis na pag-ikot, ngunit may mas mababang kontrol. Nang manalo siya sa 2022 US Open Juniors, gumamit naman siya ng 2019 na bersyon ng Pure Aero, na bahagyang mas malambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas pa rin ang huwaran ng kuwerdas.<ref name=":Babolat0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-kuwerdas gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may mga hiblang lino upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng kuwerdas, na nagbigay ng mas matigas na string bed at mas malaking kontrol. Tulad ng ibang propesyonal na manlalaro, gumagamit pa rin siya ng lumang molde ng frame mula 2016 at pininturahan lamang ito ng kosmetikong disenyo ng 2023.<ref name=":Babolat0" /> Ang Pure Aero 2023 ay may 645 cm² na laki ng ulo, 68.58 cm na haba, 300 g na bigat na hindi naka-kuwerdas, 32.0 cm na balanse, 318 g na swingweight, 23/26/23 mm na lapad ng beam, at 65 RA na katigasan. Ang 16×19 na pattern ng kuwerdas nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalabas ang bola sa korte.<ref name=":Babolat0" /> Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raketa: * Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong puwang ng kuwerdas. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong lumikha ng spin at ang “madaling gamitin” na paghawak, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting dagdag na lakas kumpara sa mga naunang bersyon.<ref name=":1">{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}</ref> * Binigyang-diin ng Tennisnerd ang mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang paggamit ng matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Kinilala rin ang NF² flax inserts sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010 hanggang 2013.<ref>{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> * Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong lakas sa baseline at ikot (RPM) na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na launch angle na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive 2013.<ref>{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}</ref> Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at lakas ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na kaayon ng pag-unlad niya tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.<ref name=":Babolat0" /> == Pansariling buhay == Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}</ref> Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> == Mga parangal == [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga "natatanging" tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).<ref>Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala: * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}} * {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}</ref> Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.<ref>{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}</ref> Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}</ref> == Mga tala == === Mga torneyong sinalihan ni Eala === Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> === Djunyor === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Isahan !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Dalawahang !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF === ==== Titulo sa ITF==== {| class="wikitable" !Year !Palaro !Lebel !Uri !Katuwang |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Larong Isahan |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Larong Dalawahang |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |} ===== Larong Isahan ng ITF ===== ====== '''2020 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W15 Manacor |W15 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 2 |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Chiang Rai |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Yecla |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Luwad |Rawnd 1 |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 1 |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== Larong Dalawahan ng ITF ===== ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Madrid |W25 |Matigas (Konkreto) |Victoria Jiménez Kasintseva |''Quarterfinal'' |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Oksana Selekhmeteva |''Runner-up'' |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Manacor |W25 |Matigas (Konkreto) |Elsa Jacquemot |''Quarterfinal'' |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Indy De Vroome |Rawnd 1 |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Kyōka Okamura |''Quarterfinal'' |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Liang En-shuo |''Quarterfinal'' |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Luwad |Marina Bassols Ribera |''Semifinal'' |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Matigas (Konkreto) |Lizette Cabrera |''Quarterfinal'' |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Annaëlle Robbe |Rawnd 2 |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |Petra Marcinko |''Quarterfinal'' |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W60 Trnava 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Justina Mikulskyte |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Luwad |Barbora Palicova |Rawnd 1 |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Matigas (Konkreto) |Beatrice Gumulya |''Quarterfinal'' |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Marina Bassols Ribera |''Quarterfinal'' |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Matigas (Konkreto) |Emilie Lindh Gallagher |Rawnd 1 |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Destanee Aiava |''Quarterfinal'' |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |Urszula Radwanska |''Semifinal'' |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Matigas (Konkreto) |Natsumi Kawaguchi |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Barbora Palicova |''Quarterfinal'' |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Matigas (Konkreto) |Jessy Rompies |Rawnd 1 |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sonmez |''Semifinal'' |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |Darja Semeņistaja |Kampeon |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Matigas (Konkreto) |Alicia Barnett |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sönmez |''Semifinal'' |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |Valentini Grammatikopoulou |''Quarterfinal'' |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === Mga pangunahing torneo === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Palaruan !Lebel !Kalaban !Yugto (Rawnd) !Tala |- |Miami Open |Matigas (Konkreto) |1000 |Viktória Hrunčáková |Qualipikasyon Rawnd 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Luwad |250 |Mayar Sherif |Rawnd 2 |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Kuwalipikasyon 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |''Grand Slam'' |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Katambal !Kalaban !Tala |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Kuwalipikasyon 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Kuwalipikasyon 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Kuwalipikasyon 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |125 |Luwad |Rawnd 1 |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Laura Pigossi |''Semifinal'' |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Taylah Preston |Rawnd 1 |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |125 |Matigas (Konkreto) |Daniela Semenistaja |''Quarterfinal'' |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kimberly Birrell |''Quarterfinal'' |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |En Shuo Liang |''Quarterfinal'' |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |250 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Rawnd 1 |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |250 |Damo |''Runner-up'' |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 1 |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Rawnd 2 |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} ===== '''Mga pag-atras''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Dahilan |- |Cincinnati Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |- |Monterrey Open |500 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |} ===== '''Larong Dalawahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Nadiia Kichenok |''Semifinal'' |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Coco Gauff |''Quarterfinal'' |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Renata Zarazúa |Rawnd 2 |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |250 |Matigas (Konkreto) |Chan Hao‑ching |Rawnd 1 |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Eva Lys |Rawnd 1 |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rebeka Masarova |Rawnd 1 |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Tsao Chia‑yi |Rawnd 1 |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Katie Volynets |Rawnd 1 |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |1000 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |500 |Luwad |Rawnd 2 |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |500 |Luwad |Rawnd 1 |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 3 |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |500 |Luwad |Rawnd 1 |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Kampeon |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Kampeonships |500 |Damo |Rawnd 2 |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |500 |Damo |''Semifinal'' |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Rawnd 1 |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 3 |Iga Świątek | |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |''Semifinal'' |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Ingrid Martins |Rawnd 1 |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Janice Tjen |''Semifinal'' |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |Rawnd 1 |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Rawnd 2 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Rawnd 1 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko |6-3, 3-6, 1-6 |} === Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro === ==== '''Panalo''' ==== {| class="wikitable" ! Kategorya !! Karaniwan |- | Ace% || ~2.3% |- | ''Double Fault''% || ~3.4% |- | Unang Pumasok na Serve || ~65.0% |- | Unang Panalong Puntos ng Serve || ~62.0% |- | Pangalawang Panalong Puntos ng Serve || ~50.0% |- | Nailigtas na BP o ''Break Points''|| ~47% |- | [[Rasyo]] ng Pangingibabaw || ~1.20 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Palaruan !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Madison Keys || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 5 || 6–4, 6–2 || 1.32 || 1.6% || 1.6% || 66.1% || 58.5% || 52.4% || 40.0% (2/5) |- | Iga Swiatek || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 2 || 6–2, 7–5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% (4/9) |- | Jelena Ostapenko || Eastbourne || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 3 || 0–6, 6–2, 3–2 RET || 1.08 || 0.0% || 3.8% || 63.5% || 57.6% || 63.2% || – |- | Clara Tauson || US Open || Grand Slam || Matigas (Konkreto) || R128 || Blg. 14 || 6–3, 2–6, 7–6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% (4/9) |- | Jasmine Paolini || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 6 || 6–1, 7–6(5) || 1.32 || 3.1% || 3.1% || 63.1% || 73.2% || 50.0% || 50.0% (2/4) |- | Coco Gauff || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 4 || 6–2, 2–0 RET || 1.46 || 0.0% || 0.0% || 68.0% || 58.8% || 50.0% || 33.3% (1/3) |- | Elena Rybakina || Berlin || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 2 || 7–5, 6–4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% (1/2) |- | Elina Svitolina || Berlin || WTA 500 || Damo || QF || Blg. 6 || 6–3, 6–4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% (3/6) |} ==== '''Talo''' ==== {| class="wikitable" ! Estadistika !! Karaniwan |- | Ace% || ~1.7% |- | Double Fault% || ~4.3% |- | Unang Serve In || ~62.5% |- | Unang Serve Points Won || ~50.0% |- | Pangalawang Serve Points Won || ~41.0% |- | Break Points Saved || ~39% |- | Ratio ng Pangingibabaw || ~0.65 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Korte !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Jessica Pegula || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || SF || Blg. 4 || 7–6(3), 5–7, 3–6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% (2/7) |- | Iga Swiatek || Madrid || WTA 1000 || Luwad || R64 || Blg. 2 || 6–4, 4–6, 2–6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% (9/16) |- | Barbora Krejcikova || Wimbledon || Grand Slam || Damo || R128 || Blg. 17 || 6–3, 2–6, 1–6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% (10/16) |- | Ekaterina Alexandrova || Abu Dhabi || WTA 500 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 11 || 3–6, 3–6 || 0.79 || 0.0% || 1.6% || 69.8% || 45.5% || 52.6% || 44.4% (4/9) |- | Coco Gauff || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 3 || 0–6, 2–6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% (3/9) |- | Linda Noskova || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 14 || 2–6, 0–6 || 0.36 || 0.0% || 6.8% || 56.8% || 36.0% || 47.4% || 37.5% (3/8) |- | Karolina Muchova || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 13 || 0–6, 2–6 || 0.39 || 0.0% || 4.8% || 52.4% || 36.4% || 50.0% || 0.0% (0/4) |- | Elena Rybakina || Rome || WTA 1000 || Luwad || R32 || Blg. 2 || 4–6, 3–6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% (3/7) |- | Iva Jovic || Roland Garros || Grand Slam || Luwad || R128 || Blg. 17 || 4–6, 2–6 || – || – || – || – || – || – || – |- | Iva Jovic || Queen’s Club || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 19 || 2–6, 2–6 || 0.56 || 2.0% || 2.0% || 66.0% || 51.5% || 29.4% || 28.6% (2/7) |- | Linda Noskova || Berlin || WTA 500 || Damo || SF || Blg. 8 || 2–6, 4–6 || 0.60 || 4.1% || 6.1% || 51.0% || 52.0% || 37.5% || 16.7% (1/6) |} Si Eala ay nakapagtala ng 18 laban laban sa mga Top 20 na manlalaro, kung saan siya ay nanalo ng 7 at natalo ng 11. Noong 2025, nakamit niya ang unang malaking tagumpay sa Miami Open 1000 matapos talunin sina Keys at Świątek bago matalo kay Pegula sa ''semifinal'', at nagwagi rin laban kay Tauson sa US Open, ngunit nabigo kina Krejčíková sa Wimbledon at Świątek sa Madrid. Noong 2026, tinalo niya sina Paolini sa Dubai at Rybakina at Svitolina sa Berlin, subalit natalo kina Gauff, Nosková, Muchová, Rybakina sa Rome, at Jovic sa Roland Garros at Queen’s Club. Ang kanyang pinakamalakas na kampanya ay sa Berlin Open 500, kung saan tinalo niya ang dalawang Top 10 na manlalaro bago matalo kay Nosková sa ''semifinal''.<ref name=":1"/> Sa kanyang mga panalo, ang katamtamang [[estadistika]] ng laban ay: 2.3% aces, 3.4% double faults, 65% first serve in, 62% first-serve points won, 50% second-serve points won, at 47% break points saved, na may rasyo ng pagdomina na ~1.20. Sa kanyang mga pagkatalo, ang average ay: 1.7% aces, 4.3% double faults, 62.5% first serve in, 50% first-serve points won, 41% second-serve points won, at 39% break points saved, na may dominance ratio na ~0.65.<ref name=":1" /> === Mga resulta ng ''Grand Slam'' na paligsahan === ==== Isahan (Isahan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 1R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | 2R | – |} ==== Babaeng-Doble (Dalawahang Pangkababaihan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 2R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | – | – |} === Taunang ranggo ng WTA === Posisyon sa pagtatapos ng bawat ''season'': {| class="wikitable" style="text-align:right;" !width="70"| Taon !!width="70"| Ranggo sa<br />Isahan !! width="70" | Ranggo sa<br />Dalawahan |- |style="text-align:center;"| 2021 || 529 || 780 |- |style="text-align:center;"| 2022 || 219 || 594 |- |style="text-align:center;"| 2023 || 205 || 436 |- |style="text-align:center;"| 2024 || 158 || 230 |- |style="text-align:center;"| 2025 || 50 || 161 |} Mula 2021 hanggang patuloy na bumaba ang ranggo ni Alexandra Eala sa isahan (529 → 50) at dalawahang kategorya (780 → 161), na nagpapakita ng pagbabago sa kanyang pagganap at tuon sa mas piling torneo.<ref name="WTA-AE" /> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] 8cfghud7r035gnkch5mk2s35s2u6qdj 2214195 2214194 2026-07-02T19:56:23Z Tabilay 153890 /* Dalawahan */ 2214195 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas<br>[[Mallorca]], Espanya |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 2,235,123 |singlesrecord = {{tennis record|won=221|lost=134}} |singlestitles = 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 29 (ika 16 ng Marso, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 32 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=48}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |updated = ika 29 ng Hunyo, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 3R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Ingles: /iːˈɑːlɑː/<br> /iː/ = "ii" gaya ng sa ''see''; /ˈɑː/ = diin na "ah" gaya ng sa ''father''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɑː/ = mahaba na "ah" gaya ng sa ''spa''. <br> Binibigkas bilang ''ii-AH-lah'' <br><br> Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/<br> /ɛ/ = "eh" gaya ng sa ''bed''; /ˈja/ = diin na "ya" gaya ng sa ''yard''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɐ/ = maikling "uh/ah" tunog, katulad ng huling patinig sa ''sofa'' o ''comma''. <br> Binibigkas bilang ''eh-YA-lah''}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA. Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022. Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa WTA 1000 Miami Open, final sa WTA 250 Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 na kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026. Si Eala ay lumahok sa mga Grand Slam simula 2023. Sa isahan, nagsimula siya sa qualifying rawnds noong 2023 at 2024, at nakapasok sa main draw noong 2025 at 2026. Ang kanyang pinakamagandang resulta ay ang ikatlong rawnd ng Wimbledon noong 2026. Sa dalawahan nakipagkompetensya siya noong 2025 at 2026, kung saan ang pinakamagandang resulta ay ang ikalawang rawnd ng French Open noong 2025. == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}</ref> at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay. Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho. Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal na karera === ==== 2020 ==== ===== '''Isahan''' ===== [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTA-AE">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> ==== 2021 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2022 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}</ref> Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.<ref name=":0" /> ==== 2023 ==== ===== '''Isahan''' ===== Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.<ref name="WTA-AE" /> Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2024 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.<ref name="WTA-AE" /> Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.<ref name="WTA-AE" /> Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.<ref name="WTA-AE" /> Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2025 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.<ref name="WTA-AE" /> Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2026 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}</ref> Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.<ref name="WTA-AE" /> Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.<ref name="WTA-AE" /> Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}</ref> Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}</ref> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}</ref> Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}</ref> at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}</ref> Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}</ref> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]] Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangatlong pangkat na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat ng Kopang Billie Jean.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.<ref name=":13">{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> == Kagamitan == Si Alex Eala ay gumamit ng iba’t ibang henerasyon ng raket na Babolat Pure Aero sa iba't ibang yugto ng kanyang karera. Noong kabataan pa niya, sumabak siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang [[raketa]] na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na ayos ng kuwerdas, na nagbibigay ng mas malakas na kapit sa bola, mas mataas na anggulo ng paglunsad ng bola mula sa raketa{{Efn|1=Ang "launch angle" ay sinusukat laban sa isang pahalang na linya sa court. Positibo ito kapag ang anggulo ay nasa itaas ng linya, at negatibo kapag nasa ibaba. Kapag pareho ang iba pang kondisyon ng tira, ang raket na may mas mataas na power potential ay tatama sa bola nang mas mabilis at may mas mababang launch angle. Ang mas mahinang raket ay maglalabas ng bola sa mas mataas na anggulo. Posibleng magbawi ang dalawang epekto at mapunta ang bola sa parehong lugar. Posible rin na mas malakas ang isang epekto kaysa sa isa — halimbawa, ang mas mahinang raket (mas mababang launch speed) ay puwedeng mag-launch sa mas mataas na anggulo at kahit mas lumayo ang bagsak. Kaya minsan nakakalito pag pinag-uusapan ang power. Pero ang power ay tumutukoy sa bilis, hindi sa layo. Sa kabutihang-palad, sa karamihan ng panahon, ang mas malakas na raket ay tumatama nang mas mabilis at mas malayo, bagama’t hindi palaging mas malayo. https://twu.tennis-warehouse.com/learning_center/trajectory_info.php}}, at mas mabilis na pag-ikot, ngunit may mas mababang kontrol. Nang manalo siya sa 2022 US Open Juniors, gumamit naman siya ng 2019 na bersyon ng Pure Aero, na bahagyang mas malambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas pa rin ang huwaran ng kuwerdas.<ref name=":Babolat0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-kuwerdas gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may mga hiblang lino upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng kuwerdas, na nagbigay ng mas matigas na string bed at mas malaking kontrol. Tulad ng ibang propesyonal na manlalaro, gumagamit pa rin siya ng lumang molde ng frame mula 2016 at pininturahan lamang ito ng kosmetikong disenyo ng 2023.<ref name=":Babolat0" /> Ang Pure Aero 2023 ay may 645 cm² na laki ng ulo, 68.58 cm na haba, 300 g na bigat na hindi naka-kuwerdas, 32.0 cm na balanse, 318 g na swingweight, 23/26/23 mm na lapad ng beam, at 65 RA na katigasan. Ang 16×19 na pattern ng kuwerdas nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalabas ang bola sa korte.<ref name=":Babolat0" /> Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raketa: * Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong puwang ng kuwerdas. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong lumikha ng spin at ang “madaling gamitin” na paghawak, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting dagdag na lakas kumpara sa mga naunang bersyon.<ref name=":1">{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}</ref> * Binigyang-diin ng Tennisnerd ang mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang paggamit ng matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Kinilala rin ang NF² flax inserts sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010 hanggang 2013.<ref>{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> * Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong lakas sa baseline at ikot (RPM) na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na launch angle na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive 2013.<ref>{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}</ref> Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at lakas ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na kaayon ng pag-unlad niya tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.<ref name=":Babolat0" /> == Pansariling buhay == Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}</ref> Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> == Mga parangal == [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga "natatanging" tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).<ref>Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala: * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}} * {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}</ref> Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.<ref>{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}</ref> Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}</ref> == Mga tala == === Mga torneyong sinalihan ni Eala === Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> === Djunyor === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Isahan !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Dalawahang !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF === ==== Titulo sa ITF==== {| class="wikitable" !Year !Palaro !Lebel !Uri !Katuwang |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Larong Isahan |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Larong Dalawahang |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |} ===== Larong Isahan ng ITF ===== ====== '''2020 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W15 Manacor |W15 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 2 |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Chiang Rai |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Yecla |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Luwad |Rawnd 1 |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 1 |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== Larong Dalawahan ng ITF ===== ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Madrid |W25 |Matigas (Konkreto) |Victoria Jiménez Kasintseva |''Quarterfinal'' |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Oksana Selekhmeteva |''Runner-up'' |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Manacor |W25 |Matigas (Konkreto) |Elsa Jacquemot |''Quarterfinal'' |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Indy De Vroome |Rawnd 1 |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Kyōka Okamura |''Quarterfinal'' |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Liang En-shuo |''Quarterfinal'' |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Luwad |Marina Bassols Ribera |''Semifinal'' |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Matigas (Konkreto) |Lizette Cabrera |''Quarterfinal'' |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Annaëlle Robbe |Rawnd 2 |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |Petra Marcinko |''Quarterfinal'' |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W60 Trnava 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Justina Mikulskyte |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Luwad |Barbora Palicova |Rawnd 1 |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Matigas (Konkreto) |Beatrice Gumulya |''Quarterfinal'' |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Marina Bassols Ribera |''Quarterfinal'' |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Matigas (Konkreto) |Emilie Lindh Gallagher |Rawnd 1 |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Destanee Aiava |''Quarterfinal'' |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |Urszula Radwanska |''Semifinal'' |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Matigas (Konkreto) |Natsumi Kawaguchi |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Barbora Palicova |''Quarterfinal'' |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Matigas (Konkreto) |Jessy Rompies |Rawnd 1 |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sonmez |''Semifinal'' |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |Darja Semeņistaja |Kampeon |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Matigas (Konkreto) |Alicia Barnett |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sönmez |''Semifinal'' |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |Valentini Grammatikopoulou |''Quarterfinal'' |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === Mga pangunahing torneo === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Palaruan !Lebel !Kalaban !Yugto (Rawnd) !Tala |- |Miami Open |Matigas (Konkreto) |1000 |Viktória Hrunčáková |Qualipikasyon Rawnd 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Luwad |250 |Mayar Sherif |Rawnd 2 |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Kuwalipikasyon 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |''Grand Slam'' |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Katambal !Kalaban !Tala |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Kuwalipikasyon 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Kuwalipikasyon 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Kuwalipikasyon 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |125 |Luwad |Rawnd 1 |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Laura Pigossi |''Semifinal'' |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Taylah Preston |Rawnd 1 |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |125 |Matigas (Konkreto) |Daniela Semenistaja |''Quarterfinal'' |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kimberly Birrell |''Quarterfinal'' |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |En Shuo Liang |''Quarterfinal'' |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |250 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Rawnd 1 |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |250 |Damo |''Runner-up'' |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 1 |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Rawnd 2 |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} ===== '''Mga pag-atras''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Dahilan |- |Cincinnati Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |- |Monterrey Open |500 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |} ===== '''Larong Dalawahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Nadiia Kichenok |''Semifinal'' |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Coco Gauff |''Quarterfinal'' |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Renata Zarazúa |Rawnd 2 |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |250 |Matigas (Konkreto) |Chan Hao‑ching |Rawnd 1 |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Eva Lys |Rawnd 1 |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rebeka Masarova |Rawnd 1 |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Tsao Chia‑yi |Rawnd 1 |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Katie Volynets |Rawnd 1 |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |1000 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |500 |Luwad |Rawnd 2 |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |500 |Luwad |Rawnd 1 |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 3 |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |500 |Luwad |Rawnd 1 |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Kampeon |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Kampeonships |500 |Damo |Rawnd 2 |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |500 |Damo |''Semifinal'' |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Rawnd 1 |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 3 |Iga Świątek | |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |''Semifinal'' |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Ingrid Martins |Rawnd 1 |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Janice Tjen |''Semifinal'' |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |Rawnd 1 |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Rawnd 2 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Rawnd 1 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko |6-3, 3-6, 1-6 |} === Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro === ==== '''Panalo''' ==== {| class="wikitable" ! Kategorya !! Karaniwan |- | Ace% || ~2.3% |- | ''Double Fault''% || ~3.4% |- | Unang Pumasok na Serve || ~65.0% |- | Unang Panalong Puntos ng Serve || ~62.0% |- | Pangalawang Panalong Puntos ng Serve || ~50.0% |- | Nailigtas na BP o ''Break Points''|| ~47% |- | [[Rasyo]] ng Pangingibabaw || ~1.20 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Palaruan !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Madison Keys || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 5 || 6–4, 6–2 || 1.32 || 1.6% || 1.6% || 66.1% || 58.5% || 52.4% || 40.0% (2/5) |- | Iga Swiatek || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 2 || 6–2, 7–5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% (4/9) |- | Jelena Ostapenko || Eastbourne || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 3 || 0–6, 6–2, 3–2 RET || 1.08 || 0.0% || 3.8% || 63.5% || 57.6% || 63.2% || – |- | Clara Tauson || US Open || Grand Slam || Matigas (Konkreto) || R128 || Blg. 14 || 6–3, 2–6, 7–6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% (4/9) |- | Jasmine Paolini || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 6 || 6–1, 7–6(5) || 1.32 || 3.1% || 3.1% || 63.1% || 73.2% || 50.0% || 50.0% (2/4) |- | Coco Gauff || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 4 || 6–2, 2–0 RET || 1.46 || 0.0% || 0.0% || 68.0% || 58.8% || 50.0% || 33.3% (1/3) |- | Elena Rybakina || Berlin || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 2 || 7–5, 6–4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% (1/2) |- | Elina Svitolina || Berlin || WTA 500 || Damo || QF || Blg. 6 || 6–3, 6–4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% (3/6) |} ==== '''Talo''' ==== {| class="wikitable" ! Estadistika !! Karaniwan |- | Ace% || ~1.7% |- | Double Fault% || ~4.3% |- | Unang Serve In || ~62.5% |- | Unang Serve Points Won || ~50.0% |- | Pangalawang Serve Points Won || ~41.0% |- | Break Points Saved || ~39% |- | Ratio ng Pangingibabaw || ~0.65 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Korte !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Jessica Pegula || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || SF || Blg. 4 || 7–6(3), 5–7, 3–6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% (2/7) |- | Iga Swiatek || Madrid || WTA 1000 || Luwad || R64 || Blg. 2 || 6–4, 4–6, 2–6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% (9/16) |- | Barbora Krejcikova || Wimbledon || Grand Slam || Damo || R128 || Blg. 17 || 6–3, 2–6, 1–6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% (10/16) |- | Ekaterina Alexandrova || Abu Dhabi || WTA 500 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 11 || 3–6, 3–6 || 0.79 || 0.0% || 1.6% || 69.8% || 45.5% || 52.6% || 44.4% (4/9) |- | Coco Gauff || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 3 || 0–6, 2–6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% (3/9) |- | Linda Noskova || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 14 || 2–6, 0–6 || 0.36 || 0.0% || 6.8% || 56.8% || 36.0% || 47.4% || 37.5% (3/8) |- | Karolina Muchova || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 13 || 0–6, 2–6 || 0.39 || 0.0% || 4.8% || 52.4% || 36.4% || 50.0% || 0.0% (0/4) |- | Elena Rybakina || Rome || WTA 1000 || Luwad || R32 || Blg. 2 || 4–6, 3–6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% (3/7) |- | Iva Jovic || Roland Garros || Grand Slam || Luwad || R128 || Blg. 17 || 4–6, 2–6 || – || – || – || – || – || – || – |- | Iva Jovic || Queen’s Club || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 19 || 2–6, 2–6 || 0.56 || 2.0% || 2.0% || 66.0% || 51.5% || 29.4% || 28.6% (2/7) |- | Linda Noskova || Berlin || WTA 500 || Damo || SF || Blg. 8 || 2–6, 4–6 || 0.60 || 4.1% || 6.1% || 51.0% || 52.0% || 37.5% || 16.7% (1/6) |} Si Eala ay nakapagtala ng 18 laban laban sa mga Top 20 na manlalaro, kung saan siya ay nanalo ng 7 at natalo ng 11. Noong 2025, nakamit niya ang unang malaking tagumpay sa Miami Open 1000 matapos talunin sina Keys at Świątek bago matalo kay Pegula sa ''semifinal'', at nagwagi rin laban kay Tauson sa US Open, ngunit nabigo kina Krejčíková sa Wimbledon at Świątek sa Madrid. Noong 2026, tinalo niya sina Paolini sa Dubai at Rybakina at Svitolina sa Berlin, subalit natalo kina Gauff, Nosková, Muchová, Rybakina sa Rome, at Jovic sa Roland Garros at Queen’s Club. Ang kanyang pinakamalakas na kampanya ay sa Berlin Open 500, kung saan tinalo niya ang dalawang Top 10 na manlalaro bago matalo kay Nosková sa ''semifinal''.<ref name=":1"/> Sa kanyang mga panalo, ang katamtamang [[estadistika]] ng laban ay: 2.3% aces, 3.4% double faults, 65% first serve in, 62% first-serve points won, 50% second-serve points won, at 47% break points saved, na may rasyo ng pagdomina na ~1.20. Sa kanyang mga pagkatalo, ang average ay: 1.7% aces, 4.3% double faults, 62.5% first serve in, 50% first-serve points won, 41% second-serve points won, at 39% break points saved, na may dominance ratio na ~0.65.<ref name=":1" /> === Mga resulta ng ''Grand Slam'' na paligsahan === ==== Isahan (Isahan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 1R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | 2R | – |} ==== Babaeng-Doble (Dalawahang Pangkababaihan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 2R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | – | – |} === Taunang ranggo ng WTA === Posisyon sa pagtatapos ng bawat ''season'': {| class="wikitable" style="text-align:right;" !width="70"| Taon !!width="70"| Ranggo sa<br />Isahan !! width="70" | Ranggo sa<br />Dalawahan |- |style="text-align:center;"| 2021 || 529 || 780 |- |style="text-align:center;"| 2022 || 219 || 594 |- |style="text-align:center;"| 2023 || 205 || 436 |- |style="text-align:center;"| 2024 || 158 || 230 |- |style="text-align:center;"| 2025 || 50 || 161 |} Mula 2021 hanggang patuloy na bumaba ang ranggo ni Alexandra Eala sa isahan (529 → 50) at dalawahang kategorya (780 → 161), na nagpapakita ng pagbabago sa kanyang pagganap at tuon sa mas piling torneo.<ref name="WTA-AE" /> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] hv8qj0mn49yd9c1y487ur8dtz0dblox 2214196 2214195 2026-07-02T20:07:28Z Tabilay 153890 /* */ 2214196 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas<br>[[Mallorca]], Espanya |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 2,235,123 |singlesrecord = {{tennis record|won=221|lost=134}} |singlestitles = 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 29 (ika 16 ng Marso, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 32 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=48}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |updated = ika 29 ng Hunyo, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 3R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Ingles: /iːˈɑːlɑː/<br> /iː/ = "ii" gaya ng sa ''see''; /ˈɑː/ = diin na "ah" gaya ng sa ''father''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɑː/ = mahaba na "ah" gaya ng sa ''spa''. <br> Binibigkas bilang ''ii-AH-lah'' <br><br> Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/<br> /ɛ/ = "eh" gaya ng sa ''bed''; /ˈja/ = diin na "ya" gaya ng sa ''yard''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɐ/ = maikling "uh/ah" tunog, katulad ng huling patinig sa ''sofa'' o ''comma''. <br> Binibigkas bilang ''eh-YA-lah''}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA. Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022. Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa WTA 1000 Miami Open, final sa WTA 250 Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 na kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026. Si Eala ay lumahok sa mga Grand Slam simula 2023. Sa isahan, nagsimula siya sa qualifying rawnds noong 2023 at 2024, at nakapasok sa main draw noong 2025 at 2026. Ang kanyang pinakamagandang resulta ay ang ikatlong rawnd ng Wimbledon noong 2026. Sa dalawahan nakipagkompetensya siya noong 2025 at 2026, kung saan ang pinakamagandang resulta ay ang ikalawang rawnd ng French Open noong 2025. == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}</ref> at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay. Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho. Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal na karera === ==== 2020 ==== ===== '''Isahan''' ===== [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTA-AE">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> ==== 2021 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2022 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}</ref> Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.<ref name=":0" /> ==== 2023 ==== ===== '''Isahan''' ===== Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.<ref name="WTA-AE" /> Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2024 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.<ref name="WTA-AE" /> Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.<ref name="WTA-AE" /> Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.<ref name="WTA-AE" /> Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2025 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.<ref name="WTA-AE" /> Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2026 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}</ref> Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.<ref name="WTA-AE" /> Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.<ref name="WTA-AE" /> Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}</ref> Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}</ref> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}</ref> Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}</ref> at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}</ref> Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}</ref> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]] Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangatlong pangkat na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat ng Kopang Billie Jean.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.<ref name=":13">{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> == Kagamitan == Si Alex Eala ay gumamit ng iba’t ibang henerasyon ng raket na Babolat Pure Aero sa iba't ibang yugto ng kanyang karera. Noong kabataan pa niya, sumabak siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang [[raketa]] na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na ayos ng kuwerdas, na nagbibigay ng mas malakas na kapit sa bola, mas mataas na anggulo ng paglunsad ng bola mula sa raketa{{Efn|1=Ang "launch angle" ay sinusukat laban sa isang pahalang na linya sa court. Positibo ito kapag ang anggulo ay nasa itaas ng linya, at negatibo kapag nasa ibaba. Kapag pareho ang iba pang kondisyon ng tira, ang raket na may mas mataas na power potential ay tatama sa bola nang mas mabilis at may mas mababang launch angle. Ang mas mahinang raket ay maglalabas ng bola sa mas mataas na anggulo. Posibleng magbawi ang dalawang epekto at mapunta ang bola sa parehong lugar. Posible rin na mas malakas ang isang epekto kaysa sa isa — halimbawa, ang mas mahinang raket (mas mababang launch speed) ay puwedeng mag-launch sa mas mataas na anggulo at kahit mas lumayo ang bagsak. Kaya minsan nakakalito pag pinag-uusapan ang power. Pero ang power ay tumutukoy sa bilis, hindi sa layo. Sa kabutihang-palad, sa karamihan ng panahon, ang mas malakas na raket ay tumatama nang mas mabilis at mas malayo, bagama’t hindi palaging mas malayo. https://twu.tennis-warehouse.com/learning_center/trajectory_info.php}}, at mas mabilis na pag-ikot, ngunit may mas mababang kontrol. Nang manalo siya sa 2022 US Open Juniors, gumamit naman siya ng 2019 na bersyon ng Pure Aero, na bahagyang mas malambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas pa rin ang huwaran ng kuwerdas.<ref name=":Babolat0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-kuwerdas gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may mga hiblang lino upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng kuwerdas, na nagbigay ng mas matigas na string bed at mas malaking kontrol. Tulad ng ibang propesyonal na manlalaro, gumagamit pa rin siya ng lumang molde ng frame mula 2016 at pininturahan lamang ito ng kosmetikong disenyo ng 2023.<ref name=":Babolat0" /> Ang Pure Aero 2023 ay may 645 cm² na laki ng ulo, 68.58 cm na haba, 300 g na bigat na hindi naka-kuwerdas, 32.0 cm na balanse, 318 g na swingweight, 23/26/23 mm na lapad ng beam, at 65 RA na katigasan. Ang 16×19 na pattern ng kuwerdas nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalabas ang bola sa korte.<ref name=":Babolat0" /> Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raketa: * Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong puwang ng kuwerdas. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong lumikha ng spin at ang “madaling gamitin” na paghawak, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting dagdag na lakas kumpara sa mga naunang bersyon.<ref name=":1">{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}</ref> * Binigyang-diin ng Tennisnerd ang mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang paggamit ng matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Kinilala rin ang NF² flax inserts sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010 hanggang 2013.<ref>{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> * Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong lakas sa baseline at ikot (RPM) na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na launch angle na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive 2013.<ref>{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}</ref> Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at lakas ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na kaayon ng pag-unlad niya tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.<ref name=":Babolat0" /> == Pansariling buhay == Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}</ref> Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> == Mga parangal == [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga "natatanging" tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).<ref>Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala: * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}} * {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}</ref> Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.<ref>{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}</ref> Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}</ref> == Mga tala == === Mga torneyong sinalihan ni Eala === Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> === Djunyor === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Isahan !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Dalawahang !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF === ==== Titulo sa ITF==== {| class="wikitable" !Year !Palaro !Lebel !Uri !Katuwang |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Larong Isahan |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Larong Dalawahang |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |} ===== Larong Isahan ng ITF ===== ====== '''2020 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W15 Manacor |W15 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 2 |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Chiang Rai |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Yecla |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Luwad |Rawnd 1 |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 1 |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== Larong Dalawahan ng ITF ===== ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Madrid |W25 |Matigas (Konkreto) |Victoria Jiménez Kasintseva |''Quarterfinal'' |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Oksana Selekhmeteva |''Runner-up'' |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Manacor |W25 |Matigas (Konkreto) |Elsa Jacquemot |''Quarterfinal'' |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Indy De Vroome |Rawnd 1 |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Kyōka Okamura |''Quarterfinal'' |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Liang En-shuo |''Quarterfinal'' |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Luwad |Marina Bassols Ribera |''Semifinal'' |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Matigas (Konkreto) |Lizette Cabrera |''Quarterfinal'' |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Annaëlle Robbe |Rawnd 2 |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |Petra Marcinko |''Quarterfinal'' |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W60 Trnava 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Justina Mikulskyte |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Luwad |Barbora Palicova |Rawnd 1 |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Matigas (Konkreto) |Beatrice Gumulya |''Quarterfinal'' |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Marina Bassols Ribera |''Quarterfinal'' |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Matigas (Konkreto) |Emilie Lindh Gallagher |Rawnd 1 |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Destanee Aiava |''Quarterfinal'' |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |Urszula Radwanska |''Semifinal'' |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Matigas (Konkreto) |Natsumi Kawaguchi |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Barbora Palicova |''Quarterfinal'' |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Matigas (Konkreto) |Jessy Rompies |Rawnd 1 |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sonmez |''Semifinal'' |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |Darja Semeņistaja |Kampeon |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Matigas (Konkreto) |Alicia Barnett |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sönmez |''Semifinal'' |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |Valentini Grammatikopoulou |''Quarterfinal'' |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === Mga pangunahing torneo === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Palaruan !Lebel !Kalaban !Yugto (Rawnd) !Tala |- |Miami Open |Matigas (Konkreto) |1000 |Viktória Hrunčáková |Qualipikasyon Rawnd 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Luwad |250 |Mayar Sherif |Rawnd 2 |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Kuwalipikasyon 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |''Grand Slam'' |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Katambal !Kalaban !Tala |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Kuwalipikasyon 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Kuwalipikasyon 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Kuwalipikasyon 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |125 |Luwad |Rawnd 1 |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Laura Pigossi |''Semifinal'' |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Taylah Preston |Rawnd 1 |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |125 |Matigas (Konkreto) |Daniela Semenistaja |''Quarterfinal'' |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kimberly Birrell |''Quarterfinal'' |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |En Shuo Liang |''Quarterfinal'' |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |250 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Rawnd 1 |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |250 |Damo |''Runner-up'' |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 1 |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Rawnd 2 |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} ===== '''Mga pag-atras''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Dahilan |- |Cincinnati Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |- |Monterrey Open |500 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |} ===== '''Larong Dalawahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Nadiia Kichenok |''Semifinal'' |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Coco Gauff |''Quarterfinal'' |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Renata Zarazúa |Rawnd 2 |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |250 |Matigas (Konkreto) |Chan Hao‑ching |Rawnd 1 |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Eva Lys |Rawnd 1 |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rebeka Masarova |Rawnd 1 |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Tsao Chia‑yi |Rawnd 1 |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Katie Volynets |Rawnd 1 |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |1000 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |500 |Luwad |Rawnd 2 |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |500 |Luwad |Rawnd 1 |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 3 |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |500 |Luwad |Rawnd 1 |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Kampeon |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Kampeonships |500 |Damo |Rawnd 2 |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |500 |Damo |''Semifinal'' |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Rawnd 1 |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 3 |Iga Świątek | |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |''Semifinal'' |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Ingrid Martins |Rawnd 1 |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Janice Tjen |''Semifinal'' |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |Rawnd 1 |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Rawnd 2 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Rawnd 1 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko |6-3, 3-6, 1-6 |} === Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro === ==== '''Panalo''' ==== {| class="wikitable" ! Kategorya !! Karaniwan |- | Ace% || ~2.3% |- | ''Double Fault''% || ~3.4% |- | Unang Pumasok na Serve || ~65.0% |- | Unang Panalong Puntos ng Serve || ~62.0% |- | Pangalawang Panalong Puntos ng Serve || ~50.0% |- | Nailigtas na BP o ''Break Points''|| ~47% |- | [[Rasyo]] ng Pangingibabaw || ~1.20 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Palaruan !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Madison Keys || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 5 || 6–4, 6–2 || 1.32 || 1.6% || 1.6% || 66.1% || 58.5% || 52.4% || 40.0% (2/5) |- | Iga Swiatek || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 2 || 6–2, 7–5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% (4/9) |- | Jelena Ostapenko || Eastbourne || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 3 || 0–6, 6–2, 3–2 RET || 1.08 || 0.0% || 3.8% || 63.5% || 57.6% || 63.2% || – |- | Clara Tauson || US Open || Grand Slam || Matigas (Konkreto) || R128 || Blg. 14 || 6–3, 2–6, 7–6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% (4/9) |- | Jasmine Paolini || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 6 || 6–1, 7–6(5) || 1.32 || 3.1% || 3.1% || 63.1% || 73.2% || 50.0% || 50.0% (2/4) |- | Coco Gauff || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 4 || 6–2, 2–0 RET || 1.46 || 0.0% || 0.0% || 68.0% || 58.8% || 50.0% || 33.3% (1/3) |- | Elena Rybakina || Berlin || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 2 || 7–5, 6–4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% (1/2) |- | Elina Svitolina || Berlin || WTA 500 || Damo || QF || Blg. 6 || 6–3, 6–4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% (3/6) |} ==== '''Talo''' ==== {| class="wikitable" ! Estadistika !! Karaniwan |- | Ace% || ~1.7% |- | Double Fault% || ~4.3% |- | Unang Serve In || ~62.5% |- | Unang Serve Points Won || ~50.0% |- | Pangalawang Serve Points Won || ~41.0% |- | Break Points Saved || ~39% |- | Ratio ng Pangingibabaw || ~0.65 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Korte !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Jessica Pegula || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || SF || Blg. 4 || 7–6(3), 5–7, 3–6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% (2/7) |- | Iga Swiatek || Madrid || WTA 1000 || Luwad || R64 || Blg. 2 || 6–4, 4–6, 2–6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% (9/16) |- | Barbora Krejcikova || Wimbledon || Grand Slam || Damo || R128 || Blg. 17 || 6–3, 2–6, 1–6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% (10/16) |- | Ekaterina Alexandrova || Abu Dhabi || WTA 500 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 11 || 3–6, 3–6 || 0.79 || 0.0% || 1.6% || 69.8% || 45.5% || 52.6% || 44.4% (4/9) |- | Coco Gauff || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 3 || 0–6, 2–6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% (3/9) |- | Linda Noskova || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 14 || 2–6, 0–6 || 0.36 || 0.0% || 6.8% || 56.8% || 36.0% || 47.4% || 37.5% (3/8) |- | Karolina Muchova || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 13 || 0–6, 2–6 || 0.39 || 0.0% || 4.8% || 52.4% || 36.4% || 50.0% || 0.0% (0/4) |- | Elena Rybakina || Rome || WTA 1000 || Luwad || R32 || Blg. 2 || 4–6, 3–6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% (3/7) |- | Iva Jovic || Roland Garros || Grand Slam || Luwad || R128 || Blg. 17 || 4–6, 2–6 || – || – || – || – || – || – || – |- | Iva Jovic || Queen’s Club || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 19 || 2–6, 2–6 || 0.56 || 2.0% || 2.0% || 66.0% || 51.5% || 29.4% || 28.6% (2/7) |- | Linda Noskova || Berlin || WTA 500 || Damo || SF || Blg. 8 || 2–6, 4–6 || 0.60 || 4.1% || 6.1% || 51.0% || 52.0% || 37.5% || 16.7% (1/6) |} Si Eala ay nakapagtala ng 18 laban laban sa mga Top 20 na manlalaro, kung saan siya ay nanalo ng 7 at natalo ng 11. Noong 2025, nakamit niya ang unang malaking tagumpay sa Miami Open 1000 matapos talunin sina Keys at Świątek bago matalo kay Pegula sa ''semifinal'', at nagwagi rin laban kay Tauson sa US Open, ngunit nabigo kina Krejčíková sa Wimbledon at Świątek sa Madrid. Noong 2026, tinalo niya sina Paolini sa Dubai at Rybakina at Svitolina sa Berlin, subalit natalo kina Gauff, Nosková, Muchová, Rybakina sa Rome, at Jovic sa Roland Garros at Queen’s Club. Ang kanyang pinakamalakas na kampanya ay sa Berlin Open 500, kung saan tinalo niya ang dalawang Top 10 na manlalaro bago matalo kay Nosková sa ''semifinal''.<ref name=":1"/> Sa kanyang mga panalo, ang katamtamang [[estadistika]] ng laban ay: 2.3% aces, 3.4% double faults, 65% first serve in, 62% first-serve points won, 50% second-serve points won, at 47% break points saved, na may rasyo ng pagdomina na ~1.20. Sa kanyang mga pagkatalo, ang average ay: 1.7% aces, 4.3% double faults, 62.5% first serve in, 50% first-serve points won, 41% second-serve points won, at 39% break points saved, na may dominance ratio na ~0.65.<ref name=":1" /> === Mga resulta ng ''Grand Slam'' na paligsahan === ==== Isahan (Isahan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 1R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | 2R | – |} ==== Babaeng-Doble (Dalawahang Pangkababaihan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 2R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | – | – |} === Taunang ranggo ng WTA === Posisyon sa pagtatapos ng bawat ''season'': {| class="wikitable" style="text-align:right;" !width="70"| Taon !!width="70"| Ranggo sa<br />Isahan !! width="70" | Ranggo sa<br />Dalawahan |- |style="text-align:center;"| 2021 || 529 || 780 |- |style="text-align:center;"| 2022 || 219 || 594 |- |style="text-align:center;"| 2023 || 205 || 436 |- |style="text-align:center;"| 2024 || 158 || 230 |- |style="text-align:center;"| 2025 || 50 || 161 |} Mula 2021 hanggang patuloy na bumaba ang ranggo ni Alexandra Eala sa isahan (529 → 50) at dalawahang kategorya (780 → 161), na nagpapakita ng pagbabago sa kanyang pagganap at tuon sa mas piling torneo.<ref name="WTA-AE" /> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] kfdops04ymc2g5eb3ggilifg444a2ok 2214209 2214196 2026-07-02T23:07:46Z Tabilay 153890 2214209 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas<br>[[Mallorca]], Espanya |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 2,235,123 |singlesrecord = {{tennis record|won=221|lost=134}} |singlestitles = 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 29 (ika 16 ng Marso, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 32 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=48}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |updated = ika 29 ng Hunyo, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 3R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Ingles: /iːˈɑːlɑː/<br> /iː/ = "ii" gaya ng sa ''see''; /ˈɑː/ = diin na "ah" gaya ng sa ''father''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɑː/ = mahaba na "ah" gaya ng sa ''spa''. <br> Binibigkas bilang ''ii-AH-lah'' <br><br> Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/<br> /ɛ/ = "eh" gaya ng sa ''bed''; /ˈja/ = diin na "ya" gaya ng sa ''yard''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɐ/ = maikling "uh/ah" tunog, katulad ng huling patinig sa ''sofa'' o ''comma''. <br> Binibigkas bilang ''eh-YA-lah''}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA. Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022. Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa WTA 1000 Miami Open, final sa WTA 250 Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 na kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026. Si Eala ay lumahok sa mga Grand Slam simula 2023. Sa isahan, nagsimula siya sa qualifying rawnds noong 2023 at 2024, at nakapasok sa main draw noong 2025 at 2026. Ang kanyang pinakamagandang resulta ay ang ikatlong rawnd ng Wimbledon noong 2026. Sa dalawahan nakipagkompetensya siya noong 2025 at 2026, kung saan ang pinakamagandang resulta ay ang ikalawang rawnd ng French Open noong 2025. == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Phenom">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}</ref> at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}</ref><ref name="WHOIS">{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay. Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho. Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal na karera === ==== 2020 ==== ===== '''Isahan''' ===== [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<<ref name="WTAEALAPROF">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> ==== 2021 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.<<ref name="WTAEALAPROF"> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.<<ref name="WTAEALAPROF"> ==== 2022 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.<<ref name="WTAEALAPROF"> Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<<ref name="WTAEALAPROF"> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.<ref name="MIAMI1">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}</ref> Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.<ref name="MIAMI1" /> ==== 2023 ==== ===== '''Isahan''' ===== Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.<<ref name="WTAEALAPROF"> Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.<<ref name="WTAEALAPROF"> Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.<<ref name="WTAEALAPROF"> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.<<ref name="WTAEALAPROF"> Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.<<ref name="WTAEALAPROF"> ==== 2024 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.<<ref name="WTAEALAPROF"> Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.<<ref name="WTAEALAPROF"> Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<<ref name="WTAEALAPROF"> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.<<ref name="WTAEALAPROF"> Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.<<ref name="WTAEALAPROF"> Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.<<ref name="WTAEALAPROF"> Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.<<ref name="WTAEALAPROF"> ==== 2025 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.<<ref name="WTAEALAPROF"> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.<<ref name="WTAEALAPROF"> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.<<ref name="WTAEALAPROF"> Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.<<ref name="WTAEALAPROF"> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<<ref name="WTAEALAPROF"> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.<<ref name="WTAEALAPROF"> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.<<ref name="WTAEALAPROF"> Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.<<ref name="WTAEALAPROF"> ==== 2026 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}</ref> Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.<<ref name="WTAEALAPROF"> Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.<<ref name="WTAEALAPROF"> Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.<<ref name="WTAEALAPROF"> Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}</ref> Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}</ref> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}</ref> Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}</ref> at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.<<ref name="WTAEALAPROF"> Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<<ref name="WTAEALAPROF"> Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}</ref> Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}</ref> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]] Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangatlong pangkat na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat ng Kopang Billie Jean.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.<ref name=":13">{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> == Kagamitan == Si Alex Eala ay gumamit ng iba’t ibang henerasyon ng raket na Babolat Pure Aero sa iba't ibang yugto ng kanyang karera. Noong kabataan pa niya, sumabak siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang [[raketa]] na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na ayos ng kuwerdas, na nagbibigay ng mas malakas na kapit sa bola, mas mataas na anggulo ng paglunsad ng bola mula sa raketa{{Efn|1=Ang "launch angle" ay sinusukat laban sa isang pahalang na linya sa court. Positibo ito kapag ang anggulo ay nasa itaas ng linya, at negatibo kapag nasa ibaba. Kapag pareho ang iba pang kondisyon ng tira, ang raket na may mas mataas na power potential ay tatama sa bola nang mas mabilis at may mas mababang launch angle. Ang mas mahinang raket ay maglalabas ng bola sa mas mataas na anggulo. Posibleng magbawi ang dalawang epekto at mapunta ang bola sa parehong lugar. Posible rin na mas malakas ang isang epekto kaysa sa isa — halimbawa, ang mas mahinang raket (mas mababang launch speed) ay puwedeng mag-launch sa mas mataas na anggulo at kahit mas lumayo ang bagsak. Kaya minsan nakakalito pag pinag-uusapan ang power. Pero ang power ay tumutukoy sa bilis, hindi sa layo. Sa kabutihang-palad, sa karamihan ng panahon, ang mas malakas na raket ay tumatama nang mas mabilis at mas malayo, bagama’t hindi palaging mas malayo. https://twu.tennis-warehouse.com/learning_center/trajectory_info.php}}, at mas mabilis na pag-ikot, ngunit may mas mababang kontrol. Nang manalo siya sa 2022 US Open Juniors, gumamit naman siya ng 2019 na bersyon ng Pure Aero, na bahagyang mas malambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas pa rin ang huwaran ng kuwerdas.<ref name=":Babolat0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-kuwerdas gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may mga hiblang lino upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng kuwerdas, na nagbigay ng mas matigas na string bed at mas malaking kontrol. Tulad ng ibang propesyonal na manlalaro, gumagamit pa rin siya ng lumang molde ng frame mula 2016 at pininturahan lamang ito ng kosmetikong disenyo ng 2023.<ref name=":Babolat0" /> Ang Pure Aero 2023 ay may 645 cm² na laki ng ulo, 68.58 cm na haba, 300 g na bigat na hindi naka-kuwerdas, 32.0 cm na balanse, 318 g na swingweight, 23/26/23 mm na lapad ng beam, at 65 RA na katigasan. Ang 16×19 na pattern ng kuwerdas nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalabas ang bola sa korte.<ref name=":Babolat0" /> Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raketa: * Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong puwang ng kuwerdas. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong lumikha ng spin at ang “madaling gamitin” na paghawak, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting dagdag na lakas kumpara sa mga naunang bersyon.<ref name="BABOLATPURE">{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}</ref> * Binigyang-diin ng Tennisnerd ang mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang paggamit ng matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Kinilala rin ang NF² flax inserts sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010 hanggang 2013.<ref>{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> * Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong lakas sa baseline at ikot (RPM) na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na launch angle na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive 2013.<ref>{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}</ref> Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at lakas ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na kaayon ng pag-unlad niya tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.<ref name=":Babolat0" /> == Pansariling buhay == Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}</ref> Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> == Mga parangal == [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga "natatanging" tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).<ref>Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala: * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}} * {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}</ref> Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.<ref>{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}</ref> Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}</ref> == Mga tala == === Mga torneyong sinalihan ni Eala === Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> === Djunyor === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Isahan !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Dalawahang !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF === ==== Titulo sa ITF==== {| class="wikitable" !Year !Palaro !Lebel !Uri !Katuwang |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Larong Isahan |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Larong Dalawahang |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |} ===== Larong Isahan ng ITF ===== ====== '''2020 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W15 Manacor |W15 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 2 |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Chiang Rai |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Yecla |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Luwad |Rawnd 1 |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 1 |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== Larong Dalawahan ng ITF ===== ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Madrid |W25 |Matigas (Konkreto) |Victoria Jiménez Kasintseva |''Quarterfinal'' |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Oksana Selekhmeteva |''Runner-up'' |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Manacor |W25 |Matigas (Konkreto) |Elsa Jacquemot |''Quarterfinal'' |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Indy De Vroome |Rawnd 1 |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Kyōka Okamura |''Quarterfinal'' |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Liang En-shuo |''Quarterfinal'' |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Luwad |Marina Bassols Ribera |''Semifinal'' |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Matigas (Konkreto) |Lizette Cabrera |''Quarterfinal'' |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Annaëlle Robbe |Rawnd 2 |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |Petra Marcinko |''Quarterfinal'' |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W60 Trnava 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Justina Mikulskyte |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Luwad |Barbora Palicova |Rawnd 1 |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Matigas (Konkreto) |Beatrice Gumulya |''Quarterfinal'' |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Marina Bassols Ribera |''Quarterfinal'' |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Matigas (Konkreto) |Emilie Lindh Gallagher |Rawnd 1 |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Destanee Aiava |''Quarterfinal'' |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |Urszula Radwanska |''Semifinal'' |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Matigas (Konkreto) |Natsumi Kawaguchi |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Barbora Palicova |''Quarterfinal'' |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Matigas (Konkreto) |Jessy Rompies |Rawnd 1 |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sonmez |''Semifinal'' |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |Darja Semeņistaja |Kampeon |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Matigas (Konkreto) |Alicia Barnett |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sönmez |''Semifinal'' |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |Valentini Grammatikopoulou |''Quarterfinal'' |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === Mga pangunahing torneo === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Palaruan !Lebel !Kalaban !Yugto (Rawnd) !Tala |- |Miami Open |Matigas (Konkreto) |1000 |Viktória Hrunčáková |Qualipikasyon Rawnd 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Luwad |250 |Mayar Sherif |Rawnd 2 |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Kuwalipikasyon 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |''Grand Slam'' |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Katambal !Kalaban !Tala |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Kuwalipikasyon 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Kuwalipikasyon 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Kuwalipikasyon 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |125 |Luwad |Rawnd 1 |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Laura Pigossi |''Semifinal'' |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Taylah Preston |Rawnd 1 |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |125 |Matigas (Konkreto) |Daniela Semenistaja |''Quarterfinal'' |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kimberly Birrell |''Quarterfinal'' |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |En Shuo Liang |''Quarterfinal'' |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |250 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Rawnd 1 |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |250 |Damo |''Runner-up'' |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 1 |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Rawnd 2 |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} ===== '''Mga pag-atras''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Dahilan |- |Cincinnati Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |- |Monterrey Open |500 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |} ===== '''Larong Dalawahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Nadiia Kichenok |''Semifinal'' |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Coco Gauff |''Quarterfinal'' |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Renata Zarazúa |Rawnd 2 |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |250 |Matigas (Konkreto) |Chan Hao‑ching |Rawnd 1 |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Eva Lys |Rawnd 1 |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rebeka Masarova |Rawnd 1 |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Tsao Chia‑yi |Rawnd 1 |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Katie Volynets |Rawnd 1 |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |1000 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |500 |Luwad |Rawnd 2 |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |500 |Luwad |Rawnd 1 |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 3 |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |500 |Luwad |Rawnd 1 |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Kampeon |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Kampeonships |500 |Damo |Rawnd 2 |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |500 |Damo |''Semifinal'' |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Rawnd 1 |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 3 |Iga Świątek | |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |''Semifinal'' |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Ingrid Martins |Rawnd 1 |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Janice Tjen |''Semifinal'' |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |Rawnd 1 |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Rawnd 2 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Rawnd 1 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko |6-3, 3-6, 1-6 |} === Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro === ==== '''Panalo''' ==== {| class="wikitable" ! Kategorya !! Karaniwan |- | Ace% || ~2.3% |- | ''Double Fault''% || ~3.4% |- | Unang Pumasok na Serve || ~65.0% |- | Unang Panalong Puntos ng Serve || ~62.0% |- | Pangalawang Panalong Puntos ng Serve || ~50.0% |- | Nailigtas na BP o ''Break Points''|| ~47% |- | [[Rasyo]] ng Pangingibabaw || ~1.20 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Palaruan !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Madison Keys || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 5 || 6–4, 6–2 || 1.32 || 1.6% || 1.6% || 66.1% || 58.5% || 52.4% || 40.0% (2/5) |- | Iga Swiatek || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 2 || 6–2, 7–5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% (4/9) |- | Jelena Ostapenko || Eastbourne || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 3 || 0–6, 6–2, 3–2 RET || 1.08 || 0.0% || 3.8% || 63.5% || 57.6% || 63.2% || – |- | Clara Tauson || US Open || Grand Slam || Matigas (Konkreto) || R128 || Blg. 14 || 6–3, 2–6, 7–6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% (4/9) |- | Jasmine Paolini || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 6 || 6–1, 7–6(5) || 1.32 || 3.1% || 3.1% || 63.1% || 73.2% || 50.0% || 50.0% (2/4) |- | Coco Gauff || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 4 || 6–2, 2–0 RET || 1.46 || 0.0% || 0.0% || 68.0% || 58.8% || 50.0% || 33.3% (1/3) |- | Elena Rybakina || Berlin || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 2 || 7–5, 6–4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% (1/2) |- | Elina Svitolina || Berlin || WTA 500 || Damo || QF || Blg. 6 || 6–3, 6–4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% (3/6) |} ==== '''Talo''' ==== {| class="wikitable" ! Estadistika !! Karaniwan |- | Ace% || ~1.7% |- | Double Fault% || ~4.3% |- | Unang Serve In || ~62.5% |- | Unang Serve Points Won || ~50.0% |- | Pangalawang Serve Points Won || ~41.0% |- | Break Points Saved || ~39% |- | Ratio ng Pangingibabaw || ~0.65 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Korte !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Jessica Pegula || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || SF || Blg. 4 || 7–6(3), 5–7, 3–6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% (2/7) |- | Iga Swiatek || Madrid || WTA 1000 || Luwad || R64 || Blg. 2 || 6–4, 4–6, 2–6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% (9/16) |- | Barbora Krejcikova || Wimbledon || Grand Slam || Damo || R128 || Blg. 17 || 6–3, 2–6, 1–6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% (10/16) |- | Ekaterina Alexandrova || Abu Dhabi || WTA 500 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 11 || 3–6, 3–6 || 0.79 || 0.0% || 1.6% || 69.8% || 45.5% || 52.6% || 44.4% (4/9) |- | Coco Gauff || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 3 || 0–6, 2–6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% (3/9) |- | Linda Noskova || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 14 || 2–6, 0–6 || 0.36 || 0.0% || 6.8% || 56.8% || 36.0% || 47.4% || 37.5% (3/8) |- | Karolina Muchova || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 13 || 0–6, 2–6 || 0.39 || 0.0% || 4.8% || 52.4% || 36.4% || 50.0% || 0.0% (0/4) |- | Elena Rybakina || Rome || WTA 1000 || Luwad || R32 || Blg. 2 || 4–6, 3–6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% (3/7) |- | Iva Jovic || Roland Garros || Grand Slam || Luwad || R128 || Blg. 17 || 4–6, 2–6 || – || – || – || – || – || – || – |- | Iva Jovic || Queen’s Club || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 19 || 2–6, 2–6 || 0.56 || 2.0% || 2.0% || 66.0% || 51.5% || 29.4% || 28.6% (2/7) |- | Linda Noskova || Berlin || WTA 500 || Damo || SF || Blg. 8 || 2–6, 4–6 || 0.60 || 4.1% || 6.1% || 51.0% || 52.0% || 37.5% || 16.7% (1/6) |} Si Eala ay nakapagtala ng 18 laban laban sa mga Top 20 na manlalaro, kung saan siya ay nanalo ng 7 at natalo ng 11. Noong 2025, nakamit niya ang unang malaking tagumpay sa Miami Open 1000 matapos talunin sina Keys at Świątek bago matalo kay Pegula sa ''semifinal'', at nagwagi rin laban kay Tauson sa US Open, ngunit nabigo kina Krejčíková sa Wimbledon at Świątek sa Madrid. Noong 2026, tinalo niya sina Paolini sa Dubai at Rybakina at Svitolina sa Berlin, subalit natalo kina Gauff, Nosková, Muchová, Rybakina sa Rome, at Jovic sa Roland Garros at Queen’s Club. Ang kanyang pinakamalakas na kampanya ay sa Berlin Open 500, kung saan tinalo niya ang dalawang Top 10 na manlalaro bago matalo kay Nosková sa ''semifinal''.<ref name=":1"/> Sa kanyang mga panalo, ang katamtamang [[estadistika]] ng laban ay: 2.3% aces, 3.4% double faults, 65% first serve in, 62% first-serve points won, 50% second-serve points won, at 47% break points saved, na may rasyo ng pagdomina na ~1.20. Sa kanyang mga pagkatalo, ang average ay: 1.7% aces, 4.3% double faults, 62.5% first serve in, 50% first-serve points won, 41% second-serve points won, at 39% break points saved, na may dominance ratio na ~0.65.<ref name=":1" /> === Mga resulta ng ''Grand Slam'' na paligsahan === ==== Isahan (Isahan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 1R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | 2R | – |} ==== Babaeng-Doble (Dalawahang Pangkababaihan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 2R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | – | – |} === Taunang ranggo ng WTA === Posisyon sa pagtatapos ng bawat ''season'': {| class="wikitable" style="text-align:right;" !width="70"| Taon !!width="70"| Ranggo sa<br />Isahan !! width="70" | Ranggo sa<br />Dalawahan |- |style="text-align:center;"| 2021 || 529 || 780 |- |style="text-align:center;"| 2022 || 219 || 594 |- |style="text-align:center;"| 2023 || 205 || 436 |- |style="text-align:center;"| 2024 || 158 || 230 |- |style="text-align:center;"| 2025 || 50 || 161 |} Mula 2021 hanggang patuloy na bumaba ang ranggo ni Alexandra Eala sa isahan (529 → 50) at dalawahang kategorya (780 → 161), na nagpapakita ng pagbabago sa kanyang pagganap at tuon sa mas piling torneo.<<ref name="WTAEALAPROF"> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] n038g1o96eneiswpioh4817ch3y7775 2214210 2214209 2026-07-02T23:15:05Z Tabilay 153890 2214210 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas<br>[[Mallorca]], Espanya |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 2,235,123 |singlesrecord = {{tennis record|won=221|lost=134}} |singlestitles = 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 29 (ika 16 ng Marso, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 32 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=48}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |updated = ika 29 ng Hunyo, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 3R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Ingles: /iːˈɑːlɑː/<br> /iː/ = "ii" gaya ng sa ''see''; /ˈɑː/ = diin na "ah" gaya ng sa ''father''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɑː/ = mahaba na "ah" gaya ng sa ''spa''. <br> Binibigkas bilang ''ii-AH-lah'' <br><br> Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/<br> /ɛ/ = "eh" gaya ng sa ''bed''; /ˈja/ = diin na "ya" gaya ng sa ''yard''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɐ/ = maikling "uh/ah" tunog, katulad ng huling patinig sa ''sofa'' o ''comma''. <br> Binibigkas bilang ''eh-YA-lah''}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA. Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022. Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa WTA 1000 Miami Open, final sa WTA 250 Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 na kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026. Si Eala ay lumahok sa mga Grand Slam simula 2023. Sa isahan, nagsimula siya sa qualifying rawnds noong 2023 at 2024, at nakapasok sa main draw noong 2025 at 2026. Ang kanyang pinakamagandang resulta ay ang ikatlong rawnd ng Wimbledon noong 2026. Sa dalawahan nakipagkompetensya siya noong 2025 at 2026, kung saan ang pinakamagandang resulta ay ang ikalawang rawnd ng French Open noong 2025. == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Phenom">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}</ref> at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}</ref><ref name="WHOIS">{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay. Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho. Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal na karera === ==== 2020 ==== ===== '''Isahan''' ===== [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTAEALAPROF">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> ==== 2021 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.<ref name="WTAEALAPROF"> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.<ref name="WTAEALAPROF"> ==== 2022 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.<ref name="WTAEALAPROF"> Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name="WTAEALAPROF"> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.<ref name="MIAMI1">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}</ref> Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.<ref name="MIAMI1" /> ==== 2023 ==== ===== '''Isahan''' ===== Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.<ref name="WTAEALAPROF"> Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.<ref name="WTAEALAPROF"> Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.<ref name="WTAEALAPROF"> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.<ref name="WTAEALAPROF"> Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.<ref name="WTAEALAPROF"> ==== 2024 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.<ref name="WTAEALAPROF"> Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.<ref name="WTAEALAPROF"> Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name="WTAEALAPROF"> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.<ref name="WTAEALAPROF"> Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.<ref name="WTAEALAPROF"> Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.<ref name="WTAEALAPROF"> Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.<ref name="WTAEALAPROF"> ==== 2025 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.<ref name="WTAEALAPROF"> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.<ref name="WTAEALAPROF"> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.<ref name="WTAEALAPROF"> Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.<ref name="WTAEALAPROF"> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name="WTAEALAPROF"> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.<ref name="WTAEALAPROF"> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.<ref name="WTAEALAPROF"> Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTAEALAPROF"> ==== 2026 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}</ref> Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.<ref name="WTAEALAPROF"> Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.<ref name="WTAEALAPROF"> Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.<ref name="WTAEALAPROF"> Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}</ref> Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}</ref> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}</ref> Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}</ref> at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.<ref name="WTAEALAPROF"> Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref name="WTAEALAPROF"> Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}</ref> Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}</ref> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]] Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangatlong pangkat na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat ng Kopang Billie Jean.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.<ref name=":13">{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> == Kagamitan == Si Alex Eala ay gumamit ng iba’t ibang henerasyon ng raket na Babolat Pure Aero sa iba't ibang yugto ng kanyang karera. Noong kabataan pa niya, sumabak siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang [[raketa]] na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na ayos ng kuwerdas, na nagbibigay ng mas malakas na kapit sa bola, mas mataas na anggulo ng paglunsad ng bola mula sa raketa{{Efn|1=Ang "launch angle" ay sinusukat laban sa isang pahalang na linya sa court. Positibo ito kapag ang anggulo ay nasa itaas ng linya, at negatibo kapag nasa ibaba. Kapag pareho ang iba pang kondisyon ng tira, ang raket na may mas mataas na power potential ay tatama sa bola nang mas mabilis at may mas mababang launch angle. Ang mas mahinang raket ay maglalabas ng bola sa mas mataas na anggulo. Posibleng magbawi ang dalawang epekto at mapunta ang bola sa parehong lugar. Posible rin na mas malakas ang isang epekto kaysa sa isa — halimbawa, ang mas mahinang raket (mas mababang launch speed) ay puwedeng mag-launch sa mas mataas na anggulo at kahit mas lumayo ang bagsak. Kaya minsan nakakalito pag pinag-uusapan ang power. Pero ang power ay tumutukoy sa bilis, hindi sa layo. Sa kabutihang-palad, sa karamihan ng panahon, ang mas malakas na raket ay tumatama nang mas mabilis at mas malayo, bagama’t hindi palaging mas malayo. https://twu.tennis-warehouse.com/learning_center/trajectory_info.php}}, at mas mabilis na pag-ikot, ngunit may mas mababang kontrol. Nang manalo siya sa 2022 US Open Juniors, gumamit naman siya ng 2019 na bersyon ng Pure Aero, na bahagyang mas malambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas pa rin ang huwaran ng kuwerdas.<ref name=":Babolat0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-kuwerdas gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may mga hiblang lino upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng kuwerdas, na nagbigay ng mas matigas na string bed at mas malaking kontrol. Tulad ng ibang propesyonal na manlalaro, gumagamit pa rin siya ng lumang molde ng frame mula 2016 at pininturahan lamang ito ng kosmetikong disenyo ng 2023.<ref name=":Babolat0" /> Ang Pure Aero 2023 ay may 645 cm² na laki ng ulo, 68.58 cm na haba, 300 g na bigat na hindi naka-kuwerdas, 32.0 cm na balanse, 318 g na swingweight, 23/26/23 mm na lapad ng beam, at 65 RA na katigasan. Ang 16×19 na pattern ng kuwerdas nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalabas ang bola sa korte.<ref name=":Babolat0" /> Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raketa: * Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong puwang ng kuwerdas. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong lumikha ng spin at ang “madaling gamitin” na paghawak, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting dagdag na lakas kumpara sa mga naunang bersyon.<ref name="BABOLATPURE">{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}</ref> * Binigyang-diin ng Tennisnerd ang mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang paggamit ng matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Kinilala rin ang NF² flax inserts sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010 hanggang 2013.<ref>{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> * Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong lakas sa baseline at ikot (RPM) na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na launch angle na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive 2013.<ref>{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}</ref> Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at lakas ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na kaayon ng pag-unlad niya tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.<ref name=":Babolat0" /> == Pansariling buhay == Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}</ref> Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> == Mga parangal == [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga "natatanging" tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).<ref>Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala: * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}} * {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}</ref> Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.<ref>{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}</ref> Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}</ref> == Mga tala == === Mga torneyong sinalihan ni Eala === Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> === Djunyor === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Isahan !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Dalawahang !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF === ==== Titulo sa ITF==== {| class="wikitable" !Year !Palaro !Lebel !Uri !Katuwang |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Larong Isahan |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Larong Dalawahang |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |} ===== Larong Isahan ng ITF ===== ====== '''2020 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W15 Manacor |W15 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 2 |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Chiang Rai |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Yecla |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Luwad |Rawnd 1 |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 1 |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== Larong Dalawahan ng ITF ===== ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Madrid |W25 |Matigas (Konkreto) |Victoria Jiménez Kasintseva |''Quarterfinal'' |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Oksana Selekhmeteva |''Runner-up'' |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Manacor |W25 |Matigas (Konkreto) |Elsa Jacquemot |''Quarterfinal'' |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Indy De Vroome |Rawnd 1 |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Kyōka Okamura |''Quarterfinal'' |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Liang En-shuo |''Quarterfinal'' |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Luwad |Marina Bassols Ribera |''Semifinal'' |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Matigas (Konkreto) |Lizette Cabrera |''Quarterfinal'' |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Annaëlle Robbe |Rawnd 2 |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |Petra Marcinko |''Quarterfinal'' |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W60 Trnava 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Justina Mikulskyte |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Luwad |Barbora Palicova |Rawnd 1 |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Matigas (Konkreto) |Beatrice Gumulya |''Quarterfinal'' |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Marina Bassols Ribera |''Quarterfinal'' |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Matigas (Konkreto) |Emilie Lindh Gallagher |Rawnd 1 |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Destanee Aiava |''Quarterfinal'' |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |Urszula Radwanska |''Semifinal'' |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Matigas (Konkreto) |Natsumi Kawaguchi |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Barbora Palicova |''Quarterfinal'' |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Matigas (Konkreto) |Jessy Rompies |Rawnd 1 |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sonmez |''Semifinal'' |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |Darja Semeņistaja |Kampeon |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Matigas (Konkreto) |Alicia Barnett |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sönmez |''Semifinal'' |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |Valentini Grammatikopoulou |''Quarterfinal'' |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === Mga pangunahing torneo === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Palaruan !Lebel !Kalaban !Yugto (Rawnd) !Tala |- |Miami Open |Matigas (Konkreto) |1000 |Viktória Hrunčáková |Qualipikasyon Rawnd 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Luwad |250 |Mayar Sherif |Rawnd 2 |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Kuwalipikasyon 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |''Grand Slam'' |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Katambal !Kalaban !Tala |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Kuwalipikasyon 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Kuwalipikasyon 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Kuwalipikasyon 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |125 |Luwad |Rawnd 1 |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Laura Pigossi |''Semifinal'' |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Taylah Preston |Rawnd 1 |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |125 |Matigas (Konkreto) |Daniela Semenistaja |''Quarterfinal'' |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kimberly Birrell |''Quarterfinal'' |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |En Shuo Liang |''Quarterfinal'' |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |250 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Rawnd 1 |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |250 |Damo |''Runner-up'' |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 1 |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Rawnd 2 |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} ===== '''Mga pag-atras''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Dahilan |- |Cincinnati Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |- |Monterrey Open |500 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |} ===== '''Larong Dalawahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Nadiia Kichenok |''Semifinal'' |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Coco Gauff |''Quarterfinal'' |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Renata Zarazúa |Rawnd 2 |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |250 |Matigas (Konkreto) |Chan Hao‑ching |Rawnd 1 |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Eva Lys |Rawnd 1 |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rebeka Masarova |Rawnd 1 |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Tsao Chia‑yi |Rawnd 1 |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Katie Volynets |Rawnd 1 |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |1000 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |500 |Luwad |Rawnd 2 |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |500 |Luwad |Rawnd 1 |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 3 |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |500 |Luwad |Rawnd 1 |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Kampeon |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Kampeonships |500 |Damo |Rawnd 2 |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |500 |Damo |''Semifinal'' |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Rawnd 1 |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 3 |Iga Świątek | |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |''Semifinal'' |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Ingrid Martins |Rawnd 1 |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Janice Tjen |''Semifinal'' |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |Rawnd 1 |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Rawnd 2 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Rawnd 1 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko |6-3, 3-6, 1-6 |} === Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro === ==== '''Panalo''' ==== {| class="wikitable" ! Kategorya !! Karaniwan |- | Ace% || ~2.3% |- | ''Double Fault''% || ~3.4% |- | Unang Pumasok na Serve || ~65.0% |- | Unang Panalong Puntos ng Serve || ~62.0% |- | Pangalawang Panalong Puntos ng Serve || ~50.0% |- | Nailigtas na BP o ''Break Points''|| ~47% |- | [[Rasyo]] ng Pangingibabaw || ~1.20 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Palaruan !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Madison Keys || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 5 || 6–4, 6–2 || 1.32 || 1.6% || 1.6% || 66.1% || 58.5% || 52.4% || 40.0% (2/5) |- | Iga Swiatek || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 2 || 6–2, 7–5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% (4/9) |- | Jelena Ostapenko || Eastbourne || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 3 || 0–6, 6–2, 3–2 RET || 1.08 || 0.0% || 3.8% || 63.5% || 57.6% || 63.2% || – |- | Clara Tauson || US Open || Grand Slam || Matigas (Konkreto) || R128 || Blg. 14 || 6–3, 2–6, 7–6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% (4/9) |- | Jasmine Paolini || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 6 || 6–1, 7–6(5) || 1.32 || 3.1% || 3.1% || 63.1% || 73.2% || 50.0% || 50.0% (2/4) |- | Coco Gauff || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 4 || 6–2, 2–0 RET || 1.46 || 0.0% || 0.0% || 68.0% || 58.8% || 50.0% || 33.3% (1/3) |- | Elena Rybakina || Berlin || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 2 || 7–5, 6–4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% (1/2) |- | Elina Svitolina || Berlin || WTA 500 || Damo || QF || Blg. 6 || 6–3, 6–4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% (3/6) |} ==== '''Talo''' ==== {| class="wikitable" ! Estadistika !! Karaniwan |- | Ace% || ~1.7% |- | Double Fault% || ~4.3% |- | Unang Serve In || ~62.5% |- | Unang Serve Points Won || ~50.0% |- | Pangalawang Serve Points Won || ~41.0% |- | Break Points Saved || ~39% |- | Ratio ng Pangingibabaw || ~0.65 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Korte !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Jessica Pegula || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || SF || Blg. 4 || 7–6(3), 5–7, 3–6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% (2/7) |- | Iga Swiatek || Madrid || WTA 1000 || Luwad || R64 || Blg. 2 || 6–4, 4–6, 2–6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% (9/16) |- | Barbora Krejcikova || Wimbledon || Grand Slam || Damo || R128 || Blg. 17 || 6–3, 2–6, 1–6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% (10/16) |- | Ekaterina Alexandrova || Abu Dhabi || WTA 500 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 11 || 3–6, 3–6 || 0.79 || 0.0% || 1.6% || 69.8% || 45.5% || 52.6% || 44.4% (4/9) |- | Coco Gauff || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 3 || 0–6, 2–6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% (3/9) |- | Linda Noskova || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 14 || 2–6, 0–6 || 0.36 || 0.0% || 6.8% || 56.8% || 36.0% || 47.4% || 37.5% (3/8) |- | Karolina Muchova || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 13 || 0–6, 2–6 || 0.39 || 0.0% || 4.8% || 52.4% || 36.4% || 50.0% || 0.0% (0/4) |- | Elena Rybakina || Rome || WTA 1000 || Luwad || R32 || Blg. 2 || 4–6, 3–6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% (3/7) |- | Iva Jovic || Roland Garros || Grand Slam || Luwad || R128 || Blg. 17 || 4–6, 2–6 || – || – || – || – || – || – || – |- | Iva Jovic || Queen’s Club || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 19 || 2–6, 2–6 || 0.56 || 2.0% || 2.0% || 66.0% || 51.5% || 29.4% || 28.6% (2/7) |- | Linda Noskova || Berlin || WTA 500 || Damo || SF || Blg. 8 || 2–6, 4–6 || 0.60 || 4.1% || 6.1% || 51.0% || 52.0% || 37.5% || 16.7% (1/6) |} Si Eala ay nakapagtala ng 18 laban laban sa mga Top 20 na manlalaro, kung saan siya ay nanalo ng 7 at natalo ng 11. Noong 2025, nakamit niya ang unang malaking tagumpay sa Miami Open 1000 matapos talunin sina Keys at Świątek bago matalo kay Pegula sa ''semifinal'', at nagwagi rin laban kay Tauson sa US Open, ngunit nabigo kina Krejčíková sa Wimbledon at Świątek sa Madrid. Noong 2026, tinalo niya sina Paolini sa Dubai at Rybakina at Svitolina sa Berlin, subalit natalo kina Gauff, Nosková, Muchová, Rybakina sa Rome, at Jovic sa Roland Garros at Queen’s Club. Ang kanyang pinakamalakas na kampanya ay sa Berlin Open 500, kung saan tinalo niya ang dalawang Top 10 na manlalaro bago matalo kay Nosková sa ''semifinal''.<ref name=":1"/> Sa kanyang mga panalo, ang katamtamang [[estadistika]] ng laban ay: 2.3% aces, 3.4% double faults, 65% first serve in, 62% first-serve points won, 50% second-serve points won, at 47% break points saved, na may rasyo ng pagdomina na ~1.20. Sa kanyang mga pagkatalo, ang average ay: 1.7% aces, 4.3% double faults, 62.5% first serve in, 50% first-serve points won, 41% second-serve points won, at 39% break points saved, na may dominance ratio na ~0.65.<ref name=":1" /> === Mga resulta ng ''Grand Slam'' na paligsahan === ==== Isahan (Isahan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 1R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | 2R | – |} ==== Babaeng-Doble (Dalawahang Pangkababaihan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 2R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | – | – |} === Taunang ranggo ng WTA === Posisyon sa pagtatapos ng bawat ''season'': {| class="wikitable" style="text-align:right;" !width="70"| Taon !!width="70"| Ranggo sa<br />Isahan !! width="70" | Ranggo sa<br />Dalawahan |- |style="text-align:center;"| 2021 || 529 || 780 |- |style="text-align:center;"| 2022 || 219 || 594 |- |style="text-align:center;"| 2023 || 205 || 436 |- |style="text-align:center;"| 2024 || 158 || 230 |- |style="text-align:center;"| 2025 || 50 || 161 |} Mula 2021 hanggang patuloy na bumaba ang ranggo ni Alexandra Eala sa isahan (529 → 50) at dalawahang kategorya (780 → 161), na nagpapakita ng pagbabago sa kanyang pagganap at tuon sa mas piling torneo.<ref name="WTAEALAPROF"> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] h55jn64ornjp3icyfqgem7i75rnkq7s 2214211 2214210 2026-07-02T23:16:41Z Tabilay 153890 /* Isahan */ 2214211 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas<br>[[Mallorca]], Espanya |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 2,235,123 |singlesrecord = {{tennis record|won=221|lost=134}} |singlestitles = 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 29 (ika 16 ng Marso, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 32 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=48}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |updated = ika 29 ng Hunyo, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 3R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Ingles: /iːˈɑːlɑː/<br> /iː/ = "ii" gaya ng sa ''see''; /ˈɑː/ = diin na "ah" gaya ng sa ''father''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɑː/ = mahaba na "ah" gaya ng sa ''spa''. <br> Binibigkas bilang ''ii-AH-lah'' <br><br> Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/<br> /ɛ/ = "eh" gaya ng sa ''bed''; /ˈja/ = diin na "ya" gaya ng sa ''yard''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɐ/ = maikling "uh/ah" tunog, katulad ng huling patinig sa ''sofa'' o ''comma''. <br> Binibigkas bilang ''eh-YA-lah''}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA. Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022. Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa WTA 1000 Miami Open, final sa WTA 250 Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 na kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026. Si Eala ay lumahok sa mga Grand Slam simula 2023. Sa isahan, nagsimula siya sa qualifying rawnds noong 2023 at 2024, at nakapasok sa main draw noong 2025 at 2026. Ang kanyang pinakamagandang resulta ay ang ikatlong rawnd ng Wimbledon noong 2026. Sa dalawahan nakipagkompetensya siya noong 2025 at 2026, kung saan ang pinakamagandang resulta ay ang ikalawang rawnd ng French Open noong 2025. == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Phenom">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}</ref> at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}</ref><ref name="WHOIS">{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay. Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho. Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal na karera === ==== 2020 ==== ===== '''Isahan''' ===== [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTAEALAPROF">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> ==== 2021 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.<ref name="WTAEALAPROF"> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.<ref name="WTAEALAPROF"> ==== 2022 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.<ref name="WTAEALAPROF"> Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name="WTAEALAPROF"> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.<ref name="MIAMI1">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}</ref> Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto. ==== 2023 ==== ===== '''Isahan''' ===== Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.<ref name="WTAEALAPROF"> Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.<ref name="WTAEALAPROF"> Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.<ref name="WTAEALAPROF"> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.<ref name="WTAEALAPROF"> Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.<ref name="WTAEALAPROF"> ==== 2024 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.<ref name="WTAEALAPROF"> Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.<ref name="WTAEALAPROF"> Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name="WTAEALAPROF"> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.<ref name="WTAEALAPROF"> Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.<ref name="WTAEALAPROF"> Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.<ref name="WTAEALAPROF"> Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.<ref name="WTAEALAPROF"> ==== 2025 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.<ref name="WTAEALAPROF"> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.<ref name="WTAEALAPROF"> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.<ref name="WTAEALAPROF"> Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.<ref name="WTAEALAPROF"> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name="WTAEALAPROF"> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.<ref name="WTAEALAPROF"> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.<ref name="WTAEALAPROF"> Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTAEALAPROF"> ==== 2026 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}</ref> Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.<ref name="WTAEALAPROF"> Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.<ref name="WTAEALAPROF"> Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.<ref name="WTAEALAPROF"> Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}</ref> Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}</ref> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}</ref> Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}</ref> at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.<ref name="WTAEALAPROF"> Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref name="WTAEALAPROF"> Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}</ref> Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}</ref> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]] Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangatlong pangkat na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat ng Kopang Billie Jean.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.<ref name=":13">{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> == Kagamitan == Si Alex Eala ay gumamit ng iba’t ibang henerasyon ng raket na Babolat Pure Aero sa iba't ibang yugto ng kanyang karera. Noong kabataan pa niya, sumabak siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang [[raketa]] na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na ayos ng kuwerdas, na nagbibigay ng mas malakas na kapit sa bola, mas mataas na anggulo ng paglunsad ng bola mula sa raketa{{Efn|1=Ang "launch angle" ay sinusukat laban sa isang pahalang na linya sa court. Positibo ito kapag ang anggulo ay nasa itaas ng linya, at negatibo kapag nasa ibaba. Kapag pareho ang iba pang kondisyon ng tira, ang raket na may mas mataas na power potential ay tatama sa bola nang mas mabilis at may mas mababang launch angle. Ang mas mahinang raket ay maglalabas ng bola sa mas mataas na anggulo. Posibleng magbawi ang dalawang epekto at mapunta ang bola sa parehong lugar. Posible rin na mas malakas ang isang epekto kaysa sa isa — halimbawa, ang mas mahinang raket (mas mababang launch speed) ay puwedeng mag-launch sa mas mataas na anggulo at kahit mas lumayo ang bagsak. Kaya minsan nakakalito pag pinag-uusapan ang power. Pero ang power ay tumutukoy sa bilis, hindi sa layo. Sa kabutihang-palad, sa karamihan ng panahon, ang mas malakas na raket ay tumatama nang mas mabilis at mas malayo, bagama’t hindi palaging mas malayo. https://twu.tennis-warehouse.com/learning_center/trajectory_info.php}}, at mas mabilis na pag-ikot, ngunit may mas mababang kontrol. Nang manalo siya sa 2022 US Open Juniors, gumamit naman siya ng 2019 na bersyon ng Pure Aero, na bahagyang mas malambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas pa rin ang huwaran ng kuwerdas.<ref name=":Babolat0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-kuwerdas gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may mga hiblang lino upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng kuwerdas, na nagbigay ng mas matigas na string bed at mas malaking kontrol. Tulad ng ibang propesyonal na manlalaro, gumagamit pa rin siya ng lumang molde ng frame mula 2016 at pininturahan lamang ito ng kosmetikong disenyo ng 2023.<ref name=":Babolat0" /> Ang Pure Aero 2023 ay may 645 cm² na laki ng ulo, 68.58 cm na haba, 300 g na bigat na hindi naka-kuwerdas, 32.0 cm na balanse, 318 g na swingweight, 23/26/23 mm na lapad ng beam, at 65 RA na katigasan. Ang 16×19 na pattern ng kuwerdas nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalabas ang bola sa korte.<ref name=":Babolat0" /> Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raketa: * Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong puwang ng kuwerdas. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong lumikha ng spin at ang “madaling gamitin” na paghawak, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting dagdag na lakas kumpara sa mga naunang bersyon.<ref name="BABOLATPURE">{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}</ref> * Binigyang-diin ng Tennisnerd ang mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang paggamit ng matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Kinilala rin ang NF² flax inserts sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010 hanggang 2013.<ref>{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> * Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong lakas sa baseline at ikot (RPM) na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na launch angle na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive 2013.<ref>{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}</ref> Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at lakas ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na kaayon ng pag-unlad niya tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.<ref name=":Babolat0" /> == Pansariling buhay == Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}</ref> Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> == Mga parangal == [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga "natatanging" tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).<ref>Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala: * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}} * {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}</ref> Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.<ref>{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}</ref> Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}</ref> == Mga tala == === Mga torneyong sinalihan ni Eala === Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> === Djunyor === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Isahan !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Dalawahang !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF === ==== Titulo sa ITF==== {| class="wikitable" !Year !Palaro !Lebel !Uri !Katuwang |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Larong Isahan |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Larong Dalawahang |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |} ===== Larong Isahan ng ITF ===== ====== '''2020 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W15 Manacor |W15 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 2 |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Chiang Rai |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Yecla |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Luwad |Rawnd 1 |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 1 |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== Larong Dalawahan ng ITF ===== ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Madrid |W25 |Matigas (Konkreto) |Victoria Jiménez Kasintseva |''Quarterfinal'' |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Oksana Selekhmeteva |''Runner-up'' |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Manacor |W25 |Matigas (Konkreto) |Elsa Jacquemot |''Quarterfinal'' |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Indy De Vroome |Rawnd 1 |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Kyōka Okamura |''Quarterfinal'' |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Liang En-shuo |''Quarterfinal'' |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Luwad |Marina Bassols Ribera |''Semifinal'' |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Matigas (Konkreto) |Lizette Cabrera |''Quarterfinal'' |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Annaëlle Robbe |Rawnd 2 |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |Petra Marcinko |''Quarterfinal'' |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W60 Trnava 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Justina Mikulskyte |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Luwad |Barbora Palicova |Rawnd 1 |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Matigas (Konkreto) |Beatrice Gumulya |''Quarterfinal'' |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Marina Bassols Ribera |''Quarterfinal'' |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Matigas (Konkreto) |Emilie Lindh Gallagher |Rawnd 1 |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Destanee Aiava |''Quarterfinal'' |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |Urszula Radwanska |''Semifinal'' |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Matigas (Konkreto) |Natsumi Kawaguchi |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Barbora Palicova |''Quarterfinal'' |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Matigas (Konkreto) |Jessy Rompies |Rawnd 1 |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sonmez |''Semifinal'' |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |Darja Semeņistaja |Kampeon |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Matigas (Konkreto) |Alicia Barnett |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sönmez |''Semifinal'' |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |Valentini Grammatikopoulou |''Quarterfinal'' |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === Mga pangunahing torneo === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Palaruan !Lebel !Kalaban !Yugto (Rawnd) !Tala |- |Miami Open |Matigas (Konkreto) |1000 |Viktória Hrunčáková |Qualipikasyon Rawnd 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Luwad |250 |Mayar Sherif |Rawnd 2 |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Kuwalipikasyon 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |''Grand Slam'' |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Katambal !Kalaban !Tala |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Kuwalipikasyon 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Kuwalipikasyon 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Kuwalipikasyon 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |125 |Luwad |Rawnd 1 |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Laura Pigossi |''Semifinal'' |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Taylah Preston |Rawnd 1 |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |125 |Matigas (Konkreto) |Daniela Semenistaja |''Quarterfinal'' |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kimberly Birrell |''Quarterfinal'' |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |En Shuo Liang |''Quarterfinal'' |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |250 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Rawnd 1 |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |250 |Damo |''Runner-up'' |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 1 |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Rawnd 2 |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} ===== '''Mga pag-atras''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Dahilan |- |Cincinnati Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |- |Monterrey Open |500 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |} ===== '''Larong Dalawahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Nadiia Kichenok |''Semifinal'' |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Coco Gauff |''Quarterfinal'' |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Renata Zarazúa |Rawnd 2 |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |250 |Matigas (Konkreto) |Chan Hao‑ching |Rawnd 1 |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Eva Lys |Rawnd 1 |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rebeka Masarova |Rawnd 1 |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Tsao Chia‑yi |Rawnd 1 |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Katie Volynets |Rawnd 1 |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |1000 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |500 |Luwad |Rawnd 2 |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |500 |Luwad |Rawnd 1 |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 3 |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |500 |Luwad |Rawnd 1 |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Kampeon |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Kampeonships |500 |Damo |Rawnd 2 |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |500 |Damo |''Semifinal'' |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Rawnd 1 |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 3 |Iga Świątek | |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |''Semifinal'' |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Ingrid Martins |Rawnd 1 |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Janice Tjen |''Semifinal'' |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |Rawnd 1 |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Rawnd 2 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Rawnd 1 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko |6-3, 3-6, 1-6 |} === Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro === ==== '''Panalo''' ==== {| class="wikitable" ! Kategorya !! Karaniwan |- | Ace% || ~2.3% |- | ''Double Fault''% || ~3.4% |- | Unang Pumasok na Serve || ~65.0% |- | Unang Panalong Puntos ng Serve || ~62.0% |- | Pangalawang Panalong Puntos ng Serve || ~50.0% |- | Nailigtas na BP o ''Break Points''|| ~47% |- | [[Rasyo]] ng Pangingibabaw || ~1.20 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Palaruan !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Madison Keys || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 5 || 6–4, 6–2 || 1.32 || 1.6% || 1.6% || 66.1% || 58.5% || 52.4% || 40.0% (2/5) |- | Iga Swiatek || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 2 || 6–2, 7–5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% (4/9) |- | Jelena Ostapenko || Eastbourne || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 3 || 0–6, 6–2, 3–2 RET || 1.08 || 0.0% || 3.8% || 63.5% || 57.6% || 63.2% || – |- | Clara Tauson || US Open || Grand Slam || Matigas (Konkreto) || R128 || Blg. 14 || 6–3, 2–6, 7–6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% (4/9) |- | Jasmine Paolini || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 6 || 6–1, 7–6(5) || 1.32 || 3.1% || 3.1% || 63.1% || 73.2% || 50.0% || 50.0% (2/4) |- | Coco Gauff || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 4 || 6–2, 2–0 RET || 1.46 || 0.0% || 0.0% || 68.0% || 58.8% || 50.0% || 33.3% (1/3) |- | Elena Rybakina || Berlin || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 2 || 7–5, 6–4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% (1/2) |- | Elina Svitolina || Berlin || WTA 500 || Damo || QF || Blg. 6 || 6–3, 6–4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% (3/6) |} ==== '''Talo''' ==== {| class="wikitable" ! Estadistika !! Karaniwan |- | Ace% || ~1.7% |- | Double Fault% || ~4.3% |- | Unang Serve In || ~62.5% |- | Unang Serve Points Won || ~50.0% |- | Pangalawang Serve Points Won || ~41.0% |- | Break Points Saved || ~39% |- | Ratio ng Pangingibabaw || ~0.65 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Korte !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Jessica Pegula || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || SF || Blg. 4 || 7–6(3), 5–7, 3–6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% (2/7) |- | Iga Swiatek || Madrid || WTA 1000 || Luwad || R64 || Blg. 2 || 6–4, 4–6, 2–6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% (9/16) |- | Barbora Krejcikova || Wimbledon || Grand Slam || Damo || R128 || Blg. 17 || 6–3, 2–6, 1–6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% (10/16) |- | Ekaterina Alexandrova || Abu Dhabi || WTA 500 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 11 || 3–6, 3–6 || 0.79 || 0.0% || 1.6% || 69.8% || 45.5% || 52.6% || 44.4% (4/9) |- | Coco Gauff || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 3 || 0–6, 2–6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% (3/9) |- | Linda Noskova || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 14 || 2–6, 0–6 || 0.36 || 0.0% || 6.8% || 56.8% || 36.0% || 47.4% || 37.5% (3/8) |- | Karolina Muchova || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 13 || 0–6, 2–6 || 0.39 || 0.0% || 4.8% || 52.4% || 36.4% || 50.0% || 0.0% (0/4) |- | Elena Rybakina || Rome || WTA 1000 || Luwad || R32 || Blg. 2 || 4–6, 3–6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% (3/7) |- | Iva Jovic || Roland Garros || Grand Slam || Luwad || R128 || Blg. 17 || 4–6, 2–6 || – || – || – || – || – || – || – |- | Iva Jovic || Queen’s Club || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 19 || 2–6, 2–6 || 0.56 || 2.0% || 2.0% || 66.0% || 51.5% || 29.4% || 28.6% (2/7) |- | Linda Noskova || Berlin || WTA 500 || Damo || SF || Blg. 8 || 2–6, 4–6 || 0.60 || 4.1% || 6.1% || 51.0% || 52.0% || 37.5% || 16.7% (1/6) |} Si Eala ay nakapagtala ng 18 laban laban sa mga Top 20 na manlalaro, kung saan siya ay nanalo ng 7 at natalo ng 11. Noong 2025, nakamit niya ang unang malaking tagumpay sa Miami Open 1000 matapos talunin sina Keys at Świątek bago matalo kay Pegula sa ''semifinal'', at nagwagi rin laban kay Tauson sa US Open, ngunit nabigo kina Krejčíková sa Wimbledon at Świątek sa Madrid. Noong 2026, tinalo niya sina Paolini sa Dubai at Rybakina at Svitolina sa Berlin, subalit natalo kina Gauff, Nosková, Muchová, Rybakina sa Rome, at Jovic sa Roland Garros at Queen’s Club. Ang kanyang pinakamalakas na kampanya ay sa Berlin Open 500, kung saan tinalo niya ang dalawang Top 10 na manlalaro bago matalo kay Nosková sa ''semifinal''.<ref name=":1"/> Sa kanyang mga panalo, ang katamtamang [[estadistika]] ng laban ay: 2.3% aces, 3.4% double faults, 65% first serve in, 62% first-serve points won, 50% second-serve points won, at 47% break points saved, na may rasyo ng pagdomina na ~1.20. Sa kanyang mga pagkatalo, ang average ay: 1.7% aces, 4.3% double faults, 62.5% first serve in, 50% first-serve points won, 41% second-serve points won, at 39% break points saved, na may dominance ratio na ~0.65.<ref name=":1" /> === Mga resulta ng ''Grand Slam'' na paligsahan === ==== Isahan (Isahan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 1R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | 2R | – |} ==== Babaeng-Doble (Dalawahang Pangkababaihan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 2R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | – | – |} === Taunang ranggo ng WTA === Posisyon sa pagtatapos ng bawat ''season'': {| class="wikitable" style="text-align:right;" !width="70"| Taon !!width="70"| Ranggo sa<br />Isahan !! width="70" | Ranggo sa<br />Dalawahan |- |style="text-align:center;"| 2021 || 529 || 780 |- |style="text-align:center;"| 2022 || 219 || 594 |- |style="text-align:center;"| 2023 || 205 || 436 |- |style="text-align:center;"| 2024 || 158 || 230 |- |style="text-align:center;"| 2025 || 50 || 161 |} Mula 2021 hanggang patuloy na bumaba ang ranggo ni Alexandra Eala sa isahan (529 → 50) at dalawahang kategorya (780 → 161), na nagpapakita ng pagbabago sa kanyang pagganap at tuon sa mas piling torneo.<ref name="WTAEALAPROF"> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] 2ldgab2gv8nrp1txq1goy597iolu5tl 2214212 2214211 2026-07-02T23:18:45Z Tabilay 153890 Kinansela ang pagbabagong 2214211 ni [[Special:Contributions/Tabilay|Tabilay]] ([[User talk:Tabilay|Usapan]]) 2214212 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas<br>[[Mallorca]], Espanya |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 2,235,123 |singlesrecord = {{tennis record|won=221|lost=134}} |singlestitles = 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 29 (ika 16 ng Marso, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 32 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=48}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |updated = ika 29 ng Hunyo, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 3R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Ingles: /iːˈɑːlɑː/<br> /iː/ = "ii" gaya ng sa ''see''; /ˈɑː/ = diin na "ah" gaya ng sa ''father''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɑː/ = mahaba na "ah" gaya ng sa ''spa''. <br> Binibigkas bilang ''ii-AH-lah'' <br><br> Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/<br> /ɛ/ = "eh" gaya ng sa ''bed''; /ˈja/ = diin na "ya" gaya ng sa ''yard''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɐ/ = maikling "uh/ah" tunog, katulad ng huling patinig sa ''sofa'' o ''comma''. <br> Binibigkas bilang ''eh-YA-lah''}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA. Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022. Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa WTA 1000 Miami Open, final sa WTA 250 Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 na kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026. Si Eala ay lumahok sa mga Grand Slam simula 2023. Sa isahan, nagsimula siya sa qualifying rawnds noong 2023 at 2024, at nakapasok sa main draw noong 2025 at 2026. Ang kanyang pinakamagandang resulta ay ang ikatlong rawnd ng Wimbledon noong 2026. Sa dalawahan nakipagkompetensya siya noong 2025 at 2026, kung saan ang pinakamagandang resulta ay ang ikalawang rawnd ng French Open noong 2025. == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Phenom">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}</ref> at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}</ref><ref name="WHOIS">{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay. Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho. Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal na karera === ==== 2020 ==== ===== '''Isahan''' ===== [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTAEALAPROF">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> ==== 2021 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.<ref name="WTAEALAPROF"> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.<ref name="WTAEALAPROF"> ==== 2022 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.<ref name="WTAEALAPROF"> Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name="WTAEALAPROF"> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.<ref name="MIAMI1">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}</ref> Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.<ref name="MIAMI1" /> ==== 2023 ==== ===== '''Isahan''' ===== Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.<ref name="WTAEALAPROF"> Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.<ref name="WTAEALAPROF"> Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.<ref name="WTAEALAPROF"> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.<ref name="WTAEALAPROF"> Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.<ref name="WTAEALAPROF"> ==== 2024 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.<ref name="WTAEALAPROF"> Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.<ref name="WTAEALAPROF"> Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name="WTAEALAPROF"> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.<ref name="WTAEALAPROF"> Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.<ref name="WTAEALAPROF"> Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.<ref name="WTAEALAPROF"> Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.<ref name="WTAEALAPROF"> ==== 2025 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.<ref name="WTAEALAPROF"> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.<ref name="WTAEALAPROF"> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.<ref name="WTAEALAPROF"> Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.<ref name="WTAEALAPROF"> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name="WTAEALAPROF"> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.<ref name="WTAEALAPROF"> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.<ref name="WTAEALAPROF"> Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTAEALAPROF"> ==== 2026 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}</ref> Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.<ref name="WTAEALAPROF"> Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.<ref name="WTAEALAPROF"> Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.<ref name="WTAEALAPROF"> Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}</ref> Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}</ref> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}</ref> Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}</ref> at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.<ref name="WTAEALAPROF"> Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref name="WTAEALAPROF"> Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}</ref> Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}</ref> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]] Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangatlong pangkat na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat ng Kopang Billie Jean.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.<ref name=":13">{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> == Kagamitan == Si Alex Eala ay gumamit ng iba’t ibang henerasyon ng raket na Babolat Pure Aero sa iba't ibang yugto ng kanyang karera. Noong kabataan pa niya, sumabak siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang [[raketa]] na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na ayos ng kuwerdas, na nagbibigay ng mas malakas na kapit sa bola, mas mataas na anggulo ng paglunsad ng bola mula sa raketa{{Efn|1=Ang "launch angle" ay sinusukat laban sa isang pahalang na linya sa court. Positibo ito kapag ang anggulo ay nasa itaas ng linya, at negatibo kapag nasa ibaba. Kapag pareho ang iba pang kondisyon ng tira, ang raket na may mas mataas na power potential ay tatama sa bola nang mas mabilis at may mas mababang launch angle. Ang mas mahinang raket ay maglalabas ng bola sa mas mataas na anggulo. Posibleng magbawi ang dalawang epekto at mapunta ang bola sa parehong lugar. Posible rin na mas malakas ang isang epekto kaysa sa isa — halimbawa, ang mas mahinang raket (mas mababang launch speed) ay puwedeng mag-launch sa mas mataas na anggulo at kahit mas lumayo ang bagsak. Kaya minsan nakakalito pag pinag-uusapan ang power. Pero ang power ay tumutukoy sa bilis, hindi sa layo. Sa kabutihang-palad, sa karamihan ng panahon, ang mas malakas na raket ay tumatama nang mas mabilis at mas malayo, bagama’t hindi palaging mas malayo. https://twu.tennis-warehouse.com/learning_center/trajectory_info.php}}, at mas mabilis na pag-ikot, ngunit may mas mababang kontrol. Nang manalo siya sa 2022 US Open Juniors, gumamit naman siya ng 2019 na bersyon ng Pure Aero, na bahagyang mas malambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas pa rin ang huwaran ng kuwerdas.<ref name=":Babolat0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-kuwerdas gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may mga hiblang lino upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng kuwerdas, na nagbigay ng mas matigas na string bed at mas malaking kontrol. Tulad ng ibang propesyonal na manlalaro, gumagamit pa rin siya ng lumang molde ng frame mula 2016 at pininturahan lamang ito ng kosmetikong disenyo ng 2023.<ref name=":Babolat0" /> Ang Pure Aero 2023 ay may 645 cm² na laki ng ulo, 68.58 cm na haba, 300 g na bigat na hindi naka-kuwerdas, 32.0 cm na balanse, 318 g na swingweight, 23/26/23 mm na lapad ng beam, at 65 RA na katigasan. Ang 16×19 na pattern ng kuwerdas nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalabas ang bola sa korte.<ref name=":Babolat0" /> Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raketa: * Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong puwang ng kuwerdas. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong lumikha ng spin at ang “madaling gamitin” na paghawak, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting dagdag na lakas kumpara sa mga naunang bersyon.<ref name="BABOLATPURE">{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}</ref> * Binigyang-diin ng Tennisnerd ang mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang paggamit ng matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Kinilala rin ang NF² flax inserts sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010 hanggang 2013.<ref>{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> * Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong lakas sa baseline at ikot (RPM) na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na launch angle na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive 2013.<ref>{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}</ref> Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at lakas ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na kaayon ng pag-unlad niya tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.<ref name=":Babolat0" /> == Pansariling buhay == Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}</ref> Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> == Mga parangal == [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga "natatanging" tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).<ref>Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala: * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}} * {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}</ref> Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.<ref>{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}</ref> Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}</ref> == Mga tala == === Mga torneyong sinalihan ni Eala === Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> === Djunyor === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Isahan !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Dalawahang !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF === ==== Titulo sa ITF==== {| class="wikitable" !Year !Palaro !Lebel !Uri !Katuwang |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Larong Isahan |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Larong Dalawahang |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |} ===== Larong Isahan ng ITF ===== ====== '''2020 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W15 Manacor |W15 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 2 |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Chiang Rai |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Yecla |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Luwad |Rawnd 1 |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 1 |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== Larong Dalawahan ng ITF ===== ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Madrid |W25 |Matigas (Konkreto) |Victoria Jiménez Kasintseva |''Quarterfinal'' |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Oksana Selekhmeteva |''Runner-up'' |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Manacor |W25 |Matigas (Konkreto) |Elsa Jacquemot |''Quarterfinal'' |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Indy De Vroome |Rawnd 1 |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Kyōka Okamura |''Quarterfinal'' |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Liang En-shuo |''Quarterfinal'' |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Luwad |Marina Bassols Ribera |''Semifinal'' |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Matigas (Konkreto) |Lizette Cabrera |''Quarterfinal'' |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Annaëlle Robbe |Rawnd 2 |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |Petra Marcinko |''Quarterfinal'' |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W60 Trnava 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Justina Mikulskyte |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Luwad |Barbora Palicova |Rawnd 1 |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Matigas (Konkreto) |Beatrice Gumulya |''Quarterfinal'' |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Marina Bassols Ribera |''Quarterfinal'' |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Matigas (Konkreto) |Emilie Lindh Gallagher |Rawnd 1 |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Destanee Aiava |''Quarterfinal'' |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |Urszula Radwanska |''Semifinal'' |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Matigas (Konkreto) |Natsumi Kawaguchi |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Barbora Palicova |''Quarterfinal'' |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Matigas (Konkreto) |Jessy Rompies |Rawnd 1 |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sonmez |''Semifinal'' |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |Darja Semeņistaja |Kampeon |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Matigas (Konkreto) |Alicia Barnett |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sönmez |''Semifinal'' |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |Valentini Grammatikopoulou |''Quarterfinal'' |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === Mga pangunahing torneo === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Palaruan !Lebel !Kalaban !Yugto (Rawnd) !Tala |- |Miami Open |Matigas (Konkreto) |1000 |Viktória Hrunčáková |Qualipikasyon Rawnd 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Luwad |250 |Mayar Sherif |Rawnd 2 |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Kuwalipikasyon 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |''Grand Slam'' |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Katambal !Kalaban !Tala |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Kuwalipikasyon 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Kuwalipikasyon 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Kuwalipikasyon 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |125 |Luwad |Rawnd 1 |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Laura Pigossi |''Semifinal'' |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Taylah Preston |Rawnd 1 |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |125 |Matigas (Konkreto) |Daniela Semenistaja |''Quarterfinal'' |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kimberly Birrell |''Quarterfinal'' |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |En Shuo Liang |''Quarterfinal'' |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |250 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Rawnd 1 |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |250 |Damo |''Runner-up'' |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 1 |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Rawnd 2 |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} ===== '''Mga pag-atras''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Dahilan |- |Cincinnati Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |- |Monterrey Open |500 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |} ===== '''Larong Dalawahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Nadiia Kichenok |''Semifinal'' |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Coco Gauff |''Quarterfinal'' |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Renata Zarazúa |Rawnd 2 |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |250 |Matigas (Konkreto) |Chan Hao‑ching |Rawnd 1 |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Eva Lys |Rawnd 1 |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rebeka Masarova |Rawnd 1 |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Tsao Chia‑yi |Rawnd 1 |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Katie Volynets |Rawnd 1 |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |1000 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |500 |Luwad |Rawnd 2 |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |500 |Luwad |Rawnd 1 |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 3 |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |500 |Luwad |Rawnd 1 |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Kampeon |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Kampeonships |500 |Damo |Rawnd 2 |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |500 |Damo |''Semifinal'' |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Rawnd 1 |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 3 |Iga Świątek | |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |''Semifinal'' |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Ingrid Martins |Rawnd 1 |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Janice Tjen |''Semifinal'' |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |Rawnd 1 |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Rawnd 2 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Rawnd 1 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko |6-3, 3-6, 1-6 |} === Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro === ==== '''Panalo''' ==== {| class="wikitable" ! Kategorya !! Karaniwan |- | Ace% || ~2.3% |- | ''Double Fault''% || ~3.4% |- | Unang Pumasok na Serve || ~65.0% |- | Unang Panalong Puntos ng Serve || ~62.0% |- | Pangalawang Panalong Puntos ng Serve || ~50.0% |- | Nailigtas na BP o ''Break Points''|| ~47% |- | [[Rasyo]] ng Pangingibabaw || ~1.20 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Palaruan !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Madison Keys || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 5 || 6–4, 6–2 || 1.32 || 1.6% || 1.6% || 66.1% || 58.5% || 52.4% || 40.0% (2/5) |- | Iga Swiatek || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 2 || 6–2, 7–5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% (4/9) |- | Jelena Ostapenko || Eastbourne || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 3 || 0–6, 6–2, 3–2 RET || 1.08 || 0.0% || 3.8% || 63.5% || 57.6% || 63.2% || – |- | Clara Tauson || US Open || Grand Slam || Matigas (Konkreto) || R128 || Blg. 14 || 6–3, 2–6, 7–6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% (4/9) |- | Jasmine Paolini || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 6 || 6–1, 7–6(5) || 1.32 || 3.1% || 3.1% || 63.1% || 73.2% || 50.0% || 50.0% (2/4) |- | Coco Gauff || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 4 || 6–2, 2–0 RET || 1.46 || 0.0% || 0.0% || 68.0% || 58.8% || 50.0% || 33.3% (1/3) |- | Elena Rybakina || Berlin || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 2 || 7–5, 6–4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% (1/2) |- | Elina Svitolina || Berlin || WTA 500 || Damo || QF || Blg. 6 || 6–3, 6–4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% (3/6) |} ==== '''Talo''' ==== {| class="wikitable" ! Estadistika !! Karaniwan |- | Ace% || ~1.7% |- | Double Fault% || ~4.3% |- | Unang Serve In || ~62.5% |- | Unang Serve Points Won || ~50.0% |- | Pangalawang Serve Points Won || ~41.0% |- | Break Points Saved || ~39% |- | Ratio ng Pangingibabaw || ~0.65 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Korte !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Jessica Pegula || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || SF || Blg. 4 || 7–6(3), 5–7, 3–6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% (2/7) |- | Iga Swiatek || Madrid || WTA 1000 || Luwad || R64 || Blg. 2 || 6–4, 4–6, 2–6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% (9/16) |- | Barbora Krejcikova || Wimbledon || Grand Slam || Damo || R128 || Blg. 17 || 6–3, 2–6, 1–6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% (10/16) |- | Ekaterina Alexandrova || Abu Dhabi || WTA 500 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 11 || 3–6, 3–6 || 0.79 || 0.0% || 1.6% || 69.8% || 45.5% || 52.6% || 44.4% (4/9) |- | Coco Gauff || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 3 || 0–6, 2–6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% (3/9) |- | Linda Noskova || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 14 || 2–6, 0–6 || 0.36 || 0.0% || 6.8% || 56.8% || 36.0% || 47.4% || 37.5% (3/8) |- | Karolina Muchova || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 13 || 0–6, 2–6 || 0.39 || 0.0% || 4.8% || 52.4% || 36.4% || 50.0% || 0.0% (0/4) |- | Elena Rybakina || Rome || WTA 1000 || Luwad || R32 || Blg. 2 || 4–6, 3–6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% (3/7) |- | Iva Jovic || Roland Garros || Grand Slam || Luwad || R128 || Blg. 17 || 4–6, 2–6 || – || – || – || – || – || – || – |- | Iva Jovic || Queen’s Club || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 19 || 2–6, 2–6 || 0.56 || 2.0% || 2.0% || 66.0% || 51.5% || 29.4% || 28.6% (2/7) |- | Linda Noskova || Berlin || WTA 500 || Damo || SF || Blg. 8 || 2–6, 4–6 || 0.60 || 4.1% || 6.1% || 51.0% || 52.0% || 37.5% || 16.7% (1/6) |} Si Eala ay nakapagtala ng 18 laban laban sa mga Top 20 na manlalaro, kung saan siya ay nanalo ng 7 at natalo ng 11. Noong 2025, nakamit niya ang unang malaking tagumpay sa Miami Open 1000 matapos talunin sina Keys at Świątek bago matalo kay Pegula sa ''semifinal'', at nagwagi rin laban kay Tauson sa US Open, ngunit nabigo kina Krejčíková sa Wimbledon at Świątek sa Madrid. Noong 2026, tinalo niya sina Paolini sa Dubai at Rybakina at Svitolina sa Berlin, subalit natalo kina Gauff, Nosková, Muchová, Rybakina sa Rome, at Jovic sa Roland Garros at Queen’s Club. Ang kanyang pinakamalakas na kampanya ay sa Berlin Open 500, kung saan tinalo niya ang dalawang Top 10 na manlalaro bago matalo kay Nosková sa ''semifinal''.<ref name=":1"/> Sa kanyang mga panalo, ang katamtamang [[estadistika]] ng laban ay: 2.3% aces, 3.4% double faults, 65% first serve in, 62% first-serve points won, 50% second-serve points won, at 47% break points saved, na may rasyo ng pagdomina na ~1.20. Sa kanyang mga pagkatalo, ang average ay: 1.7% aces, 4.3% double faults, 62.5% first serve in, 50% first-serve points won, 41% second-serve points won, at 39% break points saved, na may dominance ratio na ~0.65.<ref name=":1" /> === Mga resulta ng ''Grand Slam'' na paligsahan === ==== Isahan (Isahan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 1R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | 2R | – |} ==== Babaeng-Doble (Dalawahang Pangkababaihan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 2R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | – | – |} === Taunang ranggo ng WTA === Posisyon sa pagtatapos ng bawat ''season'': {| class="wikitable" style="text-align:right;" !width="70"| Taon !!width="70"| Ranggo sa<br />Isahan !! width="70" | Ranggo sa<br />Dalawahan |- |style="text-align:center;"| 2021 || 529 || 780 |- |style="text-align:center;"| 2022 || 219 || 594 |- |style="text-align:center;"| 2023 || 205 || 436 |- |style="text-align:center;"| 2024 || 158 || 230 |- |style="text-align:center;"| 2025 || 50 || 161 |} Mula 2021 hanggang patuloy na bumaba ang ranggo ni Alexandra Eala sa isahan (529 → 50) at dalawahang kategorya (780 → 161), na nagpapakita ng pagbabago sa kanyang pagganap at tuon sa mas piling torneo.<ref name="WTAEALAPROF"> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] h55jn64ornjp3icyfqgem7i75rnkq7s 2214213 2214212 2026-07-02T23:19:09Z Tabilay 153890 Kinansela ang pagbabagong 2214210 ni [[Special:Contributions/Tabilay|Tabilay]] ([[User talk:Tabilay|Usapan]]) 2214213 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas<br>[[Mallorca]], Espanya |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 2,235,123 |singlesrecord = {{tennis record|won=221|lost=134}} |singlestitles = 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 29 (ika 16 ng Marso, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 32 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=48}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |updated = ika 29 ng Hunyo, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 3R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Ingles: /iːˈɑːlɑː/<br> /iː/ = "ii" gaya ng sa ''see''; /ˈɑː/ = diin na "ah" gaya ng sa ''father''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɑː/ = mahaba na "ah" gaya ng sa ''spa''. <br> Binibigkas bilang ''ii-AH-lah'' <br><br> Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/<br> /ɛ/ = "eh" gaya ng sa ''bed''; /ˈja/ = diin na "ya" gaya ng sa ''yard''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɐ/ = maikling "uh/ah" tunog, katulad ng huling patinig sa ''sofa'' o ''comma''. <br> Binibigkas bilang ''eh-YA-lah''}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA. Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022. Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa WTA 1000 Miami Open, final sa WTA 250 Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 na kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026. Si Eala ay lumahok sa mga Grand Slam simula 2023. Sa isahan, nagsimula siya sa qualifying rawnds noong 2023 at 2024, at nakapasok sa main draw noong 2025 at 2026. Ang kanyang pinakamagandang resulta ay ang ikatlong rawnd ng Wimbledon noong 2026. Sa dalawahan nakipagkompetensya siya noong 2025 at 2026, kung saan ang pinakamagandang resulta ay ang ikalawang rawnd ng French Open noong 2025. == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Phenom">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}</ref> at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}</ref><ref name="WHOIS">{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay. Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho. Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal na karera === ==== 2020 ==== ===== '''Isahan''' ===== [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<<ref name="WTAEALAPROF">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> ==== 2021 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.<<ref name="WTAEALAPROF"> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.<<ref name="WTAEALAPROF"> ==== 2022 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.<<ref name="WTAEALAPROF"> Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<<ref name="WTAEALAPROF"> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.<ref name="MIAMI1">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}</ref> Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.<ref name="MIAMI1" /> ==== 2023 ==== ===== '''Isahan''' ===== Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.<<ref name="WTAEALAPROF"> Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.<<ref name="WTAEALAPROF"> Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.<<ref name="WTAEALAPROF"> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.<<ref name="WTAEALAPROF"> Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.<<ref name="WTAEALAPROF"> ==== 2024 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.<<ref name="WTAEALAPROF"> Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.<<ref name="WTAEALAPROF"> Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<<ref name="WTAEALAPROF"> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.<<ref name="WTAEALAPROF"> Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.<<ref name="WTAEALAPROF"> Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.<<ref name="WTAEALAPROF"> Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.<<ref name="WTAEALAPROF"> ==== 2025 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.<<ref name="WTAEALAPROF"> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.<<ref name="WTAEALAPROF"> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.<<ref name="WTAEALAPROF"> Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.<<ref name="WTAEALAPROF"> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<<ref name="WTAEALAPROF"> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.<<ref name="WTAEALAPROF"> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.<<ref name="WTAEALAPROF"> Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.<<ref name="WTAEALAPROF"> ==== 2026 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}</ref> Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.<<ref name="WTAEALAPROF"> Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.<<ref name="WTAEALAPROF"> Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.<<ref name="WTAEALAPROF"> Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}</ref> Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}</ref> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}</ref> Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}</ref> at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.<<ref name="WTAEALAPROF"> Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<<ref name="WTAEALAPROF"> Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}</ref> Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}</ref> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]] Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangatlong pangkat na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat ng Kopang Billie Jean.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.<ref name=":13">{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> == Kagamitan == Si Alex Eala ay gumamit ng iba’t ibang henerasyon ng raket na Babolat Pure Aero sa iba't ibang yugto ng kanyang karera. Noong kabataan pa niya, sumabak siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang [[raketa]] na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na ayos ng kuwerdas, na nagbibigay ng mas malakas na kapit sa bola, mas mataas na anggulo ng paglunsad ng bola mula sa raketa{{Efn|1=Ang "launch angle" ay sinusukat laban sa isang pahalang na linya sa court. Positibo ito kapag ang anggulo ay nasa itaas ng linya, at negatibo kapag nasa ibaba. Kapag pareho ang iba pang kondisyon ng tira, ang raket na may mas mataas na power potential ay tatama sa bola nang mas mabilis at may mas mababang launch angle. Ang mas mahinang raket ay maglalabas ng bola sa mas mataas na anggulo. Posibleng magbawi ang dalawang epekto at mapunta ang bola sa parehong lugar. Posible rin na mas malakas ang isang epekto kaysa sa isa — halimbawa, ang mas mahinang raket (mas mababang launch speed) ay puwedeng mag-launch sa mas mataas na anggulo at kahit mas lumayo ang bagsak. Kaya minsan nakakalito pag pinag-uusapan ang power. Pero ang power ay tumutukoy sa bilis, hindi sa layo. Sa kabutihang-palad, sa karamihan ng panahon, ang mas malakas na raket ay tumatama nang mas mabilis at mas malayo, bagama’t hindi palaging mas malayo. https://twu.tennis-warehouse.com/learning_center/trajectory_info.php}}, at mas mabilis na pag-ikot, ngunit may mas mababang kontrol. Nang manalo siya sa 2022 US Open Juniors, gumamit naman siya ng 2019 na bersyon ng Pure Aero, na bahagyang mas malambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas pa rin ang huwaran ng kuwerdas.<ref name=":Babolat0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-kuwerdas gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may mga hiblang lino upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng kuwerdas, na nagbigay ng mas matigas na string bed at mas malaking kontrol. Tulad ng ibang propesyonal na manlalaro, gumagamit pa rin siya ng lumang molde ng frame mula 2016 at pininturahan lamang ito ng kosmetikong disenyo ng 2023.<ref name=":Babolat0" /> Ang Pure Aero 2023 ay may 645 cm² na laki ng ulo, 68.58 cm na haba, 300 g na bigat na hindi naka-kuwerdas, 32.0 cm na balanse, 318 g na swingweight, 23/26/23 mm na lapad ng beam, at 65 RA na katigasan. Ang 16×19 na pattern ng kuwerdas nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalabas ang bola sa korte.<ref name=":Babolat0" /> Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raketa: * Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong puwang ng kuwerdas. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong lumikha ng spin at ang “madaling gamitin” na paghawak, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting dagdag na lakas kumpara sa mga naunang bersyon.<ref name="BABOLATPURE">{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}</ref> * Binigyang-diin ng Tennisnerd ang mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang paggamit ng matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Kinilala rin ang NF² flax inserts sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010 hanggang 2013.<ref>{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> * Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong lakas sa baseline at ikot (RPM) na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na launch angle na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive 2013.<ref>{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}</ref> Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at lakas ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na kaayon ng pag-unlad niya tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.<ref name=":Babolat0" /> == Pansariling buhay == Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}</ref> Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> == Mga parangal == [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga "natatanging" tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).<ref>Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala: * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}} * {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}</ref> Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.<ref>{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}</ref> Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}</ref> == Mga tala == === Mga torneyong sinalihan ni Eala === Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> === Djunyor === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Isahan !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Dalawahang !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF === ==== Titulo sa ITF==== {| class="wikitable" !Year !Palaro !Lebel !Uri !Katuwang |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Larong Isahan |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Larong Dalawahang |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |} ===== Larong Isahan ng ITF ===== ====== '''2020 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W15 Manacor |W15 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 2 |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Chiang Rai |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Yecla |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Luwad |Rawnd 1 |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 1 |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== Larong Dalawahan ng ITF ===== ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Madrid |W25 |Matigas (Konkreto) |Victoria Jiménez Kasintseva |''Quarterfinal'' |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Oksana Selekhmeteva |''Runner-up'' |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Manacor |W25 |Matigas (Konkreto) |Elsa Jacquemot |''Quarterfinal'' |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Indy De Vroome |Rawnd 1 |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Kyōka Okamura |''Quarterfinal'' |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Liang En-shuo |''Quarterfinal'' |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Luwad |Marina Bassols Ribera |''Semifinal'' |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Matigas (Konkreto) |Lizette Cabrera |''Quarterfinal'' |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Annaëlle Robbe |Rawnd 2 |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |Petra Marcinko |''Quarterfinal'' |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W60 Trnava 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Justina Mikulskyte |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Luwad |Barbora Palicova |Rawnd 1 |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Matigas (Konkreto) |Beatrice Gumulya |''Quarterfinal'' |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Marina Bassols Ribera |''Quarterfinal'' |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Matigas (Konkreto) |Emilie Lindh Gallagher |Rawnd 1 |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Destanee Aiava |''Quarterfinal'' |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |Urszula Radwanska |''Semifinal'' |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Matigas (Konkreto) |Natsumi Kawaguchi |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Barbora Palicova |''Quarterfinal'' |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Matigas (Konkreto) |Jessy Rompies |Rawnd 1 |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sonmez |''Semifinal'' |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |Darja Semeņistaja |Kampeon |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Matigas (Konkreto) |Alicia Barnett |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sönmez |''Semifinal'' |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |Valentini Grammatikopoulou |''Quarterfinal'' |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === Mga pangunahing torneo === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Palaruan !Lebel !Kalaban !Yugto (Rawnd) !Tala |- |Miami Open |Matigas (Konkreto) |1000 |Viktória Hrunčáková |Qualipikasyon Rawnd 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Luwad |250 |Mayar Sherif |Rawnd 2 |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Kuwalipikasyon 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |''Grand Slam'' |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Katambal !Kalaban !Tala |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Kuwalipikasyon 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Kuwalipikasyon 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Kuwalipikasyon 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |125 |Luwad |Rawnd 1 |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Laura Pigossi |''Semifinal'' |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Taylah Preston |Rawnd 1 |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |125 |Matigas (Konkreto) |Daniela Semenistaja |''Quarterfinal'' |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kimberly Birrell |''Quarterfinal'' |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |En Shuo Liang |''Quarterfinal'' |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |250 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Rawnd 1 |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |250 |Damo |''Runner-up'' |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 1 |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Rawnd 2 |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} ===== '''Mga pag-atras''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Dahilan |- |Cincinnati Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |- |Monterrey Open |500 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |} ===== '''Larong Dalawahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Nadiia Kichenok |''Semifinal'' |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Coco Gauff |''Quarterfinal'' |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Renata Zarazúa |Rawnd 2 |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |250 |Matigas (Konkreto) |Chan Hao‑ching |Rawnd 1 |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Eva Lys |Rawnd 1 |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rebeka Masarova |Rawnd 1 |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Tsao Chia‑yi |Rawnd 1 |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Katie Volynets |Rawnd 1 |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |1000 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |500 |Luwad |Rawnd 2 |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |500 |Luwad |Rawnd 1 |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 3 |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |500 |Luwad |Rawnd 1 |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Kampeon |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Kampeonships |500 |Damo |Rawnd 2 |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |500 |Damo |''Semifinal'' |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Rawnd 1 |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 3 |Iga Świątek | |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |''Semifinal'' |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Ingrid Martins |Rawnd 1 |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Janice Tjen |''Semifinal'' |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |Rawnd 1 |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Rawnd 2 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Rawnd 1 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko |6-3, 3-6, 1-6 |} === Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro === ==== '''Panalo''' ==== {| class="wikitable" ! Kategorya !! Karaniwan |- | Ace% || ~2.3% |- | ''Double Fault''% || ~3.4% |- | Unang Pumasok na Serve || ~65.0% |- | Unang Panalong Puntos ng Serve || ~62.0% |- | Pangalawang Panalong Puntos ng Serve || ~50.0% |- | Nailigtas na BP o ''Break Points''|| ~47% |- | [[Rasyo]] ng Pangingibabaw || ~1.20 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Palaruan !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Madison Keys || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 5 || 6–4, 6–2 || 1.32 || 1.6% || 1.6% || 66.1% || 58.5% || 52.4% || 40.0% (2/5) |- | Iga Swiatek || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 2 || 6–2, 7–5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% (4/9) |- | Jelena Ostapenko || Eastbourne || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 3 || 0–6, 6–2, 3–2 RET || 1.08 || 0.0% || 3.8% || 63.5% || 57.6% || 63.2% || – |- | Clara Tauson || US Open || Grand Slam || Matigas (Konkreto) || R128 || Blg. 14 || 6–3, 2–6, 7–6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% (4/9) |- | Jasmine Paolini || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 6 || 6–1, 7–6(5) || 1.32 || 3.1% || 3.1% || 63.1% || 73.2% || 50.0% || 50.0% (2/4) |- | Coco Gauff || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 4 || 6–2, 2–0 RET || 1.46 || 0.0% || 0.0% || 68.0% || 58.8% || 50.0% || 33.3% (1/3) |- | Elena Rybakina || Berlin || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 2 || 7–5, 6–4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% (1/2) |- | Elina Svitolina || Berlin || WTA 500 || Damo || QF || Blg. 6 || 6–3, 6–4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% (3/6) |} ==== '''Talo''' ==== {| class="wikitable" ! Estadistika !! Karaniwan |- | Ace% || ~1.7% |- | Double Fault% || ~4.3% |- | Unang Serve In || ~62.5% |- | Unang Serve Points Won || ~50.0% |- | Pangalawang Serve Points Won || ~41.0% |- | Break Points Saved || ~39% |- | Ratio ng Pangingibabaw || ~0.65 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Korte !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Jessica Pegula || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || SF || Blg. 4 || 7–6(3), 5–7, 3–6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% (2/7) |- | Iga Swiatek || Madrid || WTA 1000 || Luwad || R64 || Blg. 2 || 6–4, 4–6, 2–6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% (9/16) |- | Barbora Krejcikova || Wimbledon || Grand Slam || Damo || R128 || Blg. 17 || 6–3, 2–6, 1–6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% (10/16) |- | Ekaterina Alexandrova || Abu Dhabi || WTA 500 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 11 || 3–6, 3–6 || 0.79 || 0.0% || 1.6% || 69.8% || 45.5% || 52.6% || 44.4% (4/9) |- | Coco Gauff || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 3 || 0–6, 2–6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% (3/9) |- | Linda Noskova || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 14 || 2–6, 0–6 || 0.36 || 0.0% || 6.8% || 56.8% || 36.0% || 47.4% || 37.5% (3/8) |- | Karolina Muchova || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 13 || 0–6, 2–6 || 0.39 || 0.0% || 4.8% || 52.4% || 36.4% || 50.0% || 0.0% (0/4) |- | Elena Rybakina || Rome || WTA 1000 || Luwad || R32 || Blg. 2 || 4–6, 3–6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% (3/7) |- | Iva Jovic || Roland Garros || Grand Slam || Luwad || R128 || Blg. 17 || 4–6, 2–6 || – || – || – || – || – || – || – |- | Iva Jovic || Queen’s Club || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 19 || 2–6, 2–6 || 0.56 || 2.0% || 2.0% || 66.0% || 51.5% || 29.4% || 28.6% (2/7) |- | Linda Noskova || Berlin || WTA 500 || Damo || SF || Blg. 8 || 2–6, 4–6 || 0.60 || 4.1% || 6.1% || 51.0% || 52.0% || 37.5% || 16.7% (1/6) |} Si Eala ay nakapagtala ng 18 laban laban sa mga Top 20 na manlalaro, kung saan siya ay nanalo ng 7 at natalo ng 11. Noong 2025, nakamit niya ang unang malaking tagumpay sa Miami Open 1000 matapos talunin sina Keys at Świątek bago matalo kay Pegula sa ''semifinal'', at nagwagi rin laban kay Tauson sa US Open, ngunit nabigo kina Krejčíková sa Wimbledon at Świątek sa Madrid. Noong 2026, tinalo niya sina Paolini sa Dubai at Rybakina at Svitolina sa Berlin, subalit natalo kina Gauff, Nosková, Muchová, Rybakina sa Rome, at Jovic sa Roland Garros at Queen’s Club. Ang kanyang pinakamalakas na kampanya ay sa Berlin Open 500, kung saan tinalo niya ang dalawang Top 10 na manlalaro bago matalo kay Nosková sa ''semifinal''.<ref name=":1"/> Sa kanyang mga panalo, ang katamtamang [[estadistika]] ng laban ay: 2.3% aces, 3.4% double faults, 65% first serve in, 62% first-serve points won, 50% second-serve points won, at 47% break points saved, na may rasyo ng pagdomina na ~1.20. Sa kanyang mga pagkatalo, ang average ay: 1.7% aces, 4.3% double faults, 62.5% first serve in, 50% first-serve points won, 41% second-serve points won, at 39% break points saved, na may dominance ratio na ~0.65.<ref name=":1" /> === Mga resulta ng ''Grand Slam'' na paligsahan === ==== Isahan (Isahan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 1R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | 2R | – |} ==== Babaeng-Doble (Dalawahang Pangkababaihan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 2R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | – | – |} === Taunang ranggo ng WTA === Posisyon sa pagtatapos ng bawat ''season'': {| class="wikitable" style="text-align:right;" !width="70"| Taon !!width="70"| Ranggo sa<br />Isahan !! width="70" | Ranggo sa<br />Dalawahan |- |style="text-align:center;"| 2021 || 529 || 780 |- |style="text-align:center;"| 2022 || 219 || 594 |- |style="text-align:center;"| 2023 || 205 || 436 |- |style="text-align:center;"| 2024 || 158 || 230 |- |style="text-align:center;"| 2025 || 50 || 161 |} Mula 2021 hanggang patuloy na bumaba ang ranggo ni Alexandra Eala sa isahan (529 → 50) at dalawahang kategorya (780 → 161), na nagpapakita ng pagbabago sa kanyang pagganap at tuon sa mas piling torneo.<<ref name="WTAEALAPROF"> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] n038g1o96eneiswpioh4817ch3y7775 2214214 2214213 2026-07-02T23:20:20Z Tabilay 153890 Kinansela ang pagbabagong 2214209 ni [[Special:Contributions/Tabilay|Tabilay]] ([[User talk:Tabilay|Usapan]]) 2214214 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas<br>[[Mallorca]], Espanya |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 2,235,123 |singlesrecord = {{tennis record|won=221|lost=134}} |singlestitles = 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 29 (ika 16 ng Marso, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 32 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=48}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |updated = ika 29 ng Hunyo, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 3R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Ingles: /iːˈɑːlɑː/<br> /iː/ = "ii" gaya ng sa ''see''; /ˈɑː/ = diin na "ah" gaya ng sa ''father''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɑː/ = mahaba na "ah" gaya ng sa ''spa''. <br> Binibigkas bilang ''ii-AH-lah'' <br><br> Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/<br> /ɛ/ = "eh" gaya ng sa ''bed''; /ˈja/ = diin na "ya" gaya ng sa ''yard''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɐ/ = maikling "uh/ah" tunog, katulad ng huling patinig sa ''sofa'' o ''comma''. <br> Binibigkas bilang ''eh-YA-lah''}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA. Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022. Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa WTA 1000 Miami Open, final sa WTA 250 Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 na kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026. Si Eala ay lumahok sa mga Grand Slam simula 2023. Sa isahan, nagsimula siya sa qualifying rawnds noong 2023 at 2024, at nakapasok sa main draw noong 2025 at 2026. Ang kanyang pinakamagandang resulta ay ang ikatlong rawnd ng Wimbledon noong 2026. Sa dalawahan nakipagkompetensya siya noong 2025 at 2026, kung saan ang pinakamagandang resulta ay ang ikalawang rawnd ng French Open noong 2025. == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}</ref> at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay. Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho. Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal na karera === ==== 2020 ==== ===== '''Isahan''' ===== [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTA-AE">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> ==== 2021 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2022 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}</ref> Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.<ref name=":0" /> ==== 2023 ==== ===== '''Isahan''' ===== Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.<ref name="WTA-AE" /> Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2024 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.<ref name="WTA-AE" /> Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.<ref name="WTA-AE" /> Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.<ref name="WTA-AE" /> Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2025 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.<ref name="WTA-AE" /> Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2026 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}</ref> Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.<ref name="WTA-AE" /> Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.<ref name="WTA-AE" /> Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}</ref> Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}</ref> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}</ref> Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}</ref> at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}</ref> Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}</ref> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]] Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangatlong pangkat na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat ng Kopang Billie Jean.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.<ref name=":13">{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> == Kagamitan == Si Alex Eala ay gumamit ng iba’t ibang henerasyon ng raket na Babolat Pure Aero sa iba't ibang yugto ng kanyang karera. Noong kabataan pa niya, sumabak siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang [[raketa]] na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na ayos ng kuwerdas, na nagbibigay ng mas malakas na kapit sa bola, mas mataas na anggulo ng paglunsad ng bola mula sa raketa{{Efn|1=Ang "launch angle" ay sinusukat laban sa isang pahalang na linya sa court. Positibo ito kapag ang anggulo ay nasa itaas ng linya, at negatibo kapag nasa ibaba. Kapag pareho ang iba pang kondisyon ng tira, ang raket na may mas mataas na power potential ay tatama sa bola nang mas mabilis at may mas mababang launch angle. Ang mas mahinang raket ay maglalabas ng bola sa mas mataas na anggulo. Posibleng magbawi ang dalawang epekto at mapunta ang bola sa parehong lugar. Posible rin na mas malakas ang isang epekto kaysa sa isa — halimbawa, ang mas mahinang raket (mas mababang launch speed) ay puwedeng mag-launch sa mas mataas na anggulo at kahit mas lumayo ang bagsak. Kaya minsan nakakalito pag pinag-uusapan ang power. Pero ang power ay tumutukoy sa bilis, hindi sa layo. Sa kabutihang-palad, sa karamihan ng panahon, ang mas malakas na raket ay tumatama nang mas mabilis at mas malayo, bagama’t hindi palaging mas malayo. https://twu.tennis-warehouse.com/learning_center/trajectory_info.php}}, at mas mabilis na pag-ikot, ngunit may mas mababang kontrol. Nang manalo siya sa 2022 US Open Juniors, gumamit naman siya ng 2019 na bersyon ng Pure Aero, na bahagyang mas malambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas pa rin ang huwaran ng kuwerdas.<ref name=":Babolat0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-kuwerdas gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may mga hiblang lino upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng kuwerdas, na nagbigay ng mas matigas na string bed at mas malaking kontrol. Tulad ng ibang propesyonal na manlalaro, gumagamit pa rin siya ng lumang molde ng frame mula 2016 at pininturahan lamang ito ng kosmetikong disenyo ng 2023.<ref name=":Babolat0" /> Ang Pure Aero 2023 ay may 645 cm² na laki ng ulo, 68.58 cm na haba, 300 g na bigat na hindi naka-kuwerdas, 32.0 cm na balanse, 318 g na swingweight, 23/26/23 mm na lapad ng beam, at 65 RA na katigasan. Ang 16×19 na pattern ng kuwerdas nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalabas ang bola sa korte.<ref name=":Babolat0" /> Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raketa: * Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong puwang ng kuwerdas. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong lumikha ng spin at ang “madaling gamitin” na paghawak, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting dagdag na lakas kumpara sa mga naunang bersyon.<ref name=":1">{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}</ref> * Binigyang-diin ng Tennisnerd ang mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang paggamit ng matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Kinilala rin ang NF² flax inserts sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010 hanggang 2013.<ref>{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> * Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong lakas sa baseline at ikot (RPM) na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na launch angle na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive 2013.<ref>{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}</ref> Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at lakas ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na kaayon ng pag-unlad niya tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.<ref name=":Babolat0" /> == Pansariling buhay == Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}</ref> Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> == Mga parangal == [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga "natatanging" tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).<ref>Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala: * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}} * {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}</ref> Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.<ref>{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}</ref> Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}</ref> == Mga tala == === Mga torneyong sinalihan ni Eala === Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> === Djunyor === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Isahan !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Dalawahang !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF === ==== Titulo sa ITF==== {| class="wikitable" !Year !Palaro !Lebel !Uri !Katuwang |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Larong Isahan |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Larong Dalawahang |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |} ===== Larong Isahan ng ITF ===== ====== '''2020 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W15 Manacor |W15 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 2 |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Chiang Rai |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Yecla |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Luwad |Rawnd 1 |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 1 |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== Larong Dalawahan ng ITF ===== ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Madrid |W25 |Matigas (Konkreto) |Victoria Jiménez Kasintseva |''Quarterfinal'' |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Oksana Selekhmeteva |''Runner-up'' |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Manacor |W25 |Matigas (Konkreto) |Elsa Jacquemot |''Quarterfinal'' |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Indy De Vroome |Rawnd 1 |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Kyōka Okamura |''Quarterfinal'' |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Liang En-shuo |''Quarterfinal'' |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Luwad |Marina Bassols Ribera |''Semifinal'' |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Matigas (Konkreto) |Lizette Cabrera |''Quarterfinal'' |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Annaëlle Robbe |Rawnd 2 |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |Petra Marcinko |''Quarterfinal'' |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W60 Trnava 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Justina Mikulskyte |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Luwad |Barbora Palicova |Rawnd 1 |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Matigas (Konkreto) |Beatrice Gumulya |''Quarterfinal'' |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Marina Bassols Ribera |''Quarterfinal'' |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Matigas (Konkreto) |Emilie Lindh Gallagher |Rawnd 1 |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Destanee Aiava |''Quarterfinal'' |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |Urszula Radwanska |''Semifinal'' |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Matigas (Konkreto) |Natsumi Kawaguchi |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Barbora Palicova |''Quarterfinal'' |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Matigas (Konkreto) |Jessy Rompies |Rawnd 1 |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sonmez |''Semifinal'' |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |Darja Semeņistaja |Kampeon |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Matigas (Konkreto) |Alicia Barnett |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sönmez |''Semifinal'' |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |Valentini Grammatikopoulou |''Quarterfinal'' |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === Mga pangunahing torneo === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Palaruan !Lebel !Kalaban !Yugto (Rawnd) !Tala |- |Miami Open |Matigas (Konkreto) |1000 |Viktória Hrunčáková |Qualipikasyon Rawnd 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Luwad |250 |Mayar Sherif |Rawnd 2 |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Kuwalipikasyon 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |''Grand Slam'' |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Katambal !Kalaban !Tala |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Kuwalipikasyon 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Kuwalipikasyon 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Kuwalipikasyon 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |125 |Luwad |Rawnd 1 |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Laura Pigossi |''Semifinal'' |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Taylah Preston |Rawnd 1 |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |125 |Matigas (Konkreto) |Daniela Semenistaja |''Quarterfinal'' |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kimberly Birrell |''Quarterfinal'' |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |En Shuo Liang |''Quarterfinal'' |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |250 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Rawnd 1 |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |250 |Damo |''Runner-up'' |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 1 |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Rawnd 2 |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} ===== '''Mga pag-atras''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Dahilan |- |Cincinnati Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |- |Monterrey Open |500 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |} ===== '''Larong Dalawahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Nadiia Kichenok |''Semifinal'' |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Coco Gauff |''Quarterfinal'' |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Renata Zarazúa |Rawnd 2 |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |250 |Matigas (Konkreto) |Chan Hao‑ching |Rawnd 1 |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Eva Lys |Rawnd 1 |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rebeka Masarova |Rawnd 1 |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Tsao Chia‑yi |Rawnd 1 |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Katie Volynets |Rawnd 1 |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |1000 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |500 |Luwad |Rawnd 2 |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |500 |Luwad |Rawnd 1 |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 3 |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |500 |Luwad |Rawnd 1 |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Kampeon |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Kampeonships |500 |Damo |Rawnd 2 |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |500 |Damo |''Semifinal'' |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Rawnd 1 |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 3 |Iga Świątek | |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |''Semifinal'' |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Ingrid Martins |Rawnd 1 |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Janice Tjen |''Semifinal'' |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |Rawnd 1 |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Rawnd 2 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Rawnd 1 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko |6-3, 3-6, 1-6 |} === Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro === ==== '''Panalo''' ==== {| class="wikitable" ! Kategorya !! Karaniwan |- | Ace% || ~2.3% |- | ''Double Fault''% || ~3.4% |- | Unang Pumasok na Serve || ~65.0% |- | Unang Panalong Puntos ng Serve || ~62.0% |- | Pangalawang Panalong Puntos ng Serve || ~50.0% |- | Nailigtas na BP o ''Break Points''|| ~47% |- | [[Rasyo]] ng Pangingibabaw || ~1.20 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Palaruan !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Madison Keys || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 5 || 6–4, 6–2 || 1.32 || 1.6% || 1.6% || 66.1% || 58.5% || 52.4% || 40.0% (2/5) |- | Iga Swiatek || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 2 || 6–2, 7–5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% (4/9) |- | Jelena Ostapenko || Eastbourne || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 3 || 0–6, 6–2, 3–2 RET || 1.08 || 0.0% || 3.8% || 63.5% || 57.6% || 63.2% || – |- | Clara Tauson || US Open || Grand Slam || Matigas (Konkreto) || R128 || Blg. 14 || 6–3, 2–6, 7–6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% (4/9) |- | Jasmine Paolini || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 6 || 6–1, 7–6(5) || 1.32 || 3.1% || 3.1% || 63.1% || 73.2% || 50.0% || 50.0% (2/4) |- | Coco Gauff || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 4 || 6–2, 2–0 RET || 1.46 || 0.0% || 0.0% || 68.0% || 58.8% || 50.0% || 33.3% (1/3) |- | Elena Rybakina || Berlin || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 2 || 7–5, 6–4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% (1/2) |- | Elina Svitolina || Berlin || WTA 500 || Damo || QF || Blg. 6 || 6–3, 6–4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% (3/6) |} ==== '''Talo''' ==== {| class="wikitable" ! Estadistika !! Karaniwan |- | Ace% || ~1.7% |- | Double Fault% || ~4.3% |- | Unang Serve In || ~62.5% |- | Unang Serve Points Won || ~50.0% |- | Pangalawang Serve Points Won || ~41.0% |- | Break Points Saved || ~39% |- | Ratio ng Pangingibabaw || ~0.65 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Korte !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Jessica Pegula || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || SF || Blg. 4 || 7–6(3), 5–7, 3–6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% (2/7) |- | Iga Swiatek || Madrid || WTA 1000 || Luwad || R64 || Blg. 2 || 6–4, 4–6, 2–6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% (9/16) |- | Barbora Krejcikova || Wimbledon || Grand Slam || Damo || R128 || Blg. 17 || 6–3, 2–6, 1–6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% (10/16) |- | Ekaterina Alexandrova || Abu Dhabi || WTA 500 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 11 || 3–6, 3–6 || 0.79 || 0.0% || 1.6% || 69.8% || 45.5% || 52.6% || 44.4% (4/9) |- | Coco Gauff || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 3 || 0–6, 2–6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% (3/9) |- | Linda Noskova || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 14 || 2–6, 0–6 || 0.36 || 0.0% || 6.8% || 56.8% || 36.0% || 47.4% || 37.5% (3/8) |- | Karolina Muchova || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 13 || 0–6, 2–6 || 0.39 || 0.0% || 4.8% || 52.4% || 36.4% || 50.0% || 0.0% (0/4) |- | Elena Rybakina || Rome || WTA 1000 || Luwad || R32 || Blg. 2 || 4–6, 3–6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% (3/7) |- | Iva Jovic || Roland Garros || Grand Slam || Luwad || R128 || Blg. 17 || 4–6, 2–6 || – || – || – || – || – || – || – |- | Iva Jovic || Queen’s Club || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 19 || 2–6, 2–6 || 0.56 || 2.0% || 2.0% || 66.0% || 51.5% || 29.4% || 28.6% (2/7) |- | Linda Noskova || Berlin || WTA 500 || Damo || SF || Blg. 8 || 2–6, 4–6 || 0.60 || 4.1% || 6.1% || 51.0% || 52.0% || 37.5% || 16.7% (1/6) |} Si Eala ay nakapagtala ng 18 laban laban sa mga Top 20 na manlalaro, kung saan siya ay nanalo ng 7 at natalo ng 11. Noong 2025, nakamit niya ang unang malaking tagumpay sa Miami Open 1000 matapos talunin sina Keys at Świątek bago matalo kay Pegula sa ''semifinal'', at nagwagi rin laban kay Tauson sa US Open, ngunit nabigo kina Krejčíková sa Wimbledon at Świątek sa Madrid. Noong 2026, tinalo niya sina Paolini sa Dubai at Rybakina at Svitolina sa Berlin, subalit natalo kina Gauff, Nosková, Muchová, Rybakina sa Rome, at Jovic sa Roland Garros at Queen’s Club. Ang kanyang pinakamalakas na kampanya ay sa Berlin Open 500, kung saan tinalo niya ang dalawang Top 10 na manlalaro bago matalo kay Nosková sa ''semifinal''.<ref name=":1"/> Sa kanyang mga panalo, ang katamtamang [[estadistika]] ng laban ay: 2.3% aces, 3.4% double faults, 65% first serve in, 62% first-serve points won, 50% second-serve points won, at 47% break points saved, na may rasyo ng pagdomina na ~1.20. Sa kanyang mga pagkatalo, ang average ay: 1.7% aces, 4.3% double faults, 62.5% first serve in, 50% first-serve points won, 41% second-serve points won, at 39% break points saved, na may dominance ratio na ~0.65.<ref name=":1" /> === Mga resulta ng ''Grand Slam'' na paligsahan === ==== Isahan (Isahan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 1R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | 2R | – |} ==== Babaeng-Doble (Dalawahang Pangkababaihan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 2R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | – | – |} === Taunang ranggo ng WTA === Posisyon sa pagtatapos ng bawat ''season'': {| class="wikitable" style="text-align:right;" !width="70"| Taon !!width="70"| Ranggo sa<br />Isahan !! width="70" | Ranggo sa<br />Dalawahan |- |style="text-align:center;"| 2021 || 529 || 780 |- |style="text-align:center;"| 2022 || 219 || 594 |- |style="text-align:center;"| 2023 || 205 || 436 |- |style="text-align:center;"| 2024 || 158 || 230 |- |style="text-align:center;"| 2025 || 50 || 161 |} Mula 2021 hanggang patuloy na bumaba ang ranggo ni Alexandra Eala sa isahan (529 → 50) at dalawahang kategorya (780 → 161), na nagpapakita ng pagbabago sa kanyang pagganap at tuon sa mas piling torneo.<ref name="WTA-AE" /> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] kfdops04ymc2g5eb3ggilifg444a2ok 2214215 2214214 2026-07-02T23:31:12Z Tabilay 153890 /* Dalawahan */ 2214215 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas<br>[[Mallorca]], Espanya |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 2,235,123 |singlesrecord = {{tennis record|won=221|lost=134}} |singlestitles = 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 29 (ika 16 ng Marso, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 32 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=48}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |updated = ika 29 ng Hunyo, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 3R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Ingles: /iːˈɑːlɑː/<br> /iː/ = "ii" gaya ng sa ''see''; /ˈɑː/ = diin na "ah" gaya ng sa ''father''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɑː/ = mahaba na "ah" gaya ng sa ''spa''. <br> Binibigkas bilang ''ii-AH-lah'' <br><br> Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/<br> /ɛ/ = "eh" gaya ng sa ''bed''; /ˈja/ = diin na "ya" gaya ng sa ''yard''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɐ/ = maikling "uh/ah" tunog, katulad ng huling patinig sa ''sofa'' o ''comma''. <br> Binibigkas bilang ''eh-YA-lah''}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA. Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022. Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa WTA 1000 Miami Open, final sa WTA 250 Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 na kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026. Si Eala ay lumahok sa mga Grand Slam simula 2023. Sa isahan, nagsimula siya sa qualifying rawnds noong 2023 at 2024, at nakapasok sa main draw noong 2025 at 2026. Ang kanyang pinakamagandang resulta ay ang ikatlong rawnd ng Wimbledon noong 2026. Sa dalawahan nakipagkompetensya siya noong 2025 at 2026, kung saan ang pinakamagandang resulta ay ang ikalawang rawnd ng French Open noong 2025. == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}</ref> at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay. Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho. Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal na karera === ==== 2020 ==== ===== '''Isahan''' ===== [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTA-AE">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> ==== 2021 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2022 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}</ref> Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.<ref name=":0" /> ==== 2023 ==== ===== '''Isahan''' ===== Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.<ref name="WTA-AE" /> Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2024 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.<ref name="WTA-AE" /> Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.<ref name="WTA-AE" /> Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.<ref name="WTA-AE" /> Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2025 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.<ref name="WTA-AE" /> Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2026 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}</ref> Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.<ref name="WTA-AE" /> Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.<ref name="WTA-AE" /> Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}</ref> Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}</ref> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}</ref> Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}</ref> at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}</ref> Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}</ref> Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}</ref> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]] Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangatlong pangkat na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat ng Kopang Billie Jean.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.<ref name=":13">{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> == Kagamitan == Si Alex Eala ay gumamit ng iba’t ibang henerasyon ng raket na Babolat Pure Aero sa iba't ibang yugto ng kanyang karera. Noong kabataan pa niya, sumabak siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang [[raketa]] na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na ayos ng kuwerdas, na nagbibigay ng mas malakas na kapit sa bola, mas mataas na anggulo ng paglunsad ng bola mula sa raketa{{Efn|1=Ang "launch angle" ay sinusukat laban sa isang pahalang na linya sa court. Positibo ito kapag ang anggulo ay nasa itaas ng linya, at negatibo kapag nasa ibaba. Kapag pareho ang iba pang kondisyon ng tira, ang raket na may mas mataas na power potential ay tatama sa bola nang mas mabilis at may mas mababang launch angle. Ang mas mahinang raket ay maglalabas ng bola sa mas mataas na anggulo. Posibleng magbawi ang dalawang epekto at mapunta ang bola sa parehong lugar. Posible rin na mas malakas ang isang epekto kaysa sa isa — halimbawa, ang mas mahinang raket (mas mababang launch speed) ay puwedeng mag-launch sa mas mataas na anggulo at kahit mas lumayo ang bagsak. Kaya minsan nakakalito pag pinag-uusapan ang power. Pero ang power ay tumutukoy sa bilis, hindi sa layo. Sa kabutihang-palad, sa karamihan ng panahon, ang mas malakas na raket ay tumatama nang mas mabilis at mas malayo, bagama’t hindi palaging mas malayo. https://twu.tennis-warehouse.com/learning_center/trajectory_info.php}}, at mas mabilis na pag-ikot, ngunit may mas mababang kontrol. Nang manalo siya sa 2022 US Open Juniors, gumamit naman siya ng 2019 na bersyon ng Pure Aero, na bahagyang mas malambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas pa rin ang huwaran ng kuwerdas.<ref name=":Babolat0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-kuwerdas gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may mga hiblang lino upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng kuwerdas, na nagbigay ng mas matigas na string bed at mas malaking kontrol. Tulad ng ibang propesyonal na manlalaro, gumagamit pa rin siya ng lumang molde ng frame mula 2016 at pininturahan lamang ito ng kosmetikong disenyo ng 2023.<ref name=":Babolat0" /> Ang Pure Aero 2023 ay may 645 cm² na laki ng ulo, 68.58 cm na haba, 300 g na bigat na hindi naka-kuwerdas, 32.0 cm na balanse, 318 g na swingweight, 23/26/23 mm na lapad ng beam, at 65 RA na katigasan. Ang 16×19 na pattern ng kuwerdas nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalabas ang bola sa korte.<ref name=":Babolat0" /> Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raketa: * Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong puwang ng kuwerdas. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong lumikha ng spin at ang “madaling gamitin” na paghawak, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting dagdag na lakas kumpara sa mga naunang bersyon.<ref name=":1">{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}</ref> * Binigyang-diin ng Tennisnerd ang mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang paggamit ng matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Kinilala rin ang NF² flax inserts sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010 hanggang 2013.<ref>{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> * Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong lakas sa baseline at ikot (RPM) na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na launch angle na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive 2013.<ref>{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}</ref> Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at lakas ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na kaayon ng pag-unlad niya tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.<ref name=":Babolat0" /> == Pansariling buhay == Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}</ref> Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> == Mga parangal == [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga "natatanging" tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).<ref>Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala: * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}} * {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}</ref> Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.<ref>{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}</ref> Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}</ref> == Mga tala == === Mga torneyong sinalihan ni Eala === Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> === Djunyor === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Isahan !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Dalawahang !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF === ==== Titulo sa ITF==== {| class="wikitable" !Year !Palaro !Lebel !Uri !Katuwang |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Larong Isahan |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Larong Dalawahang |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |} ===== Larong Isahan ng ITF ===== ====== '''2020 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W15 Manacor |W15 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 2 |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Chiang Rai |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Yecla |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Luwad |Rawnd 1 |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 1 |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== Larong Dalawahan ng ITF ===== ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Madrid |W25 |Matigas (Konkreto) |Victoria Jiménez Kasintseva |''Quarterfinal'' |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Oksana Selekhmeteva |''Runner-up'' |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Manacor |W25 |Matigas (Konkreto) |Elsa Jacquemot |''Quarterfinal'' |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Indy De Vroome |Rawnd 1 |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Kyōka Okamura |''Quarterfinal'' |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Liang En-shuo |''Quarterfinal'' |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Luwad |Marina Bassols Ribera |''Semifinal'' |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Matigas (Konkreto) |Lizette Cabrera |''Quarterfinal'' |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Annaëlle Robbe |Rawnd 2 |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |Petra Marcinko |''Quarterfinal'' |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W60 Trnava 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Justina Mikulskyte |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Luwad |Barbora Palicova |Rawnd 1 |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Matigas (Konkreto) |Beatrice Gumulya |''Quarterfinal'' |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Marina Bassols Ribera |''Quarterfinal'' |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Matigas (Konkreto) |Emilie Lindh Gallagher |Rawnd 1 |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Destanee Aiava |''Quarterfinal'' |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |Urszula Radwanska |''Semifinal'' |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Matigas (Konkreto) |Natsumi Kawaguchi |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Barbora Palicova |''Quarterfinal'' |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Matigas (Konkreto) |Jessy Rompies |Rawnd 1 |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sonmez |''Semifinal'' |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |Darja Semeņistaja |Kampeon |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Matigas (Konkreto) |Alicia Barnett |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sönmez |''Semifinal'' |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |Valentini Grammatikopoulou |''Quarterfinal'' |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === Mga pangunahing torneo === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Palaruan !Lebel !Kalaban !Yugto (Rawnd) !Tala |- |Miami Open |Matigas (Konkreto) |1000 |Viktória Hrunčáková |Qualipikasyon Rawnd 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Luwad |250 |Mayar Sherif |Rawnd 2 |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Kuwalipikasyon 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |''Grand Slam'' |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Katambal !Kalaban !Tala |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Kuwalipikasyon 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Kuwalipikasyon 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Kuwalipikasyon 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |125 |Luwad |Rawnd 1 |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Laura Pigossi |''Semifinal'' |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Taylah Preston |Rawnd 1 |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |125 |Matigas (Konkreto) |Daniela Semenistaja |''Quarterfinal'' |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kimberly Birrell |''Quarterfinal'' |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |En Shuo Liang |''Quarterfinal'' |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |250 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Rawnd 1 |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |250 |Damo |''Runner-up'' |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 1 |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Rawnd 2 |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} ===== '''Mga pag-atras''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Dahilan |- |Cincinnati Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |- |Monterrey Open |500 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |} ===== '''Larong Dalawahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Nadiia Kichenok |''Semifinal'' |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Coco Gauff |''Quarterfinal'' |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Renata Zarazúa |Rawnd 2 |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |250 |Matigas (Konkreto) |Chan Hao‑ching |Rawnd 1 |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Eva Lys |Rawnd 1 |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rebeka Masarova |Rawnd 1 |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Tsao Chia‑yi |Rawnd 1 |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Katie Volynets |Rawnd 1 |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |1000 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |500 |Luwad |Rawnd 2 |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |500 |Luwad |Rawnd 1 |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 3 |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |500 |Luwad |Rawnd 1 |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Kampeon |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Kampeonships |500 |Damo |Rawnd 2 |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |500 |Damo |''Semifinal'' |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Rawnd 1 |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 3 |Iga Świątek | |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |''Semifinal'' |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Ingrid Martins |Rawnd 1 |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Janice Tjen |''Semifinal'' |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |Rawnd 1 |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Rawnd 2 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Rawnd 1 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko |6-3, 3-6, 1-6 |} === Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro === ==== '''Panalo''' ==== {| class="wikitable" ! Kategorya !! Karaniwan |- | Ace% || ~2.3% |- | ''Double Fault''% || ~3.4% |- | Unang Pumasok na Serve || ~65.0% |- | Unang Panalong Puntos ng Serve || ~62.0% |- | Pangalawang Panalong Puntos ng Serve || ~50.0% |- | Nailigtas na BP o ''Break Points''|| ~47% |- | [[Rasyo]] ng Pangingibabaw || ~1.20 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Palaruan !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Madison Keys || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 5 || 6–4, 6–2 || 1.32 || 1.6% || 1.6% || 66.1% || 58.5% || 52.4% || 40.0% (2/5) |- | Iga Swiatek || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 2 || 6–2, 7–5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% (4/9) |- | Jelena Ostapenko || Eastbourne || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 3 || 0–6, 6–2, 3–2 RET || 1.08 || 0.0% || 3.8% || 63.5% || 57.6% || 63.2% || – |- | Clara Tauson || US Open || Grand Slam || Matigas (Konkreto) || R128 || Blg. 14 || 6–3, 2–6, 7–6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% (4/9) |- | Jasmine Paolini || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 6 || 6–1, 7–6(5) || 1.32 || 3.1% || 3.1% || 63.1% || 73.2% || 50.0% || 50.0% (2/4) |- | Coco Gauff || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 4 || 6–2, 2–0 RET || 1.46 || 0.0% || 0.0% || 68.0% || 58.8% || 50.0% || 33.3% (1/3) |- | Elena Rybakina || Berlin || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 2 || 7–5, 6–4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% (1/2) |- | Elina Svitolina || Berlin || WTA 500 || Damo || QF || Blg. 6 || 6–3, 6–4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% (3/6) |} ==== '''Talo''' ==== {| class="wikitable" ! Estadistika !! Karaniwan |- | Ace% || ~1.7% |- | Double Fault% || ~4.3% |- | Unang Serve In || ~62.5% |- | Unang Serve Points Won || ~50.0% |- | Pangalawang Serve Points Won || ~41.0% |- | Break Points Saved || ~39% |- | Ratio ng Pangingibabaw || ~0.65 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Korte !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Jessica Pegula || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || SF || Blg. 4 || 7–6(3), 5–7, 3–6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% (2/7) |- | Iga Swiatek || Madrid || WTA 1000 || Luwad || R64 || Blg. 2 || 6–4, 4–6, 2–6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% (9/16) |- | Barbora Krejcikova || Wimbledon || Grand Slam || Damo || R128 || Blg. 17 || 6–3, 2–6, 1–6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% (10/16) |- | Ekaterina Alexandrova || Abu Dhabi || WTA 500 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 11 || 3–6, 3–6 || 0.79 || 0.0% || 1.6% || 69.8% || 45.5% || 52.6% || 44.4% (4/9) |- | Coco Gauff || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 3 || 0–6, 2–6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% (3/9) |- | Linda Noskova || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 14 || 2–6, 0–6 || 0.36 || 0.0% || 6.8% || 56.8% || 36.0% || 47.4% || 37.5% (3/8) |- | Karolina Muchova || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 13 || 0–6, 2–6 || 0.39 || 0.0% || 4.8% || 52.4% || 36.4% || 50.0% || 0.0% (0/4) |- | Elena Rybakina || Rome || WTA 1000 || Luwad || R32 || Blg. 2 || 4–6, 3–6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% (3/7) |- | Iva Jovic || Roland Garros || Grand Slam || Luwad || R128 || Blg. 17 || 4–6, 2–6 || – || – || – || – || – || – || – |- | Iva Jovic || Queen’s Club || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 19 || 2–6, 2–6 || 0.56 || 2.0% || 2.0% || 66.0% || 51.5% || 29.4% || 28.6% (2/7) |- | Linda Noskova || Berlin || WTA 500 || Damo || SF || Blg. 8 || 2–6, 4–6 || 0.60 || 4.1% || 6.1% || 51.0% || 52.0% || 37.5% || 16.7% (1/6) |} Si Eala ay nakapagtala ng 18 laban laban sa mga Top 20 na manlalaro, kung saan siya ay nanalo ng 7 at natalo ng 11. Noong 2025, nakamit niya ang unang malaking tagumpay sa Miami Open 1000 matapos talunin sina Keys at Świątek bago matalo kay Pegula sa ''semifinal'', at nagwagi rin laban kay Tauson sa US Open, ngunit nabigo kina Krejčíková sa Wimbledon at Świątek sa Madrid. Noong 2026, tinalo niya sina Paolini sa Dubai at Rybakina at Svitolina sa Berlin, subalit natalo kina Gauff, Nosková, Muchová, Rybakina sa Rome, at Jovic sa Roland Garros at Queen’s Club. Ang kanyang pinakamalakas na kampanya ay sa Berlin Open 500, kung saan tinalo niya ang dalawang Top 10 na manlalaro bago matalo kay Nosková sa ''semifinal''.<ref name=":1"/> Sa kanyang mga panalo, ang katamtamang [[estadistika]] ng laban ay: 2.3% aces, 3.4% double faults, 65% first serve in, 62% first-serve points won, 50% second-serve points won, at 47% break points saved, na may rasyo ng pagdomina na ~1.20. Sa kanyang mga pagkatalo, ang average ay: 1.7% aces, 4.3% double faults, 62.5% first serve in, 50% first-serve points won, 41% second-serve points won, at 39% break points saved, na may dominance ratio na ~0.65.<ref name=":1" /> === Mga resulta ng ''Grand Slam'' na paligsahan === ==== Isahan (Isahan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 1R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | 2R | – |} ==== Babaeng-Doble (Dalawahang Pangkababaihan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 2R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | – | – |} === Taunang ranggo ng WTA === Posisyon sa pagtatapos ng bawat ''season'': {| class="wikitable" style="text-align:right;" !width="70"| Taon !!width="70"| Ranggo sa<br />Isahan !! width="70" | Ranggo sa<br />Dalawahan |- |style="text-align:center;"| 2021 || 529 || 780 |- |style="text-align:center;"| 2022 || 219 || 594 |- |style="text-align:center;"| 2023 || 205 || 436 |- |style="text-align:center;"| 2024 || 158 || 230 |- |style="text-align:center;"| 2025 || 50 || 161 |} Mula 2021 hanggang patuloy na bumaba ang ranggo ni Alexandra Eala sa isahan (529 → 50) at dalawahang kategorya (780 → 161), na nagpapakita ng pagbabago sa kanyang pagganap at tuon sa mas piling torneo.<ref name="WTA-AE" /> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] d06gtce8s5yn3ok99ojezo9tm8ox2ae 2214218 2214215 2026-07-03T00:05:17Z Tabilay 153890 2214218 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas<br>[[Mallorca]], Espanya |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 2,235,123 |singlesrecord = {{tennis record|won=221|lost=134}} |singlestitles = 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 29 (ika 16 ng Marso, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 32 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=48}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026) |updated = ika 29 ng Hunyo, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 3R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Ingles: /iːˈɑːlɑː/<br> /iː/ = "ii" gaya ng sa ''see''; /ˈɑː/ = diin na "ah" gaya ng sa ''father''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɑː/ = mahaba na "ah" gaya ng sa ''spa''. <br> Binibigkas bilang ''ii-AH-lah'' <br><br> Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/<br> /ɛ/ = "eh" gaya ng sa ''bed''; /ˈja/ = diin na "ya" gaya ng sa ''yard''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɐ/ = maikling "uh/ah" tunog, katulad ng huling patinig sa ''sofa'' o ''comma''. <br> Binibigkas bilang ''eh-YA-lah''}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA. Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022. Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa WTA 1000 Miami Open, final sa WTA 250 Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 na kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026. Si Eala ay lumahok sa mga Grand Slam simula 2023. Sa isahan, nagsimula siya sa qualifying rawnds noong 2023 at 2024, at nakapasok sa main draw noong 2025 at 2026. Ang kanyang pinakamagandang resulta ay ang ikatlong rawnd ng Wimbledon noong 2026. Sa dalawahan nakipagkompetensya siya noong 2025 at 2026, kung saan ang pinakamagandang resulta ay ang ikalawang rawnd ng French Open noong 2025. == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}</ref> at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay. Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho. Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal na karera === ==== 2020 ==== ===== '''Isahan''' ===== [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTAEALAPROF">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> ==== 2021 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.<ref name="WTAEALAPROF" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2022 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.<ref name="WTAEALAPROF" /> Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name="WTAEALAPROF" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.<ref name="ITFMATCHES">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}</ref> Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.<ref name="ITFMATCHES" /> ==== 2023 ==== ===== '''Isahan''' ===== Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.<ref name="WTAEALAPROF" /> Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.<ref name="WTAEALAPROF" /> Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.<ref name="WTAEALAPROF" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.<ref name="WTAEALAPROF" /> Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2024 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.<ref name="WTAEALAPROF" /> Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.<ref name="WTAEALAPROF" /> Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name="WTAEALAPROF" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.<ref name="WTAEALAPROF" /> Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.<ref name="WTAEALAPROF" /> Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.<ref name="WTAEALAPROF" /> Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2025 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.<ref name="WTAEALAPROF" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.<ref name="WTAEALAPROF" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.<ref name="WTAEALAPROF" /> Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.<ref name="WTAEALAPROF" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name="WTAEALAPROF" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.<ref name="WTAEALAPROF" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.<ref name="WTAEALAPROF" /> Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2026 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}</ref> Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.<ref name="WTAEALAPROF" /> Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.<ref name="WTAEALAPROF" /> Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.<ref name="WTAEALAPROF" /> Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}</ref> Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}</ref> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}</ref> Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}</ref> at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.<ref name="WTAEALAPROF" /> Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref name="WTAEALAPROF" /> Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}</ref> Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}</ref> Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}</ref> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]] Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangatlong pangkat na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat ng Kopang Billie Jean.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.<ref name=":13">{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> == Kagamitan == Si Alex Eala ay gumamit ng iba’t ibang henerasyon ng raket na Babolat Pure Aero sa iba't ibang yugto ng kanyang karera. Noong kabataan pa niya, sumabak siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang [[raketa]] na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na ayos ng kuwerdas, na nagbibigay ng mas malakas na kapit sa bola, mas mataas na anggulo ng paglunsad ng bola mula sa raketa{{Efn|1=Ang "launch angle" ay sinusukat laban sa isang pahalang na linya sa court. Positibo ito kapag ang anggulo ay nasa itaas ng linya, at negatibo kapag nasa ibaba. Kapag pareho ang iba pang kondisyon ng tira, ang raket na may mas mataas na power potential ay tatama sa bola nang mas mabilis at may mas mababang launch angle. Ang mas mahinang raket ay maglalabas ng bola sa mas mataas na anggulo. Posibleng magbawi ang dalawang epekto at mapunta ang bola sa parehong lugar. Posible rin na mas malakas ang isang epekto kaysa sa isa — halimbawa, ang mas mahinang raket (mas mababang launch speed) ay puwedeng mag-launch sa mas mataas na anggulo at kahit mas lumayo ang bagsak. Kaya minsan nakakalito pag pinag-uusapan ang power. Pero ang power ay tumutukoy sa bilis, hindi sa layo. Sa kabutihang-palad, sa karamihan ng panahon, ang mas malakas na raket ay tumatama nang mas mabilis at mas malayo, bagama’t hindi palaging mas malayo. https://twu.tennis-warehouse.com/learning_center/trajectory_info.php}}, at mas mabilis na pag-ikot, ngunit may mas mababang kontrol. Nang manalo siya sa 2022 US Open Juniors, gumamit naman siya ng 2019 na bersyon ng Pure Aero, na bahagyang mas malambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas pa rin ang huwaran ng kuwerdas.<ref name=":Babolat0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-kuwerdas gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may mga hiblang lino upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng kuwerdas, na nagbigay ng mas matigas na string bed at mas malaking kontrol. Tulad ng ibang propesyonal na manlalaro, gumagamit pa rin siya ng lumang molde ng frame mula 2016 at pininturahan lamang ito ng kosmetikong disenyo ng 2023.<ref name=":Babolat0" /> Ang Pure Aero 2023 ay may 645 cm² na laki ng ulo, 68.58 cm na haba, 300 g na bigat na hindi naka-kuwerdas, 32.0 cm na balanse, 318 g na swingweight, 23/26/23 mm na lapad ng beam, at 65 RA na katigasan. Ang 16×19 na pattern ng kuwerdas nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalabas ang bola sa korte.<ref name=":Babolat0" /> Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raketa: * Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong puwang ng kuwerdas. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong lumikha ng spin at ang “madaling gamitin” na paghawak, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting dagdag na lakas kumpara sa mga naunang bersyon.<ref name=":1">{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}</ref> * Binigyang-diin ng Tennisnerd ang mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang paggamit ng matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Kinilala rin ang NF² flax inserts sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010 hanggang 2013.<ref>{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> * Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong lakas sa baseline at ikot (RPM) na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na launch angle na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive 2013.<ref>{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}</ref> Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at lakas ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na kaayon ng pag-unlad niya tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.<ref name=":Babolat0" /> == Pansariling buhay == Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}</ref> Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> == Mga parangal == [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga "natatanging" tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).<ref>Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala: * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}} * {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}</ref> Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.<ref>{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}</ref> Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}</ref> == Mga tala == === Mga torneyong sinalihan ni Eala === Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> === Djunyor === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Isahan !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Dalawahang !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF === ==== Titulo sa ITF==== {| class="wikitable" !Year !Palaro !Lebel !Uri !Katuwang |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Larong Isahan |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Larong Dalawahang |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |} ===== Larong Isahan ng ITF ===== ====== '''2020 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W15 Manacor |W15 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 2 |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Chiang Rai |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Yecla |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Luwad |Rawnd 1 |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 1 |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== Larong Dalawahan ng ITF ===== ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Madrid |W25 |Matigas (Konkreto) |Victoria Jiménez Kasintseva |''Quarterfinal'' |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Oksana Selekhmeteva |''Runner-up'' |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Manacor |W25 |Matigas (Konkreto) |Elsa Jacquemot |''Quarterfinal'' |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Indy De Vroome |Rawnd 1 |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Kyōka Okamura |''Quarterfinal'' |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Liang En-shuo |''Quarterfinal'' |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Luwad |Marina Bassols Ribera |''Semifinal'' |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Matigas (Konkreto) |Lizette Cabrera |''Quarterfinal'' |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Annaëlle Robbe |Rawnd 2 |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |Petra Marcinko |''Quarterfinal'' |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W60 Trnava 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Justina Mikulskyte |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Luwad |Barbora Palicova |Rawnd 1 |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Matigas (Konkreto) |Beatrice Gumulya |''Quarterfinal'' |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Marina Bassols Ribera |''Quarterfinal'' |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Matigas (Konkreto) |Emilie Lindh Gallagher |Rawnd 1 |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Destanee Aiava |''Quarterfinal'' |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |Urszula Radwanska |''Semifinal'' |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Matigas (Konkreto) |Natsumi Kawaguchi |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Barbora Palicova |''Quarterfinal'' |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Matigas (Konkreto) |Jessy Rompies |Rawnd 1 |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sonmez |''Semifinal'' |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |Darja Semeņistaja |Kampeon |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Matigas (Konkreto) |Alicia Barnett |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sönmez |''Semifinal'' |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |Valentini Grammatikopoulou |''Quarterfinal'' |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === Mga pangunahing torneo === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Palaruan !Lebel !Kalaban !Yugto (Rawnd) !Tala |- |Miami Open |Matigas (Konkreto) |1000 |Viktória Hrunčáková |Qualipikasyon Rawnd 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Luwad |250 |Mayar Sherif |Rawnd 2 |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Kuwalipikasyon 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |''Grand Slam'' |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Katambal !Kalaban !Tala |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Kuwalipikasyon 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Kuwalipikasyon 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Kuwalipikasyon 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |125 |Luwad |Rawnd 1 |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Laura Pigossi |''Semifinal'' |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Taylah Preston |Rawnd 1 |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |125 |Matigas (Konkreto) |Daniela Semenistaja |''Quarterfinal'' |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kimberly Birrell |''Quarterfinal'' |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |En Shuo Liang |''Quarterfinal'' |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |250 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Rawnd 1 |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |250 |Damo |''Runner-up'' |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 1 |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Rawnd 2 |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} ===== '''Mga pag-atras''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Dahilan |- |Cincinnati Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |- |Monterrey Open |500 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |} ===== '''Larong Dalawahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Nadiia Kichenok |''Semifinal'' |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Coco Gauff |''Quarterfinal'' |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Renata Zarazúa |Rawnd 2 |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |250 |Matigas (Konkreto) |Chan Hao‑ching |Rawnd 1 |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Eva Lys |Rawnd 1 |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rebeka Masarova |Rawnd 1 |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Tsao Chia‑yi |Rawnd 1 |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Katie Volynets |Rawnd 1 |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |1000 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |500 |Luwad |Rawnd 2 |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |500 |Luwad |Rawnd 1 |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 3 |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |500 |Luwad |Rawnd 1 |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Kampeon |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Kampeonships |500 |Damo |Rawnd 2 |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |500 |Damo |''Semifinal'' |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Rawnd 1 |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 3 |Iga Świątek | |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |''Semifinal'' |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Ingrid Martins |Rawnd 1 |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Janice Tjen |''Semifinal'' |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |Rawnd 1 |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Rawnd 2 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Rawnd 1 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko |6-3, 3-6, 1-6 |} === Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro === ==== '''Panalo''' ==== {| class="wikitable" ! Kategorya !! Karaniwan |- | Ace% || ~2.3% |- | ''Double Fault''% || ~3.4% |- | Unang Pumasok na Serve || ~65.0% |- | Unang Panalong Puntos ng Serve || ~62.0% |- | Pangalawang Panalong Puntos ng Serve || ~50.0% |- | Nailigtas na BP o ''Break Points''|| ~47% |- | [[Rasyo]] ng Pangingibabaw || ~1.20 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Palaruan !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Madison Keys || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 5 || 6–4, 6–2 || 1.32 || 1.6% || 1.6% || 66.1% || 58.5% || 52.4% || 40.0% (2/5) |- | Iga Swiatek || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 2 || 6–2, 7–5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% (4/9) |- | Jelena Ostapenko || Eastbourne || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 3 || 0–6, 6–2, 3–2 RET || 1.08 || 0.0% || 3.8% || 63.5% || 57.6% || 63.2% || – |- | Clara Tauson || US Open || Grand Slam || Matigas (Konkreto) || R128 || Blg. 14 || 6–3, 2–6, 7–6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% (4/9) |- | Jasmine Paolini || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 6 || 6–1, 7–6(5) || 1.32 || 3.1% || 3.1% || 63.1% || 73.2% || 50.0% || 50.0% (2/4) |- | Coco Gauff || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 4 || 6–2, 2–0 RET || 1.46 || 0.0% || 0.0% || 68.0% || 58.8% || 50.0% || 33.3% (1/3) |- | Elena Rybakina || Berlin || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 2 || 7–5, 6–4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% (1/2) |- | Elina Svitolina || Berlin || WTA 500 || Damo || QF || Blg. 6 || 6–3, 6–4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% (3/6) |} ==== '''Talo''' ==== {| class="wikitable" ! Estadistika !! Karaniwan |- | Ace% || ~1.7% |- | Double Fault% || ~4.3% |- | Unang Serve In || ~62.5% |- | Unang Serve Points Won || ~50.0% |- | Pangalawang Serve Points Won || ~41.0% |- | Break Points Saved || ~39% |- | Ratio ng Pangingibabaw || ~0.65 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Korte !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Jessica Pegula || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || SF || Blg. 4 || 7–6(3), 5–7, 3–6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% (2/7) |- | Iga Swiatek || Madrid || WTA 1000 || Luwad || R64 || Blg. 2 || 6–4, 4–6, 2–6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% (9/16) |- | Barbora Krejcikova || Wimbledon || Grand Slam || Damo || R128 || Blg. 17 || 6–3, 2–6, 1–6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% (10/16) |- | Ekaterina Alexandrova || Abu Dhabi || WTA 500 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 11 || 3–6, 3–6 || 0.79 || 0.0% || 1.6% || 69.8% || 45.5% || 52.6% || 44.4% (4/9) |- | Coco Gauff || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 3 || 0–6, 2–6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% (3/9) |- | Linda Noskova || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 14 || 2–6, 0–6 || 0.36 || 0.0% || 6.8% || 56.8% || 36.0% || 47.4% || 37.5% (3/8) |- | Karolina Muchova || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 13 || 0–6, 2–6 || 0.39 || 0.0% || 4.8% || 52.4% || 36.4% || 50.0% || 0.0% (0/4) |- | Elena Rybakina || Rome || WTA 1000 || Luwad || R32 || Blg. 2 || 4–6, 3–6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% (3/7) |- | Iva Jovic || Roland Garros || Grand Slam || Luwad || R128 || Blg. 17 || 4–6, 2–6 || – || – || – || – || – || – || – |- | Iva Jovic || Queen’s Club || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 19 || 2–6, 2–6 || 0.56 || 2.0% || 2.0% || 66.0% || 51.5% || 29.4% || 28.6% (2/7) |- | Linda Noskova || Berlin || WTA 500 || Damo || SF || Blg. 8 || 2–6, 4–6 || 0.60 || 4.1% || 6.1% || 51.0% || 52.0% || 37.5% || 16.7% (1/6) |} Si Eala ay nakapagtala ng 18 laban laban sa mga Top 20 na manlalaro, kung saan siya ay nanalo ng 7 at natalo ng 11. Noong 2025, nakamit niya ang unang malaking tagumpay sa Miami Open 1000 matapos talunin sina Keys at Świątek bago matalo kay Pegula sa ''semifinal'', at nagwagi rin laban kay Tauson sa US Open, ngunit nabigo kina Krejčíková sa Wimbledon at Świątek sa Madrid. Noong 2026, tinalo niya sina Paolini sa Dubai at Rybakina at Svitolina sa Berlin, subalit natalo kina Gauff, Nosková, Muchová, Rybakina sa Rome, at Jovic sa Roland Garros at Queen’s Club. Ang kanyang pinakamalakas na kampanya ay sa Berlin Open 500, kung saan tinalo niya ang dalawang Top 10 na manlalaro bago matalo kay Nosková sa ''semifinal''.<ref name=":1"/> Sa kanyang mga panalo, ang katamtamang [[estadistika]] ng laban ay: 2.3% aces, 3.4% double faults, 65% first serve in, 62% first-serve points won, 50% second-serve points won, at 47% break points saved, na may rasyo ng pagdomina na ~1.20. Sa kanyang mga pagkatalo, ang average ay: 1.7% aces, 4.3% double faults, 62.5% first serve in, 50% first-serve points won, 41% second-serve points won, at 39% break points saved, na may dominance ratio na ~0.65.<ref name=":1" /> === Mga resulta ng ''Grand Slam'' na paligsahan === ==== Isahan (Isahan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 1R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | 2R | – |} ==== Babaeng-Doble (Dalawahang Pangkababaihan) ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! 2025 !! 2026 |- | Australian Open | – | 1R |- | Roland Garros | 2R | 1R |- | Wimbledon | 1R | – |- | US Open | – | – |} === Taunang ranggo ng WTA === Posisyon sa pagtatapos ng bawat ''season'': {| class="wikitable" style="text-align:right;" !width="70"| Taon !!width="70"| Ranggo sa<br />Isahan !! width="70" | Ranggo sa<br />Dalawahan |- |style="text-align:center;"| 2021 || 529 || 780 |- |style="text-align:center;"| 2022 || 219 || 594 |- |style="text-align:center;"| 2023 || 205 || 436 |- |style="text-align:center;"| 2024 || 158 || 230 |- |style="text-align:center;"| 2025 || 50 || 161 |} Mula 2021 hanggang patuloy na bumaba ang ranggo ni Alexandra Eala sa isahan (529 → 50) at dalawahang kategorya (780 → 161), na nagpapakita ng pagbabago sa kanyang pagganap at tuon sa mas piling torneo.<ref name="WTAEALAPROF" /> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] 1af5psaqnh5m9rqkoh2zkyqpcod5b34 0 334647 2214203 2210116 2026-07-02T22:26:01Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214203 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant | name = Miss Earth 2025 | image = Natálie Puškinová Miss Earth 2025.jpg | caption = Natálie Puškinová | date = 5 Nobyembre 2025 | presenters = James Deakin | theme = The Silver Lining | venue = Okada Manila, [[Parañaque]], [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas | broadcaster = '''Telebisyon''':<br>{{Hlist|[[A2Z (TV channel)|A2Z]]|[[Aliw Channel 23]]|[[Kapamilya Channel]]}}''' | entrants = 78 | placements = 25 | debuts = {{hlist|Usbekistan}} | withdrawals = {{hlist|Alherya|Belhika|Bulibya|Cabo Verde|Eslobenya|Hayti|Honduras|Kamerun|Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos|Kosobo|Kosta Rika|Madagaskar|Mawrisyo|Montenegro|Pidyi|Porto Riko|Samoa|Tsina}} | returns = {{hlist|Alemanya|Armenya|Austrya|Ekwador|Eskosya|Estonya|Hamayka|Kapuluang Cayman|Libano|Makaw|Moldabya|Nikaragwa|Pinlandiya|Republikang Tseko|Rumanya|Suwesya|Tansaniya|Turkiya|Ukranya}} | winner = [[Natálie Puškinová]] | represented = {{flagicon|CZE}} Republikang Tseko | congeniality = | before = [[Miss Earth 2024|2024]] | next = [[Miss Earth 2026|2026]] }} Ang '''Miss Earth 2025''' ay ang ika-25 edisyon ng [[Miss Earth]] pageant , na ginanap sa Okada Manila, sa [[Parañaque]], [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas noong 5 Nobyembre 2025. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Jessica Lane of Australya si Natálie Puškinová ng Republikang Tseko bilang Miss Earth 2025. Ito ang ikalawang pagkakataon na nanalo ang Republikang Tseko sa Miss Earth. Kinoronahan bilang Miss Earth-Air si Sóldís Vala Ívarsdóttir ng Lupangyelo, si Mỹ Anh Trịnh ng Biyetnam bilang Miss Earth-Water, at si Waree Ngamkham ng Taylandiya bilang Miss Earth-Fire. Mga kandidata mula sa pitumpu't-walong bansa at teritoryo ang lumahok sa edisyong ito. Pinangunahan ni James Deakin ang kompetisyon. == Kasaysayan == === Pagpili ng mga kandidata === ==== Mga pagpalit ==== Pinalitan ni Miss Earth-Water Japan 2025 Reimi Shimizu si Miss Earth Japan 2025 Emilia Shimanouchi bilang kinatawan ng Hapon dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{cite web |date=23 July 2025 |title=2025ミス・アース：日本代表に早稲田大2年の19歳、島内エミリアさん　世界大会でも「グランプリを狙っていきたい」 |trans-title=Miss Earth 2025: Japan's representative, 19-year-old Waseda University sophomore Emilia Shimauchi, who also aims to win the grand prize at the world competition. |url=https://mainichikirei.jp/article/20250723dog00m100027000c.html |access-date=23 July 2025 |website=Mainichi Kirei |language=ja}}</ref> Pinalitan ni Ndeshipewa Angula si Miss Earth Namibia 2025 Uatjiri Mbaisa dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref name=":0">{{Cite news |last=Nakaziko |first=Pinehas |date=20 Hulyo 2025 |title=Johanna Swartbooi crowned Miss Namibia 2025 |language=en |website=The Namibian |url=https://www.namibian.com.na/johanna-swartbooi-crowned-miss-namibia-2025/ |url-status=live |access-date=3 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250724122536/https://www.namibian.com.na/johanna-swartbooi-crowned-miss-namibia-2025/ |archive-date=24 Hulyo 2025}}</ref> Pinalitan ni Esther Mukoya si Miss Earth Kenya 2025 Mirel Atieno dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref name=":1">{{Cite web |date=15 Hulyo 2025 |title=Trans‑Nzoia Governor Natembeya Congratulates Ms. Mirel Atieno on Miss Earth Kenya 2025 Victory |url=http://www.vipasho.co.ke/2025/07/transnzoia-governor-natembeya.html |access-date=7 Agosto 2025 |website=Vipasho News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Muthee |first=Raymond |date=17 Oktubre 2025 |title=Beauty queen Mirel Atieno Ngesa dethroned as Miss Earth 2025 |url=https://www.standardmedia.co.ke/business/fashion-beauty/article/2001531342/beauty-queen-mirel-atieno-ngesa-dethroned-as-miss-earth-2025 |access-date=5 Nobyembre 2025 |website=The Standard |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Ntoyai |first=Manuel |date=17 Oktubre 2025 |title=Miss Earth Kenya 2025 Mirel Atieno Ngesa dethroned, replaced amid pageant controversy |url=https://www.tnx.africa/entertainment/article/2001532029/miss-earth-kenya-2025-mirel-atieno-ngesa-dethroned-replaced-amid-pageant-controversy |access-date=5 Nobyembre 2025 |website=TNX Africa |language=en}}</ref> Pinalitan din ni Elizaveta Kuznetsova si Diana Spotarenko bilang kinatawan ng Moldabya dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=15 Marso 2025 |title=Angelina Chitaica va reprezenta Republica Moldova la Miss World 2025 |trans-title=Angelina Chitaica will represent the Republic of Moldova at Miss World 2025 |url=https://ziuadeazi.md/stiri/angelina-chitaica-va-reprezenta-republica-moldova-la-miss-world-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415022716/https://ziuadeazi.md/stiri/angelina-chitaica-va-reprezenta-republica-moldova-la-miss-world-2025/ |archive-date=15 Abril 2025 |access-date=23 Marso 2025 |website=Ziuadeazi |language=ro-ro}}</ref> Pinalitan ni India Holder ang orihinal na nagwagi na si Shae Parsons bilang kinatawan ng Nuweba Selandiya dahil sa personal na dahilan.<ref>{{cite web |date=19 Hunyo 2025 |title=East Aucklander crowned Miss Earth NZ 2025 |url=https://www.times.co.nz/business/east-aucklander-crowned-miss-earth-nz-2025/ |access-date=22 Hunyo 2025 |website=Eastern Times |language=en}}</ref> Pinalitan din ni Putri Juficha ang orihinal na nagwagi na si Jazmine Rowe bilang kinatawan ng Indonesya dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite web |date=25 Hunyo 2025 |title=Raih Gelar Miss Earth Indonesia 2025, Jaz Rowe Siap Jadi Suara Perubahan Global |trans-title=Winning the Miss Earth Indonesia 2025 title, Jaz Rowe is ready to be a voice for global change. |url=https://www.kapanlagi.com/foto/berita-foto/indonesia/raih-gelar-miss-earth-indonesia-2025-jaz-rowe-siap-jadi-suara-perubahan-global.html |access-date=15 Hulyo 2025 |website=KapanLagi |language=id}}</ref><ref>{{Cite web |last=Prima |first=Berkat |date=7 October 2025 |title=Jazmine Rowe Batal Wakili Indonesia di Ajang Miss Earth 2025 |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/men-jazmine-rowe-batal-wakili-indonesia-di-ajang-miss-earth-2025-c1c2-01-l8vsm-xhv2mb |access-date=21 October 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref> Pinalitan ni Valentina Collazos ang orihinal na nagwagi na si Laura Isabel González bilang kinatawan ng Kolombya dahil lumagpas na ito sa limitasyon ng edad.<ref>{{Cite web |last=Duong |first=Hai |date=4 Oktubre 2025 |title=Miss Earth Colombia was deprived of the right to compete in the miss contest, the reason for the shock |url=https://vgt.vn/miss-earth-colombia-bi-tuoc-quyen-thi-hoa-hau-ly-do-soc-ihyes-20251004t7547267/?lang=en |access-date=6 Nobyembre 2025 |website=VGT TV |language=en}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong ==== Lumahok sa unang pagkakataon ang bansang Usbekistan sa edisyong ito. Bumalik sa edisyong ito ang mga bansa at teritoryong Kapuluang Cayman na huling sumali noong [[Miss Earth 2010|2010]]; Nikaragwa na huling sumali noong [[Miss Earth 2012|2012]]; Tansaniya na huling sumali noong [[Miss Earth 2014|2014]]; Turkiya na huling sumali noong [[Miss Earth 2015|2015]]; Makaw na huling sumali noong [[Miss Earth 2016|2016]]; Hamayka, Moldabya at Pinlandiya na huling sumali noong [[Miss Earth 2020|2020]]; Libano at Suwesya na huling sumali noong [[Miss Earth 2021|2021]]; Austrya, Eskosya, at Estonya na huling sumali noong [[Miss Earth 2022|2022]]; at Alemanya, Armenya, Ekwador, Republikang Tseko, Rumanya, at Ukranya na huling sumali noong [[Miss Earth 2023|2023]].<ref>{{Cite web |last=Wolfová |first=Gabriela |date=3 Mayo 2025 |title=Novou Miss Czech Republic je kráska bez jediné plastiky Linda Górecká! Má plné rty a bujné vnady |trans-title=The new Miss Czech Republic is the beauty without a single plastic surgery, Linda Górecká! She has full lips and lush charms |url=https://www.super.cz/clanek/celebrity-novou-miss-czech-republic-je-kraska-bez-jedine-plastiky-linda-gorecka-ma-plne-rty-a-bujne-vnady-1514428 |access-date=11 Hunyo 2025 |website=Super.cz |language=cs}}</ref> Pinalitan ni Miss Earth Puerto Rico 2026 Cecilia Acosta si Miss Earth Puerto Rico 2025 Valeria Meléndez dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite web |last=Rifai |date=23 Abril 2025 |title=7 Potret Miss Earth Puerto Riko 2025 Valeria Meléndez |trans-title=7 Portraits of Miss Earth Puerto Rico 2025 Valeria Meléndez, Captivating! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-miss-earth-puerto-riko-2025-valeria-melendez-c1c2-01-9mwsv-cx3myc |access-date=15 Setyembre 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref><ref>{{Cite news |author=Martínez |first=José Rolón |date=5 Pebrero 2025 |title=VIDEO: Puerto Rico corona tres nuevas reinas |language=es |trans-title=VIDEO: Puerto Rico crowns three new queens |website=El Vocero |url=https://www.elvocero.com/escenario/video-puerto-rico-corona-tres-nuevas-reinas/article_1c1b38f8-e36d-11ef-83e7-f3c040e9eb53.html |url-status=live |access-date=3 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304082008/https://www.elvocero.com/escenario/video-puerto-rico-corona-tres-nuevas-reinas/article_1c1b38f8-e36d-11ef-83e7-f3c040e9eb53.html |archive-date=4 Marso 2025}}</ref> Gayunpaman, bumitiw rin si Acosta dahil sa personal na dahilan, dahilan upang bumitiw ang Porto Riko sa edisyong ito. Bumitiw si Jera Redant ng Belhika dahil sa isang malubhang kalagayan sa kaniyang kalusugan.<ref>{{Cite web |last=Vanden Berghe |first=Filip |date=18 Mayo 2025 |title=KIJK. Jera Redant (18) verkozen tot Miss Exclusive 2025 |url=https://myprivacy.dpgmedia.be/consent?siteKey=Uqxf9TXhjmaG4pbQ&callbackUrl=https%3A%2F%2Fwww.hln.be%2Fprivacy-gate%2Faccept-tcf2%3FredirectUri%3D%252Fgeraardsbergen%252Fkijk-jera-redant-18-verkozen-tot-miss-exclusive-2025%7Eaebcfd5a%252F%253Freferrer%253Dhttps%253A%252F%252Fwww.google.com%252F |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20250521202442/https://www.hln.be/geraardsbergen/kijk-jera-redant-18-verkozen-tot-miss-exclusive-2025~aebcfd5a/ |archive-date=21 Mayo 2025 |access-date=11 Hunyo 2025 |website=Het Laatste Nieuws |language=nl}}</ref> Bumitiw sina Kristina Milovanović ng Bosnya at Hersegobina, María Victoria Medina ng Espanya,<ref>{{cite web |date=2 Agosto 2025 |title=La modelo de Jaén que representará a España en Filipinas |url=https://lacontradejaen.eldiario.es/maria-victoria-candidata-espana-miss-tierra-jaen/ |access-date=8 Agosto 2025 |website=El Diario |language=es}}</ref> Erline Édouard ng Hayti, Claudia Castañeda ng Honduras,<ref>{{cite web |date=10 Agosto 2025 |title=Claudia Castañeda es coronada Miss Earth Honduras 2025 |trans-title=Claudia Castañeda is crowned Miss Earth Honduras 2025 |url=https://oncenoticias.hn/tendencias/virales/claudia-castaneda-coronacion-miss-earth-honduras-2025-el-progreso-yoro/ |access-date=3 Setyembre 2025 |website=Once Noticias |language=es}}</ref> at Jiarong Yang ng Tsina dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref name="delegates">{{cite web |date=19 Mayo 2025 |title=ЈЕЛЕНА ЊЕГОВАН ПРВА ПРАТИЉА "МИС БАЛКАНА 2025." У БАЊА ЛУЦИ |url=https://www.radiodunav.com/jelena-njegovan-prva-pratilja-mis-balkana-2025-u-banja-luci/ |access-date=3 Setyembre 2025 |website=Radiodunav |language=sr}}</ref> Dapat sanang lalahok si Abidemi Akannie ng Sierra Leone sa edisyong ito, ngunit hindi ito nagpatuloy dahil sa suliraning pinansiyal.<ref>{{Cite web |date=14 Oktubre 2025 |title=Abidemi Akannie to Represent Sierra Leone at Miss Earth International 2025 in Philippines |url=https://sierraloaded.sl/entertainment/akannie-sierra-leone-miss-earth-philippines/ |access-date=6 Nobyembre 2025 |website=Sierraloaded |language=en-US}}</ref> == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss Earth 2025''' | * {{flagicon|CZE}} '''Republikang Tseko''' – '''[[Natálie Puškinová]]'''<ref name=":02">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=5 Nobyembre 2025 |title=Natalie Puskinova of Czech Republic is Miss Earth 2025 |url=https://entertainment.inquirer.net/636990/natalie-puskinova-of-czech-republic-is-miss-earth-2025 |access-date=6 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |- |Miss Earth – Air 2025 | * {{flagicon|ISL}} Lupangyelo – Sóldís Vala Ívarsdóttir<ref name=":02" /> |- |Miss Earth – Water 2025 | * {{flagicon|VIE}} Biyetnam – Mỹ Anh Trịnh<ref name=":02" /> |- |Miss Earth – Fire 2025 | * {{Flagdeco|THA}} Taylandiya – Waree Ngamkham<ref name=":02" /> |- |Top 8 (Mga runner-up) | * {{Flagicon|BRA}} Brasil – Laila Frizon<ref name=":3">{{Cite web |last=Layno |first=Karen Flores |date=5 Nobyembre 2025 |title=Czech Republic wins Miss Earth 2025; PH's Joy Barcoma finishes as runner-up |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2025/11/5/czech-republic-wins-miss-earth-2025-ph-s-joy-barcoma-finishes-as-runner-up-2152 |access-date=6 Nobyembre 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> * {{flagicon|PHI}} Pilipinas – [[Joy Barcoma]]<ref name=":3" /> * {{flagicon|CHI}} Tsile – Nathalie Briones<ref name=":3" /> * {{flagicon|UKR}} Ukranya – Mariia Zheliaskova<ref name=":3" /> |- |Top 12 | * {{flagdeco|ETH}} Etiyopiya – Delina Girma<ref name=":3" /> * {{flagicon|MEX}} Mehiko – Génesis Vera<ref name=":3" />★ * {{flagdeco|POL}} Polonya – Justyna Roguska<ref name=":3" /> * {{flagdeco|RUS}} Rusya – Elizaveta Guryanova<ref name=":3" /> |- |Top 25 | * {{flagicon|ARG}} Arhentina – Florencia Hernández<ref name=":3" /> * {{flagicon|UAE}} Emiratos Arabes Unidos – Ana Zafyra<ref name=":3" /> * {{flagicon|Northern Mariana Islands}} Hilagang Kapuluang Mariana – Aria Keilbach<ref name=":3" /> * {{Flagdeco|IND}} Indiya – Komal Choudhary<ref name=":3" /> * {{flagicon|ITA}} Italya – Natalia Guglielmo<ref name=":3" /> * {{flagicon|CAN}} Kanada – Hailey Wilson<ref name=":3" /> * {{flagu|Makaw}} – Evangeline Chen<ref name=":3" /> * {{flagicon|MDA}} Moldabya – Elizaveta Kuznetsova<ref name=":3" /> * {{Flagdeco|NAM}} Namibya – Ndeshipewa Angula<ref name=":3" /> * {{flagicon|Netherlands}} Olanda – Sanne-Esmee Walstra<ref name=":3" /> * {{flagu|Peru}} – Massiel Suárez<ref name=":3" /> * {{Flagdeco|ZAF}} Timog Aprika – Jenique Botha<ref name=":3" /> * {{flagicon|KOR}} Timog Korea – Yoon-seo Choi<ref name=":3" /> |} == Mga ''pre-pageant event'' == === ''Media Moments'' === Naganap ang ''media presentation'' ng mga kandidata na pinangalanang "Media Moments" sa Department of Environment and Natural Resources Compound, Lungsod Quezon noong 22 Oktubre 2025.<ref name="PHILIS1" /> Nakipagtulungan ang Miss Earth Organization sa Designers Circle Philippines sa pagpapakita ng mga [[Terno (kasuotang pambabae)|terno]] at mga kasuotang hango sa Filipiniana upang simulan ang mga gawain bago ang panghuling kompetisyon.<ref name="PHILIS1" /> {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" ! colspan="2" rowspan="2" |Parangal ! colspan="4" |Rehiyong Kontinental ! rowspan="2" scope="row" |Sang. |- !Kaamerikahan !Aprika !Asia at Oseaniya !Europa |- ! colspan="2" |Best in Terno | align="center" |Haley Poe {{flagu|Estados Unidos}} | align="center" |Marie-Laure Juppin [[Talaksan:Proposed_flag_of_Réunion_(VAR).svg|border|23x23px]] Réunion | align="center" |[[:en:Joy_Barcoma|Joy Barcoma]] {{flagu|Pilipinas}} | align="center" |Sanne-Esmee Walstra {{flagu|Olanda}} |<ref>{{Cite web |last=Bracamonte|first=Earl D. C.|date=5 Nobyembre 2025|title=DENR lauds Miss Earth's sustainability platform, Philippines among Best in Terno winners|url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/05/2485029/denr-lauds-miss-earths-sustainability-platform-philippines-among-best-terno-winners?fbclid=IwY2xjawN7qHtleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETFReElRUnF2RWhjb0xMM05Xc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHg-09aR7LlAfTy_YODkejHgQyI9kOs7Q0R6PLGbpPN3eMEhgIVljoqJEGmbY_aem_ux9hs_i7IsKhAJBbsQn6ZA|access-date=3 Hunyo 2026|website=[[Philippine Star]]}}</ref> |} {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" ! colspan="2" rowspan="2" |Parangal ! colspan="3" |Kandidata ! rowspan="2" scope="row" |Sang. |- !{{won|place=Gold}} !{{won|place=Silver}} !{{won|place=Bronze}} |- ! colspan="2" |Media Favorites | align="center" | Cherise Asher Ayisi<br>{{Flagdeco|GHA}} Gana | align="center" | Paris Cawich<br>{{flagicon|BLZ}} Belis | align="center" | Alexa Roder<br>{{flagicon|AUS}} Australya |<ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=26 Oktubre 2025 |title=PH’s Joy Barcoma among Best in Terno winners at Miss Earth silver show |url=https://entertainment.inquirer.net/635204/phs-joy-barcoma-among-best-in-terno-winners-at-miss-earth-silver-show |access-date=3 Hunyo 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]]|language=en}}</ref> |} == Mga kandidata == Pitumpu't-walong kandidata ang lumahok sa edisyong ito.<ref name="PHILIS1" /><ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=5 Nobyembre 2025 |title=Miss Earth 2025: African bets lead medal tally |url=https://entertainment.inquirer.net/636861/miss-earth-2025-african-bets-lead-medal-tally |access-date=6 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}} !Bayan !Rehiyong Kontinental !Grupo |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |{{sortname|Kleja|Sulejmani|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=19 Hunyo 2025 |title="Miss Albania", Valentina Gegprifti is declared the most beautiful for 2025 |url=https://pamfleti.net/kulture/miss-shqiperia-valentina-gegprifti-shpallet-me-e-bukura-per-vitin-2025-i285555 |access-date=22 Hunyo 2025 |website=Pamfleti |language=en}}</ref> |20 |[[Tirana]] |Europa |Eco |- |{{flagicon|DEU}} [[Alemanya]] |{{sortname|Melissa|Koutsandreas|nolink=1}}<ref name=":12">{{Cite web |last=Fernando |first=Jefferson |date=6 Oktubre 2025 |title=Silver lining: 2025 Miss Earth bets lead the green generation |url=https://tribune.net.ph/2025/10/06/silver-lining-2025-miss-earth-bets-lead-the-green-generation |access-date=6 Nobyembre 2025 |website=Daily Tribune |language=en}}</ref> |24 |[[Ratisbona]] |Europa |Water |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |{{sortname|Florencia Sol|Hernández|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=20 Enero 2025 |title=Florencia Hernández entre agua y estrellas |trans-title=Florencia Hernández between water and stars |url=https://zonavip.com.ar/florencia-hernandez-entre-agua-y-estrellas/ |access-date=11 Hunyo 2025 |website=Zona VIP |language=es}}</ref> |21 |[[Mendoza, Arhentina|Mendoza]] |Kaamerikahan |Air |- |{{Flagdeco|ARM}} [[Armenya]] |{{sortname|Anoushe|Khalashyan|nolink=1}} |26 |[[Ereban]] |Europa |Water |- |{{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] |{{sortname|Alexa|Roder|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=8 Setyembre 2025 |title=Fil-Aussies dominate national pageant stage in Australia |language=en |website=ABS-CBN Lifestyle |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/9/8/fil-aussies-dominate-national-pageant-stage-in-australia-1822 |url-status=live |access-date=11 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250909104713/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/9/8/fil-aussies-dominate-national-pageant-stage-in-australia-1822 |archive-date=9 Setyembre 2025}}</ref> |24 |[[Melbourne]] |Asya at Oseaniya |Eco |- |{{Flagdeco|AUT}} [[Austria|Austrya]] |{{sortname|Lotte|Diry|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=14 Setyembre 2025 |title=Wienerin Lotte Diry ist Miss Earth Austria 2025 |trans-title=Viennese Lotte Diry is Miss Earth Austria 2025 |url=https://www.oe24.at/leute/oesterreich/wienerin-lotte-diry-ist-miss-earth-austria-2025/648597012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250915114100/https://www.oe24.at/leute/oesterreich/wienerin-lotte-diry-ist-miss-earth-austria-2025/648597012 |archive-date=15 Setyembre 2025 |access-date=15 Setyembre 2025 |website=OE24 |publisher=Österreich |language=de}}</ref> |20 |[[Viena]] |Europa |Eco |- |{{flagdeco|BAN}} [[Bangladesh|Bangglades]] |Somaya Harun<ref name="PHILIS1">{{cite news |last1=Bracamonte |first1=Earl D.C. |date=23 Oktubre 2025 |title=Miss Earth presents Silver Year delegates in Filipiniana finery |language=en |website=[[The Philippine Star]] |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/10/23/2481951/miss-earth-presents-silver-year-delegates-filipiniana-finery |access-date=5 Nobyembre 2025}}</ref> |24 |[[Dhaka]] |Asya at Oseaniya |Fire |- |{{flagicon|BLZ}} [[Belize|Belis]] |{{sortname|Paris|Cawich|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Cowo |first=Janelle |date=9 Hulyo 2025 |title=Young Models Celebrate Culture and Fashion at Empow.Her’s Third Annual Show |url=https://www.sanpedrosun.com/fashion/2025/07/09/young-models-celebrate-culture-and-fashion-at-empow-hers-third-annual-show/ |access-date=11 Setyembre 2025 |website=The San Pedro Sun |language=en}}</ref> |20 |[[Belmopan]] |Kaamerikahan |Fire |- |{{flagicon|VEN}} [[Beneswela]] |{{sortname|Roziel|Borges|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Obelmejias |first=Yolimer |date=7 Oktubre 2025 |title=Roziel Borges representará a Venezuela en el Miss Earth 2025 |trans-title=Roziel Borges will represent Venezuela at Miss Earth 2025. |url=http://www.eluniversal.com/entretenimiento/217427/roziel-borges-representara-a-venezuela-en-el-miss-earth-2025 |access-date=7 Oktubre 2025 |website=El Universal |language=es}}</ref> |24 |Maracay |Kaamerikahan |Eco |- |{{flagdeco|BLR}} [[Biyelorusya]] |{{sortname|Elizaveta|Moger|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=23 October 2025 |title=Asia Album: Highlights of Miss Earth 2025 in Philippines |website=[[Xinhua News Agency|Xinhua]] |url=https://english.news.cn/20251023/c608b758c52a46f28830fbd39fb5cd27/c.html |access-date=27 October 2025}}</ref> |21 |[[Kurgan, Rusya|Kurgan]] |Europa |Air |- |{{flagicon|VIE}} [[Biyetnam]] |{{sortname|Trịnh|Mỹ Anh|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Phuong |first=Hai |date=7 Hulyo 2025 |title=Á hậu 3 Trịnh Mỹ Anh được chọn đi thi Hoa hậu Trái đất 2025, gây bất ngờ |trans-title=3rd runner-up Trinh My Anh was chosen to compete in Miss Earth 2025, causing surprise |url=https://tuoitre.vn/a-hau-3-trinh-my-anh-duoc-chon-di-thi-hoa-hau-trai-dat-2025-gay-bat-ngo-20250707132556686.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726235228/https://tuoitre.vn/a-hau-3-trinh-my-anh-duoc-chon-di-thi-hoa-hau-trai-dat-2025-gay-bat-ngo-20250707132556686.htm |archive-date=26 Hulyo 2025 |access-date=7 Agosto 2025 |website=Báo Tuổi Trẻ |language=vi}}</ref> |21 |[[Hanoi]] |Asya at Oseaniya |Water |- |{{Flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |{{sortname|Laila|Frizon|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=30 Agosto 2025 |title=Laila Frizon, representante do Rio Grande do Sul, é eleita Miss Brasil Terra 2025 |url=https://noticias.r7.com/record-news/laila-frizon-representante-do-rio-grande-do-sul-e-eleita-miss-brasil-terra-30082025/ |access-date=3 Setyembre 2025 |website=Noticias R7 |language=pt}}</ref> |23 |Rio Grande |Kaamerikahan |Air |- |{{flagicon|BGR}} [[Bulgarya]] |{{sortname|Hrisiana|Hristova|nolink=1}}<ref name="delegates" /> |19 |Stara Zagora |Europa |Eco |- |{{Flagdeco|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |{{sortname|Smirnova|Peñafiel|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Balseca |first=Ingrid |date=3 Oktubre 2025 |title=Smirnova Peñafiel: “Reciclo, cultivo un huerto y le doy nueva vida a la ropa” |trans-title=Smirnova Peñafiel: “I recycle, I grow a garden and I give new life to clothes” |url=https://www.expreso.ec/ocio/smirnova-penafiel-reciclo-cultivo-un-huerto-y-le-doy-nueva-vida-la-ropa-259597.html |access-date=6 Nobyembre 2025 |website=Diario Expreso |language=es}}</ref> |20 |Naranjal |Kaamerikahan |Fire |- |{{Flagdeco|ESA}} [[El Salvador]] |{{sortname|Alejandra|Pérez|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=7 July 2025 |title=Alejandra Pérez se convierte en Miss Earth El Salvador 2025 |trans-title=Alejandra Pérez becomes Miss Earth El Salvador 2025 |url=https://xpot.sv/alejandra-perez-se-convierte-en-miss-earth-el-salvador-2025/ |access-date=11 Setyembre 2025 |website=XPOT |language=es}}</ref> |25 |San Vicente |Kaamerikahan |Eco |- |{{flagicon|UAE}} [[Emiratos Arabes Unidos]] |{{sortname|Ana|Zafyra|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Andini |first=Dewi |date=27 October 2025 |title=7 Potret Ana Zafyra Miss Earth Uni Emirat Arab 2025, Bikin Terpukau! |language=id |trans-title=7 Portraits of Zafira's Children, Miss Earth UAE 2025, Will Amaze You! |website=[[IDN Times]] |editor=Wahyu Kurniawan |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-ana-zafyra-miss-earth-uni-emirat-arab-2025-c1c2-01-cw2f3-zn05f1 |access-date=28 October 2025}}</ref> |24 |[[Dubai]] |Asya at Oseaniya |Fire |- |{{Flagdeco|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |{{sortname|Grace|McGregor|nolink=1}}<ref name="PHILIS1" /> |25 |[[Edinburgh]] |Europa |Air |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |{{sortname|Haley|Poe|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Glicklin |first=Harry |date=7 Hulyo 2025 |title=Miss Earth champions unite on Good Morning Washington for environmental awareness |language=en |work=WJLA-TV |url=https://wjla.com/good-morning-washington/national-and-global-miss-earth-titleholders-advocate-for-sustainability-and-conservation |access-date=11 Hulyo 2025}}</ref> |22 |[[Erie, Pennsylvania|Erie]] |Kaamerikahan |Eco |- |{{Flagicon|EST}} [[Estonya]] |{{sortname|Birgit|Dimitrijev|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=16 Setyembre 2025 |title=Eesti kaunitar Birgit Dimitrijev esindab Eestit Miss Earth 2025 rahvusvahelisel iludusvõistlusel |language=Estonian |trans-title=Estonian beauty Birgit Dimitrijev will represent Estonia at the Miss Earth 2025 international beauty pageant |website=Buduaar - TV3 |url=https://buduaar.tv3.ee/ilu-ja-mood/eesti-kaunitar-birgit-dimitrijev-esindab-eestit-miss-earth-2025-rahvusvahelisel-iludusvoistlusel/ |access-date=6 Nobyembre 2025 |archive-date=2025-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923103346/https://buduaar.tv3.ee/ilu-ja-mood/eesti-kaunitar-birgit-dimitrijev-esindab-eestit-miss-earth-2025-rahvusvahelisel-iludusvoistlusel/ |url-status=dead }}</ref> |21 |Värska |Europa |Fire |- |{{flagdeco|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |{{sortname|Delina|Girma|nolink=1}}<ref name="PHILIS1" /> |18 |[[Adis Abeba]] |Aprika |Fire |- |{{Flagicon|WAL}} [[Gales]] |{{sortname|Abigail|Wood|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Birt |first=Elizabeth |date=9 Hunyo 2025 |title=Pembrokeshire penguin keeper crowned Miss Earth Wales 2025 |language=en-GB |work=Western Telegraph |url=https://www.westerntelegraph.co.uk/news/25224932.pembrokeshire-penguin-keeper-crowned-miss-earth-wales-2025/ |access-date=11 Hunyo 2025 |issn=0307-1235}}</ref> |25 |Tavernspite |Europa |Fire |- |{{Flagdeco|GHA}} [[Ghana|Gana]] |{{sortname|Cherise Asher|Ayisi|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Doğan Aziz Demirtaş |date=19 Agosto 2025 |title=Son Ağaç Öldüğünde, Son İnsan da Ölür |language=tr |trans-title=When the Last Tree Dies, the Last Man Dies Too |website=Dadmedya |url=https://dadmedya.com/son-agac-oldugunde-son-insan-da-olur/ |url-status=live |access-date=3 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250901004325/https://dadmedya.com/son-agac-oldugunde-son-insan-da-olur/ |archive-date=1 Setyembre 2025}}</ref> |21 |[[Accra]] |Aprika |Eco |- |{{flagdeco|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |{{sortname|Shanae|Brown|nolink=1}}<ref name="PHILIS1" /> |19 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |Kaamerikahan |Eco |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |{{sortname|Reimi|Shimizu|nolink=1}}<ref name="PHILIS1" /> |24 |[[Tokyo]] |Asya at Oseaniya |Eco |- |{{flagicon|Northern Mariana Islands}} [[Hilagang Kapuluang Mariana]] |{{sortname|Aria|Keilbach|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=20 July 2025 |title=Aria Keilbach crowned Miss Earth NMI 2025 |url=https://www.mvariety.com/news/local/aria-keilbach-crowned-miss-earth-nmi-2025/article_9125b37a-4329-49af-ae3e-a5526eea2245.html#:~:text=ARIA%20Keilbach%20was%20crowned%20Miss,place%20in%20Manila%20this%20December. |access-date=20 July 2025 |website=Marianas Variety |language=en}}</ref> |23 |Saipan |Asya at Oseaniya |Water |- |{{flagicon|HKG}} [[Hong Kong]] |{{sortname|Shiyuan|Luo|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=21 Oktubre 2025 |title=Dàn người đẹp đổ bộ Philippines thi Hoa hậu Trái Đất |language=vi |trans-title=Beauties flock to the Philippines to compete in Miss Earth |website=24h |url=https://www.24h.com.vn/thoi-trang/dan-nguoi-dep-do-bo-philippines-thi-hoa-hau-trai-dat-c78a1707602.html |access-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> |20 |[[Suzhou]] |Asya at Oseaniya |Water |- |{{Flagdeco|IND}} [[Indiya]] |{{sortname|Komal|Choudhary|nolink=1}}<ref>{{cite web |title=Miss Earth India 2025 Komal Choudhary and Miss Divine Beauty 2025 Ekta Singh Crowned at a Spectacular Finale |url=https://www.tribuneindia.com/news/business/miss-earth-india-2025-komal-choudhary-and-miss-divine-beauty-2025-ekta-singh-crowned-at-a-spectacular-finale/ |access-date=29 Setyembre 2025 |website=The Tribune |language=en-In}}</ref> |25 |[[Pune]] |Asya at Oseaniya |Eco |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |{{sortname|Putri|Juficha|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Murdianto |first=Muhammad Tarmizi |date=16 Oktubre 2025 |title=Putri Juficha Siap Menyalakan Cahaya Indonesia di Miss Earth 2025 |language=id |trans-title=Putri Juficha Ready to Shine Light on Indonesia at Miss Earth 2025 |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/putri-juficha-siap-menyalakan-cahaya-indonesia-di-miss-earth-2025-00-rqp85-l79ln2 |access-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> |25 |Manado |Asya at Oseaniya |Air |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |{{sortname|Sofia|Mayers|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=31 Hulyo 2025 |title=7 Potret Sofia Mayers Miss Earth Inggris 2025, Inspiring! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-sofia-mayers-miss-earth-inggris-2025-c1c2-01-cw2f3-gjyy70 |access-date=6 Nobyembre 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |25 |Canterbury |Europa |Eco |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |{{sortname|Natalia|Guglielmo|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=25 Setyembre 2025 |title=Natalia Guglielmo è la nuova Miss Earth Italy 2025 |language=it |trans-title=Natalia Guglielmo is the new Miss Earth Italy 2025 |website=NotiCaMania Comunicati online |url=https://comunicationline.eu/natalia-guglielmo-e-la-nuova-miss-earth-italy-2025/ |access-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> |24 |[[Sicilia]] |Europa |Air |- |{{Flagdeco|KHM}} [[Kambodya]] |{{sortname|Saran|Kimlan|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=22 July 2025 |title=សារ៉ាន់ គីមឡាង ត្រូវបានតែងតាំងជា Miss Earth Cambodia 2025 |url=https://ams.com.kh/news/infotainment/life-style/saran-kimlan-become-miss-earth-cambodia-2025 |access-date=22 July 2025 |website=AMS |language=km}}</ref> |24 |[[Nom Pen]] |Asya at Oseaniya |Water |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Hailey|Wilson|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Goodrunning |first=Deena |date=7 Hulyo 2025 |title=Miss Earth Canada 2025 is Hailey Hamelin-Wilson! |url=https://www.albertanativenews.com/miss-earth-canada-2025-is-hailey-hamelin-wilson/ |access-date=15 Hulyo 2025 |website=Alberta Native News |language=en-US}}</ref> |23 |[[Toronto]] |Kaamerikahan |Fire |- |{{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] |{{sortname|Latecia|Bush|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Durston |first=Laura |date=9 Mayo 2025 |title=What's Hot on camera |language=en-GB |work=Cayman Compass |url=https://www.caymancompass.com/2025/05/09/whats-hot-on-camera-7/ |access-date=11 Hunyo 2025}}</ref> |22 |George Town |Kaamerikahan |Water |- |{{flagicon|KEN}} [[Kenya]] |{{sortname|Esther|Mukoya|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=17 Oktubre 2025 |title=Miss Earth Kenya 2025, Esther Princess Mukoya, Set for Send-Off Ahead of Miss Earth 2025 in the Philippines |language=en |website=Youth Village Kenya |url=https://youthvillage.co.ke/miss-earth-kenya-2025-esther-princess-mukoya-set-for-send-off-ahead-of-miss-earth-2025-in-the-philippines/ |access-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> |26 |Kakamega |Aprika |Air |- |{{Flagdeco|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{sortname|Valentina|Collazos|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Andini |first=Dewi |date=22 Oktubre 2025 |title=7 Potret Valentina Collazos Miss Earth Kolombia 2025, Gorgeous Abis! |language=id |trans-title=7 Portraits of Valentina Collazos Miss Earth Colombia 2025, Absolutely Gorgeous! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-valentina-collazos-miss-earth-kolombia-2025-gorgeous-abis-c1c2-01-cw2f3-0t6r6j |access-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> |22 |[[Talaan ng mga lungsod sa Colombia|Cali]] |Kaamerikahan |Fire |- |{{Flagdeco|CUB}} [[Cuba|Kuba]] |{{sortname|Rachel|Chang|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=24 Agosto 2025 |title=Historic: For the first time, two sisters will represent Cuba in global beauty contests |language=en |website=CiberCuba |url=https://en.cibercuba.com/noticias/2025-08-24-u194224-e208933-s27065-nid309572-historico-primera-vez-dos-hermanas |url-status=live |access-date=3 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250901003350/https://en.cibercuba.com/noticias/2025-08-24-u194224-e208933-s27065-nid309572-historico-primera-vez-dos-hermanas |archive-date=1 Setyembre 2025}}</ref> |26 |[[Havana]] |Kaamerikahan |Fire |- |{{flagdeco|LAO}} [[Laos]] |{{sortname|Parami|Viengmay|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=30 Oktubre 2025 |title=Beauties for a cause: Miss Earth delegates defend pageant’s school events |url=https://entertainment.inquirer.net/635985/beauties-for-a-cause-miss-earth-delegates-defend-pageants-school-events |access-date=6 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |25 |[[Vientian]] |Asya at Oseaniya |Air |- |{{Flagdeco|LBN}} [[Libano]] |{{sortname|Aline|Ghanem|nolink=1}}<ref>{{cite news |author=Rochana |first=Nina |date=12 Setyembre 2024 |title=17 Kontestan Miss Earth 2024 dari Berbagai Negara, Stunning Abis! |language=id |trans-title=17 Miss Earth 2024 Contestants from Various Countries, Absolutely Stunning! |website=Jateng IDN Times |url=https://jateng.idntimes.com/life/inspiration/17-kontestan-miss-earth-2024-dari-berbagai-negara-stunning-abis-00-5cf6w-gth3w7 |url-status=live |access-date=6 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923104916/https://jateng.idntimes.com/life/inspiration/17-kontestan-miss-earth-2024-dari-berbagai-negara-stunning-abis-00-5cf6w-gth3w7 |archive-date=23 Setyembre 2025}}</ref> |21 |[[Beirut]] |Asya at Oseaniya |Fire |- |{{Flagdeco|LBR}} [[Liberia|Liberya]] |{{sortname|Monica|Swen|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=4 Agosto 2025 |title=Monica Swen Crowned Miss Earth Liberia 2025 |url=https://www.liberianobserver.com/life/monica-swen-crowned-miss-earth-liberia-2025/article_5712217a-8219-4fd4-833b-16c1331c731d.html |access-date=7 Agosto 2025 |website=Daily Observer |language=en}}</ref> |23 |[[Monrovia]] |Aprika |Eco |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |{{sortname|Sóldís Vala|Ívarsdóttir|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Guðrún Ósk Guðjónsdóttir |date=20 Marso 2025 |title=Lærði að standa með sjálfri sér |language=is |trans-title=Learned to stand up for herself |website=DV |url=https://www.dv.is/fokus/2025/03/20/soldis-vala-laerdi-ad-standa-med-sjalfri-ser/ |url-status=live |access-date=3 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250521054829/https://www.dv.is/fokus/2025/03/20/soldis-vala-laerdi-ad-standa-med-sjalfri-ser/ |archive-date=21 May 2025}}</ref> |19 |Árbær |Europa |Fire |- |{{flag|Makaw}} |{{sortname|Evangeline|Chen|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=25 Hulyo 2025 |title=陈思蓓：荣获2025澳门地球小姐，冠军荣耀加冕 |trans-title=Sibei Chen: Won the Miss Earth Macau 2025 title, crowned champion |url=https://m.sohu.com/a/917293281_122153156/?pvid=000115_3w_a |access-date=11 Setyembre 2025 |website=Sohu |language=zh}}</ref> |23 |Makaw |Asya at Oseaniya |Fire |- |{{Flagdeco|MYS}} [[Malaysia]] |{{sortname|Vaisnevi|Retnam|nolink=1}}<ref name="PHILIS1" /> |22 |Selangor |Asya at Oseaniya |Water |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |{{sortname|Génesis|Vera|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=2 Setyembre 2025 |title=Génesis Vera Miss Earth México 2025 |trans-title=Génesis Vera Miss Earth Mexico 2025 |url=https://www.notiver.com/sociales/genesis-vera-miss-earth-mexico-2025/ |access-date=3 Setyembre 2025 |website=Notiver |language=es}}</ref> |24 |[[Veracruz]] |Kaamerikahan |Water |- |{{flagicon|MDA}} [[Moldabya]] |{{sortname|Elizaveta|Kuznetsova|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Andini |first=Dewi |date=2 Nobyembre 2025 |title=7 Potret Elizaveta Kuznetsova, Miss Earth Moldova 2025 yang Bikin Terpikat |trans-title=7 Captivating Portraits of Elizaveta Kuznetsova, Miss Earth Moldova 2025 |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-elizaveta-kuznetsova-miss-earth-moldova-2025-yang-bikin-terpikat-c1c2-01-cw2f3-d01zsv |access-date=6 Nobyembre 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |25 |Tiraspol |Europa |Water |- |{{flagdeco|MNG}} [[Mongolya]] |{{sortname|Nomin-Erdene|Bayarkhuu|nolink=1}}<ref name="PHILIS1" /> |28 |Darkhan |Asya at Oseaniya |Air |- |{{Flagdeco|MMR}} [[Myanmar]] |{{sortname|Khin Khin|Hlaing|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=13 Agosto 2025 |title=Miss Earth Myanmar 2025 ရဲ့ Winner Crown ကို ပိုင်ဆိုင်ခဲ့တဲ့ စစ်တွေ အလှမယ် |url=https://www.myanmarcelebrity.com/2025/08/miss-earth-myanmar-2025-winner-crown.html?m=1 |access-date=8 Setyembre 2025 |website=Myanmar Celebrity |language=my}}</ref> |19 |Mrauk U |Asya at Oseaniya |Fire |- |{{Flagdeco|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |{{sortname|Ndeshipewa |Angula|nolink=1}}<ref name=":0" /> |20 |[[Windhoek]] |Aprika |Air |- |{{NPL}} |{{sortname|Sony|Ghale|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=30 Agosto 2025 |title=Luna Luitel crowned Miss Nepal 2025 |language=en |website=The Kathmandu Post |url=https://kathmandupost.com/art-culture/2025/08/30/luna-luitel-crowned-miss-nepal-2025 |url-status=live |access-date=3 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250830160002/https://kathmandupost.com/art-culture/2025/08/30/luna-luitel-crowned-miss-nepal-2025 |archive-date=30 Agosto 2025}}</ref> |26 |[[Katmandu]] |Asya at Oseaniya |Fire |- |{{Flagdeco|NGR}} [[Nigeria|Niherya]] |{{sortname|Divine|Nelson|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=26 Hulyo 2025 |title=Nelson emerges 24th Miss Earth Nigeria |url=https://thenationonlineng.net/nelson-emerges-24th-miss-earth-nigeria/ |access-date=3 Setyembre 2025 |website=The Nation |language=en}}</ref> |22 |Akwa Ibom |Aprika |Fire |- |{{Flagdeco|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |{{sortname|Solange|Velásquez|nolink=1}}<ref name="TPDN1">{{Cite news |last=Nam |first=Duy |date=27 Oktubre 2025 |title=Hậu trường chụp áo tắm của thí sinh Hoa hậu Trái Đất |language=vi |trans-title=In the past, there will be a lot of people in the world |website=Tiền Phong |url=https://tienphong.vn/hau-truong-chup-ao-tam-cua-thi-sinh-hoa-hau-trai-dat-post1790893.tpo |access-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> |23 |Chinandega |Kaamerikahan |Water |- |{{Flagdeco|NOR}} [[Noruwega]] |{{sortname|Julie|Børresen|nolink=1}}<ref name="PHILIS1" /> |26 |Bjørkelangen |Europa |Air |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |{{sortname|India|Holder|nolink=1}}<ref name="TPDN1" /> |26 |[[Auckland]] |Asya at Oseaniya |Air |- |{{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands|Olanda]] |{{sortname|Sanne-Esmee|Walstra|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Horjus |first=Andre |date=9 Hulyo 2025 |title=Sanne-Esmee (21) uit Sint Jacobiparochie naar Miss Earth-verkiezing: ‘Een droom is uitgekomen’ |trans-title=Sanne-Esmee (21) from Sint Jacobiparochie to Miss Earth pageant: 'A dream has come true' |url=https://lc.nl/friesland/waadhoeke/Sanne-Esmee-21-voor-Nederland-naar-Miss-Earth-verkiezing-%E2%80%98Een-droom-is-uitgekomen%E2%80%99-46803141.html |access-date=3 Setyembre 2025 |website=Leeuwarder Courant |language=nl}}</ref> |21 |Sint Jacobiparochie |Europa |Water |- |{{flagicon|PAK}} [[Pakistan]] |{{sortname|Syeda |Dua-e-Khadija|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Kotwal |first=Farhan Hashim |date=2 Hulyo 2025 |title=Dua-e-Khadija crowned Miss Pakistan Global 2025 |url=https://www.pakistanstatetime.com/news/duaekhadija-crowned-miss-pakistan-global-2025 |access-date=11 Setyembre 2025 |website=Pakistan State Time |language=en-US}}</ref> |22 |Peshawar |Asya at Oseaniya |Air |- |{{Flagdeco|PER}} [[Peru]] |{{sortname|Massiel|Suárez|nolink=1}}<ref name=":12" /> |24 |Huancavelica |Kaamerikahan |Water |- |{{flagicon|PHI}} [[Miss Philippines Earth|Pilipinas]] |{{sortname|Joy|Barcoma}}<ref>{{Cite news |author=Armin P. Adina |date=10 Agosto 2025 |title=Joy Barcoma of Bacoor City is Miss Philippines Earth 2025 |language=en |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/623032/joy-barcoma-of-bacoor-city-is-miss-philippines-earth-2025 |url-status=live |access-date=3 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810203815/https://entertainment.inquirer.net/623032/joy-barcoma-of-bacoor-city-is-miss-philippines-earth-2025 |archive-date=10 Agosto 2025}}</ref> |26 |[[Bacoor]] |Asya at Oseaniya |Eco |- |{{flagdeco|FIN}} [[Pinlandiya]] |{{sortname|Amanda|Niemi|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Ly |first=Pia |date=27 Agosto 2025 |title=Riihimäkeläislähtöinen Amanda, 24, on Miss Earth Finland – edustaa Suomea Filippiineillä |language=fi |trans-title=Amanda, 24, originally from Riihimäki, is Miss Earth Finland – representing Finland in the Philippines |website=Hämeen Sanomat |url=https://www.hameensanomat.fi/paikalliset/8798079 |url-status=live |access-date=3 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250827102349/https://www.hameensanomat.fi/paikalliset/8798079 |archive-date=27 Agosto 2025}}</ref> |24 |Riihimäki |Europa |Fire |- |{{flagdeco|POL}} [[Polonya]] |{{sortname|Justyna|Roguska|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=21 Oktubre 2025 |title=Justyna Roguska będzie reprezentować Polskę na Miss Earth 2025! |language=pl |trans-title=Justyna Roguska will represent Poland at Miss Earth 2025! |website=Ciekawe24.pl |url=https://ciekawe24.pl/justyna-roguska-bedzie-reprezentowac-polske-na-miss-earth-2025/ |access-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> |21 |[[Varsovia]] |Europa |Eco |- |{{flagicon|Portugal}} [[Portugal]] |{{sortname|Raquel|Camelo|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Ferreira |first=Monica |date=16 Hunyo 2024 |title=Jovem da região conquista título de Miss Queen Portugal |trans-title=Young woman from the region wins the title of Miss Queen Portugal |url=https://www.imediato.pt/jovem-da-regiao-conquista-titulo-de-miss-queen-portugal/ |access-date=3 Setyembre 2025 |website=Imediato |language=pt}}</ref> |23 |[[Oporto|Porto]] |Europa |Eco |- |{{flagdeco|FRA}} [[Pransiya]] |{{sortname|Sandra|Wallet|nolink=1}}<ref name="PHILIS1" /> |24 |Nouvelle-Aquitaine |Europa |Water |- |{{flagdeco|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{sortname|Valeria|Conde|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Andini |first=Dewi |date=28 Oktubre 2025 |title=7 Potret Valeria Conde Miss Earth Republik Dominika 2025, Seorang Atlet! |trans-title=7 Portraits of Valeria Conde, Miss Earth Dominican Republic 2025, an Athlete! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-valeria-conde-miss-earth-republik-dominika-2025-c1c2-01-cw2f3-byq57c |access-date=6 Nobyembre 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |— |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |Kaamerikahan |Water |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |'''{{sortname|Natálie|Puškinová}}'''<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2025 |title=Miss Czech Republic 2025 se stala jedenadvacetiletá studentka Linda Górecká |url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/miss-czech-republic-finale-vitezka-makarenko-anketa-kubiskova.A250428_165107_missamodelky_sub |access-date=11 Hunyo 2025 |website=iDNES.cz |language=cs}}</ref> |21 |[[Praga]] |Europa |Water |- |[[Talaksan:Proposed_flag_of_Réunion_(VAR).svg|border|23x23px]] [[Réunion]] |{{sortname|Marie-Laure|Juppin de Fondaumère|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=18 Setyembre 2025 |title=Miss Earth 2025 : une candidate de Sainte-Rose représentera La Réunion aux Philippines |language=fr |trans-title=Miss Earth 2025: A candidate from Sainte-Rose will represent Reunion Island in the Philippines |website=Le Quotidien de La Réunion |url=https://www.lequotidien.re/article/culture/2025/09/18/miss-earth-2025-une-candidate-de-sainte-rose-representera-la-reunion-aux-philippines |url-status=live |access-date=6 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923110905/https://www.lequotidien.re/article/culture/2025/09/18/miss-earth-2025-une-candidate-de-sainte-rose-representera-la-reunion-aux-philippines |archive-date=23 Setyembre 2025}}</ref> |21 |Sainte-Rose |Aprika |Water |- |{{flagdeco|ROU}} [[Rumanya]] |{{sortname|Sabina|Parmac|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Dinu |first=Beatrice Lianda |date=27 Oktubre 2025 |title=România, din nou pe harta internațională la Miss Earth |language=ro |trans-title=Romania, back on the international map at Miss Earth |website=Ziarul Pozitiv |url=https://ziarulpozitiv.ro/romania-din-nou-pe-harta-internationala-la-miss-earth/ |access-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> |19 |[[Bukarest]] |Europa |Fire |- |{{flagdeco|RUS}} [[Rusya]] |{{sortname|Elizaveta|Guryanova|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Andini |first=Dewi |date=22 Oktubre 2025 |title=7 Potret Elizaveta Guryanova Miss Earth Rusia 2025, Bikin Terpikat! |language=id |trans-title=7 Portraits of Elizaveta Guryanova Miss Earth Russia 2025, Make You Captivate! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-elizaveta-guryanova-miss-earth-rusia-2025-bikin-terpikat-c1c2-01-cw2f3-kjkwkt |access-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> |24 |[[Mosku]] |Europa |Air |- |{{flagicon|SRB}} [[Serbia|Serbiya]] |{{sortname|Nina|Karapešev|nolink=1}}<ref name="delegates" /> |19 |[[Belgrado]] |Europa |Air |- |{{Flagdeco|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |{{sortname|Tinewimbo|Dupute|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=22 Oktubre 2025 |title=Tinewimbo Dupute Arrives in Philippines to Represent Zimbabwe at Miss Earth 2025 |language=en |website=Youth Village Zimbabwe |url=https://youthvillage.co.zw/sport-entertainment/celebrity-news/tinewimbo-dupute-arrives-in-philippines-to-represent-zimbabwe-at-miss-earth-2025/#google_vignette |access-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> |24 |Bulawayo |Aprika |Water |- |{{Flagdeco|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |{{sortname|Ganga|Kannan|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Andini |first=Dewi |date=24 Oktubre 2025 |title=7 Potret Ganga Kannan Miss Earth Singapura 2025, Sweet Abis! |language=id |trans-title=7 Portraits of Ganga Kannan, Miss Earth Singapore 2025, So Sweet! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-ganga-kannan-miss-earth-singapura-2025-sweet-abis-c1c2-01-cw2f3-f89d73 |access-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> |22 |[[Singapore|Singapura]] |Asya at Oseaniya |Water |- |{{Flagdeco|LKA}} [[Sri Lanka]] |{{sortname|Adithya|Dewmini|nolink=1}} |21 |[[Colombo]] |Asya at Oseaniya |Air |- |{{Flagdeco|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |{{sortname|Tilde|Lööw|nolink=1}}<ref name="PHILIS1" /> |26 |[[Estokolmo]] |Europa |Eco |- |{{flagdeco|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |{{sortname|Amina|Jigge|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=19 Agosto 2025 |title=Miss Grand Tanzania competition has ended successfully, here are the 7 winners |url=https://kenyatalk.com/t/miss-grand-tanzania-competition-has-ended-successfully-here-are-the-7-winners/576459 |access-date=3 Setyembre 2025 |website=Kenya Talk |language=en |archive-date=29 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829173204/https://kenyatalk.com/t/miss-grand-tanzania-competition-has-ended-successfully-here-are-the-7-winners/576459 |url-status=dead }}</ref> |26 |Mwanza |Aprika |Water |- |{{Flagdeco|THA}} [[Taylandiya]] |{{sortname|Waree|Ngamkham|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=1 Setyembre 2025 |title=มงลง "น้ำเหนือ วารี" มิสเอิร์ธไทยแลนด์2025 |language=th |trans-title=The crown goes to Namnuea Waree, Miss Earth Thailand 2025 |website=Line Today |url=https://today.line.me/th/v3/article/Kwm2EyR |url-status=live |access-date=3 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250901052206/https://today.line.me/th/v3/article/Kwm2EyR |archive-date=1 Setyembre 2025}}</ref> |26 |[[Chiang Rai]] |Asya at Oseaniya |Air |- |{{Flagdeco|ZAF}} [[Timog Aprika]] |{{sortname|Jenique|Botha|nolink=1}}<ref>{{cite news |author=Phumi Ramalepe |date=18 Setyembre 2025 |title=Environmental advocate Jenique Botha crowned Miss Earth South Africa 2025 |language=en |website=[[News24 (website)|News24]] |url=https://www.news24.com/life/lifestyle-trends/beauty-and-fashion/environmental-advocate-jenique-botha-crowned-miss-earth-south-africa-2025-20250918-0469 |url-status=live |access-date=29 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250918125915/https://www.news24.com/life/lifestyle-trends/beauty-and-fashion/environmental-advocate-jenique-botha-crowned-miss-earth-south-africa-2025-20250918-0469 |archive-date=18 Setyembre 2025}}</ref> |22 |Edenvale |Aprika |Eco |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |{{sortname|Yoon-seo|Choi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=20 Agosto 2025 |title=[S포토] 최윤서, '1등 미스어스~' (미스어스 2025 코리아) |trans-title=[S Photo] Choi Yoon-seo, "Miss Earth 2025 Korea" (Miss Earth 2025 Korea) |url=https://www.stardailynews.co.kr/news/articleView.html?idxno=498394 |access-date=3 Setyembre 2025 |website=Star Daily News |language=ko}}</ref> |24 |[[Busan]] |Asya at Oseaniya |Fire |- |{{flagicon|CHI}} [[Chile|Tsile]] |{{sortname|Nathalie|Briones|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=7 Setyembre 2025 |title=Quién es Nathalie Briones, la joven que se coronó como Miss Earth Chile 2025 |trans-title=Who is Nathalie Briones, the young woman who was crowned Miss Earth Chile 2025? |url=https://www.lagaceta.com.ar/nota/1101597/chile/quien-nathalie-briones-joven-se-corono-como-miss-earth-chile-2025.html |access-date=8 Setyembre 2025 |website=La Gaceta |language=es-CL |archive-date=2025-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250907182508/https://www.lagaceta.com.ar/nota/1101597/chile/quien-nathalie-briones-joven-se-corono-como-miss-earth-chile-2025.html |url-status=dead }}</ref> |19 |Puente Alto |Kaamerikahan |Eco |- |{{flagdeco|TUR}} [[Turkiya]] |{{sortname|Mira|Atagül|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Andini |first=Dewi |date=27 Oktubre 2025 |title=7 Potret Mira Atagül Miss Earth Turki 2025, Menawan Abis! |language=id |trans-title=7 Portraits of Mira Atagül, Miss Earth Türkiye 2025, Absolutely Stunning! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-mira-atagul-miss-earth-turki-2025-menawan-abis-c1c2-01-cw2f3-n4yywv |access-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> |26 |[[Istanbul]] |Asya at Oseaniya |Water |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |{{sortname|Maria |Zheliaskova|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Andini |first=Dewi |date=28 Oktubre 2025 |title=7 Potret Maria Zheliaskova, Miss Earth Ukraina 2025 yang Bikin Terpikat |language=id |trans-title=7 Captivating Portraits of Maria Zheliaskova, Miss Earth Ukraine 2025 |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-maria-zheliaskova-miss-earth-ukraina-2025-yang-bikin-terpikat-c1c2-01-cw2f3-rq4r9l |access-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> |24 |[[Odessa|Odesa]] |Europa |Fire |- |{{Flagdeco|UZB}} [[Usbekistan]] |{{sortname|Shakhrizoda|Madaminova|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Umarova |first=Nigora |date=29 Setyembre 2025 |title=Shaxrizada Madaminova to Represent Uzbekistan at Miss Earth 2025 |language=en |website=Kursiv |url=https://uz.kursiv.media/en/2025-09-29/shaxrizada-madaminova-to-represent-uzbekistan-at-miss-earth-2025/ |access-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> |21 |[[Taskent]] |Asya at Oseaniya |Eco |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na kawing == * {{Official website|http://www.missearth.tv}} {{Miss Earth}} [[Kategorya:Patimpalak ng kagandahan sa Pilipinas]] [[Kategorya:Miss Earth]] quq2i8gx79690snm88otu5nw95zl0jn 0 335645 2214405 2199950 2026-07-03T06:39:29Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2214405 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Rehiyon ng Yangon|native_name=ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး|native_name_lang=my|settlement_type=[[Administrative divisions of Myanmar|Rehiyon]]|translit_lang1=|translit_lang1_type=[[Myanmar]]|translit_lang1_info={{lang|my-Latn|Yan Kon Taing Dè Tha Gyi}}|image_skyline=|image_alt=|image_caption=Rehiyon ng Yangon|image_flag=Flag of Yangon Region.svg|flag_alt=Watawat ng Rehiyon ng Yangon|image_seal=Seal of Yangon Region Government.png|seal_alt=Opisyal na Selyo ng Rehiyon ng Yangon|nickname=YGN|motto=|image_map=Yangon Region in Myanmar.svg|mapsize=220px|map_alt=|map_caption=[[Myanmar|Lokasyon ng Rehiyon ng Yangon]]|coordinates={{coord|17|0|N|96|10|E}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=[[List of sovereign states|Bansa]]|subdivision_name={{flag|Myanmar}}|subdivision_type1=Rehiyon|subdivision_name1=[[Timog Myanmar]]|established_title=|established_date=|seat_type=Pinansyal na kabisera|seat=[[Yangon]]|government_footnotes=|leader_party=|leader_title=[[Chief Ministers of States and Regions of Myanmar|Hepeng Ministro]]|leader_name=Hla Soe|leader_title1=Gabinete|leader_name1=[[Pamahalaan ng Rehiyon ng Yangon]]|leader_title3=Hudikatura|leader_name3=Mataas na Korte ng Rehiyon ng Yangon|unit_pref='metric (imperial)’|area_footnotes=|area_total_km2=10276.7|area_rank=[[List of administrative divisions of Burma by area|ika-14]]|area_note=|elevation_footnotes=|elevation_max_m=484|elevation_max_point=[[Aukchin Taung]]|population_total=7,360,703|population_as_of=[[Senso sa Myanmar ng 2019|Senso ng 2019]]|population_footnotes=<ref name="census-2014">{{cite book|title=Census Report|publisher=Ministry of Immigration and Population|location=Naypyitaw|date=May 2015|series=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|volume=2|pages=17|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref>|population_density_km2=auto|population_rank=[[List of administrative divisions of Burma by population|ika-1]]|population_demonym=Yangonite|population_note=|demographics_type1=Demograpiko|demographics1_footnotes=<!-- for references: use <ref> tags -->|demographics1_title1=Etnisidad|timezone1=[[Pamantayang Oras ng Myanmar|MST]]|utc_offset1=+6:30|postal_code_type=|postal_code=|area_code=01|area_code_type=‘Area code(s)'|iso_code=[[Myanmar|MM]]|blank_name_sec2=[[Talatuntunan ng Kaunlarang Pantao|TKP]] (2022)|blank_info_sec2={{increase}}0.802<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13}}</ref><br/>{{color|#006400 |Very high}} · [[List of administrative divisions of Myanmar by Human Development Index|1st]]|blank_name_sec1=Literacy rate (2019)|blank_info_sec1={{increase}}99.98%<ref name="mip">{{cite book|title=The Union Report: Census Report Volume 2|publisher=Ministry of Immigration and Population|location=Nay Pyi Taw|date=2015|series=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|pages=12}}</ref>|website={{url|yangon.gov.mm}}|footnotes=|leader_title2=Lehislatura|leader_name2=[[Hluttaw ng Rehiyon ng Yangon]]|demographics1_info1=[[Bamar]], [[Karen people|Kayin]], [[Rakhine people|Rakhine]], [[Birmanong Tsino|Tsino]], [[Birmanong Indiyano|Indiyano]], [[Mon people|Mon]]|demographics1_title2=Mga Relihiyon|demographics1_info2=[[Budismo]], [[Kristiyanismo]], [[Hinduismo]], [[Islam]]|official_name=Rehiyon ng Yangon|other_name=Rehiyon ng Rangoon}} Ang '''Rehiyon ng Yangon<ref name="md2">{{cite web |title=Myanmar Divisions |url=http://www.statoids.com/umm.html |access-date=10 April 2009 |publisher=Statoids}}</ref>''' ([[Wikang Birmano|Birmano]]: ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး; dating '''Dibisyon ng Rangoon''' at '''Dibisyon ng Yangon''') ay isang rehiyong administratibo ng [[Myanmar]]. Natatagpuan sa gitnang Myanmar, hinahangganan ang rehiyon ng [[Rehiyon ng Bago]] sa hilaga at silangan, [[Golpo ng Martaban]] sa timog, at [[Rehiyon ng Ayeyarwady]] sa kanluran. Ang Rehiyon ng Yangon ay napapangibabawan ng kabisera nito na [[Yangon]], ang dating pambansang kabisera at ang pinakamalaking lungsod sa bansa. Ang iba pang mga mahahalagang lungsod ay ang [[Thanlyin]] at [[Twante]]. Ito ang pinakamaunlad na rehiyon ng bansa at ang pangunahing pandaigdigang pasukan. Ang rehiyon ay may lawak na {{convert|10,170|km2|sqmi|abbr=on}}.<ref name="br2">{{cite web |title=Yangon Division |url=http://www.bookrags.com/research/yangon-division-ema-06/ |access-date=2008-12-25 |publisher=Bookrags.com}}</ref> == Kasaysayan == Ang rehiyon ay makasaysayang pinaninirahan ng Mon. Sa politika, ang lugar ay hinawak ng mga kahariang Mon bago ang 1057, at pagkatapos ng 1057, na may ilang mga pagbubukod, ng mga kahariang Birmano mula sa hilaga. Ang paghawak sa rehiyon ay bumalik sa mga kahariang Mon na nakabatay sa Pegu noong ika-13 hanggang ika-16 na siglo (1287 &#x2013; 1539) at sa madaling sabi noong ika-18 siglo (1740–57). Nasa hawak ng mga Portuges ang Thanlyin (Syriam) at ang mga nakapaligid na lugar mula 1599 hanggang 1613.<ref name="mha">{{Cite book |last=Maung Htin Aung |url=https://archive.org/details/historyofburma00htin |title=A History of Burma |publisher=Columbia University Press |year=1967 |location=New York and London |url-access=registration}}</ref> Sa loob ng maraming siglo, ang Thanlyin ang pinakamahalagang daungang lungsod sa Timog Myanmar hanggang sa kalagitnaan ng ika-18 siglo nang pinili ni Haring Alaungpaya na palakihin ang isang maliit na nayon sa kabila ng ilog malapit sa dakilang [[Pagodang Shwedagon]] na pinangalanang Dagon.<ref name="mn">{{Cite web |title=History of Yangon |url=http://www.myanmars.net/myanmar-travel/myanmar-yangon/yangon.htm#History_of_Yangon |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921211746/http://www.myanmars.net/myanmar-travel/myanmar-yangon/yangon.htm#History_of_Yangon |archive-date=21 September 2008 |access-date=25 December 2008 |publisher=Myanmar's Net}}</ref> Unang nakuha ng [[Imperyong Britaniko|Britanya]] ang Yangon sa Unang Digmaang Anglo-Birmano (1824–26) ngunit ibinalik ito sa administrasyong Birmano pagkatapos ng digmaan. Inagaw ng British ang Yangon at ang buong Timog Burma sa Ikalawang Digmaang Anglo-Birmano noong 1852, at pagkatapos ay binago ang Yangon at naging sentro ng komersyo at politika na ng Britanikong Burma. Ang Yangon ay ang kabisera ng Britanikong Burma at Lalawigan ng Hanthawaddy, na sumasaklaw sa mga dibisyon ngayon ng Yangon at Bago. Ang Britanya ay nagdala ng maraming mga Indiyano upang magsilbi bilang mga manggagawa at tagapaglingkod sibil. Noong 1930s, ang mga Indiyano ay bumuo sa kalahati ng lungsod ng Yangon, at isang-katlo lamang ang [[Myanmar|Birmano]]. Sa pagitan ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] at [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], ang Yangon ang sentro ng kilusang nasyonalistang Birmano. Marami sa hinaharap na politikal na mukhang Birmano tulad nina Aung San, [[U Nu]], U Thant at [[Ne Win]] ay pawang isang beses na estudyante ng Unibersidad ng Rangoon. <ref name="tmu">{{Cite book |last=Thant Myint-U |title=The River of Lost Footsteps, Histories of Burma |url=https://archive.org/details/riveroflostfoots0000than_d0r2 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |year=2006 |isbn=978-0-374-16342-6 |location=New York}}</ref> Ang Rehiyon ng Yangon ay nasa ilalim ng pananakop ng mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] sa pagitan ng Abril 1942 at Mayo 1945. Matapos makamit ng Myanmar ang kalayaan mula sa Reyno Unido noong Enero 1948, pinalitan ang pangalan ng Lalawigan ng Hanthawaddy na Dibisyon ng Pegu (Bago), kung saan ang Yangon ang kabisera nito. Noong 1964, nahati ang Dibisyon ng Rangoon mula sa Dibisyon ng Pegu. Ang kabisera ng Dibisyon ng Pegu ay binago mula sa Rangoon patungong Pegu. Noong Hunyo 1974, ang mga bayan ng Hanthawaddy (Hongsavatoi) at Hmawbi ay inilipat mula sa Dibisyon ng Pegu patungo sa Dibisyon ng Rangoon.<ref name="md2" /> Ang Yangon pagkatapos ng digmaan ay lumago nang husto. Ang mga sunud-sunod na pamahalaang Birmano ay nagtayo ng mga satellite town malapit sa Yangon. Sa ngayon, ang Rehiyon ng Yangon ay mahalagang metropolitanong lugar ng Malawakang Yangon na napapalibutan ng isang guwang na rural. == Mga dibisyong administratibo == Mayroon lamang apat na distrito sa Rehiyon ng Yangon. <ref>{{Cite news |date=December 2007 |title=Myanmar States/Divisions and Townships |publisher=Myanmar Information Management Unit |url=http://www.burmalibrary.org/docs6/MIMU001_A3_SD%20&%20Township%20Overview.pdf}}</ref> Noong 30 Abril 2022, pinalawak ng pansamantalang pamahalaan ang bilang ng mga distrito sa 14. Sa 45 na mga kabayanan sa Rehiyon ng Yangon, ang lungsod ng Yangon ay sumasaklaw na ngayon ng 33 mga kabayanan.<ref>{{Cite news |title=EXPANSION OF NEW DISTRICTS: NEW DISTRICTS EXPANDED IN NAY PYI TAW, REGIONS AND STATES |url=https://www.myanmaritv.com/news/expansion-new-districts-new-districts-expanded-nay-pyi-taw-regions-and-states}}</ref><ref name="gad2">{{cite web |title=District Maps in Yangon City Development Committee Boundary |url=https://www.ycdc.gov.mm/mobile_pages.php?pagename=Townships}}{{Dead link|date=July 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref name="new">{{Cite web |title=နေပြည်တော်၊ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များတွင် ခရိုင် ၄၆ ခရိုင် အသစ်တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းသည့်အတွက် စုစုပေါင်းခရိုင် ၁၂၁ ခရိုင်ရှိလာ |url=https://news-eleven.com/article/229873}}</ref> [[Talaksan:Yangon_Region_Districts_Map_(2022).svg|thumb|Districts of Yangon as of 2022]] {|class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" !Distrito |Mga Kabayanan |- ![[Distrito ng Taikgyi]] <br>[[File:Taikkyi district.svg|150px]] |[[Kabayanan ng Taikkyi]] |- ![[Distrito ng Hlegu]]<br>[[File:Hlegu district.svg|150px]] |[[Kabayanan ng Hlegu]] |- ![[Distrito ng Hmawbi]]<br>[[File:Hmawbi district.svg|150px]] |[[Kabayanan ng Hmawbi]]{{•}}[[Kabayanan ng Htantabin]] |- ![[Distrito ng Mingaladon]]<br>[[File:Mingaladon district.svg|150px]] |[[Kabayanan ng Mingaladon]]{{•}}[[Kabayanan ng Shwepyitha]] |- ![[Distrito ng Insein]]<br>[[File:Insein district.svg|150px]] |[[Kabayanan ng Insein]]{{•}}[[Kabayanan ng Hlaingthaya|Kabayanan ng Hlaingthaya (Silangan)]]{{•}}[[Kabayanan ng Hlaingthaya|Kabayanan ng Hlaingthaya (Kaanluran)]] |- ![[Distrito ng Thanlyin]]<br>[[File:Thanlyin district with cocokyun.svg|150px]] |[[Kabayanan ng Thanlyin]]{{•}}[[Kabayanan ng Thongwa]]{{•}}[[Kabayanan ng Kyauktan]]{{•}}[[Kabayanan ng Kayan]]{{•}}[[Kabayanan ng Cocokyun]] |- ![[Distrito ng Twantay]]<br>[[File:Twantay district.svg|150px]] |[[Kabayanan ng Twante]]{{•}}[[Kabayanan ng Kungyangon]]{{•}}[[Kabayanan ng Kawhmu]]{{•}}[[Kabayanan ng Seikkyi Kanaungto]]{{•}}[[Kabayanan ng Dala]] |- ![[Distrito ng Kyauktada]]<br>[[File:Kyauktada district.svg|150px]] |[[Kabayanan ng Kyauktada]]{{•}}[[Kabayanan ng Pabedan]]{{•}}[[Kabayanan ng Lanmadaw]]{{•}}[[Kabayanan ng Latha]]{{•}}[[Kabayanan ng Dagon]] |- ![[Distrito ng Ahlon]]<br>[[File:Ahlon district.svg|150px]] |[[Kabayanan ng Ahlon]]{{•}}[[Kabayanan ng Kyeemyindaing]]{{•}}[[Kabayanan ng Sanchaung ]] |- ![[Distrito ng Mayangon]]<br>[[File:Mayangon district.svg|150px]] |[[Kabayanan ng Mayangon]]{{•}}[[Kabayanan ng Hlaing]]{{•}}[[Kabayanan ng Hilagang Okkalapa ]] |- ![[Distrito ng Thingangyun]]<br>[[File:Thingangyun district.svg|150px]] |[[Kabayanan ng Thingangyun]]{{•}}[[Kabayanan ng Timog Okkalapa]]{{•}}[[Kabayanan ng Tamwe]]{{•}}[[Kabayanan ng Yankin]] |- ![[Distrito ng Botahtaung]]<br>[[File:Botahtaung district.svg|150px]] |[[Kabayanan ng Botataung]]{{•}}[[Kabayanan ng Dawbon]]{{•}}[[Kabayanan ng Mingala Taungnyunt]]{{•}}[[Kabayanan ng Pazundaung]]{{•}}[[Kabayanan ng Thaketa]] |- ![[Distrito ng Dagon Myothit]]<br>[[File:Dagonmyothit district.svg|150px]] |[[Kabayanan ng Dagon Seikkan]]{{•}}[[Kabayanan ng Timog Dagon]]{{•}}[[Kabayanan ng Hilagang Dagon]]{{•}}[[Kabayanan ng Silangang Dagon]] |- ![[Distrito ng Kamayut]]<br>[[File:Kamayut district.svg|150px]] |[[Kabayanan ng Kamayut]]{{•}}[[Kabayanan ng Bahan]] |} == Pamahalaan == === Ehekutibo === Ang Pamahalaan ng Rehiyon Yangon ang nagpapatakbo ng pamahalaang panrehiyon. === Lehislatibo === Ang Hluttaw ng Rehiyon ng Yangon ay ang lehislatura ng rehiyon. === Hudikatura === Ang Mataas na Korte ng Rehiyon ng Yangon ay ang pinakamataas na antas ng hukuman ng rehiyon. == Demograpiko == {{Historical populations|1973|3,190,359|1983|3,973,626|2014|7,360,703|footnote=|source=2014 Myanmar Census<ref name="census-2014"/>}} [[Talaksan:Population_of_Yangon_Region.jpg|thumb|Populasyon ng bawat kabayanan noong 2014]] Ayon sa ulat ng census noong 2014, ang populasyon ng rehiyon ng Yangon ay 7.36 milyon.<ref>{{Cite book |url=http://www.dop.gov.mm/moip/index.php?route=product/product&product_id=116 |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census |year=2015 |access-date=2025-08-29 |archive-date=2017-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171013053032/http://www.dop.gov.mm/moip/index.php?route=product%2Fproduct&product_id=116 |url-status=dead }}</ref> Ang [[Wikang Birmano|Birmano]] ang pangunahing wikang ginagamit ng Burmese sa lahat ng etnikong pinagmulan. Ang [[Wikang Ingles|Ingles]] ang pangunahing pangalawang wika sa mga piling bayan ng Yangon. === Etnisidad === {{Bar box|width=300px|barwidth=250px|float=right|title=Etnisidad of Rehiyon ng Yangon|left1=Etnikong Grupo|right1=Percentage|bars={{bar percent|Bamar|#ee82ee|89.0}} {{bar percent|Iba pa|#556b2f|5.8}} {{bar percent|Karen|#3cb371|3.9}} {{bar percent|Rakhine|#9acd32|1.3}}|caption=Source: 2019 [[General Administration Department|GAD]] township reports}}Ang Bamar ang bumubuo sa karamihan ng populasyon ng rehiyon. Ang rehiyon ay tahanan din ng malaking bilang ng mga Timog Asyano (pangunahin ang mga Indiyano) at Birmanong Tsino, bilang karagdagan sa mga komunidad ng Karen at Rakhine.. Pagkatapos ng Senso sa Myanmar ng 2014, walang katiyakan ang pamahalaan na hindi naglalabas ng detalyadong data ng etnisidad, na nagbabanggit ng mga alalahanin tungkol sa pampulitika at panlipunang mga alalahanin na nakapaligid sa isyu ng etnisidad sa Myanmar. <ref name=":72">{{Cite book |last=Jap |first=Jangai |url=https://doi.org/10.31752/idea.2022.57 |title=Deciphering Myanmar's Ethnic Landscape: A Brief Historical and Ethnic Description of Myanmar's Administrative Units |last2=Courtin |first2=Constant |date=2022-11-22 |publisher=International IDEA |isbn=978-91-7671-577-2 |doi=10.31752/idea.2022.57}}</ref> Noong 2022, naglathala ang mga mananaliksik ng pagsusuri sa mga ulat ng bayan ng General Administration Department sa buong bansa noong 2018-2019 upang i-tabulate ang etnikong ayos ng rehiyon. <ref>{{Cite web |title=Ethnic Population Dashboard |url=https://www.ponyate.org/ethnic-population-dashboard-740399e |access-date=2025-05-12 |website=PonYate |language=en}}</ref> <ref name=":72" /> === Relihiyon === {{Pie chart|thumb=right|caption=Relihiyon sa Rehiyon ng Yangon (2014)<ref name="TUR">{{cite book | url=https://drive.google.com/open?id=0B067GBtstE5TSl9FNElRRGtvMUk | title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census Census Report Volume 2-C | publisher=Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population MYANMAR | author=Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population MYANMAR | date=July 2016 | pages=12–15}}</ref>|title=|label1=Budismo|value1=91|color1=Yellow|label2=Islam|value2=4.7|color2=Green|label3=Kristiyanismo|value3=3.2|color3=DodgerBlue|label4=Hinduismo|value4=1.0|color4=Orange|label5=Iba pang relihiyon|value5=0.1|color5=DeepPink}} Ayon sa Senso ng Myanmar ng 2014, ang mga [[Budismo|Budista]] ang bumubuo ng 91% ng populasyon ng Rehiyon ng Yangon, na bumubuo sa pinakamalaking komunidad ng relihiyon doon. <ref name="TUR2">{{Cite book |last= |url=https://www.dop.gov.mm/sites/dop.gov.mm/files/publication_docs/union_2-c_religion_en_0.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census Census Report Volume 2-C |date=July 2016 |publisher=Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population |pages=12–15}}</ref> Kabilang sa mga minoryang relihiyosong komunidad ang mga [[Kristiyanismo|Kristiyano]] (3.2%), [[Islam|Muslim]] (4.7%), at [[Hinduismo|Hindu]] (1%) na sama-samang bumubuo sa natitirang populasyon ng Rehiyon ng Yangon. <ref name="TUR2" /> 0.1% ng populasyon ang naglista ng walang relihiyon, ibang relihiyon, o kung hindi man ay hindi binilang. <ref name="TUR2" /> Ayon sa estadistika ng Kumite ng Sangha Maha Nayaka ng Estado noong 2016, 88,442 Budistang monghe ang nakarehistro sa Rehiyon ng Yangon, na binubuo ng 16.5% ng kabuuang pagkamiyembro ng [[Sangha]] sa Myanmar, na kinabibilangan ng parehong baguhang samanera at ganap na inorden na bhikkhu. <ref name="mahana">{{Cite web |date=2016 |title=The Account of Wazo Monks and Nuns in 1377 (2016 year) |url=http://www.mahana.org.mm/en/religious-affairs/the-account-of-wazo-monks-and-nuns-in-1377-2016-year/ |access-date=2021-01-19 |website=[[State Sangha Maha Nayaka Committee]] |language=en-US |archive-date=2021-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127201644/http://www.mahana.org.mm/en/religious-affairs/the-account-of-wazo-monks-and-nuns-in-1377-2016-year/ |url-status=dead }}</ref> Karamihan sa mga monghe ay kabilang sa Thudhamma Nikaya (81.2%), na sinusundan ni Shwegyin Nikaya (13.6%), kasama ang natitirang mga monghe na kabilang sa iba pang maliliit na orden ng monastiko . <ref name="mahana" /> 16,960 thilashinang nakarehistro sa Rehiyon ng Yangon, na binubuo ng 28.1% ng kabuuang komunidad ng thilashin ng Myanmar, ang pinakamalaki sa Myanmar. <ref name="mahana" /> == Ekonomiya == Ang Rehiyon ng Yangon ay ang pinakamaunlad na rehiyon sa bansa. Ayon sa opisyal na estadistika ng pamahalaan para sa FY 2010–2011, ang laki ng ekonomiya ng Rehiyon ng Yangon ay 8.93 trilyong kyat, o 23% ng [[Kabuuang domestikong produkto|pambansang GDP]]. <ref name="mt-">{{Cite journal |last=Kyaw Hsu Mon and Yadana Htun |date=2011-11-07 |title=Yangon Region govt facing K22b budget black hole |url=http://www.mmtimes.com/2011/news/600/news60002.html |journal=The Myanmar Times}}</ref> Ang Malawakang Yangon ay ang pangunahing sentro ng kalakalan ng Timog Myanmar para sa lahat ng uri ng paninda – mula sa mga pangunahing pagkain hanggang sa mga ginamit na sasakyan. Ang Baynnaung Market ay ang pinakamalaking pakyawan na sentro sa bansa para sa [[Palay|bigas]], beans at pulso, at iba pang mga kalakal sa [[agrikultura]]. Karamihan sa mga legal na pag-import at pag-export ng bansa ay dumadaan sa Thilawa port ng Thanlyin, ang pinakamalaki at pinaka-abalang daungan sa Myanmar. Hindi bababa sa 14 na light industrial zone ang nagri-ring Yangon, <ref name="iz">{{Cite web |title=Industrial Zones |url=http://www.industry2.gov.mm/zone.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080908023819/http://www.industry2.gov.mm/zone.htm |archive-date=2008-09-08 |access-date=2008-12-25 |publisher=Ministry of Industry 2, Myanmar}}</ref> na gumagamit ng libu-libong manggagawa. Sa labas ng Malawakang Yangon, nananatiling nangingibabaw ang pagsasaka ng palay. Kabilang sa iba pang mahahalagang pananim ang jute, pulso, goma, tubo, at mani. <ref name="br2" /> == Transportasyon == Ang Rehiyon ng Yangon ay may pinakamahusay na imprastraktura ng transportasyon sa bansa. Lahat ng sasakyan papunta at mula sa ibang bahagi ng bansa (at sa mundo) ay dumadaan sa Yangon. Limang "highway" ang nag-uugnay sa Yangon sa ibang bahagi ng bansa. <ref name="ngamoeyeik">{{Cite news |last=Kyi Kyi Hla |date=2001-02-01 |title=Ngamoeyeik Bridge |url=http://www.myanmar.gov.mm/Perspective/persp2001/2-2001/nga.htm}}</ref> (Tiyak, ang kahulugan ng highway ay maluwag na ginagamit. Karamihan sa mga highway ay hindi hihigit sa dalawang lane na kalsada.) Ang Yangon International Airport ay ang pangunahing internasyonal na gateway ng bansa. Ang Yangon Central Railway Station ay isang pangunahing hub ng {{Convert|5068|km|mi|0}} Sistema ng Riles ng Myanmar . Ang Twante Canal, na nag-uugnay sa Yangon sa Ayeyarwady Region, ay malawak ding ginagamit para sa parehong transportasyon at komersiyo. Dahil napakamahal ng transportasyong de-motor para sa karamihan ng mga tao, ang mga bus ang pangunahing paraan ng transportasyon sa loob ng dibisyon o mga rehiyong malapit. Noong Enero 2008, ang Rehiyon ng Yangon ay mayroong halos 182,000 mga sasakyang de-motor, 17.7% ng kabuuan ng bansa. <ref name="uncrd">{{Cite web |date=17–19 March 2008 |title=Third Regional EST Forum: Presentation of Myanmar |url=http://www.uncrd.or.jp/env/3rd-regional-est-forum/doc/23_Myanmar.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090226114154/http://www.uncrd.or.jp/env/3rd-regional-est-forum/doc/23_Myanmar.pdf |archive-date=26 February 2009 |access-date=19 January 2009 |publisher=Ministry of Transport, Myanmar |location=Singapore}}</ref> == Edukasyon == Bagama't ang lungsod ng Yangon ay may pinakamahusay na mga pasilidad sa edukasyon sa bansa, ang mga pasilidad na pang-edukasyon at mga pagkakataon na magagamit sa natitirang bahagi ng Rehiyon ng Yangon ay lubhang mahirap. Maraming mag-aaral sa kanayunan at mahihirap na distrito ang hindi nakatapos ng middle school. Ayon sa opisyal na istatistika, humigit-kumulang 23% lamang ng mga mag-aaral sa elementarya ang nakakarating sa high school. <ref name="cso-edu">{{Cite web |title=Education statistics by level and by State and Division |url=http://www.etrademyanmar.com/STATS/s1701.htm |access-date=2009-04-09 |publisher=Myanmar Central Statistical Organization |archive-date=2008-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080524012235/http://www.etrademyanmar.com/STATS/s1701.htm |url-status=dead }}</ref> Karamihan sa mga mag-aaral ay naka-enrol sa sistema ng pampublikong paaralan. Ang mga pribadong paaralan, na nagkakahalaga ng hindi bababa sa $8,000 sa isang taon sa matrikula bawat estudyante, ay mahigpit na pinangangalagaan ng mga piling tao. <ref name="st">{{Cite news |last=Sandra Davie |date=2008-10-13 |title=I see no future for my two sons in Myanmar. |work=The Straits Times |url=http://www.asiaone.com/News/Education/Story/A1Story20081011-93043.html}}</ref> {| class="wikitable" ! width="100" |AY 2002-2003 ! width="100" | Pangunahin ! width="100" | Gitna ! width="100" | Mataas |- | Mga paaralan | 2,245 | 240 | 158 |- | Mga guro | 15,600 | 10,100 | 3600 |- | Mga mag-aaral | 540,000 | 302,000 | 123,000 |} Halos lahat ng mga unibersidad ng dibisyon ay nasa Malawakang Yangon. Ang Dagon University sa North Dagon at ang University of East Yangon sa Thanlyin ay kabilang sa pinakamalaking undergraduate na unibersidad sa bansa. Ang Unibersidad ng Medisina 1 ng Yangon, Yangon, Unibersidad ng Medisina 2, Yangon, Unibersidad ng Teknolohikal na Yangon, Unibersidad ng Pag-aaral sa Kompyuter, Yangon at Myanmar Maritime University ng Thanlyin ay kabilang sa mga pinakamapiling unibersidad sa Myanmar. <ref>{{Cite news |last=Minh Zaw |date=2008-03-28 |title=HR key to development |work=The Myanmar Times |url=http://www.mmtimes.com/feature/edu08/e001.htm}}</ref> Ang University of West Yangon sa Htantabin at ang Officers Training School sa Hmawbi ay dalawang pangunahing institusyon ng mas mataas na edukasyon sa labas ng Malawakang Yangon. == Pangangalaga sa kalusugan == Ang pangkalahatang kalagayan ng pangangalagang pangkalusugan sa Myanmar ay mahina. Ang pamahalaang militar ay gumagastos kahit saan mula 0.5% hanggang 3% ng GDP ng bansa sa pangangalagang pangkalusugan, na patuloy na nagraranggo sa pinakamababa sa mundo. <ref>{{Cite news |date=2007-01-17 |title=PPI: Almost Half of All World Health Spending is in the United States |url=http://www.ppionline.org/ppi_ci.cfm?knlgAreaID=108&subsecID=900003&contentID=254167 |access-date=2025-08-29 |archive-date=2008-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080205231908/http://www.ppionline.org/ppi_ci.cfm?knlgAreaID=108&subsecID=900003&contentID=254167 |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite news |last=Yasmin Anwar |date=2007-06-28 |title=Burma junta faulted for rampant diseases |publisher=UC Berkeley News |url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2007/06/28_Burma.shtml}}</ref> Kahit na ang pangangalagang pangkalusugan ay nominal na libre, sa katotohanan, ang mga pasyente ay kailangang magbayad para sa gamot at paggamot, kahit na sa mga pampublikong klinika at ospital. Ang mga pampublikong ospital ay kulang sa marami sa mga pangunahing pasilidad at kagamitan. Gayunpaman, ang Rehiyon ng Yangon ay may pinakamahusay na mga pasilidad at tauhan ng medikal na magagamit sa bansa. Ang sumusunod ay isang buod ng sistema ng pampublikong kalusugan sa dibisyon, sa taon ng pananalapi 2002-2003. <ref name="cso-hosp">{{Cite web |title=Hospitals and Dispensaries by State and Division |url=http://www.etrademyanmar.com/STATS/s0413.htm |access-date=2009-04-11 |publisher=Myanmar Central Statistical Organization |archive-date=2011-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430032618/http://www.etrademyanmar.com/STATS/s0413.htm |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable sortable" ! width="300" |2002–2003 ! width="100" | # Mga ospital ! width="100" | # Mga kama |- | Mga espesyalistang ospital | 9 | 3,800 |- | Mga pangkalahatang ospital na may mga serbisyong espesyalista | 8 | 3,220 |- | Mga pangkalahatang ospital | 26 | 1,055 |- | Mga klinikang pangkalusugan | 24 | 384 |- class="sortbottom" | '''Kabuuan''' | '''67''' | '''8,459''' |} == Mga sanggunian == {{Reflist|2}} == Mga panlabas na kawing == * Taipei American Chamber of Commerce; Topics Magazine, Analysis, Nobyembre 2012. [http://www.amcham.com.tw/content/view/3715/538/ Myanmar: Southeast Asia's Last Frontier for Investment], NI DAVID DUBYNE {{Geographic Location|Centre={{flag|Rehiyon ng Yangon}}|North={{flag|Rehiyon ng Bago}}|Northeast=|East=|Southeast=''[[Dagat Andaman]]''|South=|Southwest=|West={{flag|Rehiyon ng Ayeyarwady}}|Northwest=}}{{Mga Dibisyong Administratibo ng Myanmar}}{{Cite web |title=MM |url=https://myanmar.gov.mm/image/journal/article?img_id=65725340&t=1599731893254 |access-date=2025-08-29 |archive-date=2025-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913194957/https://myanmar.gov.mm/image/journal/article?img_id=65725340&t=1599731893254 |url-status=dead }} [[Kategorya:Myanmar]] [[Kategorya:Mga Rehiyon ng Myanmar]] [[Kategorya:Rehiyon ng Yangon]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] rj033xq6adttupq9g27qedpzpxoj5pf 0 336328 2214255 2214069 2026-07-03T01:54:37Z Meow 73714 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Henry 2026 path.png]] → [[File:Maysak 2026 path.png]] Named by RSMC Tokyo 2214255 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 70 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====10. Tropikal Depresyon Henry==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = kasalukuyan | image = Henry 2026-07-01 0530Z.jpg | track = Maysak 2026 path.png | Prewinds = | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 | WarningCenter = PAGASA }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2025===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || Henry |- | Agosto || rowspan="5"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Setyembre |- | Oktubre |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | * ADA (2601) * BASYANG (2602) * CALOY (2605) * DOMENG (2606) * ESTER | * FRANCISCO (2607) * GARDO (2608) * {{tcname active|HENRY}} * {{tcname unused|INDAY}} * {{tcname unused|JOSIE}} | * {{tcname unused|KIYAPO}} * {{tcname unused|LUIS}} * {{tcname unused|MAYMAY}} * {{tcname unused|NENENG}} * {{tcname unused|OBET}} | * {{tcname unused|PILANDOK}} * {{tcname unused|QUEENIE}} * {{tcname unused|ROSAL}} * {{tcname unused|SAMUEL}} * {{tcname unused|TOMAS}} | * {{tcname unused|UMBERTO}} * {{tcname unused|VENUS}} * {{tcname unused|WALDO}} * {{tcname unused|YAYANG}} * {{tcname unused|ZENY}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] lrsussv8pk82ejcdm70f313lhtkl6fw 2214302 2214255 2026-07-03T02:47:01Z Ivan P. Clarin 84769 /* Mga sistema */ 2214302 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 70 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====10. Bagyong Inday (''Bavi'')==== {{infobox tropical cyclone small | Basin = WPac | Formed = June 30 | Dissipated = kasalukuyan | image = Bavi 2026-07-03 0010Z.png | track = Bavi 2026 path.png | 10-min winds = 65 | 1-min winds = 90 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====11. Bagyong Henry (''Maysak'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = kasalukuyan | image = Maysak 2026-07-03 0040Z.png | track = Maysak 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 996 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2025===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || Henry, Inday |- | Agosto || rowspan="5"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Setyembre |- | Oktubre |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | * ADA (2601) * BASYANG (2602) * CALOY (2605) * DOMENG (2606) * ESTER | * FRANCISCO (2607) * GARDO (2608) * {{tcname active|HENRY}} * {{tcname unused|INDAY}} * {{tcname unused|JOSIE}} | * {{tcname unused|KIYAPO}} * {{tcname unused|LUIS}} * {{tcname unused|MAYMAY}} * {{tcname unused|NENENG}} * {{tcname unused|OBET}} | * {{tcname unused|PILANDOK}} * {{tcname unused|QUEENIE}} * {{tcname unused|ROSAL}} * {{tcname unused|SAMUEL}} * {{tcname unused|TOMAS}} | * {{tcname unused|UMBERTO}} * {{tcname unused|VENUS}} * {{tcname unused|WALDO}} * {{tcname unused|YAYANG}} * {{tcname unused|ZENY}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] 78ir75q7x1bf14fuohp778q3k70yai9 2214303 2214302 2026-07-03T02:47:23Z Ivan P. Clarin 84769 /* 10. Bagyong Inday (Bavi) */ 2214303 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 70 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====10. Bagyong Inday (''Bavi'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = June 30 | Dissipated = kasalukuyan | image = Bavi 2026-07-03 0010Z.png | track = Bavi 2026 path.png | 10-min winds = 65 | 1-min winds = 90 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====11. Bagyong Henry (''Maysak'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = kasalukuyan | image = Maysak 2026-07-03 0040Z.png | track = Maysak 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 996 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2025===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || Henry, Inday |- | Agosto || rowspan="5"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Setyembre |- | Oktubre |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | * ADA (2601) * BASYANG (2602) * CALOY (2605) * DOMENG (2606) * ESTER | * FRANCISCO (2607) * GARDO (2608) * {{tcname active|HENRY}} * {{tcname unused|INDAY}} * {{tcname unused|JOSIE}} | * {{tcname unused|KIYAPO}} * {{tcname unused|LUIS}} * {{tcname unused|MAYMAY}} * {{tcname unused|NENENG}} * {{tcname unused|OBET}} | * {{tcname unused|PILANDOK}} * {{tcname unused|QUEENIE}} * {{tcname unused|ROSAL}} * {{tcname unused|SAMUEL}} * {{tcname unused|TOMAS}} | * {{tcname unused|UMBERTO}} * {{tcname unused|VENUS}} * {{tcname unused|WALDO}} * {{tcname unused|YAYANG}} * {{tcname unused|ZENY}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] d5hbmzvcgh4byzujgm17isw13g5remh 2214304 2214303 2026-07-03T02:48:22Z Ivan P. Clarin 84769 /* Pilipinas */ 2214304 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 70 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====10. Bagyong Inday (''Bavi'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = June 30 | Dissipated = kasalukuyan | image = Bavi 2026-07-03 0010Z.png | track = Bavi 2026 path.png | 10-min winds = 65 | 1-min winds = 90 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====11. Bagyong Henry (''Maysak'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = kasalukuyan | image = Maysak 2026-07-03 0040Z.png | track = Maysak 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 996 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2025===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || Henry, Inday |- | Agosto || rowspan="5"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Setyembre |- | Oktubre |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | * ADA (2601) * BASYANG (2602) * CALOY (2605) * DOMENG (2606) * ESTER | * FRANCISCO (2607) * GARDO (2608) * HENRY (2610) * {{tcname unused|INDAY}} * {{tcname unused|JOSIE}} | * {{tcname unused|KIYAPO}} * {{tcname unused|LUIS}} * {{tcname unused|MAYMAY}} * {{tcname unused|NENENG}} * {{tcname unused|OBET}} | * {{tcname unused|PILANDOK}} * {{tcname unused|QUEENIE}} * {{tcname unused|ROSAL}} * {{tcname unused|SAMUEL}} * {{tcname unused|TOMAS}} | * {{tcname unused|UMBERTO}} * {{tcname unused|VENUS}} * {{tcname unused|WALDO}} * {{tcname unused|YAYANG}} * {{tcname unused|ZENY}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] kehnaqp21wsx6pllnmybnglni1z302l 2214544 2214304 2026-07-03T10:30:42Z Ivan P. Clarin 84769 /* 10. Bagyong Inday (Bavi) */ 2214544 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 70 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====10. Bagyong Inday (''Bavi'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = June 30 | Dissipated = kasalukuyan | image = Bavi 2026-07-03 0010Z.png | track = Bavi 2026 path.png | 10-min winds = 85 | 1-min winds = 105 | Pressure = 950 }} {{clear}} ====11. Bagyong Henry (''Maysak'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = kasalukuyan | image = Maysak 2026-07-03 0040Z.png | track = Maysak 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 996 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2025===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || Henry, Inday |- | Agosto || rowspan="5"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Setyembre |- | Oktubre |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | * ADA (2601) * BASYANG (2602) * CALOY (2605) * DOMENG (2606) * ESTER | * FRANCISCO (2607) * GARDO (2608) * HENRY (2610) * {{tcname unused|INDAY}} * {{tcname unused|JOSIE}} | * {{tcname unused|KIYAPO}} * {{tcname unused|LUIS}} * {{tcname unused|MAYMAY}} * {{tcname unused|NENENG}} * {{tcname unused|OBET}} | * {{tcname unused|PILANDOK}} * {{tcname unused|QUEENIE}} * {{tcname unused|ROSAL}} * {{tcname unused|SAMUEL}} * {{tcname unused|TOMAS}} | * {{tcname unused|UMBERTO}} * {{tcname unused|VENUS}} * {{tcname unused|WALDO}} * {{tcname unused|YAYANG}} * {{tcname unused|ZENY}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] dm3hdlftu2n7srurj4f944eawlfuozh 2 338444 2214250 2213361 2026-07-03T01:52:35Z KyutKoTalaga 152379 2214250 wikitext text/x-wiki Ang '''Tunggalian sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura, na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. 7qrmm3cb73q8s1l5lq5406nrnywugiy 2214252 2214250 2026-07-03T01:53:32Z KyutKoTalaga 152379 2214252 wikitext text/x-wiki Ang '''Tunggalian sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Mga Sanggunian == {{reflist}} 7xm9k5dwmevh1599qegcv6dpy0l5qc4 2214258 2214252 2026-07-03T01:55:59Z KyutKoTalaga 152379 2214258 wikitext text/x-wiki Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Mga Sanggunian == {{reflist}} 441p3b7s0ophfpcq7sbgkkrqpcjxm2x 2214307 2214258 2026-07-03T02:52:44Z KyutKoTalaga 152379 2214307 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = [[Mga alitang pampangasiwaan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas|Mga alitang pampangasiwaan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy {{br}} * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga sibilyan at bangkang pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[Datu Cabaylo-class multi-mission offshore vessel]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga sibilyan at bangkang pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 bangkang pangisda ang nasira<br/>1 sasakyang pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Mga Sanggunian == {{reflist}} rgm42rzeof7ffr2m4dm7mv45hiefn2j 2214308 2214307 2026-07-03T02:53:13Z KyutKoTalaga 152379 2214308 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = Mga alitang pampangasiwaan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy {{br}} * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga sibilyan at bangkang pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[Datu Cabaylo-class multi-mission offshore vessel]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga sibilyan at bangkang pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 bangkang pangisda ang nasira<br/>1 sasakyang pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Mga Sanggunian == {{reflist}} a2yp3q5j3z4r9r07552fm9ujav327tv 2214310 2214308 2026-07-03T02:55:10Z KyutKoTalaga 152379 2214310 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy {{br}} * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga sibilyan at bangkang pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[Datu Cabaylo-class multi-mission offshore vessel]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga sibilyan at bangkang pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 bangkang pangisda ang nasira<br/>1 sasakyang pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Mga Sanggunian == {{reflist}} m5v7ywsi4f5z04ti3o3rf2hsymbxxy5 2214313 2214310 2026-07-03T02:56:46Z KyutKoTalaga 152379 2214313 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga sibilyan at bangkang pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[Datu Cabaylo-class multi-mission offshore vessel]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga sibilyan at bangkang pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 bangkang pangisda ang nasira<br/>1 sasakyang pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Mga Sanggunian == {{reflist}} bmsicwc4qscrkcbqodyas4pp8ljqa42 2214317 2214313 2026-07-03T03:05:54Z KyutKoTalaga 152379 2214317 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Mga Sanggunian == {{reflist}} 6i45k002j5ydxoy1ultkxvcqsorz3og 2214319 2214317 2026-07-03T03:08:36Z KyutKoTalaga 152379 2214319 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. == Mga Sanggunian == {{reflist}} htsusa1mm03mpcnz5p6afqkbak3wjz1 2214320 2214319 2026-07-03T03:09:16Z KyutKoTalaga 152379 2214320 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. == Mga Sanggunian == {{reflist}} mehzyo9898398l99ba8d4vgj6wvexio 2214321 2214320 2026-07-03T03:10:42Z KyutKoTalaga 152379 2214321 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. == Mga Sanggunian == {{reflist}} 6f5qo3ytpfnxf8toxjmym1j6alt0whn 2214322 2214321 2026-07-03T03:11:42Z KyutKoTalaga 152379 /* Pangkalahatang-ideya */ 2214322 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. == Mga Sanggunian == {{reflist}} nz2qhpeqjrmz7vx6dlqc2r4dv6u155g 2214323 2214322 2026-07-03T03:13:37Z KyutKoTalaga 152379 /* Pangkalahatang-ideya */ 2214323 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng Landsat 7 sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. == Mga Sanggunian == {{reflist}} 55sa6jx6qumvvhbmq1id61m64dadp7s 2214324 2214323 2026-07-03T03:13:56Z KyutKoTalaga 152379 /* Pangkalahatang-ideya */ 2214324 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. == Mga Sanggunian == {{reflist}} j54sna4tndn22ng1636iuu5gbqfspta 2214325 2214324 2026-07-03T03:21:13Z KyutKoTalaga 152379 2214325 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga insidenteng diplomatiko]] [[Kategorya:2012 sa Tsina]] [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] [[Kategorya:Kasaysayan ng Zambales]] [[Kategorya:Mga Isla ng Zhongsha]] [[Kategorya:2012 sa ugnayang pandaigdig]] [[Kategorya:Mga tunggalian noong 2012]] [[Kategorya:Mga tunggalian sa pangingisda]] [[Kategorya:Panguluhan ni Benigno Aquino III]] [[Kategorya:Abril 2012 sa Asya]] [[Kategorya:Mga Insidente sa Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga digmaang pangkalakalan na kinasasangkutan ng Tsina]] [[Kategorya:Mga armadong pag-aaway sa Asya]] aci0vkybhgaoqozc8prxtnryzh2glr6 2214326 2214325 2026-07-03T03:21:43Z KyutKoTalaga 152379 2214326 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 031aumuzdtag71zk17s6i9fgalwqdir 2214327 2214326 2026-07-03T03:23:52Z KyutKoTalaga 152379 2214327 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at kinumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy na mga gawain ng mga ito. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] rxblt27b5w8srle1wiii5npakpzfciy 2214328 2214327 2026-07-03T03:25:40Z KyutKoTalaga 152379 /* Pangkalahatang-ideya */ 2214328 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] nt0nwdsywutxxl92mn6c1war5dxbxfk 2214329 2214328 2026-07-03T03:27:59Z KyutKoTalaga 152379 /* Pangkalahatang-ideya */ 2214329 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 4l7makcc4nu4ljph7tb1aa367cly0zf 2214330 2214329 2026-07-03T03:31:56Z KyutKoTalaga 152379 /* Pangkalahatang-ideya */ 2214330 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] dz7ex7lm6reuirhmrq5lmtcpd8w9yj7 2214331 2214330 2026-07-03T03:32:14Z KyutKoTalaga 152379 /* Pangkalahatang-ideya */ 2214331 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] kswa4cn4fgstilgrcjj1a2riideifcx 2214332 2214331 2026-07-03T03:39:21Z KyutKoTalaga 152379 /* Pangkalahatang-ideya */ 2214332 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] bbsybsive3huv5tqr4gxacin76ycyip 2214333 2214332 2026-07-03T03:40:45Z KyutKoTalaga 152379 2214333 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]]. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 4nqt7c5ikxyl0ir46tzbneewu5wy128 2214334 2214333 2026-07-03T03:41:21Z KyutKoTalaga 152379 /* Pangkalahatang-ideya */ 2214334 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]]. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] osqgqc3a4eol9079rtbfmstohyrma8k 2214335 2214334 2026-07-03T03:41:56Z KyutKoTalaga 152379 /* Pangkalahatang-ideya */ 2214335 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 5nj5yt02kfo2s1gk8i96o51zyqjzx09 2214337 2214335 2026-07-03T03:45:27Z KyutKoTalaga 152379 Tinatanggal ang lahat ng nilalaman mula sa pahina 2214337 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3 338597 2214138 2213042 2026-07-02T12:10:46Z ~2026-37708-36 163579 /* Correction requests */ Tugon 2214138 wikitext text/x-wiki *[[Usapang tagagamit:Gambo7/Archive1]] == Correction requests == Hi @[[Tagagamit:Gambo7|Gambo7]], when possible, can you look at the following incorrect titles: [[it:Richard Johnson (XVI secolo)]] ; [[it:Anna Stuart (1637-1640)]] ; [[it:Alice FitzAlan (1378-1415)]] ; [[it:James Stuart (1741-1815)]] and [[it:James Stuart (m. 1793)]]? Thanks. [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-36448-27|&#126;2026-36448-27]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-36448-27|talk]]) 14:22, 22 Hunyo 2026 (UTC) :Hi @[[Tagagamit:Gambo7|Gambo7]] Hi, could you please fix the incorrect titles for [[it:Angelo Rizzoli]], [[it:Achille Majeroni]], and [[it:Giuseppe Rossi]]? [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-37708-36|&#126;2026-37708-36]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-37708-36|talk]]) 12:10, 2 Hulyo 2026 (UTC) 714eh4zz1uk9zbc3atxozd7v175okbg 2214139 2214138 2026-07-02T12:11:09Z ~2026-37708-36 163579 2214139 wikitext text/x-wiki *[[Usapang tagagamit:Gambo7/Archive1]] == Correction requests == Hi @[[Tagagamit:Gambo7|Gambo7]], when possible, can you look at the following incorrect titles: [[it:Richard Johnson (XVI secolo)]] ; [[it:Anna Stuart (1637-1640)]] ; [[it:Alice FitzAlan (1378-1415)]] ; [[it:James Stuart (1741-1815)]] and [[it:James Stuart (m. 1793)]]? Thanks. [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-36448-27|&#126;2026-36448-27]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-36448-27|talk]]) 14:22, 22 Hunyo 2026 (UTC) :Hi @[[Tagagamit:Gambo7|Gambo7]] could you please fix the incorrect titles for [[it:Angelo Rizzoli]], [[it:Achille Majeroni]], and [[it:Giuseppe Rossi]]? [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-37708-36|&#126;2026-37708-36]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-37708-36|talk]]) 12:10, 2 Hulyo 2026 (UTC) nib051nwnwcxs2wedukgtwqjf9bbjpa 2214174 2214139 2026-07-02T15:29:09Z ~2026-38013-63 163587 2214174 wikitext text/x-wiki *[[Usapang tagagamit:Gambo7/Archive1]] == Correction requests == Hi @[[Tagagamit:Gambo7|Gambo7]], when possible, can you look at the following incorrect titles: [[it:Richard Johnson (XVI secolo)]] ; [[it:Anna Stuart (1637-1640)]] ; [[it:Alice FitzAlan (1378-1415)]] ; [[it:James Stuart (1741-1815)]] and [[it:James Stuart (m. 1793)]]? Thanks. [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-36448-27|&#126;2026-36448-27]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-36448-27|talk]]) 14:22, 22 Hunyo 2026 (UTC) :Hi @[[Tagagamit:Gambo7|Gambo7]] could you please fix the incorrect titles for the subjects in [[it:Angelo Rizzoli]], [[it:Achille Majeroni]], and [[it:Giuseppe Rossi]]? [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-37708-36|&#126;2026-37708-36]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-37708-36|talk]]) 12:10, 2 Hulyo 2026 (UTC) 32i05x24ryrrtg91ec2067wtk2zu8cf 2214425 2214174 2026-07-03T07:19:25Z ~2026-38039-09 163611 2214425 wikitext text/x-wiki *[[Usapang tagagamit:Gambo7/Archive1]] == Correction requests == Hi @[[Tagagamit:Gambo7|Gambo7]], when possible, can you look at the following incorrect titles: [[it:Richard Johnson (XVI secolo)]] ; [[it:Anna Stuart (1637-1640)]] ; [[it:Alice FitzAlan (1378-1415)]] ; [[it:James Stuart (1741-1815)]] and [[it:James Stuart (m. 1793)]]? Thanks. [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-36448-27|&#126;2026-36448-27]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-36448-27|talk]]) 14:22, 22 Hunyo 2026 (UTC) :Hi @[[Tagagamit:Gambo7|Gambo7]], could you please fix the incorrect titles for the subjects in [[it:Angelo Rizzoli]], [[it:Achille Majeroni]], and [[it:Giuseppe Rossi]]? [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-37708-36|&#126;2026-37708-36]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-37708-36|talk]]) 12:10, 2 Hulyo 2026 (UTC) 1e8ajo2sa8wp0acea9xhqgehpohx6qg 0 338653 2214221 2213455 2026-07-03T01:16:29Z KyutKoTalaga 152379 2214221 wikitext text/x-wiki [[File:Union Banks en.svg|thumb|alt=Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa|Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] [[File:Collins_Reef_building_by_Vietnam.jpg|thumb|Estrukturang Vietnamese sa [[Bahura ng Roxas]] ''(Collins Reef)'']] Ang '''Pampang ng Pagkakaisa''' ({{lang-en|Pagkakaisa Banks}}), o '''Union Banks''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]) ([[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]: Cụm Sinh Tồn; {{zh|t=|s=|p=Jiǔzhāng Qúnjiāo|c=九章群礁}}) ay isang malaking lubog na [[atol]] sa gitna ng [[Delikadong Karagatan]] ''(Dangerous Ground)'' sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]], {{convert|230|km|nmi|abbr=off}}<ref>{{cite news |title=China expanding presence on Mabini reef |url=https://www.abs-cbnnews.com/focus/05/13/14/china-expanding-presence-mabini-reef-sources |access-date=20 May 2014 |newspaper=ABS CBN News / Kyodo News |date=13 May 2014}}</ref> sa kanluran ng baybayin ng Pilipinas. Binubuo ito ng mga [[pulo]] at [[bahura]] na nananatiling paksa ng [[Alitan sa Kapuluang Kalayaan|alitan sa pag-aangkin ng Kapuluan ng Kalayaan]].<ref>{{cite book |last=Dato Mohammad |first=Brigadier General |title=The Conflicting Claims in the South China Sea |date=1991 |publisher=U.S. Army War College |location=PA, USA}}</ref> Ang pinakamalapit na atol dito ay ang [[Pampang ng Bayani]], na matatagpuan {{convert|25|km|nmi|abbr=off}} sa gawing hilaga ng Pampang ng Pagkakaisa. Dalawa lamang ang likas na pulo sa gilid ng bahura, ang [[Pulo ng Rurok]] at ang [[Pulo ng Julian Felipe]]. Ang atol ay may haba na {{convert|55|km|mi|abbr=off}} mula sa [[Bahura ng Mabini]] sa timog-kanluran hanggang sa [[Bahura ng Julian Felipe]] sa hilagang-silangan, at may lapad na umaabot sa {{convert|15|km|mi|abbr=off}}. Ang kabuuang lawak nito ay {{convert|461|sqkm|sqmi|abbr=off}}. Ang gitnang laguna nito ay may lalim na umaabot sa {{convert|53|m|ft|abbr=off}}.<ref>[ftp://rock.geosociety.org/pub/reposit/2001/2001075.pdf Atoll Area, Depth and Rainfall]{{dead link|date=May 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}, rock.geosociety.org</ref> == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{Cite news |last=Cupin |first=Bea |date=2026-04-01 |title=Marcos executive order gives Philippine names to features in West Philippine Sea |url=https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260402020334/https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-date=2026-04-02 |url-access=subscription |work=Rappler |access-date=2026-06-26}}</ref><ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> Key: '''<span style="color: yellow;">Dilaw (Yellow)</span>''' = sinasakop ng Tsina (PRC); '''<span style="color: violet;">Lila (Violet)</span>''' = sinasakop ng Vietnam {| class="wikitable sortable" |- ! ''Feature'' || Lokasyon |-bgcolor="yellow" | [[Bahura ng Mabini]] (Johnson South Reef) (Chìguā Jiāo) (Mabini Reef) (Đá Gạc Ma) || {{coord|09|43|9|N|114|16|57|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Roxas]] (Collins Reef/Johnson North Reef) (Guǐhǎn Jiāo) (Roxas Reef) (Đá Cô Lin) || {{nowrap|{{coord|09|46|14|N|114|15|27|E|display=inline}} }} |- | ''Tam Trung Reef'' (Đá Tam Trung) || {{coord|09|50|12|N|114|16|6|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 7'' ({{ill|Loveless Reef|lt=|zh|華礁}}) (Huá Jiāo) (Đá Nghĩa Hành) || {{nowrap|{{coord|09|51|13|N|114|16|47|E|display=inline}}*}} |- | ''Burunyugan Reef 6'' ({{ill|Gent Reef|lt=|zh|吉阳礁}}) (Jíyáng Jiāo) (Đá Sơn Hà) || {{coord|09|52|45|N|114|18|21|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Rurok]] (Sin Cowe Island/Sinh Ton Island) (Jǐnghóng Dǎo) (Rurok Island) (Ching-hung Tao) (Đảo Sinh Tồn) || {{coord|09|53|9|N|114|19|46|E|display=inline}} <!-- | [[Đá Nhạn Gia]] || --> |- | ''Burunyugan Reef 5'' ({{ill|Edmund Reef|lt=|zh|南門礁}}) (Nánmén Jiāo) (Đá Bình Khê) || {{nowrap|{{coord|09|53|48|N|114|23|40|E|display=inline}}*}} |- | [[Bahura ng Chigua]] ({{ill|McKennan Reef|lt=|zh|西門礁}}/Kennan Reef) (Xīmén Jiāo) (Chigua Reef) (Đá Ken Nan) || {{coord|09|54|12|N|114|27|56|E|display=inline}} |- | ''Tam Trung Reef'' ([[Đá Bia]]) || {{coord|09|53|42|N|114|29|40|E|display=inline}} |-bgcolor="yellow" | ''Burunyugan Reef 4'' (Hughes Reef) (Dōngmén Jiāo) (Tung-men Chiao) (Đá Tư Nghĩa) || {{coord|09|54|51|N|114|29|45|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 3'' ({{ill|Hallet Reef|lt=|zh|安樂礁}}) (Ānlè Jiāo) (Đá Bình Sơn) || {{coord|09|55|55|N|114|31|25|E|display=inline}}* |- | ''Burunyugan Reef 2'' ({{ill|Holiday Reef|lt=|zh|長線礁}}) (Chángxiàn Jiāo) (Đá Bãi Khung) || {{coord|09|57|55|N|114|33|53|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef'' ''1'' ({{ill|Empire Reef|lt=|zh|主權礁}}) (Zhǔquán Jiāo) (Đá Đức Hòa) || {{coord|09|58|44|N|114|35|23|E|display=inline}}* |- | [[Bahura ng Julian Felipe]] (Whitsun Reef/Whitson Reef) (Niúè Jiāo) (Julian Felipe Reef) (Đá Ba Đầu) || {{coord|10|00|10|N|114|39|58|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 15'' ({{ill|Ross Reef|lt=|zh|染青东礁}}) (Rǎnqīngdōng Jiāo) (Đá An Bình) || {{coord|09|54|25|N|114|35|52|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Julian Felipe]] (Grierson Reef/Sin Cowe East Island) (Rǎnqīng Shāzhōu) (''Burunyugan Reef 14'') (Julian Felipe Island) (Đảo Sinh Tồn Đông) || {{coord|09|54|8.2|N|114|33|50.7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 13'' ({{ill|Bamford Reef|lt=|zh|龙虾礁}}) (Lóngxiā Jiāo) (Đá Vị Khê) || {{coord|09|53|25|N|114|32|7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 12'' ({{ill|Tetley Reef|lt=|zh|扁参礁}}) (Biǎncān Jiāo) (Đá Ninh Hòa) || {{coord|09|52|5|N|114|30|39|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 11''|| {{coord|09|51|5|N|114|29|29|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 10'' ({{ill|Jones Reef|lt=|zh|漳溪礁}}) (Zhāngxī Jiāo) (Đá Văn Nguyên) || {{coord|09|49|47|N|114|27|57|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 9'' ({{ill|Higgens Reef|lt=|zh|屈原礁}}/Higgen Reef ) (Qūyuán Jiāo) (Đá Phúc Sĩ) || {{coord|09|48|49|N|114|24|12|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Pagkakaisa]]/''Burunyugan Reef 8'' (Lansdowne Reef) (Qióng Jiāo) (Pagkakaisa Reef) (Chi'ung Chiao) (Đá Len Đao) || {{coord|09|46|43|N|114|22|14|E|display=inline}} <!--there's nothing at these coords, and they fall slightly outside of the outer rim south between Landsdowne and Higgens | [[Đá Trà Khúc]] || {{coord|09|41|5|N|114|21|3|E|display=inline}} --> |} {{Pampang ng Pagkakaisa}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} {{Lalawigan ng Pilipinas}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Kapuluan ng Kalayaan]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] 6fsvrkvm04grcmx5fr59lrerhgxc5le 2214222 2214221 2026-07-03T01:16:54Z KyutKoTalaga 152379 2214222 wikitext text/x-wiki [[File:Union Banks en.svg|thumb|alt=Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa|Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] [[File:Collins_Reef_building_by_Vietnam.jpg|thumb|Estrukturang Vietnamese sa [[Bahura ng Roxas]] ''(Collins Reef)'']] Ang '''Pampang ng Pagkakaisa''' ({{lang-en|Pagkakaisa Banks}}), o '''Union Banks''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); ([[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]: Cụm Sinh Tồn; {{zh|t=|s=|p=Jiǔzhāng Qúnjiāo|c=九章群礁}}) ay isang malaking lubog na [[atol]] sa gitna ng [[Delikadong Karagatan]] ''(Dangerous Ground)'' sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]], {{convert|230|km|nmi|abbr=off}}<ref>{{cite news |title=China expanding presence on Mabini reef |url=https://www.abs-cbnnews.com/focus/05/13/14/china-expanding-presence-mabini-reef-sources |access-date=20 May 2014 |newspaper=ABS CBN News / Kyodo News |date=13 May 2014}}</ref> sa kanluran ng baybayin ng Pilipinas. Binubuo ito ng mga [[pulo]] at [[bahura]] na nananatiling paksa ng [[Alitan sa Kapuluang Kalayaan|alitan sa pag-aangkin ng Kapuluan ng Kalayaan]].<ref>{{cite book |last=Dato Mohammad |first=Brigadier General |title=The Conflicting Claims in the South China Sea |date=1991 |publisher=U.S. Army War College |location=PA, USA}}</ref> Ang pinakamalapit na atol dito ay ang [[Pampang ng Bayani]], na matatagpuan {{convert|25|km|nmi|abbr=off}} sa gawing hilaga ng Pampang ng Pagkakaisa. Dalawa lamang ang likas na pulo sa gilid ng bahura, ang [[Pulo ng Rurok]] at ang [[Pulo ng Julian Felipe]]. Ang atol ay may haba na {{convert|55|km|mi|abbr=off}} mula sa [[Bahura ng Mabini]] sa timog-kanluran hanggang sa [[Bahura ng Julian Felipe]] sa hilagang-silangan, at may lapad na umaabot sa {{convert|15|km|mi|abbr=off}}. Ang kabuuang lawak nito ay {{convert|461|sqkm|sqmi|abbr=off}}. Ang gitnang laguna nito ay may lalim na umaabot sa {{convert|53|m|ft|abbr=off}}.<ref>[ftp://rock.geosociety.org/pub/reposit/2001/2001075.pdf Atoll Area, Depth and Rainfall]{{dead link|date=May 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}, rock.geosociety.org</ref> == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{Cite news |last=Cupin |first=Bea |date=2026-04-01 |title=Marcos executive order gives Philippine names to features in West Philippine Sea |url=https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260402020334/https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-date=2026-04-02 |url-access=subscription |work=Rappler |access-date=2026-06-26}}</ref><ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> Key: '''<span style="color: yellow;">Dilaw (Yellow)</span>''' = sinasakop ng Tsina (PRC); '''<span style="color: violet;">Lila (Violet)</span>''' = sinasakop ng Vietnam {| class="wikitable sortable" |- ! ''Feature'' || Lokasyon |-bgcolor="yellow" | [[Bahura ng Mabini]] (Johnson South Reef) (Chìguā Jiāo) (Mabini Reef) (Đá Gạc Ma) || {{coord|09|43|9|N|114|16|57|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Roxas]] (Collins Reef/Johnson North Reef) (Guǐhǎn Jiāo) (Roxas Reef) (Đá Cô Lin) || {{nowrap|{{coord|09|46|14|N|114|15|27|E|display=inline}} }} |- | ''Tam Trung Reef'' (Đá Tam Trung) || {{coord|09|50|12|N|114|16|6|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 7'' ({{ill|Loveless Reef|lt=|zh|華礁}}) (Huá Jiāo) (Đá Nghĩa Hành) || {{nowrap|{{coord|09|51|13|N|114|16|47|E|display=inline}}*}} |- | ''Burunyugan Reef 6'' ({{ill|Gent Reef|lt=|zh|吉阳礁}}) (Jíyáng Jiāo) (Đá Sơn Hà) || {{coord|09|52|45|N|114|18|21|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Rurok]] (Sin Cowe Island/Sinh Ton Island) (Jǐnghóng Dǎo) (Rurok Island) (Ching-hung Tao) (Đảo Sinh Tồn) || {{coord|09|53|9|N|114|19|46|E|display=inline}} <!-- | [[Đá Nhạn Gia]] || --> |- | ''Burunyugan Reef 5'' ({{ill|Edmund Reef|lt=|zh|南門礁}}) (Nánmén Jiāo) (Đá Bình Khê) || {{nowrap|{{coord|09|53|48|N|114|23|40|E|display=inline}}*}} |- | [[Bahura ng Chigua]] ({{ill|McKennan Reef|lt=|zh|西門礁}}/Kennan Reef) (Xīmén Jiāo) (Chigua Reef) (Đá Ken Nan) || {{coord|09|54|12|N|114|27|56|E|display=inline}} |- | ''Tam Trung Reef'' ([[Đá Bia]]) || {{coord|09|53|42|N|114|29|40|E|display=inline}} |-bgcolor="yellow" | ''Burunyugan Reef 4'' (Hughes Reef) (Dōngmén Jiāo) (Tung-men Chiao) (Đá Tư Nghĩa) || {{coord|09|54|51|N|114|29|45|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 3'' ({{ill|Hallet Reef|lt=|zh|安樂礁}}) (Ānlè Jiāo) (Đá Bình Sơn) || {{coord|09|55|55|N|114|31|25|E|display=inline}}* |- | ''Burunyugan Reef 2'' ({{ill|Holiday Reef|lt=|zh|長線礁}}) (Chángxiàn Jiāo) (Đá Bãi Khung) || {{coord|09|57|55|N|114|33|53|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef'' ''1'' ({{ill|Empire Reef|lt=|zh|主權礁}}) (Zhǔquán Jiāo) (Đá Đức Hòa) || {{coord|09|58|44|N|114|35|23|E|display=inline}}* |- | [[Bahura ng Julian Felipe]] (Whitsun Reef/Whitson Reef) (Niúè Jiāo) (Julian Felipe Reef) (Đá Ba Đầu) || {{coord|10|00|10|N|114|39|58|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 15'' ({{ill|Ross Reef|lt=|zh|染青东礁}}) (Rǎnqīngdōng Jiāo) (Đá An Bình) || {{coord|09|54|25|N|114|35|52|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Julian Felipe]] (Grierson Reef/Sin Cowe East Island) (Rǎnqīng Shāzhōu) (''Burunyugan Reef 14'') (Julian Felipe Island) (Đảo Sinh Tồn Đông) || {{coord|09|54|8.2|N|114|33|50.7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 13'' ({{ill|Bamford Reef|lt=|zh|龙虾礁}}) (Lóngxiā Jiāo) (Đá Vị Khê) || {{coord|09|53|25|N|114|32|7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 12'' ({{ill|Tetley Reef|lt=|zh|扁参礁}}) (Biǎncān Jiāo) (Đá Ninh Hòa) || {{coord|09|52|5|N|114|30|39|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 11''|| {{coord|09|51|5|N|114|29|29|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 10'' ({{ill|Jones Reef|lt=|zh|漳溪礁}}) (Zhāngxī Jiāo) (Đá Văn Nguyên) || {{coord|09|49|47|N|114|27|57|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 9'' ({{ill|Higgens Reef|lt=|zh|屈原礁}}/Higgen Reef ) (Qūyuán Jiāo) (Đá Phúc Sĩ) || {{coord|09|48|49|N|114|24|12|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Pagkakaisa]]/''Burunyugan Reef 8'' (Lansdowne Reef) (Qióng Jiāo) (Pagkakaisa Reef) (Chi'ung Chiao) (Đá Len Đao) || {{coord|09|46|43|N|114|22|14|E|display=inline}} <!--there's nothing at these coords, and they fall slightly outside of the outer rim south between Landsdowne and Higgens | [[Đá Trà Khúc]] || {{coord|09|41|5|N|114|21|3|E|display=inline}} --> |} {{Pampang ng Pagkakaisa}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} {{Lalawigan ng Pilipinas}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Kapuluan ng Kalayaan]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] q4ta7g6z8tl078pya9oz9o62js54jao 2214224 2214222 2026-07-03T01:19:36Z KyutKoTalaga 152379 2214224 wikitext text/x-wiki [[File:Union Banks en.svg|thumb|alt=Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa|Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] [[File:Collins_Reef_building_by_Vietnam.jpg|thumb|Estrukturang Vietnamese sa [[Bahura ng Roxas]] ''(Collins Reef)'']] Ang '''Pampang ng Pagkakaisa''' ({{lang-en|Pagkakaisa Banks}}), o '''Union Banks''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); ([[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]: Cụm Sinh Tồn; {{zh|t=|s=|p=Jiǔzhāng Qúnjiāo|c=九章群礁}}) ay isang malaking lubog na [[atol]] sa gitna ng [[Delikadong Karagatan]] ''(Dangerous Ground)'' sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]], {{convert|230|km|nmi|abbr=off}}<ref>{{cite news |title=China expanding presence on Mabini reef |url=https://www.abs-cbnnews.com/focus/05/13/14/china-expanding-presence-mabini-reef-sources |access-date=20 May 2014 |newspaper=ABS CBN News / Kyodo News |date=13 May 2014}}</ref> sa kanluran ng baybayin ng Pilipinas. Binubuo ito ng mga [[pulo]] at [[bahura]] na nananatiling paksa ng [[Alitan sa Kapuluang Kalayaan|alitan sa pag-aangkin ng Kapuluan ng Kalayaan]].<ref>{{cite book |last=Dato Mohammad |first=Brigadier General |title=The Conflicting Claims in the South China Sea |date=1991 |publisher=U.S. Army War College |location=PA, USA}}</ref> Ang pinakamalapit na atol dito ay ang [[Pampang ng Bayani]], na matatagpuan {{convert|25|km|nmi|abbr=off}} sa gawing hilaga ng Pampang ng Pagkakaisa. Dalawa lamang ang likas na pulo sa gilid ng bahura, ang [[Pulo ng Rurok]] at ang [[Pulo ng Julian Felipe]]. Ang atol ay may haba na {{convert|55|km|mi|abbr=off}} mula sa [[Bahura ng Mabini]] sa timog-kanluran hanggang sa [[Bahura ng Julian Felipe]] sa hilagang-silangan, at may lapad na umaabot sa {{convert|15|km|mi|abbr=off}}. Ang kabuuang lawak nito ay {{convert|461|sqkm|sqmi|abbr=off}}. Ang gitnang laguna nito ay may lalim na umaabot sa {{convert|53|m|ft|abbr=off}}.<ref>[ftp://rock.geosociety.org/pub/reposit/2001/2001075.pdf Atoll Area, Depth and Rainfall]{{dead link|date=May 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}, rock.geosociety.org</ref> == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{Cite news |last=Cupin |first=Bea |date=2026-04-01 |title=Marcos executive order gives Philippine names to features in West Philippine Sea |url=https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260402020334/https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-date=2026-04-02 |url-access=subscription |work=Rappler |access-date=2026-06-26}}</ref><ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> Key: '''<span style="color: yellow;">Dilaw (Yellow)</span>''' = sinasakop ng Tsina (PRC); '''<span style="color: violet;">Lila (Violet)</span>''' = sinasakop ng Vietnam {| class="wikitable sortable" |- ! ''Feature'' || Lokasyon |-bgcolor="yellow" | [[Bahura ng Mabini]] (Johnson South Reef) (Chìguā Jiāo) (Mabini Reef) (Đá Gạc Ma) || {{coord|09|43|9|N|114|16|57|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Roxas]] (Collins Reef/Johnson North Reef) (Guǐhǎn Jiāo) (Roxas Reef) (Đá Cô Lin) || {{nowrap|{{coord|09|46|14|N|114|15|27|E|display=inline}} }} |- | ''Tam Trung Reef'' (Đá Tam Trung) || {{coord|09|50|12|N|114|16|6|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 7'' ({{ill|Loveless Reef|lt=|zh|華礁}}) (Huá Jiāo) (Đá Nghĩa Hành) || {{nowrap|{{coord|09|51|13|N|114|16|47|E|display=inline}}*}} |- | ''Burunyugan Reef 6'' ({{ill|Gent Reef|lt=|zh|吉阳礁}}) (Jíyáng Jiāo) (Đá Sơn Hà) || {{coord|09|52|45|N|114|18|21|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Rurok]] (Sin Cowe Island/Sinh Ton Island) (Jǐnghóng Dǎo) (Rurok Island) (Ching-hung Tao) (Đảo Sinh Tồn) || {{coord|09|53|9|N|114|19|46|E|display=inline}} <!-- | [[Đá Nhạn Gia]] || --> |- | ''Burunyugan Reef 5'' ({{ill|Edmund Reef|lt=|zh|南門礁}}) (Nánmén Jiāo) (Đá Bình Khê) || {{nowrap|{{coord|09|53|48|N|114|23|40|E|display=inline}}*}} |- | [[Bahura ng Chigua]] ({{ill|McKennan Reef|lt=|zh|西門礁}}/Kennan Reef) (Xīmén Jiāo) (Chigua Reef) (Đá Ken Nan) || {{coord|09|54|12|N|114|27|56|E|display=inline}} |- | ''Tam Trung Reef'' ([[Đá Bia]]) || {{coord|09|53|42|N|114|29|40|E|display=inline}} |-bgcolor="yellow" | ''Burunyugan Reef 4'' (Hughes Reef) (Dōngmén Jiāo) (Tung-men Chiao) (Đá Tư Nghĩa) || {{coord|09|54|51|N|114|29|45|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 3'' ({{ill|Hallet Reef|lt=|zh|安樂礁}}) (Ānlè Jiāo) (Đá Bình Sơn) || {{coord|09|55|55|N|114|31|25|E|display=inline}}* |- | ''Burunyugan Reef 2'' ({{ill|Holiday Reef|lt=|zh|長線礁}}) (Chángxiàn Jiāo) (Đá Bãi Khung) || {{coord|09|57|55|N|114|33|53|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef'' ''1'' ({{ill|Empire Reef|lt=|zh|主權礁}}) (Zhǔquán Jiāo) (Đá Đức Hòa) || {{coord|09|58|44|N|114|35|23|E|display=inline}}* |- | [[Bahura ng Julian Felipe]] (Whitsun Reef/Whitson Reef) (Niúè Jiāo) (Julian Felipe Reef) (Đá Ba Đầu) || {{coord|10|00|10|N|114|39|58|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 15'' ({{ill|Ross Reef|lt=|zh|染青东礁}}) (Rǎnqīngdōng Jiāo) (Đá An Bình) || {{coord|09|54|25|N|114|35|52|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Julian Felipe]] (Grierson Reef/Sin Cowe East Island) (Rǎnqīng Shāzhōu) (''Burunyugan Reef 14'') (Julian Felipe Island) (Đảo Sinh Tồn Đông) || {{coord|09|54|8.2|N|114|33|50.7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 13'' ({{ill|Bamford Reef|lt=|zh|龙虾礁}}) (Lóngxiā Jiāo) (Đá Vị Khê) || {{coord|09|53|25|N|114|32|7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 12'' ({{ill|Tetley Reef|lt=|zh|扁参礁}}) (Biǎncān Jiāo) (Đá Ninh Hòa) || {{coord|09|52|5|N|114|30|39|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 11''|| {{coord|09|51|5|N|114|29|29|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 10'' ({{ill|Jones Reef|lt=|zh|漳溪礁}}) (Zhāngxī Jiāo) (Đá Văn Nguyên) || {{coord|09|49|47|N|114|27|57|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 9'' ({{ill|Higgens Reef|lt=|zh|屈原礁}}/Higgen Reef ) (Qūyuán Jiāo) (Đá Phúc Sĩ) || {{coord|09|48|49|N|114|24|12|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Pagkakaisa]]/''Burunyugan Reef 8'' (Lansdowne Reef) (Qióng Jiāo) (Pagkakaisa Reef) (Chi'ung Chiao) (Đá Len Đao) || {{coord|09|46|43|N|114|22|14|E|display=inline}} <!--there's nothing at these coords, and they fall slightly outside of the outer rim south between Landsdowne and Higgens | [[Đá Trà Khúc]] || {{coord|09|41|5|N|114|21|3|E|display=inline}} --> |} {{Pampang ng Pagkakaisa}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Kapuluan ng Kalayaan]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] kvj6hozh1jmw8s58b0pgfjxm2v9nmui 0 338720 2214189 2026-07-02T19:34:08Z Seav 4 Nilipat ni Seav ang pahinang [[Pandacan, Maynila]] sa [[Pandacan]] mula sa redirect: Hindi kailangan ng paglilinaw 2214189 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pandacan]] 1vkey7ebq2kjw9rxbaika1n0wsuj400 828 338721 2214293 2026-07-03T02:25:45Z KyutKoTalaga 152379 Bagong pahina: return { name = 'South China Sea', top = 25.5, bottom = 0.0, left = 98.5, right = 122.5, image = 'South China Sea location map.svg', image1 = 'Relief Map of South China Sea.png' } 2214293 Scribunto text/plain return { name = 'South China Sea', top = 25.5, bottom = 0.0, left = 98.5, right = 122.5, image = 'South China Sea location map.svg', image1 = 'Relief Map of South China Sea.png' } 9hl3zhcl9yoiwmqhr888q720z04tvic 0 338722 2214336 2026-07-03T03:43:01Z KyutKoTalaga 152379 Bagong pahina: {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | mark... 2214336 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 5nj5yt02kfo2s1gk8i96o51zyqjzx09 2214341 2214336 2026-07-03T04:11:51Z KyutKoTalaga 152379 2214341 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] k0n2j0x6rrhqt3lf0imp87dvtzywxy0 2214343 2214341 2026-07-03T04:14:21Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente */ 2214343 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] gi2wx0gtm57aeu6pdgzre2r7n04yuf2 2214345 2214343 2026-07-03T04:15:41Z KyutKoTalaga 152379 /* 2012 */ 2214345 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] hfp4mfqxee32ida7ef6j2mvm8ljxqbl 2214346 2214345 2026-07-03T04:18:17Z KyutKoTalaga 152379 /* 2012 */ 2214346 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 00wpcjyawwqp7wvaqmqunod2xtvlta6 2214348 2214346 2026-07-03T04:19:12Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente */ 2214348 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong 20 Abril 2012. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 2eqxqxfamz18cm7dkx4e588c9cteuv2 2214349 2214348 2026-07-03T04:19:30Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente */ 2214349 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] gsyem81irtzko792af5e9csdnlapldm 2214362 2214349 2026-07-03T04:32:20Z KyutKoTalaga 152379 /* Palitan ng mga cyber attack */ 2214362 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] poqb705orvcmxxavs5b9rrfycbfr28l 2214363 2214362 2026-07-03T04:32:43Z KyutKoTalaga 152379 /* Palitan ng mga cyber attack */ 2214363 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 8f84lu0vc3c8vxukkxl117qpy21qje5 2214364 2214363 2026-07-03T04:34:59Z KyutKoTalaga 152379 /* Palitan ng mga cyber attack */ 2214364 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] r3soxjf4jgbwqtcgtcsp0d78v8xwjtf 2214366 2214364 2026-07-03T04:41:10Z KyutKoTalaga 152379 /* Palitan ng mga cyber attack */ 2214366 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] r9mp6vx95bliknrymdxgmx54xy9expx 2214368 2214366 2026-07-03T04:45:10Z KyutKoTalaga 152379 /* Palitan ng mga cyber attack */ 2214368 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 5z26f3d9srear51rqn04mnuckw8uwvl 2214369 2214368 2026-07-03T04:53:47Z KyutKoTalaga 152379 /* Palitan ng mga cyber attack */ 2214369 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] lggntaujdyjs6bd8a9s5lranizp281x 2214370 2214369 2026-07-03T04:54:36Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina */ 2214370 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 1ef9iv7hv5zpzdn14tk9prnetk729ya 2214372 2214370 2026-07-03T05:13:15Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina */ 2214372 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] mg12jnezu0sgemb6d76kwe1oyhsrkai 2214373 2214372 2026-07-03T05:15:21Z KyutKoTalaga 152379 /* Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas */ 2214373 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] nspd38ub6mntbdrik00hebbt8jt3x5z 2214374 2214373 2026-07-03T05:16:35Z KyutKoTalaga 152379 /* Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas */ 2214374 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang anti-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 4z9v968hyya7w0b5egoamse0s98l7jz 2214375 2214374 2026-07-03T05:17:34Z KyutKoTalaga 152379 /* Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas */ 2214375 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 3d38jd2vanvh8ugmo2x5miujyd3gq3s 2214379 2214375 2026-07-03T05:54:17Z KyutKoTalaga 152379 /* Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas */ 2214379 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] dj9yzr19qsk2c3uerdxgga799dmb1gy 2214380 2214379 2026-07-03T05:54:47Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga protesta sa Pilipinas */ 2214380 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] b048ynbfep9mqf1stug21zphq8vuvgf 2214381 2214380 2026-07-03T05:59:00Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga protesta sa Pilipinas */ 2214381 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta. Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] pjac66jxd96eyj4o1rh0p64s8bgg5yf 2214382 2214381 2026-07-03T06:00:08Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga protesta sa Pilipinas */ 2214382 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 3croyxuo9bkm5suge7kicic03hd6wxb 2214383 2214382 2026-07-03T06:01:01Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga protesta sa Pilipinas */ 2214383 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] s74smab809u0e2nawvtndhzzyg7gkvz 2214385 2214383 2026-07-03T06:03:10Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga protesta sa Pilipinas */ 2214385 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa Hong Kong ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 2d0gmtlphpqcz3b0ey6h2shjqp0fg0j 2214386 2214385 2026-07-03T06:04:44Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga protesta sa Hong Kong */ 2214386 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] qn4888jd4eb95fl0am0nxlf5f510xvm 2214387 2214386 2026-07-03T06:05:25Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga protesta sa Hong Kong */ 2214387 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] nl2t21acgemn3egbwcipfi3b66yvmul 2214388 2214387 2026-07-03T06:07:13Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga protesta sa Hong Kong */ 2214388 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na “Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina” at “Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan”. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] ivs624bhhepynw1f3r39zfxywmg5vnb 2214389 2214388 2026-07-03T06:08:40Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga protesta sa Hong Kong */ 2214389 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na “Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina” at “Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan”. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 2fpm6r30iiy1oxgl8ov9k9x5d7vm4e2 2214391 2214389 2026-07-03T06:10:08Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 */ 2214391 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina) at "Keep your hands off Huangyan Island" (Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan).<ref name="beijingptst" /> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 7amsk1to8zl5kvk3rqiewgvpue1f1c5 2214392 2214391 2026-07-03T06:11:02Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 */ 2214392 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan'').<ref name="beijingptst" /> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] rtnedj5oui6t5620fma6iy55tjzivuk 2214393 2214392 2026-07-03T06:16:48Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 */ 2214393 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Pangisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pangisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] g5oq9wu8iq19a363jhpgwi93sxrwqq5 2214396 2214393 2026-07-03T06:25:39Z KyutKoTalaga 152379 2214396 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 0uo78w7kpf0uzptjx18ipxkttn45s8c 2214397 2214396 2026-07-03T06:30:32Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 */ 2214397 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] r8uafevt91i5rxsrqhwaa0ldkdggfkg 2214398 2214397 2026-07-03T06:33:38Z KyutKoTalaga 152379 /* Pagbabawal sa pangingisda */ 2214398 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] afek4lqraqy9wmupxfc7gpe4u7cc7xd 2214399 2214398 2026-07-03T06:34:21Z KyutKoTalaga 152379 /* Pagbabawal sa pangingisda */ 2214399 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 7c56xgq3aw9pnlye92vh2yzi6xb4jk6 2214400 2214399 2026-07-03T06:35:17Z KyutKoTalaga 152379 /* Pagbabawal sa pangingisda */ 2214400 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] lokbtrbqps1bgc0rz8l8biirivfexum 2214402 2214400 2026-07-03T06:36:23Z KyutKoTalaga 152379 /* Pagbabawal sa pangingisda */ 2214402 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 9q4rfq331sih7tbox3dbaj0s7pnsyb8 2214403 2214402 2026-07-03T06:37:13Z KyutKoTalaga 152379 /* Pagbabawal sa pangingisda */ 2214403 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 0jn0o8fi7aombo5wwfh38a3qqg52ik1 2214404 2214403 2026-07-03T06:38:39Z KyutKoTalaga 152379 /* Pagbabawal sa pangingisda */ 2214404 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] kcl9bhu67dn3472f2gza2va4lz4cpml 2214407 2214404 2026-07-03T06:43:35Z KyutKoTalaga 152379 /* Pagbabawal sa pangingisda */ 2214407 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] d6ureb81zcyma78paewcqrcl40pkqkr 2214409 2214407 2026-07-03T06:45:46Z KyutKoTalaga 152379 /* Pagbabawal sa pangingisda */ 2214409 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] e55ke791qxr1nhv3oixvjp2r4ob0il2 2214410 2214409 2026-07-03T06:50:14Z KyutKoTalaga 152379 /* Pagbabawal sa pangingisda */ 2214410 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 2w7hklx1q67zebga9dglmeh8aospnu6 2214412 2214410 2026-07-03T06:53:09Z KyutKoTalaga 152379 /* Nakatakdang protesta ni Faeldon */ 2214412 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] n72g0fceda6uddbxuww7qxtmmkla9qc 2214413 2214412 2026-07-03T06:56:41Z KyutKoTalaga 152379 /* Nakatakdang protesta ni Faeldon */ 2214413 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] occoidtrvqnhjv3b1rb6c3lvpo08tiv 2214415 2214413 2026-07-03T06:57:56Z KyutKoTalaga 152379 /* Patuloy na presensiya ng Tsina */ 2214415 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] kprrcxedteybolp6zk260riu7j70673 2214416 2214415 2026-07-03T06:58:22Z KyutKoTalaga 152379 /* Patuloy na presensiya ng Tsina */ 2214416 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] b3mgfkahywzprfthwnevvh5trer4aqr 2214417 2214416 2026-07-03T07:00:17Z KyutKoTalaga 152379 /* Patuloy na presensiya ng Tsina */ 2214417 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 1wn3bvrzipl74w0q6mcy17utclk3600 2214418 2214417 2026-07-03T07:02:00Z KyutKoTalaga 152379 /* Patuloy na presensiya ng Tsina */ 2214418 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] fcvjpqaadgl2kpt86nkkocdx6uznkg2 2214420 2214418 2026-07-03T07:05:33Z KyutKoTalaga 152379 /* Patuloy na presensiya ng Tsina */ 2214420 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] h20j99ds7q563fmz2gseng5qh6rrqwl 2214423 2214420 2026-07-03T07:13:34Z KyutKoTalaga 152379 /* Patuloy na presensiya ng Tsina */ 2214423 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] mspmpe12zl1r50vyve9b66p0n1qq0f8 2214424 2214423 2026-07-03T07:16:16Z KyutKoTalaga 152379 /* Patuloy na presensiya ng Tsina */ 2214424 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] pmdfgbnvvux6fx9dfxt6j90lwe04feu 2214426 2214424 2026-07-03T07:21:16Z KyutKoTalaga 152379 /* Patuloy na presensiya ng Tsina */ 2214426 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] dqv3kdsg0fulqpsccm9oatz1fvsov2w 2214427 2214426 2026-07-03T07:24:46Z KyutKoTalaga 152379 /* Patuloy na presensiya ng Tsina */ 2214427 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mga mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] rnwhrssi22s4anmt0czz4oe4o83recu 2214428 2214427 2026-07-03T07:25:09Z KyutKoTalaga 152379 /* Paggamit ng water cannon ng Tsina */ 2214428 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] rei34v4jcqbsb5pq6prkf9ehavz3njs 2214429 2214428 2026-07-03T07:26:39Z KyutKoTalaga 152379 /* Paggamit ng water cannon ng Tsina */ 2214429 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa bahura.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] msse6ji37n6pqs2m1yjcq0vw3wesz05 2214430 2214429 2026-07-03T07:27:00Z KyutKoTalaga 152379 /* Paggamit ng water cannon ng Tsina */ 2214430 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 5ptptt9kvzlzz3df6zwcf1kdjieassb 2214432 2214430 2026-07-03T07:30:30Z KyutKoTalaga 152379 /* Paggamit ng water cannon ng Tsina */ 2214432 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] dm82qan9q26p1i7kahbkxqlbnwk3lif 2214434 2214432 2026-07-03T07:44:20Z KyutKoTalaga 152379 /* Paggamit ng water cannon ng Tsina */ 2214434 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] j6lkawaop8bq02qd0woh6qgggw29hsn 2214436 2214434 2026-07-03T07:47:44Z KyutKoTalaga 152379 /* Paggamit ng water cannon ng Tsina */ 2214436 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 4pj4tmc8fieyfptcgmsf88u7iwu24ao 2214437 2214436 2026-07-03T07:52:25Z KyutKoTalaga 152379 /* Paggamit ng water cannon noong 2015 */ 2214437 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] nnu1lzxj4vsxuo2pzfbl0zipu7cvouf 2214439 2214437 2026-07-03T07:53:08Z KyutKoTalaga 152379 /* Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino */ 2214439 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang pangisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] mdjb280otcc3whacal989foakbrivfd 2214441 2214439 2026-07-03T08:00:04Z KyutKoTalaga 152379 /* Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino */ 2214441 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] htt5ykbbu0wahefvwpfcmymsgqzufl5 2214442 2214441 2026-07-03T08:01:14Z KyutKoTalaga 152379 /* Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino */ 2214442 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[Démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] r0f2pv17pd5all3qwnwk4ya4bw5yb1p 2214455 2214442 2026-07-03T08:08:59Z KyutKoTalaga 152379 /* 2021 */ 2214455 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[Démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. === 2025 === {{main|Insidente ng pagbangga ng barko ng Tanod Baybayin ng Tsina at Hukbong-dagat ng Tsina (2025)}} Noong Agosto 11, 2025, nasira ang isang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Tsina]] matapos itong mabangga ng isang barko ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] habang tinatangkang itaboy ang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] na BRP ''[[Suluan]]'' mula sa Bajo de Masinloc. == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] qjsmq83cxb8cui44wu9k53zekv8ttou 2214457 2214455 2026-07-03T08:09:14Z KyutKoTalaga 152379 /* 2025 */ 2214457 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[Démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. === 2025 === {{main|Insidente ng pagbangga ng barko ng Tanod Baybayin ng Tsina at Hukbong-dagat ng Tsina (2025)}} Noong Agosto 11, 2025, nasira ang isang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Tsina]] matapos itong mabangga ng isang barko ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] habang tinatangkang itaboy ang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] na BRP ''[[Suluan]]'' mula sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |date=13 August 2025 |title=US briefly deploys 2 warships to a disputed South China Sea shoal after Chinese collision |url=https://apnews.com/article/scarborough-shoal-south-china-sea-united-states-philippines-e55c1bf3178dee330028bb7267e9a08d |access-date=13 August 2025 |website=AP News |language=en-US}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] rrushatxp17ij6u8nodte16a1uddd05 2214464 2214457 2026-07-03T08:11:41Z KyutKoTalaga 152379 /* 2025 */ 2214464 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[Démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. === 2025 === {{main|Insidente ng pagbangga ng barko ng Tanod Baybayin ng Tsina at Hukbong-dagat ng Tsina (2025)}} Noong Agosto 11, 2025, nasira ang isang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Tsina]] matapos itong mabangga ng isang barko ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] habang tinatangkang itaboy ang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] na BRP ''[[BRP Suluan|Suluan]]'' mula sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |date=13 August 2025 |title=US briefly deploys 2 warships to a disputed South China Sea shoal after Chinese collision |url=https://apnews.com/article/scarborough-shoal-south-china-sea-united-states-philippines-e55c1bf3178dee330028bb7267e9a08d |access-date=13 August 2025 |website=AP News |language=en-US}}</ref> Kasunod ng banggaan, nagpadala ng tawag sa radyo ang mga tauhan ng BRP ''Suluan'', kasama ang BRP ''[[BRP Teresa Magbanua|Teresa Magbanua]]'', upang mag-alok ng tulong, ngunit wala silang natanggap na tugon.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=August 11, 2025 |title= PCG aids CCG vessel hit by another Chinese ship off Bajo de Masinloc |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1256282 |work=[[Philippine News Agency]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mendoza |first=John Eric |date=August 11, 2025 |title= Chinese ships collide off Scarborough Shoal; PH Coast Guard offers aid |url=https://www.inquirer.net/452305/fwd-break-chinese-ships-collide-off-scarborough-pcg-offers-help/ |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] m7vn9wdldc6bva6cfg1rj036336mrxj 2214465 2214464 2026-07-03T08:13:30Z KyutKoTalaga 152379 /* 2025 */ 2214465 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc''' ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[Démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. === 2025 === {{main|Insidente ng pagbangga ng barko ng Tanod Baybayin ng Tsina at Hukbong-dagat ng Tsina (2025)}} Noong Agosto 11, 2025, nasira ang isang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Tsina]] matapos itong mabangga ng isang barko ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] habang tinatangkang itaboy ang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] na BRP ''[[BRP Suluan|Suluan]]'' mula sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |date=13 August 2025 |title=US briefly deploys 2 warships to a disputed South China Sea shoal after Chinese collision |url=https://apnews.com/article/scarborough-shoal-south-china-sea-united-states-philippines-e55c1bf3178dee330028bb7267e9a08d |access-date=13 August 2025 |website=AP News |language=en-US}}</ref> Kasunod ng banggaan, nagpadala ng tawag sa radyo ang mga tauhan ng BRP ''Suluan'', kasama ang BRP ''[[BRP Teresa Magbanua|Teresa Magbanua]]'', upang mag-alok ng tulong, ngunit wala silang natanggap na tugon.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=August 11, 2025 |title= PCG aids CCG vessel hit by another Chinese ship off Bajo de Masinloc |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1256282 |work=[[Philippine News Agency]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mendoza |first=John Eric |date=August 11, 2025 |title= Chinese ships collide off Scarborough Shoal; PH Coast Guard offers aid |url=https://www.inquirer.net/452305/fwd-break-chinese-ships-collide-off-scarborough-pcg-offers-help/ |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> Ginawaran ng Coast Guard Bronze Cross Medal at Ribbon ang apatnapu't dalawang tripulante ng BRP ''Suluan'', habang ginawaran naman ang namumunong opisyal nito, si Kapitan Jomark Angue, ng Coast Guard Distinguished Service Medal and Ribbon.<ref>{{Cite news |last=Sadongdong |first=Martin |date=August 12, 2025 |title= 'Bigyan ng medal!' 43-member crew of BRP Suluan commended for excellent seamanship during WPS duty |url=https://mb.com.ph/2025/08/12/bigyan-ng-medal-43-member-crew-of-brp-suluan-commended-for-excellent-seamanship-during-wps-duty |work=[[Manila Bulletin]]}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 3tgdfuxqxws9jj1ing2m5ssonfkz14w 2214497 2214465 2026-07-03T08:28:49Z KyutKoTalaga 152379 2214497 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc'''<ref group="lower-alpha" name="1">Kilala rin bilang '''Alitan sa Buhanginan ng Panatag''' o '''Alitan sa Buhanginan ng Panacot'''.<ref/> ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[Démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. === 2025 === {{main|Insidente ng pagbangga ng barko ng Tanod Baybayin ng Tsina at Hukbong-dagat ng Tsina (2025)}} Noong Agosto 11, 2025, nasira ang isang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Tsina]] matapos itong mabangga ng isang barko ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] habang tinatangkang itaboy ang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] na BRP ''[[BRP Suluan|Suluan]]'' mula sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |date=13 August 2025 |title=US briefly deploys 2 warships to a disputed South China Sea shoal after Chinese collision |url=https://apnews.com/article/scarborough-shoal-south-china-sea-united-states-philippines-e55c1bf3178dee330028bb7267e9a08d |access-date=13 August 2025 |website=AP News |language=en-US}}</ref> Kasunod ng banggaan, nagpadala ng tawag sa radyo ang mga tauhan ng BRP ''Suluan'', kasama ang BRP ''[[BRP Teresa Magbanua|Teresa Magbanua]]'', upang mag-alok ng tulong, ngunit wala silang natanggap na tugon.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=August 11, 2025 |title= PCG aids CCG vessel hit by another Chinese ship off Bajo de Masinloc |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1256282 |work=[[Philippine News Agency]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mendoza |first=John Eric |date=August 11, 2025 |title= Chinese ships collide off Scarborough Shoal; PH Coast Guard offers aid |url=https://www.inquirer.net/452305/fwd-break-chinese-ships-collide-off-scarborough-pcg-offers-help/ |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> Ginawaran ng Coast Guard Bronze Cross Medal at Ribbon ang apatnapu't dalawang tripulante ng BRP ''Suluan'', habang ginawaran naman ang namumunong opisyal nito, si Kapitan Jomark Angue, ng Coast Guard Distinguished Service Medal and Ribbon.<ref>{{Cite news |last=Sadongdong |first=Martin |date=August 12, 2025 |title= 'Bigyan ng medal!' 43-member crew of BRP Suluan commended for excellent seamanship during WPS duty |url=https://mb.com.ph/2025/08/12/bigyan-ng-medal-43-member-crew-of-brp-suluan-commended-for-excellent-seamanship-during-wps-duty |work=[[Manila Bulletin]]}}</ref> == Mga tala == {{notelist}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 3h5os9zg5v840bulz4jzzop7eu3z4ao 2214502 2214497 2026-07-03T08:31:22Z KyutKoTalaga 152379 2214502 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc'''{{efn-la|Kilala rin bilang '''Alitan sa Buhanginan ng Panatag''' o '''Alitan sa Buhanginan ng Panacot'''.}} ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[Démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. === 2025 === {{main|Insidente ng pagbangga ng barko ng Tanod Baybayin ng Tsina at Hukbong-dagat ng Tsina (2025)}} Noong Agosto 11, 2025, nasira ang isang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Tsina]] matapos itong mabangga ng isang barko ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] habang tinatangkang itaboy ang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] na BRP ''[[BRP Suluan|Suluan]]'' mula sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |date=13 August 2025 |title=US briefly deploys 2 warships to a disputed South China Sea shoal after Chinese collision |url=https://apnews.com/article/scarborough-shoal-south-china-sea-united-states-philippines-e55c1bf3178dee330028bb7267e9a08d |access-date=13 August 2025 |website=AP News |language=en-US}}</ref> Kasunod ng banggaan, nagpadala ng tawag sa radyo ang mga tauhan ng BRP ''Suluan'', kasama ang BRP ''[[BRP Teresa Magbanua|Teresa Magbanua]]'', upang mag-alok ng tulong, ngunit wala silang natanggap na tugon.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=August 11, 2025 |title= PCG aids CCG vessel hit by another Chinese ship off Bajo de Masinloc |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1256282 |work=[[Philippine News Agency]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mendoza |first=John Eric |date=August 11, 2025 |title= Chinese ships collide off Scarborough Shoal; PH Coast Guard offers aid |url=https://www.inquirer.net/452305/fwd-break-chinese-ships-collide-off-scarborough-pcg-offers-help/ |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> Ginawaran ng Coast Guard Bronze Cross Medal at Ribbon ang apatnapu't dalawang tripulante ng BRP ''Suluan'', habang ginawaran naman ang namumunong opisyal nito, si Kapitan Jomark Angue, ng Coast Guard Distinguished Service Medal and Ribbon.<ref>{{Cite news |last=Sadongdong |first=Martin |date=August 12, 2025 |title= 'Bigyan ng medal!' 43-member crew of BRP Suluan commended for excellent seamanship during WPS duty |url=https://mb.com.ph/2025/08/12/bigyan-ng-medal-43-member-crew-of-brp-suluan-commended-for-excellent-seamanship-during-wps-duty |work=[[Manila Bulletin]]}}</ref> == Mga tala == {{notelist}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] etji0oftnynaefhyhwcvcyazbonh2ye 2214513 2214502 2026-07-03T09:02:07Z KyutKoTalaga 152379 /* 2025 */ 2214513 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc'''{{efn-la|Kilala rin bilang '''Alitan sa Buhanginan ng Panatag''' o '''Alitan sa Buhanginan ng Panacot'''.}} ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[Démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. === 2025 === {{main|Insidente ng pagbangga ng barko ng Tanod Baybayin ng Tsina at Hukbong-dagat ng Tsina (2025)}} Noong Agosto 11, 2025, nasira ang isang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Tsina]] matapos itong mabangga ng isang barko ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] habang tinatangkang itaboy ang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] na BRP ''[[BRP Suluan|Suluan]]'' mula sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |date=13 August 2025 |title=US briefly deploys 2 warships to a disputed South China Sea shoal after Chinese collision |url=https://apnews.com/article/scarborough-shoal-south-china-sea-united-states-philippines-e55c1bf3178dee330028bb7267e9a08d |access-date=13 August 2025 |website=AP News |language=en-US}}</ref> Kasunod ng banggaan, nagpadala ng tawag sa radyo ang mga tauhan ng BRP ''Suluan'', kasama ang BRP ''[[BRP Teresa Magbanua|Teresa Magbanua]]'', upang mag-alok ng tulong, ngunit wala silang natanggap na tugon.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=August 11, 2025 |title= PCG aids CCG vessel hit by another Chinese ship off Bajo de Masinloc |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1256282 |work=[[Philippine News Agency]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mendoza |first=John Eric |date=August 11, 2025 |title= Chinese ships collide off Scarborough Shoal; PH Coast Guard offers aid |url=https://www.inquirer.net/452305/fwd-break-chinese-ships-collide-off-scarborough-pcg-offers-help/ |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> Ginawaran ng Coast Guard Bronze Cross Medal at Ribbon ang apatnapu't dalawang tripulante ng BRP ''Suluan'', habang ginawaran naman ang namumunong opisyal nito, si Kapitan Jomark Angue, ng Coast Guard Distinguished Service Medal and Ribbon.<ref>{{Cite news |last=Sadongdong |first=Martin |date=August 12, 2025 |title= 'Bigyan ng medal!' 43-member crew of BRP Suluan commended for excellent seamanship during WPS duty |url=https://mb.com.ph/2025/08/12/bigyan-ng-medal-43-member-crew-of-brp-suluan-commended-for-excellent-seamanship-during-wps-duty |work=[[Manila Bulletin]]}}</ref> == Mga pandaigdigang reaksiyon == * {{AUS}} – Ang Ministrong Panlabas ng Australia na si [[Bob Carr]], habang nasa Shanghai noong Mayo 12, ay hinimok ang mga bansang umaangkin na sumunod sa mga pandaigdigang kasunduan at batas upang maresolba ang alitan, at sinabing, "Hindi kami kumakampi sa iba't ibang pag-angkin ng bansa sa Dagat Timog Tsina. "Ngunit dahil sa aming interes sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''), at dahil malaking bahagi ng aming kalakalan ang dumaraan dito, hinihikayat namin ang mga pamahalaan na linawin at isulong ang kanilang mga pag-angkin at ang kaugnay na mga karapatang pandagat alinsunod sa pandaigdigang batas, kabilang ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Kumbensiyon ng U.N. sa Batas ng Dagat]]."<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/258071/news/nation/australia-urges-un-law-of-the-sea-approach-to-south-china-sea-claims|title=Australia urges UN Law of the Sea approach to South China Sea claims|work=GMA News|access-date=15 May 2016}}</ref> == Mga tala == {{notelist}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 5aos7678beit2pg5hq2jq7543gih79c 2214514 2214513 2026-07-03T09:05:45Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga pandaigdigang reaksiyon */ 2214514 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc'''{{efn-la|Kilala rin bilang '''Alitan sa Buhanginan ng Panatag''' o '''Alitan sa Buhanginan ng Panacot'''.}} ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[Démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. === 2025 === {{main|Insidente ng pagbangga ng barko ng Tanod Baybayin ng Tsina at Hukbong-dagat ng Tsina (2025)}} Noong Agosto 11, 2025, nasira ang isang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Tsina]] matapos itong mabangga ng isang barko ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] habang tinatangkang itaboy ang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] na BRP ''[[BRP Suluan|Suluan]]'' mula sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |date=13 August 2025 |title=US briefly deploys 2 warships to a disputed South China Sea shoal after Chinese collision |url=https://apnews.com/article/scarborough-shoal-south-china-sea-united-states-philippines-e55c1bf3178dee330028bb7267e9a08d |access-date=13 August 2025 |website=AP News |language=en-US}}</ref> Kasunod ng banggaan, nagpadala ng tawag sa radyo ang mga tauhan ng BRP ''Suluan'', kasama ang BRP ''[[BRP Teresa Magbanua|Teresa Magbanua]]'', upang mag-alok ng tulong, ngunit wala silang natanggap na tugon.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=August 11, 2025 |title= PCG aids CCG vessel hit by another Chinese ship off Bajo de Masinloc |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1256282 |work=[[Philippine News Agency]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mendoza |first=John Eric |date=August 11, 2025 |title= Chinese ships collide off Scarborough Shoal; PH Coast Guard offers aid |url=https://www.inquirer.net/452305/fwd-break-chinese-ships-collide-off-scarborough-pcg-offers-help/ |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> Ginawaran ng Coast Guard Bronze Cross Medal at Ribbon ang apatnapu't dalawang tripulante ng BRP ''Suluan'', habang ginawaran naman ang namumunong opisyal nito, si Kapitan Jomark Angue, ng Coast Guard Distinguished Service Medal and Ribbon.<ref>{{Cite news |last=Sadongdong |first=Martin |date=August 12, 2025 |title= 'Bigyan ng medal!' 43-member crew of BRP Suluan commended for excellent seamanship during WPS duty |url=https://mb.com.ph/2025/08/12/bigyan-ng-medal-43-member-crew-of-brp-suluan-commended-for-excellent-seamanship-during-wps-duty |work=[[Manila Bulletin]]}}</ref> == Mga pandaigdigang reaksiyon == * {{AUS}} – Ang Ministrong Panlabas ng Australia na si [[Bob Carr]], habang nasa Shanghai noong Mayo 12, ay hinimok ang mga bansang umaangkin na sumunod sa mga pandaigdigang kasunduan at batas upang maresolba ang alitan, at sinabing, "Hindi kami kumakampi sa iba't ibang pag-angkin ng bansa sa Dagat Timog Tsina. "Ngunit dahil sa aming interes sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''), at dahil malaking bahagi ng aming kalakalan ang dumaraan dito, hinihikayat namin ang mga pamahalaan na linawin at isulong ang kanilang mga pag-angkin at ang kaugnay na mga karapatang pandagat alinsunod sa pandaigdigang batas, kabilang ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Kumbensiyon ng U.N. sa Batas ng Dagat]]."<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/258071/news/nation/australia-urges-un-law-of-the-sea-approach-to-south-china-sea-claims|title=Australia urges UN Law of the Sea approach to South China Sea claims|work=GMA News|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{IND}} – Naglabas ng isang pahayag ang [[Ministri ng Ugnayang Panlabas (Indiya)|Ministri ng Ugnayang Panlabas]] ng India na nagsasabing, "Ang pagpapanatili ng kapayapaan at seguridad sa rehiyon ay may mahalagang kahalagahan para sa pandaigdigang pamayanan. Hinihikayat ng India ang dalawang bansa na magpakita ng pagpipigil at lutasin ang isyu sa pamamagitan ng diplomasya alinsunod sa mga prinsipyo ng pandaigdigang batas." == Mga tala == {{notelist}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 2o05o7onc8zoqq70sw880ar43bdql9a 2214516 2214514 2026-07-03T09:11:59Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga pandaigdigang reaksiyon */ 2214516 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc'''{{efn-la|Kilala rin bilang '''Alitan sa Buhanginan ng Panatag''' o '''Alitan sa Buhanginan ng Panacot'''.}} ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[Démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. === 2025 === {{main|Insidente ng pagbangga ng barko ng Tanod Baybayin ng Tsina at Hukbong-dagat ng Tsina (2025)}} Noong Agosto 11, 2025, nasira ang isang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Tsina]] matapos itong mabangga ng isang barko ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] habang tinatangkang itaboy ang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] na BRP ''[[BRP Suluan|Suluan]]'' mula sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |date=13 August 2025 |title=US briefly deploys 2 warships to a disputed South China Sea shoal after Chinese collision |url=https://apnews.com/article/scarborough-shoal-south-china-sea-united-states-philippines-e55c1bf3178dee330028bb7267e9a08d |access-date=13 August 2025 |website=AP News |language=en-US}}</ref> Kasunod ng banggaan, nagpadala ng tawag sa radyo ang mga tauhan ng BRP ''Suluan'', kasama ang BRP ''[[BRP Teresa Magbanua|Teresa Magbanua]]'', upang mag-alok ng tulong, ngunit wala silang natanggap na tugon.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=August 11, 2025 |title= PCG aids CCG vessel hit by another Chinese ship off Bajo de Masinloc |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1256282 |work=[[Philippine News Agency]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mendoza |first=John Eric |date=August 11, 2025 |title= Chinese ships collide off Scarborough Shoal; PH Coast Guard offers aid |url=https://www.inquirer.net/452305/fwd-break-chinese-ships-collide-off-scarborough-pcg-offers-help/ |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> Ginawaran ng Coast Guard Bronze Cross Medal at Ribbon ang apatnapu't dalawang tripulante ng BRP ''Suluan'', habang ginawaran naman ang namumunong opisyal nito, si Kapitan Jomark Angue, ng Coast Guard Distinguished Service Medal and Ribbon.<ref>{{Cite news |last=Sadongdong |first=Martin |date=August 12, 2025 |title= 'Bigyan ng medal!' 43-member crew of BRP Suluan commended for excellent seamanship during WPS duty |url=https://mb.com.ph/2025/08/12/bigyan-ng-medal-43-member-crew-of-brp-suluan-commended-for-excellent-seamanship-during-wps-duty |work=[[Manila Bulletin]]}}</ref> == Mga pandaigdigang reaksiyon == * {{AUS}} – Ang Ministrong Panlabas ng Australia na si [[Bob Carr]], habang nasa Shanghai noong Mayo 12, ay hinimok ang mga bansang umaangkin na sumunod sa mga pandaigdigang kasunduan at batas upang maresolba ang alitan, at sinabing, "Hindi kami kumakampi sa iba't ibang pag-angkin ng bansa sa Dagat Timog Tsina. "Ngunit dahil sa aming interes sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''), at dahil malaking bahagi ng aming kalakalan ang dumaraan dito, hinihikayat namin ang mga pamahalaan na linawin at isulong ang kanilang mga pag-angkin at ang kaugnay na mga karapatang pandagat alinsunod sa pandaigdigang batas, kabilang ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Kumbensiyon ng U.N. sa Batas ng Dagat]]."<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/258071/news/nation/australia-urges-un-law-of-the-sea-approach-to-south-china-sea-claims|title=Australia urges UN Law of the Sea approach to South China Sea claims|work=GMA News|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{IND}} – Naglabas ng isang pahayag ang [[Ministri ng Ugnayang Panlabas (Indiya)|Ministri ng Ugnayang Panlabas]] ng India na nagsasabing, "Ang pagpapanatili ng kapayapaan at seguridad sa rehiyon ay may mahalagang kahalagahan para sa pandaigdigang pamayanan. Hinihikayat ng India ang dalawang bansa na magpakita ng pagpipigil at lutasin ang isyu sa pamamagitan ng diplomasya alinsunod sa mga prinsipyo ng pandaigdigang batas."<ref>{{Cite news |title=Recent developments in South China Sea |url=https://www.mea.gov.in/media-briefings?dtl/19691/Recent_developments_in_South_China_Sea |publisher=Ministry of External Affairs, Government of India |date=10 May 2012 |access-date=3 July 2026}}</ref> == Mga tala == {{notelist}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] omf20epbx6y84kig6z9iu54ob15cd9s 2214517 2214516 2026-07-03T09:17:58Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga pandaigdigang reaksiyon */ 2214517 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc'''{{efn-la|Kilala rin bilang '''Alitan sa Buhanginan ng Panatag''' o '''Alitan sa Buhanginan ng Panacot'''.}} ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[Démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. === 2025 === {{main|Insidente ng pagbangga ng barko ng Tanod Baybayin ng Tsina at Hukbong-dagat ng Tsina (2025)}} Noong Agosto 11, 2025, nasira ang isang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Tsina]] matapos itong mabangga ng isang barko ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] habang tinatangkang itaboy ang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] na BRP ''[[BRP Suluan|Suluan]]'' mula sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |date=13 August 2025 |title=US briefly deploys 2 warships to a disputed South China Sea shoal after Chinese collision |url=https://apnews.com/article/scarborough-shoal-south-china-sea-united-states-philippines-e55c1bf3178dee330028bb7267e9a08d |access-date=13 August 2025 |website=AP News |language=en-US}}</ref> Kasunod ng banggaan, nagpadala ng tawag sa radyo ang mga tauhan ng BRP ''Suluan'', kasama ang BRP ''[[BRP Teresa Magbanua|Teresa Magbanua]]'', upang mag-alok ng tulong, ngunit wala silang natanggap na tugon.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=August 11, 2025 |title= PCG aids CCG vessel hit by another Chinese ship off Bajo de Masinloc |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1256282 |work=[[Philippine News Agency]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mendoza |first=John Eric |date=August 11, 2025 |title= Chinese ships collide off Scarborough Shoal; PH Coast Guard offers aid |url=https://www.inquirer.net/452305/fwd-break-chinese-ships-collide-off-scarborough-pcg-offers-help/ |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> Ginawaran ng Coast Guard Bronze Cross Medal at Ribbon ang apatnapu't dalawang tripulante ng BRP ''Suluan'', habang ginawaran naman ang namumunong opisyal nito, si Kapitan Jomark Angue, ng Coast Guard Distinguished Service Medal and Ribbon.<ref>{{Cite news |last=Sadongdong |first=Martin |date=August 12, 2025 |title= 'Bigyan ng medal!' 43-member crew of BRP Suluan commended for excellent seamanship during WPS duty |url=https://mb.com.ph/2025/08/12/bigyan-ng-medal-43-member-crew-of-brp-suluan-commended-for-excellent-seamanship-during-wps-duty |work=[[Manila Bulletin]]}}</ref> == Mga pandaigdigang reaksiyon == * {{AUS}} – Ang Ministrong Panlabas ng Australia na si [[Bob Carr]], habang nasa Shanghai noong Mayo 12, ay hinimok ang mga bansang umaangkin na sumunod sa mga pandaigdigang kasunduan at batas upang maresolba ang alitan, at sinabing, "Hindi kami kumakampi sa iba't ibang pag-angkin ng bansa sa Dagat Timog Tsina. "Ngunit dahil sa aming interes sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''), at dahil malaking bahagi ng aming kalakalan ang dumaraan dito, hinihikayat namin ang mga pamahalaan na linawin at isulong ang kanilang mga pag-angkin at ang kaugnay na mga karapatang pandagat alinsunod sa pandaigdigang batas, kabilang ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Kumbensiyon ng U.N. sa Batas ng Dagat]]."<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/258071/news/nation/australia-urges-un-law-of-the-sea-approach-to-south-china-sea-claims|title=Australia urges UN Law of the Sea approach to South China Sea claims|work=GMA News|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{IND}} – Naglabas ng isang pahayag ang [[Ministri ng Ugnayang Panlabas (Indiya)|Ministri ng Ugnayang Panlabas]] ng India na nagsasabing, "Ang pagpapanatili ng kapayapaan at seguridad sa rehiyon ay may mahalagang kahalagahan para sa pandaigdigang pamayanan. Hinihikayat ng India ang dalawang bansa na magpakita ng pagpipigil at lutasin ang isyu sa pamamagitan ng diplomasya alinsunod sa mga prinsipyo ng pandaigdigang batas."<ref>{{Cite news |title=Recent developments in South China Sea |url=https://www.mea.gov.in/media-briefings?dtl/19691/Recent_developments_in_South_China_Sea |publisher=Ministry of External Affairs, Government of India |date=10 May 2012 |access-date=3 July 2026}}</ref> * {{MYS}} – Sinabi ng Punong Ministro ng Malaysia na si Najib Razak na sinusuportahan ng kaniyang bansa ang panawagan ng Pilipinas para sa isang "mapayapang paglutas" sa pamamagitan ng isang "multilateral na solusyon" sa alitan sa Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'').<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/38389/malaysia-too-wants-peace-in-panatag-shoal|title=Malaysia too wants peace in Panatag Shoal|author=Jerry E. Esplanada|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref> == Mga tala == {{notelist}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 7e1ufrvoofc8w2phdbvn5pug8wcmgx9 2214519 2214517 2026-07-03T09:23:08Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga pandaigdigang reaksiyon */ 2214519 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc'''{{efn-la|Kilala rin bilang '''Alitan sa Buhanginan ng Panatag''' o '''Alitan sa Buhanginan ng Panacot'''.}} ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[Démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. === 2025 === {{main|Insidente ng pagbangga ng barko ng Tanod Baybayin ng Tsina at Hukbong-dagat ng Tsina (2025)}} Noong Agosto 11, 2025, nasira ang isang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Tsina]] matapos itong mabangga ng isang barko ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] habang tinatangkang itaboy ang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] na BRP ''[[BRP Suluan|Suluan]]'' mula sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |date=13 August 2025 |title=US briefly deploys 2 warships to a disputed South China Sea shoal after Chinese collision |url=https://apnews.com/article/scarborough-shoal-south-china-sea-united-states-philippines-e55c1bf3178dee330028bb7267e9a08d |access-date=13 August 2025 |website=AP News |language=en-US}}</ref> Kasunod ng banggaan, nagpadala ng tawag sa radyo ang mga tauhan ng BRP ''Suluan'', kasama ang BRP ''[[BRP Teresa Magbanua|Teresa Magbanua]]'', upang mag-alok ng tulong, ngunit wala silang natanggap na tugon.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=August 11, 2025 |title= PCG aids CCG vessel hit by another Chinese ship off Bajo de Masinloc |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1256282 |work=[[Philippine News Agency]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mendoza |first=John Eric |date=August 11, 2025 |title= Chinese ships collide off Scarborough Shoal; PH Coast Guard offers aid |url=https://www.inquirer.net/452305/fwd-break-chinese-ships-collide-off-scarborough-pcg-offers-help/ |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> Ginawaran ng Coast Guard Bronze Cross Medal at Ribbon ang apatnapu't dalawang tripulante ng BRP ''Suluan'', habang ginawaran naman ang namumunong opisyal nito, si Kapitan Jomark Angue, ng Coast Guard Distinguished Service Medal and Ribbon.<ref>{{Cite news |last=Sadongdong |first=Martin |date=August 12, 2025 |title= 'Bigyan ng medal!' 43-member crew of BRP Suluan commended for excellent seamanship during WPS duty |url=https://mb.com.ph/2025/08/12/bigyan-ng-medal-43-member-crew-of-brp-suluan-commended-for-excellent-seamanship-during-wps-duty |work=[[Manila Bulletin]]}}</ref> == Mga pandaigdigang reaksiyon == * {{AUS}} – Ang Ministrong Panlabas ng Australia na si [[Bob Carr]], habang nasa Shanghai noong Mayo 12, ay hinimok ang mga bansang umaangkin na sumunod sa mga pandaigdigang kasunduan at batas upang maresolba ang alitan, at sinabing, "Hindi kami kumakampi sa iba't ibang pag-angkin ng bansa sa Dagat Timog Tsina. "Ngunit dahil sa aming interes sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''), at dahil malaking bahagi ng aming kalakalan ang dumaraan dito, hinihikayat namin ang mga pamahalaan na linawin at isulong ang kanilang mga pag-angkin at ang kaugnay na mga karapatang pandagat alinsunod sa pandaigdigang batas, kabilang ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Kumbensiyon ng U.N. sa Batas ng Dagat]]."<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/258071/news/nation/australia-urges-un-law-of-the-sea-approach-to-south-china-sea-claims|title=Australia urges UN Law of the Sea approach to South China Sea claims|work=GMA News|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{IND}} – Naglabas ng isang pahayag ang [[Ministri ng Ugnayang Panlabas (Indiya)|Ministri ng Ugnayang Panlabas]] ng India na nagsasabing, "Ang pagpapanatili ng kapayapaan at seguridad sa rehiyon ay may mahalagang kahalagahan para sa pandaigdigang pamayanan. Hinihikayat ng India ang dalawang bansa na magpakita ng pagpipigil at lutasin ang isyu sa pamamagitan ng diplomasya alinsunod sa mga prinsipyo ng pandaigdigang batas."<ref>{{Cite news |title=Recent developments in South China Sea |url=https://www.mea.gov.in/media-briefings?dtl/19691/Recent_developments_in_South_China_Sea |publisher=Ministry of External Affairs, Government of India |date=10 May 2012 |access-date=3 July 2026}}</ref> * {{MYS}} – Sinabi ng Punong Ministro ng Malaysia na si Najib Razak na sinusuportahan ng kaniyang bansa ang panawagan ng Pilipinas para sa isang "mapayapang paglutas" sa pamamagitan ng isang "multilateral na solusyon" sa alitan sa Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'').<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/38389/malaysia-too-wants-peace-in-panatag-shoal|title=Malaysia too wants peace in Panatag Shoal|author=Jerry E. Esplanada|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{PAK}} – Sinabi ng Embahador ng Pakistan sa Tsina na si Masood Khan, sa isang forum ng mga embahador sa China Women's University, na "Nasa panig ng Pakistan ang Tsina" hinggil sa insidente sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite web|url=http://www.china.org.cn/world/2012-05/09/content_25342718.htm|title=Ambassador: Pakistan supports China on Huangyan issue|author=张锐|access-date=15 May 2016}}</ref> == Mga tala == {{notelist}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] evxd7x58wylyixxn7q09igrrq1x1nhz 2214521 2214519 2026-07-03T09:25:08Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga pandaigdigang reaksiyon */ 2214521 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc'''{{efn-la|Kilala rin bilang '''Alitan sa Buhanginan ng Panatag''' o '''Alitan sa Buhanginan ng Panacot'''.}} ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[Démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. === 2025 === {{main|Insidente ng pagbangga ng barko ng Tanod Baybayin ng Tsina at Hukbong-dagat ng Tsina (2025)}} Noong Agosto 11, 2025, nasira ang isang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Tsina]] matapos itong mabangga ng isang barko ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] habang tinatangkang itaboy ang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] na BRP ''[[BRP Suluan|Suluan]]'' mula sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |date=13 August 2025 |title=US briefly deploys 2 warships to a disputed South China Sea shoal after Chinese collision |url=https://apnews.com/article/scarborough-shoal-south-china-sea-united-states-philippines-e55c1bf3178dee330028bb7267e9a08d |access-date=13 August 2025 |website=AP News |language=en-US}}</ref> Kasunod ng banggaan, nagpadala ng tawag sa radyo ang mga tauhan ng BRP ''Suluan'', kasama ang BRP ''[[BRP Teresa Magbanua|Teresa Magbanua]]'', upang mag-alok ng tulong, ngunit wala silang natanggap na tugon.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=August 11, 2025 |title= PCG aids CCG vessel hit by another Chinese ship off Bajo de Masinloc |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1256282 |work=[[Philippine News Agency]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mendoza |first=John Eric |date=August 11, 2025 |title= Chinese ships collide off Scarborough Shoal; PH Coast Guard offers aid |url=https://www.inquirer.net/452305/fwd-break-chinese-ships-collide-off-scarborough-pcg-offers-help/ |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> Ginawaran ng Coast Guard Bronze Cross Medal at Ribbon ang apatnapu't dalawang tripulante ng BRP ''Suluan'', habang ginawaran naman ang namumunong opisyal nito, si Kapitan Jomark Angue, ng Coast Guard Distinguished Service Medal and Ribbon.<ref>{{Cite news |last=Sadongdong |first=Martin |date=August 12, 2025 |title= 'Bigyan ng medal!' 43-member crew of BRP Suluan commended for excellent seamanship during WPS duty |url=https://mb.com.ph/2025/08/12/bigyan-ng-medal-43-member-crew-of-brp-suluan-commended-for-excellent-seamanship-during-wps-duty |work=[[Manila Bulletin]]}}</ref> == Mga pandaigdigang reaksiyon == * {{AUS}} – Ang Ministrong Panlabas ng Australia na si [[Bob Carr]], habang nasa Shanghai noong Mayo 12, ay hinimok ang mga bansang umaangkin na sumunod sa mga pandaigdigang kasunduan at batas upang maresolba ang alitan, at sinabing, "Hindi kami kumakampi sa iba't ibang pag-angkin ng bansa sa Dagat Timog Tsina. "Ngunit dahil sa aming interes sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''), at dahil malaking bahagi ng aming kalakalan ang dumaraan dito, hinihikayat namin ang mga pamahalaan na linawin at isulong ang kanilang mga pag-angkin at ang kaugnay na mga karapatang pandagat alinsunod sa pandaigdigang batas, kabilang ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Kumbensiyon ng U.N. sa Batas ng Dagat]]."<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/258071/news/nation/australia-urges-un-law-of-the-sea-approach-to-south-china-sea-claims|title=Australia urges UN Law of the Sea approach to South China Sea claims|work=GMA News|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{IND}} – Naglabas ng isang pahayag ang [[Ministri ng Ugnayang Panlabas (Indiya)|Ministri ng Ugnayang Panlabas]] ng India na nagsasabing, "Ang pagpapanatili ng kapayapaan at seguridad sa rehiyon ay may mahalagang kahalagahan para sa pandaigdigang pamayanan. Hinihikayat ng India ang dalawang bansa na magpakita ng pagpipigil at lutasin ang isyu sa pamamagitan ng diplomasya alinsunod sa mga prinsipyo ng pandaigdigang batas."<ref>{{Cite news |title=Recent developments in South China Sea |url=https://www.mea.gov.in/media-briefings?dtl/19691/Recent_developments_in_South_China_Sea |publisher=Ministry of External Affairs, Government of India |date=10 May 2012 |access-date=3 July 2026}}</ref> * {{MYS}} – Sinabi ng Punong Ministro ng Malaysia na si Najib Razak na sinusuportahan ng kaniyang bansa ang panawagan ng Pilipinas para sa isang "mapayapang paglutas" sa pamamagitan ng isang "multilateral na solusyon" sa alitan sa Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'').<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/38389/malaysia-too-wants-peace-in-panatag-shoal|title=Malaysia too wants peace in Panatag Shoal|author=Jerry E. Esplanada|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{PAK}} – Sinabi ng Embahador ng Pakistan sa Tsina na si Masood Khan, sa isang forum ng mga embahador sa China Women's University, na "Nasa panig ng Tsina ang Pakistan" hinggil sa insidente sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite web|url=http://www.china.org.cn/world/2012-05/09/content_25342718.htm|title=Ambassador: Pakistan supports China on Huangyan issue|author=张锐|access-date=15 May 2016}}</ref> == Mga tala == {{notelist}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] mct8x6i5uhsdzbucbdri1dixlq42x2d 2214522 2214521 2026-07-03T09:26:28Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga pandaigdigang reaksiyon */ 2214522 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc'''{{efn-la|Kilala rin bilang '''Alitan sa Buhanginan ng Panatag''' o '''Alitan sa Buhanginan ng Panacot'''.}} ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[Démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. === 2025 === {{main|Insidente ng pagbangga ng barko ng Tanod Baybayin ng Tsina at Hukbong-dagat ng Tsina (2025)}} Noong Agosto 11, 2025, nasira ang isang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Tsina]] matapos itong mabangga ng isang barko ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] habang tinatangkang itaboy ang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] na BRP ''[[BRP Suluan|Suluan]]'' mula sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |date=13 August 2025 |title=US briefly deploys 2 warships to a disputed South China Sea shoal after Chinese collision |url=https://apnews.com/article/scarborough-shoal-south-china-sea-united-states-philippines-e55c1bf3178dee330028bb7267e9a08d |access-date=13 August 2025 |website=AP News |language=en-US}}</ref> Kasunod ng banggaan, nagpadala ng tawag sa radyo ang mga tauhan ng BRP ''Suluan'', kasama ang BRP ''[[BRP Teresa Magbanua|Teresa Magbanua]]'', upang mag-alok ng tulong, ngunit wala silang natanggap na tugon.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=August 11, 2025 |title= PCG aids CCG vessel hit by another Chinese ship off Bajo de Masinloc |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1256282 |work=[[Philippine News Agency]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mendoza |first=John Eric |date=August 11, 2025 |title= Chinese ships collide off Scarborough Shoal; PH Coast Guard offers aid |url=https://www.inquirer.net/452305/fwd-break-chinese-ships-collide-off-scarborough-pcg-offers-help/ |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> Ginawaran ng Coast Guard Bronze Cross Medal at Ribbon ang apatnapu't dalawang tripulante ng BRP ''Suluan'', habang ginawaran naman ang namumunong opisyal nito, si Kapitan Jomark Angue, ng Coast Guard Distinguished Service Medal and Ribbon.<ref>{{Cite news |last=Sadongdong |first=Martin |date=August 12, 2025 |title= 'Bigyan ng medal!' 43-member crew of BRP Suluan commended for excellent seamanship during WPS duty |url=https://mb.com.ph/2025/08/12/bigyan-ng-medal-43-member-crew-of-brp-suluan-commended-for-excellent-seamanship-during-wps-duty |work=[[Manila Bulletin]]}}</ref> == Mga pandaigdigang reaksiyon == * {{AUS}} – Ang Ministrong Panlabas ng Australia na si [[Bob Carr]], habang nasa Shanghai noong Mayo 12, ay hinimok ang mga bansang umaangkin na sumunod sa mga pandaigdigang kasunduan at batas upang maresolba ang alitan, at sinabing, "Hindi kami kumakampi sa iba't ibang pag-angkin ng bansa sa Dagat Timog Tsina. "Ngunit dahil sa aming interes sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''), at dahil malaking bahagi ng aming kalakalan ang dumaraan dito, hinihikayat namin ang mga pamahalaan na linawin at isulong ang kanilang mga pag-angkin at ang kaugnay na mga karapatang pandagat alinsunod sa pandaigdigang batas, kabilang ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Kumbensiyon ng U.N. sa Batas ng Dagat]]."<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/258071/news/nation/australia-urges-un-law-of-the-sea-approach-to-south-china-sea-claims|title=Australia urges UN Law of the Sea approach to South China Sea claims|work=GMA News|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{IND}} – Naglabas ng isang pahayag ang [[Ministri ng Ugnayang Panlabas (Indiya)|Ministri ng Ugnayang Panlabas]] ng India na nagsasabing, "Ang pagpapanatili ng kapayapaan at seguridad sa rehiyon ay may mahalagang kahalagahan para sa pandaigdigang pamayanan. Hinihikayat ng India ang dalawang bansa na magpakita ng pagpipigil at lutasin ang isyu sa pamamagitan ng diplomasya alinsunod sa mga prinsipyo ng pandaigdigang batas."<ref>{{Cite news |title=Recent developments in South China Sea |url=https://www.mea.gov.in/media-briefings?dtl/19691/Recent_developments_in_South_China_Sea |publisher=Ministry of External Affairs, Government of India |date=10 May 2012 |access-date=3 July 2026}}</ref> * {{MYS}} – Sinabi ng Punong Ministro ng Malaysia na si Najib Razak na sinusuportahan ng kaniyang bansa ang panawagan ng Pilipinas para sa isang "mapayapang paglutas" sa pamamagitan ng isang "multilateral na solusyon" sa alitan sa Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'').<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/38389/malaysia-too-wants-peace-in-panatag-shoal|title=Malaysia too wants peace in Panatag Shoal|author=Jerry E. Esplanada|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{PAK}} – Sinabi ng Embahador ng Pakistan sa Tsina na si Masood Khan, sa isang forum ng mga embahador sa [[China Women's University]], na "Nasa panig ng Tsina ang Pakistan" hinggil sa insidente sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite web|url=http://www.china.org.cn/world/2012-05/09/content_25342718.htm|title=Ambassador: Pakistan supports China on Huangyan issue|author=张锐|access-date=15 May 2016}}</ref> == Mga tala == {{notelist}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] rfq3qiob13dlhjsttikiqf3atow7by2 2214523 2214522 2026-07-03T09:27:48Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga pandaigdigang reaksiyon */ 2214523 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc'''{{efn-la|Kilala rin bilang '''Alitan sa Buhanginan ng Panatag''' o '''Alitan sa Buhanginan ng Panacot'''.}} ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[Démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. === 2025 === {{main|Insidente ng pagbangga ng barko ng Tanod Baybayin ng Tsina at Hukbong-dagat ng Tsina (2025)}} Noong Agosto 11, 2025, nasira ang isang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Tsina]] matapos itong mabangga ng isang barko ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] habang tinatangkang itaboy ang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] na BRP ''[[BRP Suluan|Suluan]]'' mula sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |date=13 August 2025 |title=US briefly deploys 2 warships to a disputed South China Sea shoal after Chinese collision |url=https://apnews.com/article/scarborough-shoal-south-china-sea-united-states-philippines-e55c1bf3178dee330028bb7267e9a08d |access-date=13 August 2025 |website=AP News |language=en-US}}</ref> Kasunod ng banggaan, nagpadala ng tawag sa radyo ang mga tauhan ng BRP ''Suluan'', kasama ang BRP ''[[BRP Teresa Magbanua|Teresa Magbanua]]'', upang mag-alok ng tulong, ngunit wala silang natanggap na tugon.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=August 11, 2025 |title= PCG aids CCG vessel hit by another Chinese ship off Bajo de Masinloc |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1256282 |work=[[Philippine News Agency]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mendoza |first=John Eric |date=August 11, 2025 |title= Chinese ships collide off Scarborough Shoal; PH Coast Guard offers aid |url=https://www.inquirer.net/452305/fwd-break-chinese-ships-collide-off-scarborough-pcg-offers-help/ |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> Ginawaran ng Coast Guard Bronze Cross Medal at Ribbon ang apatnapu't dalawang tripulante ng BRP ''Suluan'', habang ginawaran naman ang namumunong opisyal nito, si Kapitan Jomark Angue, ng Coast Guard Distinguished Service Medal and Ribbon.<ref>{{Cite news |last=Sadongdong |first=Martin |date=August 12, 2025 |title= 'Bigyan ng medal!' 43-member crew of BRP Suluan commended for excellent seamanship during WPS duty |url=https://mb.com.ph/2025/08/12/bigyan-ng-medal-43-member-crew-of-brp-suluan-commended-for-excellent-seamanship-during-wps-duty |work=[[Manila Bulletin]]}}</ref> == Mga pandaigdigang reaksiyon == * {{AUS}} – Ang Ministrong Panlabas ng Australia na si [[Bob Carr]], habang nasa Shanghai noong Mayo 12, ay hinimok ang mga bansang umaangkin na sumunod sa mga pandaigdigang kasunduan at batas upang maresolba ang alitan, at sinabing, "Hindi kami kumakampi sa iba't ibang pag-angkin ng bansa sa Dagat Timog Tsina. "Ngunit dahil sa aming interes sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''), at dahil malaking bahagi ng aming kalakalan ang dumaraan dito, hinihikayat namin ang mga pamahalaan na linawin at isulong ang kanilang mga pag-angkin at ang kaugnay na mga karapatang pandagat alinsunod sa pandaigdigang batas, kabilang ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Kumbensiyon ng U.N. sa Batas ng Dagat]]."<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/258071/news/nation/australia-urges-un-law-of-the-sea-approach-to-south-china-sea-claims|title=Australia urges UN Law of the Sea approach to South China Sea claims|work=GMA News|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{IND}} – Naglabas ng isang pahayag ang [[Ministri ng Ugnayang Panlabas (Indiya)|Ministri ng Ugnayang Panlabas]] ng India na nagsasabing, "Ang pagpapanatili ng kapayapaan at seguridad sa rehiyon ay may mahalagang kahalagahan para sa pandaigdigang pamayanan. Hinihikayat ng India ang dalawang bansa na magpakita ng pagpipigil at lutasin ang isyu sa pamamagitan ng diplomasya alinsunod sa mga prinsipyo ng pandaigdigang batas."<ref>{{Cite news |title=Recent developments in South China Sea |url=https://www.mea.gov.in/media-briefings?dtl/19691/Recent_developments_in_South_China_Sea |publisher=Ministry of External Affairs, Government of India |date=10 May 2012 |access-date=3 July 2026}}</ref> * {{MYS}} – Sinabi ng Punong Ministro ng Malaysia na si Najib Razak na sinusuportahan ng kaniyang bansa ang panawagan ng Pilipinas para sa isang "mapayapang paglutas" sa pamamagitan ng isang "multilateral na solusyon" sa alitan sa Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'').<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/38389/malaysia-too-wants-peace-in-panatag-shoal|title=Malaysia too wants peace in Panatag Shoal|author=Jerry E. Esplanada|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{PAK}} – Sinabi ng Embahador ng Pakistan sa Tsina na si Masood Khan, sa isang forum ng mga embahador sa [[China Women's University]], na "Nasa panig ng Tsina ang Pakistan" hinggil sa insidente sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite web|url=http://www.china.org.cn/world/2012-05/09/content_25342718.htm|title=Ambassador: Pakistan supports China on Huangyan issue|author=张锐|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{RUS}} – Muling iginiit ng Embahador ng Rusya sa Maynila na si Nikolay Kudashev na sinusuportahan ng Rusya ang isang bilateral na solusyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin at tinututulan nito ang pakikilahok ng ibang mga bansa sa mga alitan sa Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas). == Mga tala == {{notelist}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] gogih3j7vbc8lnp1bm4zbjkursvjddy 2214524 2214523 2026-07-03T09:29:17Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga pandaigdigang reaksiyon */ 2214524 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc'''{{efn-la|Kilala rin bilang '''Alitan sa Buhanginan ng Panatag''' o '''Alitan sa Buhanginan ng Panacot'''.}} ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[Démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. === 2025 === {{main|Insidente ng pagbangga ng barko ng Tanod Baybayin ng Tsina at Hukbong-dagat ng Tsina (2025)}} Noong Agosto 11, 2025, nasira ang isang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Tsina]] matapos itong mabangga ng isang barko ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] habang tinatangkang itaboy ang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] na BRP ''[[BRP Suluan|Suluan]]'' mula sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |date=13 August 2025 |title=US briefly deploys 2 warships to a disputed South China Sea shoal after Chinese collision |url=https://apnews.com/article/scarborough-shoal-south-china-sea-united-states-philippines-e55c1bf3178dee330028bb7267e9a08d |access-date=13 August 2025 |website=AP News |language=en-US}}</ref> Kasunod ng banggaan, nagpadala ng tawag sa radyo ang mga tauhan ng BRP ''Suluan'', kasama ang BRP ''[[BRP Teresa Magbanua|Teresa Magbanua]]'', upang mag-alok ng tulong, ngunit wala silang natanggap na tugon.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=August 11, 2025 |title= PCG aids CCG vessel hit by another Chinese ship off Bajo de Masinloc |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1256282 |work=[[Philippine News Agency]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mendoza |first=John Eric |date=August 11, 2025 |title= Chinese ships collide off Scarborough Shoal; PH Coast Guard offers aid |url=https://www.inquirer.net/452305/fwd-break-chinese-ships-collide-off-scarborough-pcg-offers-help/ |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> Ginawaran ng Coast Guard Bronze Cross Medal at Ribbon ang apatnapu't dalawang tripulante ng BRP ''Suluan'', habang ginawaran naman ang namumunong opisyal nito, si Kapitan Jomark Angue, ng Coast Guard Distinguished Service Medal and Ribbon.<ref>{{Cite news |last=Sadongdong |first=Martin |date=August 12, 2025 |title= 'Bigyan ng medal!' 43-member crew of BRP Suluan commended for excellent seamanship during WPS duty |url=https://mb.com.ph/2025/08/12/bigyan-ng-medal-43-member-crew-of-brp-suluan-commended-for-excellent-seamanship-during-wps-duty |work=[[Manila Bulletin]]}}</ref> == Mga pandaigdigang reaksiyon == * {{AUS}} – Ang Ministrong Panlabas ng Australia na si [[Bob Carr]], habang nasa Shanghai noong Mayo 12, ay hinimok ang mga bansang umaangkin na sumunod sa mga pandaigdigang kasunduan at batas upang maresolba ang alitan, at sinabing, "Hindi kami kumakampi sa iba't ibang pag-angkin ng bansa sa Dagat Timog Tsina. "Ngunit dahil sa aming interes sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''), at dahil malaking bahagi ng aming kalakalan ang dumaraan dito, hinihikayat namin ang mga pamahalaan na linawin at isulong ang kanilang mga pag-angkin at ang kaugnay na mga karapatang pandagat alinsunod sa pandaigdigang batas, kabilang ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Kumbensiyon ng U.N. sa Batas ng Dagat]]."<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/258071/news/nation/australia-urges-un-law-of-the-sea-approach-to-south-china-sea-claims|title=Australia urges UN Law of the Sea approach to South China Sea claims|work=GMA News|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{IND}} – Naglabas ng isang pahayag ang [[Ministri ng Ugnayang Panlabas (Indiya)|Ministri ng Ugnayang Panlabas]] ng India na nagsasabing, "Ang pagpapanatili ng kapayapaan at seguridad sa rehiyon ay may mahalagang kahalagahan para sa pandaigdigang pamayanan. Hinihikayat ng India ang dalawang bansa na magpakita ng pagpipigil at lutasin ang isyu sa pamamagitan ng diplomasya alinsunod sa mga prinsipyo ng pandaigdigang batas."<ref>{{Cite news |title=Recent developments in South China Sea |url=https://www.mea.gov.in/media-briefings?dtl/19691/Recent_developments_in_South_China_Sea |publisher=Ministry of External Affairs, Government of India |date=10 May 2012 |access-date=3 July 2026}}</ref> * {{MYS}} – Sinabi ng Punong Ministro ng Malaysia na si Najib Razak na sinusuportahan ng kaniyang bansa ang panawagan ng Pilipinas para sa isang "mapayapang paglutas" sa pamamagitan ng isang "multilateral na solusyon" sa alitan sa Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'').<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/38389/malaysia-too-wants-peace-in-panatag-shoal|title=Malaysia too wants peace in Panatag Shoal|author=Jerry E. Esplanada|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{PAK}} – Sinabi ng Embahador ng Pakistan sa Tsina na si Masood Khan, sa isang forum ng mga embahador sa [[China Women's University]], na "Nasa panig ng Tsina ang Pakistan" hinggil sa insidente sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite web|url=http://www.china.org.cn/world/2012-05/09/content_25342718.htm|title=Ambassador: Pakistan supports China on Huangyan issue|author=张锐|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{RUS}} – Muling iginiit ng Embahador ng Rusya sa Maynila na si Nikolay Kudashev na sinusuportahan ng Rusya ang isang bilateral na solusyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin at tinututulan nito ang pakikilahok ng ibang mga bansa sa mga alitan sa Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas). Binanggit din ni Kudashev na hindi kabilang ang Rusya sa alitan sa Bajo de Masinloc at nais ng kaniyang bansa na matiyak ang [[Kalayaan sa Paglalayag|kalayaan sa paglalayag]] sa Dagat Timog Tsina. == Mga tala == {{notelist}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 1erjbi1x6r6fncs51ef11s6sniodp19 2214525 2214524 2026-07-03T09:35:25Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga pandaigdigang reaksiyon */ 2214525 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc'''{{efn-la|Kilala rin bilang '''Alitan sa Buhanginan ng Panatag''' o '''Alitan sa Buhanginan ng Panacot'''.}} ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[Démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. === 2025 === {{main|Insidente ng pagbangga ng barko ng Tanod Baybayin ng Tsina at Hukbong-dagat ng Tsina (2025)}} Noong Agosto 11, 2025, nasira ang isang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Tsina]] matapos itong mabangga ng isang barko ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] habang tinatangkang itaboy ang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] na BRP ''[[BRP Suluan|Suluan]]'' mula sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |date=13 August 2025 |title=US briefly deploys 2 warships to a disputed South China Sea shoal after Chinese collision |url=https://apnews.com/article/scarborough-shoal-south-china-sea-united-states-philippines-e55c1bf3178dee330028bb7267e9a08d |access-date=13 August 2025 |website=AP News |language=en-US}}</ref> Kasunod ng banggaan, nagpadala ng tawag sa radyo ang mga tauhan ng BRP ''Suluan'', kasama ang BRP ''[[BRP Teresa Magbanua|Teresa Magbanua]]'', upang mag-alok ng tulong, ngunit wala silang natanggap na tugon.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=August 11, 2025 |title= PCG aids CCG vessel hit by another Chinese ship off Bajo de Masinloc |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1256282 |work=[[Philippine News Agency]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mendoza |first=John Eric |date=August 11, 2025 |title= Chinese ships collide off Scarborough Shoal; PH Coast Guard offers aid |url=https://www.inquirer.net/452305/fwd-break-chinese-ships-collide-off-scarborough-pcg-offers-help/ |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> Ginawaran ng Coast Guard Bronze Cross Medal at Ribbon ang apatnapu't dalawang tripulante ng BRP ''Suluan'', habang ginawaran naman ang namumunong opisyal nito, si Kapitan Jomark Angue, ng Coast Guard Distinguished Service Medal and Ribbon.<ref>{{Cite news |last=Sadongdong |first=Martin |date=August 12, 2025 |title= 'Bigyan ng medal!' 43-member crew of BRP Suluan commended for excellent seamanship during WPS duty |url=https://mb.com.ph/2025/08/12/bigyan-ng-medal-43-member-crew-of-brp-suluan-commended-for-excellent-seamanship-during-wps-duty |work=[[Manila Bulletin]]}}</ref> == Mga pandaigdigang reaksiyon == * {{AUS}} – Ang Ministrong Panlabas ng Australia na si [[Bob Carr]], habang nasa Shanghai noong Mayo 12, ay hinimok ang mga bansang umaangkin na sumunod sa mga pandaigdigang kasunduan at batas upang maresolba ang alitan, at sinabing, "Hindi kami kumakampi sa iba't ibang pag-angkin ng bansa sa Dagat Timog Tsina. "Ngunit dahil sa aming interes sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''), at dahil malaking bahagi ng aming kalakalan ang dumaraan dito, hinihikayat namin ang mga pamahalaan na linawin at isulong ang kanilang mga pag-angkin at ang kaugnay na mga karapatang pandagat alinsunod sa pandaigdigang batas, kabilang ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Kumbensiyon ng U.N. sa Batas ng Dagat]]."<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/258071/news/nation/australia-urges-un-law-of-the-sea-approach-to-south-china-sea-claims|title=Australia urges UN Law of the Sea approach to South China Sea claims|work=GMA News|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{IND}} – Naglabas ng isang pahayag ang [[Ministri ng Ugnayang Panlabas (Indiya)|Ministri ng Ugnayang Panlabas]] ng India na nagsasabing, "Ang pagpapanatili ng kapayapaan at seguridad sa rehiyon ay may mahalagang kahalagahan para sa pandaigdigang pamayanan. Hinihikayat ng India ang dalawang bansa na magpakita ng pagpipigil at lutasin ang isyu sa pamamagitan ng diplomasya alinsunod sa mga prinsipyo ng pandaigdigang batas."<ref>{{Cite news |title=Recent developments in South China Sea |url=https://www.mea.gov.in/media-briefings?dtl/19691/Recent_developments_in_South_China_Sea |publisher=Ministry of External Affairs, Government of India |date=10 May 2012 |access-date=3 July 2026}}</ref> * {{MYS}} – Sinabi ng Punong Ministro ng Malaysia na si Najib Razak na sinusuportahan ng kaniyang bansa ang panawagan ng Pilipinas para sa isang "mapayapang paglutas" sa pamamagitan ng isang "multilateral na solusyon" sa alitan sa Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'').<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/38389/malaysia-too-wants-peace-in-panatag-shoal|title=Malaysia too wants peace in Panatag Shoal|author=Jerry E. Esplanada|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{PAK}} – Sinabi ng Embahador ng Pakistan sa Tsina na si Masood Khan, sa isang forum ng mga embahador sa [[China Women's University]], na "Nasa panig ng Tsina ang Pakistan" hinggil sa insidente sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite web|url=http://www.china.org.cn/world/2012-05/09/content_25342718.htm|title=Ambassador: Pakistan supports China on Huangyan issue|author=张锐|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{RUS}} – Muling iginiit ng Embahador ng Rusya sa Maynila na si Nikolay Kudashev na sinusuportahan ng Rusya ang isang bilateral na solusyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin at tinututulan nito ang pakikilahok ng ibang mga bansa sa mga alitan sa Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas). Binanggit din ni Kudashev na hindi kabilang ang Rusya sa alitan sa Bajo de Masinloc at nais ng kaniyang bansa na matiyak ang [[Kalayaan sa Paglalayag|kalayaan sa paglalayag]] sa [[Dagat Timog Tsina]]. Sinabi rin ni Kudashev na "Ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|UNCLOS]] (''United Nations Convention on the Law of the Sea'') ay magbibigay ng isang mabuti at matibay na batayan."<ref>[http://mb.com.ph/node/360014/ru Russia Against Meddling | Manila Bulletin]</ref> == Mga tala == {{notelist}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 70rbynes7glfsovrx9is0fwlecznvvt 2214527 2214525 2026-07-03T09:38:17Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga pandaigdigang reaksiyon */ 2214527 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc'''{{efn-la|Kilala rin bilang '''Alitan sa Buhanginan ng Panatag''' o '''Alitan sa Buhanginan ng Panacot'''.}} ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[Démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. === 2025 === {{main|Insidente ng pagbangga ng barko ng Tanod Baybayin ng Tsina at Hukbong-dagat ng Tsina (2025)}} Noong Agosto 11, 2025, nasira ang isang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Tsina]] matapos itong mabangga ng isang barko ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] habang tinatangkang itaboy ang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] na BRP ''[[BRP Suluan|Suluan]]'' mula sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |date=13 August 2025 |title=US briefly deploys 2 warships to a disputed South China Sea shoal after Chinese collision |url=https://apnews.com/article/scarborough-shoal-south-china-sea-united-states-philippines-e55c1bf3178dee330028bb7267e9a08d |access-date=13 August 2025 |website=AP News |language=en-US}}</ref> Kasunod ng banggaan, nagpadala ng tawag sa radyo ang mga tauhan ng BRP ''Suluan'', kasama ang BRP ''[[BRP Teresa Magbanua|Teresa Magbanua]]'', upang mag-alok ng tulong, ngunit wala silang natanggap na tugon.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=August 11, 2025 |title= PCG aids CCG vessel hit by another Chinese ship off Bajo de Masinloc |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1256282 |work=[[Philippine News Agency]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mendoza |first=John Eric |date=August 11, 2025 |title= Chinese ships collide off Scarborough Shoal; PH Coast Guard offers aid |url=https://www.inquirer.net/452305/fwd-break-chinese-ships-collide-off-scarborough-pcg-offers-help/ |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> Ginawaran ng Coast Guard Bronze Cross Medal at Ribbon ang apatnapu't dalawang tripulante ng BRP ''Suluan'', habang ginawaran naman ang namumunong opisyal nito, si Kapitan Jomark Angue, ng Coast Guard Distinguished Service Medal and Ribbon.<ref>{{Cite news |last=Sadongdong |first=Martin |date=August 12, 2025 |title= 'Bigyan ng medal!' 43-member crew of BRP Suluan commended for excellent seamanship during WPS duty |url=https://mb.com.ph/2025/08/12/bigyan-ng-medal-43-member-crew-of-brp-suluan-commended-for-excellent-seamanship-during-wps-duty |work=[[Manila Bulletin]]}}</ref> == Mga pandaigdigang reaksiyon == * {{AUS}} – Ang Ministrong Panlabas ng Australia na si [[Bob Carr]], habang nasa Shanghai noong Mayo 12, ay hinimok ang mga bansang umaangkin na sumunod sa mga pandaigdigang kasunduan at batas upang maresolba ang alitan, at sinabing, "Hindi kami kumakampi sa iba't ibang pag-angkin ng bansa sa Dagat Timog Tsina. "Ngunit dahil sa aming interes sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''), at dahil malaking bahagi ng aming kalakalan ang dumaraan dito, hinihikayat namin ang mga pamahalaan na linawin at isulong ang kanilang mga pag-angkin at ang kaugnay na mga karapatang pandagat alinsunod sa pandaigdigang batas, kabilang ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Kumbensiyon ng U.N. sa Batas ng Dagat]]."<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/258071/news/nation/australia-urges-un-law-of-the-sea-approach-to-south-china-sea-claims|title=Australia urges UN Law of the Sea approach to South China Sea claims|work=GMA News|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{IND}} – Naglabas ng isang pahayag ang [[Ministri ng Ugnayang Panlabas (Indiya)|Ministri ng Ugnayang Panlabas]] ng India na nagsasabing, "Ang pagpapanatili ng kapayapaan at seguridad sa rehiyon ay may mahalagang kahalagahan para sa pandaigdigang pamayanan. Hinihikayat ng India ang dalawang bansa na magpakita ng pagpipigil at lutasin ang isyu sa pamamagitan ng diplomasya alinsunod sa mga prinsipyo ng pandaigdigang batas."<ref>{{Cite news |title=Recent developments in South China Sea |url=https://www.mea.gov.in/media-briefings?dtl/19691/Recent_developments_in_South_China_Sea |publisher=Ministry of External Affairs, Government of India |date=10 May 2012 |access-date=3 July 2026}}</ref> * {{MYS}} – Sinabi ng Punong Ministro ng Malaysia na si Najib Razak na sinusuportahan ng kaniyang bansa ang panawagan ng Pilipinas para sa isang "mapayapang paglutas" sa pamamagitan ng isang "multilateral na solusyon" sa alitan sa Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'').<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/38389/malaysia-too-wants-peace-in-panatag-shoal|title=Malaysia too wants peace in Panatag Shoal|author=Jerry E. Esplanada|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{PAK}} – Sinabi ng Embahador ng Pakistan sa Tsina na si Masood Khan, sa isang forum ng mga embahador sa [[China Women's University]], na "Nasa panig ng Tsina ang Pakistan" hinggil sa insidente sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite web|url=http://www.china.org.cn/world/2012-05/09/content_25342718.htm|title=Ambassador: Pakistan supports China on Huangyan issue|author=张锐|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{RUS}} – Muling iginiit ng Embahador ng Rusya sa Maynila na si Nikolay Kudashev na sinusuportahan ng Rusya ang isang bilateral na solusyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin at tinututulan nito ang pakikilahok ng ibang mga bansa sa mga alitan sa Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas). Binanggit din ni Kudashev na hindi kabilang ang Rusya sa alitan sa Bajo de Masinloc at nais ng kaniyang bansa na matiyak ang [[Kalayaan sa Paglalayag|kalayaan sa paglalayag]] sa [[Dagat Timog Tsina]]. Sinabi rin ni Kudashev na "Ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|UNCLOS]] (''United Nations Convention on the Law of the Sea'') ay magbibigay ng isang mabuti at matibay na batayan."<ref>[http://mb.com.ph/node/360014/ru Russia Against Meddling | Manila Bulletin]</ref> * {{flag|Taiwan}} – Ipinahayag ng dating [[Pangulo ng Republika ng Tsina|Pangulo]] ng Taiwan na si [[Ma Ying-jeou]] ang alitan sa isang "mapayapang paraan," ngunit muling iginiit na patuloy na igigiit ng Taiwan ang mga pag-angkin nito sa Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas). == Mga tala == {{notelist}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 3vb0txw7ojzbit76xdd6lxklf2597e7 2214528 2214527 2026-07-03T09:42:30Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga pandaigdigang reaksiyon */ 2214528 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc'''{{efn-la|Kilala rin bilang '''Alitan sa Buhanginan ng Panatag''' o '''Alitan sa Buhanginan ng Panacot'''.}} ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[Démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. === 2025 === {{main|Insidente ng pagbangga ng barko ng Tanod Baybayin ng Tsina at Hukbong-dagat ng Tsina (2025)}} Noong Agosto 11, 2025, nasira ang isang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Tsina]] matapos itong mabangga ng isang barko ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] habang tinatangkang itaboy ang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] na BRP ''[[BRP Suluan|Suluan]]'' mula sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |date=13 August 2025 |title=US briefly deploys 2 warships to a disputed South China Sea shoal after Chinese collision |url=https://apnews.com/article/scarborough-shoal-south-china-sea-united-states-philippines-e55c1bf3178dee330028bb7267e9a08d |access-date=13 August 2025 |website=AP News |language=en-US}}</ref> Kasunod ng banggaan, nagpadala ng tawag sa radyo ang mga tauhan ng BRP ''Suluan'', kasama ang BRP ''[[BRP Teresa Magbanua|Teresa Magbanua]]'', upang mag-alok ng tulong, ngunit wala silang natanggap na tugon.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=August 11, 2025 |title= PCG aids CCG vessel hit by another Chinese ship off Bajo de Masinloc |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1256282 |work=[[Philippine News Agency]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mendoza |first=John Eric |date=August 11, 2025 |title= Chinese ships collide off Scarborough Shoal; PH Coast Guard offers aid |url=https://www.inquirer.net/452305/fwd-break-chinese-ships-collide-off-scarborough-pcg-offers-help/ |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> Ginawaran ng Coast Guard Bronze Cross Medal at Ribbon ang apatnapu't dalawang tripulante ng BRP ''Suluan'', habang ginawaran naman ang namumunong opisyal nito, si Kapitan Jomark Angue, ng Coast Guard Distinguished Service Medal and Ribbon.<ref>{{Cite news |last=Sadongdong |first=Martin |date=August 12, 2025 |title= 'Bigyan ng medal!' 43-member crew of BRP Suluan commended for excellent seamanship during WPS duty |url=https://mb.com.ph/2025/08/12/bigyan-ng-medal-43-member-crew-of-brp-suluan-commended-for-excellent-seamanship-during-wps-duty |work=[[Manila Bulletin]]}}</ref> == Mga pandaigdigang reaksiyon == * {{AUS}} – Ang Ministrong Panlabas ng Australia na si [[Bob Carr]], habang nasa Shanghai noong Mayo 12, ay hinimok ang mga bansang umaangkin na sumunod sa mga pandaigdigang kasunduan at batas upang maresolba ang alitan, at sinabing, "Hindi kami kumakampi sa iba't ibang pag-angkin ng bansa sa Dagat Timog Tsina. "Ngunit dahil sa aming interes sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''), at dahil malaking bahagi ng aming kalakalan ang dumaraan dito, hinihikayat namin ang mga pamahalaan na linawin at isulong ang kanilang mga pag-angkin at ang kaugnay na mga karapatang pandagat alinsunod sa pandaigdigang batas, kabilang ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Kumbensiyon ng U.N. sa Batas ng Dagat]]."<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/258071/news/nation/australia-urges-un-law-of-the-sea-approach-to-south-china-sea-claims|title=Australia urges UN Law of the Sea approach to South China Sea claims|work=GMA News|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{IND}} – Naglabas ng isang pahayag ang [[Ministri ng Ugnayang Panlabas (Indiya)|Ministri ng Ugnayang Panlabas]] ng India na nagsasabing, "Ang pagpapanatili ng kapayapaan at seguridad sa rehiyon ay may mahalagang kahalagahan para sa pandaigdigang pamayanan. Hinihikayat ng India ang dalawang bansa na magpakita ng pagpipigil at lutasin ang isyu sa pamamagitan ng diplomasya alinsunod sa mga prinsipyo ng pandaigdigang batas."<ref>{{Cite news |title=Recent developments in South China Sea |url=https://www.mea.gov.in/media-briefings?dtl/19691/Recent_developments_in_South_China_Sea |publisher=Ministry of External Affairs, Government of India |date=10 May 2012 |access-date=3 July 2026}}</ref> * {{MYS}} – Sinabi ng Punong Ministro ng Malaysia na si Najib Razak na sinusuportahan ng kaniyang bansa ang panawagan ng Pilipinas para sa isang "mapayapang paglutas" sa pamamagitan ng isang "multilateral na solusyon" sa alitan sa Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'').<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/38389/malaysia-too-wants-peace-in-panatag-shoal|title=Malaysia too wants peace in Panatag Shoal|author=Jerry E. Esplanada|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{PAK}} – Sinabi ng Embahador ng Pakistan sa Tsina na si Masood Khan, sa isang forum ng mga embahador sa [[China Women's University]], na "Nasa panig ng Tsina ang Pakistan" hinggil sa insidente sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite web|url=http://www.china.org.cn/world/2012-05/09/content_25342718.htm|title=Ambassador: Pakistan supports China on Huangyan issue|author=张锐|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{RUS}} – Muling iginiit ng Embahador ng Rusya sa Maynila na si Nikolay Kudashev na sinusuportahan ng Rusya ang isang bilateral na solusyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin at tinututulan nito ang pakikilahok ng ibang mga bansa sa mga alitan sa Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas). Binanggit din ni Kudashev na hindi kabilang ang Rusya sa alitan sa Bajo de Masinloc at nais ng kaniyang bansa na matiyak ang [[Kalayaan sa Paglalayag|kalayaan sa paglalayag]] sa [[Dagat Timog Tsina]]. Sinabi rin ni Kudashev na "Ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|UNCLOS]] (''United Nations Convention on the Law of the Sea'') ay magbibigay ng isang mabuti at matibay na batayan."<ref>[http://mb.com.ph/node/360014/ru Russia Against Meddling | Manila Bulletin]</ref> * {{flag|Taiwan}} – Ipinahayag ng dating [[Pangulo ng Republika ng Tsina|Pangulo]] ng Taiwan na si [[Ma Ying-jeou]] ang alitan sa isang "mapayapang paraan," ngunit muling iginiit na patuloy na igigiit ng Taiwan ang mga pag-angkin nito sa Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas). * {{UK}} – Binigyang-diin ng [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro]] ng United Kingdom na si [[David Cameron]] na nananawagan ang United Kingdom ng isang "mapayapang paglutas" sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>[http://www.pinasglobal.com/2012/06/uk-pabor-sa-posisyon-ng-pinas-sa-scarborough/ "UK, pabor sa posisyon ng Pinas sa Scarborough"], ''[[Pinas (Philippine newspaper)|Pinas]]'' June 7, 2012.{{in lang|tl}}<!--Tagalog--></ref> == Mga tala == {{notelist}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] mbpaw823kn9pjiykn33oie7n7vtszgq 2214530 2214528 2026-07-03T09:51:27Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga pandaigdigang reaksiyon */ 2214530 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc'''{{efn-la|Kilala rin bilang '''Alitan sa Buhanginan ng Panatag''' o '''Alitan sa Buhanginan ng Panacot'''.}} ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[Démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. === 2025 === {{main|Insidente ng pagbangga ng barko ng Tanod Baybayin ng Tsina at Hukbong-dagat ng Tsina (2025)}} Noong Agosto 11, 2025, nasira ang isang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Tsina]] matapos itong mabangga ng isang barko ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] habang tinatangkang itaboy ang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] na BRP ''[[BRP Suluan|Suluan]]'' mula sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |date=13 August 2025 |title=US briefly deploys 2 warships to a disputed South China Sea shoal after Chinese collision |url=https://apnews.com/article/scarborough-shoal-south-china-sea-united-states-philippines-e55c1bf3178dee330028bb7267e9a08d |access-date=13 August 2025 |website=AP News |language=en-US}}</ref> Kasunod ng banggaan, nagpadala ng tawag sa radyo ang mga tauhan ng BRP ''Suluan'', kasama ang BRP ''[[BRP Teresa Magbanua|Teresa Magbanua]]'', upang mag-alok ng tulong, ngunit wala silang natanggap na tugon.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=August 11, 2025 |title= PCG aids CCG vessel hit by another Chinese ship off Bajo de Masinloc |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1256282 |work=[[Philippine News Agency]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mendoza |first=John Eric |date=August 11, 2025 |title= Chinese ships collide off Scarborough Shoal; PH Coast Guard offers aid |url=https://www.inquirer.net/452305/fwd-break-chinese-ships-collide-off-scarborough-pcg-offers-help/ |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> Ginawaran ng Coast Guard Bronze Cross Medal at Ribbon ang apatnapu't dalawang tripulante ng BRP ''Suluan'', habang ginawaran naman ang namumunong opisyal nito, si Kapitan Jomark Angue, ng Coast Guard Distinguished Service Medal and Ribbon.<ref>{{Cite news |last=Sadongdong |first=Martin |date=August 12, 2025 |title= 'Bigyan ng medal!' 43-member crew of BRP Suluan commended for excellent seamanship during WPS duty |url=https://mb.com.ph/2025/08/12/bigyan-ng-medal-43-member-crew-of-brp-suluan-commended-for-excellent-seamanship-during-wps-duty |work=[[Manila Bulletin]]}}</ref> == Mga pandaigdigang reaksiyon == * {{AUS}} – Ang Ministrong Panlabas ng Australia na si [[Bob Carr]], habang nasa Shanghai noong Mayo 12, ay hinimok ang mga bansang umaangkin na sumunod sa mga pandaigdigang kasunduan at batas upang maresolba ang alitan, at sinabing, "Hindi kami kumakampi sa iba't ibang pag-angkin ng bansa sa Dagat Timog Tsina. "Ngunit dahil sa aming interes sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''), at dahil malaking bahagi ng aming kalakalan ang dumaraan dito, hinihikayat namin ang mga pamahalaan na linawin at isulong ang kanilang mga pag-angkin at ang kaugnay na mga karapatang pandagat alinsunod sa pandaigdigang batas, kabilang ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Kumbensiyon ng U.N. sa Batas ng Dagat]]."<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/258071/news/nation/australia-urges-un-law-of-the-sea-approach-to-south-china-sea-claims|title=Australia urges UN Law of the Sea approach to South China Sea claims|work=GMA News|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{IND}} – Naglabas ng isang pahayag ang [[Ministri ng Ugnayang Panlabas (Indiya)|Ministri ng Ugnayang Panlabas]] ng India na nagsasabing, "Ang pagpapanatili ng kapayapaan at seguridad sa rehiyon ay may mahalagang kahalagahan para sa pandaigdigang pamayanan. Hinihikayat ng India ang dalawang bansa na magpakita ng pagpipigil at lutasin ang isyu sa pamamagitan ng diplomasya alinsunod sa mga prinsipyo ng pandaigdigang batas."<ref>{{Cite news |title=Recent developments in South China Sea |url=https://www.mea.gov.in/media-briefings?dtl/19691/Recent_developments_in_South_China_Sea |publisher=Ministry of External Affairs, Government of India |date=10 May 2012 |access-date=3 July 2026}}</ref> * {{MYS}} – Sinabi ng Punong Ministro ng Malaysia na si Najib Razak na sinusuportahan ng kaniyang bansa ang panawagan ng Pilipinas para sa isang "mapayapang paglutas" sa pamamagitan ng isang "multilateral na solusyon" sa alitan sa Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'').<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/38389/malaysia-too-wants-peace-in-panatag-shoal|title=Malaysia too wants peace in Panatag Shoal|author=Jerry E. Esplanada|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{PAK}} – Sinabi ng Embahador ng Pakistan sa Tsina na si Masood Khan, sa isang forum ng mga embahador sa [[China Women's University]], na "Nasa panig ng Tsina ang Pakistan" hinggil sa insidente sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite web|url=http://www.china.org.cn/world/2012-05/09/content_25342718.htm|title=Ambassador: Pakistan supports China on Huangyan issue|author=张锐|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{RUS}} – Muling iginiit ng Embahador ng Rusya sa Maynila na si Nikolay Kudashev na sinusuportahan ng Rusya ang isang bilateral na solusyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin at tinututulan nito ang pakikilahok ng ibang mga bansa sa mga alitan sa Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas). Binanggit din ni Kudashev na hindi kabilang ang Rusya sa alitan sa Bajo de Masinloc at nais ng kaniyang bansa na matiyak ang [[Kalayaan sa Paglalayag|kalayaan sa paglalayag]] sa [[Dagat Timog Tsina]]. Sinabi rin ni Kudashev na "Ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|UNCLOS]] (''United Nations Convention on the Law of the Sea'') ay magbibigay ng isang mabuti at matibay na batayan."<ref>[http://mb.com.ph/node/360014/ru Russia Against Meddling | Manila Bulletin]</ref> * {{flag|Taiwan}} – Ipinahayag ng dating [[Pangulo ng Republika ng Tsina|Pangulo]] ng Taiwan na si [[Ma Ying-jeou]] ang alitan sa isang "mapayapang paraan," ngunit muling iginiit na patuloy na igigiit ng Taiwan ang mga pag-angkin nito sa Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas). * {{UK}} – Binigyang-diin ng [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro]] ng United Kingdom na si [[David Cameron]] na nananawagan ang United Kingdom ng isang "mapayapang paglutas" sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>[http://www.pinasglobal.com/2012/06/uk-pabor-sa-posisyon-ng-pinas-sa-scarborough/ "UK, pabor sa posisyon ng Pinas sa Scarborough"], ''[[Pinas (Philippine newspaper)|Pinas]]'' June 7, 2012.{{in lang|tl}}<!--Tagalog--></ref> * {{USA}} – Noong Hunyo 14, 2011, Martes, nagpahiwatig ang Estados Unidos ng suporta sa Pilipinas sa gitna ng tumitinding tensyon hinggil sa pinagtatalunang [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''). Sinabi ng US Ambassador na si Harry Thomas, “Gusto kong tiyakin sa inyo na sa lahat ng larangan, kami, ang Estados Unidos, ay kasama ng Pilipinas, ... Ang Pilipinas at ang Estados Unidos ay mga estratehikong magkapanalig sa ilalim ng kasunduan. Magkatuwang tayo. Magpapatuloy tayong magkonsulta at makikipagtulungan sa isa’t isa sa lahat ng isyu, kabilang ang Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas).”<ref>{{cite news|url=https://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304665904576385234220024592|title=Beijing Warns Against Sea Meddling|date=June 15, 2011|newspaper=The Wall Street Journal}}</ref> * {{VIE}} – Sinabi ng Tagapagsalita ng Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Vietnam na si Luong Thanh Nghi na ang Vietnam ay "lubhang nag-aalala" sa insidente sa Bajo de Masinloc. Binigyang-diin niya na ang mga “kinauukulang panig ay dapat magpakita ng pagpipigil at mapayapang lutasin ang mga alitan batay sa pandaigdigang batas, partikular ang 1982 United Nations Convention on the Law of the Sea at ang Declaration on Conduct of the Parties in the East Sea (DOC), upang mapanatili ang kapayapaan, katatagan, seguridad, at kaligtasan sa paglalayag sa East Sea (Dagat Silangan) at sa rehiyon.”<ref>{{cite web|url=http://vietnamnews.vn/politics-laws/223972/scarborough-shoal-dispute-%E2%80%98of-concern.html|title=Scarborough Shoal dispute 'of concern'|work=vietnamnews.vn|access-date=15 May 2016|archive-date=19 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140619163604/http://vietnamnews.vn/politics-laws/223972/scarborough-shoal-dispute-%E2%80%98of-concern.html|url-status=dead}}</ref> == Mga tala == {{notelist}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] cvz98unl31s619n5vgmd1zkpq5ia9kc 2214531 2214530 2026-07-03T09:52:49Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga pandaigdigang reaksiyon */ 2214531 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc'''{{efn-la|Kilala rin bilang '''Alitan sa Buhanginan ng Panatag''' o '''Alitan sa Buhanginan ng Panacot'''.}} ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[Démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. === 2025 === {{main|Insidente ng pagbangga ng barko ng Tanod Baybayin ng Tsina at Hukbong-dagat ng Tsina (2025)}} Noong Agosto 11, 2025, nasira ang isang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Tsina]] matapos itong mabangga ng isang barko ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] habang tinatangkang itaboy ang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] na BRP ''[[BRP Suluan|Suluan]]'' mula sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |date=13 August 2025 |title=US briefly deploys 2 warships to a disputed South China Sea shoal after Chinese collision |url=https://apnews.com/article/scarborough-shoal-south-china-sea-united-states-philippines-e55c1bf3178dee330028bb7267e9a08d |access-date=13 August 2025 |website=AP News |language=en-US}}</ref> Kasunod ng banggaan, nagpadala ng tawag sa radyo ang mga tauhan ng BRP ''Suluan'', kasama ang BRP ''[[BRP Teresa Magbanua|Teresa Magbanua]]'', upang mag-alok ng tulong, ngunit wala silang natanggap na tugon.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=August 11, 2025 |title= PCG aids CCG vessel hit by another Chinese ship off Bajo de Masinloc |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1256282 |work=[[Philippine News Agency]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mendoza |first=John Eric |date=August 11, 2025 |title= Chinese ships collide off Scarborough Shoal; PH Coast Guard offers aid |url=https://www.inquirer.net/452305/fwd-break-chinese-ships-collide-off-scarborough-pcg-offers-help/ |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> Ginawaran ng Coast Guard Bronze Cross Medal at Ribbon ang apatnapu't dalawang tripulante ng BRP ''Suluan'', habang ginawaran naman ang namumunong opisyal nito, si Kapitan Jomark Angue, ng Coast Guard Distinguished Service Medal and Ribbon.<ref>{{Cite news |last=Sadongdong |first=Martin |date=August 12, 2025 |title= 'Bigyan ng medal!' 43-member crew of BRP Suluan commended for excellent seamanship during WPS duty |url=https://mb.com.ph/2025/08/12/bigyan-ng-medal-43-member-crew-of-brp-suluan-commended-for-excellent-seamanship-during-wps-duty |work=[[Manila Bulletin]]}}</ref> == Mga pandaigdigang reaksiyon == * {{AUS}} – Ang Ministrong Panlabas ng Australia na si [[Bob Carr]], habang nasa Shanghai noong Mayo 12, ay hinimok ang mga bansang umaangkin na sumunod sa mga pandaigdigang kasunduan at batas upang maresolba ang alitan, at sinabing, "Hindi kami kumakampi sa iba't ibang pag-angkin ng bansa sa Dagat Timog Tsina. "Ngunit dahil sa aming interes sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''), at dahil malaking bahagi ng aming kalakalan ang dumaraan dito, hinihikayat namin ang mga pamahalaan na linawin at isulong ang kanilang mga pag-angkin at ang kaugnay na mga karapatang pandagat alinsunod sa pandaigdigang batas, kabilang ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Kumbensiyon ng U.N. sa Batas ng Dagat]]."<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/258071/news/nation/australia-urges-un-law-of-the-sea-approach-to-south-china-sea-claims|title=Australia urges UN Law of the Sea approach to South China Sea claims|work=GMA News|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{IND}} – Naglabas ng isang pahayag ang [[Ministri ng Ugnayang Panlabas (Indiya)|Ministri ng Ugnayang Panlabas]] ng India na nagsasabing, "Ang pagpapanatili ng kapayapaan at seguridad sa rehiyon ay may mahalagang kahalagahan para sa pandaigdigang pamayanan. Hinihikayat ng India ang dalawang bansa na magpakita ng pagpipigil at lutasin ang isyu sa pamamagitan ng diplomasya alinsunod sa mga prinsipyo ng pandaigdigang batas."<ref>{{Cite news |title=Recent developments in South China Sea |url=https://www.mea.gov.in/media-briefings?dtl/19691/Recent_developments_in_South_China_Sea |publisher=Ministry of External Affairs, Government of India |date=10 May 2012 |access-date=3 July 2026}}</ref> * {{MYS}} – Sinabi ng [[Punong Ministro ng Malaysia|Punong Ministro]] ng Malaysia na si [[Najib Razak]] na sinusuportahan ng kaniyang bansa ang panawagan ng Pilipinas para sa isang "mapayapang paglutas" sa pamamagitan ng isang "multilateral na solusyon" sa alitan sa Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'').<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/38389/malaysia-too-wants-peace-in-panatag-shoal|title=Malaysia too wants peace in Panatag Shoal|author=Jerry E. Esplanada|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{PAK}} – Sinabi ng Embahador ng Pakistan sa Tsina na si Masood Khan, sa isang forum ng mga embahador sa [[China Women's University]], na "Nasa panig ng Tsina ang Pakistan" hinggil sa insidente sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite web|url=http://www.china.org.cn/world/2012-05/09/content_25342718.htm|title=Ambassador: Pakistan supports China on Huangyan issue|author=张锐|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{RUS}} – Muling iginiit ng Embahador ng Rusya sa Maynila na si Nikolay Kudashev na sinusuportahan ng Rusya ang isang bilateral na solusyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin at tinututulan nito ang pakikilahok ng ibang mga bansa sa mga alitan sa Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas). Binanggit din ni Kudashev na hindi kabilang ang Rusya sa alitan sa Bajo de Masinloc at nais ng kaniyang bansa na matiyak ang [[Kalayaan sa Paglalayag|kalayaan sa paglalayag]] sa [[Dagat Timog Tsina]]. Sinabi rin ni Kudashev na "Ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|UNCLOS]] (''United Nations Convention on the Law of the Sea'') ay magbibigay ng isang mabuti at matibay na batayan."<ref>[http://mb.com.ph/node/360014/ru Russia Against Meddling | Manila Bulletin]</ref> * {{flag|Taiwan}} – Ipinahayag ng dating [[Pangulo ng Republika ng Tsina|Pangulo]] ng Taiwan na si [[Ma Ying-jeou]] ang alitan sa isang "mapayapang paraan," ngunit muling iginiit na patuloy na igigiit ng Taiwan ang mga pag-angkin nito sa Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas). * {{UK}} – Binigyang-diin ng [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro]] ng United Kingdom na si [[David Cameron]] na nananawagan ang United Kingdom ng isang "mapayapang paglutas" sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>[http://www.pinasglobal.com/2012/06/uk-pabor-sa-posisyon-ng-pinas-sa-scarborough/ "UK, pabor sa posisyon ng Pinas sa Scarborough"], ''[[Pinas (Philippine newspaper)|Pinas]]'' June 7, 2012.{{in lang|tl}}<!--Tagalog--></ref> * {{USA}} – Noong Hunyo 14, 2011, Martes, nagpahiwatig ang Estados Unidos ng suporta sa Pilipinas sa gitna ng tumitinding tensyon hinggil sa pinagtatalunang [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''). Sinabi ng US Ambassador na si Harry Thomas, “Gusto kong tiyakin sa inyo na sa lahat ng larangan, kami, ang Estados Unidos, ay kasama ng Pilipinas, ... Ang Pilipinas at ang Estados Unidos ay mga estratehikong magkapanalig sa ilalim ng kasunduan. Magkatuwang tayo. Magpapatuloy tayong magkonsulta at makikipagtulungan sa isa’t isa sa lahat ng isyu, kabilang ang Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas).”<ref>{{cite news|url=https://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304665904576385234220024592|title=Beijing Warns Against Sea Meddling|date=June 15, 2011|newspaper=The Wall Street Journal}}</ref> * {{VIE}} – Sinabi ng Tagapagsalita ng Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Vietnam na si Luong Thanh Nghi na ang Vietnam ay "lubhang nag-aalala" sa insidente sa Bajo de Masinloc. Binigyang-diin niya na ang mga “kinauukulang panig ay dapat magpakita ng pagpipigil at mapayapang lutasin ang mga alitan batay sa pandaigdigang batas, partikular ang 1982 United Nations Convention on the Law of the Sea at ang Declaration on Conduct of the Parties in the East Sea (DOC), upang mapanatili ang kapayapaan, katatagan, seguridad, at kaligtasan sa paglalayag sa East Sea (Dagat Silangan) at sa rehiyon.”<ref>{{cite web|url=http://vietnamnews.vn/politics-laws/223972/scarborough-shoal-dispute-%E2%80%98of-concern.html|title=Scarborough Shoal dispute 'of concern'|work=vietnamnews.vn|access-date=15 May 2016|archive-date=19 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140619163604/http://vietnamnews.vn/politics-laws/223972/scarborough-shoal-dispute-%E2%80%98of-concern.html|url-status=dead}}</ref> == Mga tala == {{notelist}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] px2ixqqtc1n14kmw75cv8itvta9cnm7 2214532 2214531 2026-07-03T10:02:10Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga pandaigdigang reaksiyon */ 2214532 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc'''{{efn-la|Kilala rin bilang '''Alitan sa Buhanginan ng Panatag''' o '''Alitan sa Buhanginan ng Panacot'''.}} ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[Démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. === 2025 === {{main|Insidente ng pagbangga ng barko ng Tanod Baybayin ng Tsina at Hukbong-dagat ng Tsina (2025)}} Noong Agosto 11, 2025, nasira ang isang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Tsina]] matapos itong mabangga ng isang barko ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] habang tinatangkang itaboy ang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] na BRP ''[[BRP Suluan|Suluan]]'' mula sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |date=13 August 2025 |title=US briefly deploys 2 warships to a disputed South China Sea shoal after Chinese collision |url=https://apnews.com/article/scarborough-shoal-south-china-sea-united-states-philippines-e55c1bf3178dee330028bb7267e9a08d |access-date=13 August 2025 |website=AP News |language=en-US}}</ref> Kasunod ng banggaan, nagpadala ng tawag sa radyo ang mga tauhan ng BRP ''Suluan'', kasama ang BRP ''[[BRP Teresa Magbanua|Teresa Magbanua]]'', upang mag-alok ng tulong, ngunit wala silang natanggap na tugon.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=August 11, 2025 |title= PCG aids CCG vessel hit by another Chinese ship off Bajo de Masinloc |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1256282 |work=[[Philippine News Agency]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mendoza |first=John Eric |date=August 11, 2025 |title= Chinese ships collide off Scarborough Shoal; PH Coast Guard offers aid |url=https://www.inquirer.net/452305/fwd-break-chinese-ships-collide-off-scarborough-pcg-offers-help/ |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> Ginawaran ng Coast Guard Bronze Cross Medal at Ribbon ang apatnapu't dalawang tripulante ng BRP ''Suluan'', habang ginawaran naman ang namumunong opisyal nito, si Kapitan Jomark Angue, ng Coast Guard Distinguished Service Medal and Ribbon.<ref>{{Cite news |last=Sadongdong |first=Martin |date=August 12, 2025 |title= 'Bigyan ng medal!' 43-member crew of BRP Suluan commended for excellent seamanship during WPS duty |url=https://mb.com.ph/2025/08/12/bigyan-ng-medal-43-member-crew-of-brp-suluan-commended-for-excellent-seamanship-during-wps-duty |work=[[Manila Bulletin]]}}</ref> == Mga pandaigdigang reaksiyon == * {{AUS}} – Ang Ministrong Panlabas ng Australia na si [[Bob Carr]], habang nasa Shanghai noong Mayo 12, ay hinimok ang mga bansang umaangkin na sumunod sa mga pandaigdigang kasunduan at batas upang maresolba ang alitan, at sinabing, "Hindi kami kumakampi sa iba't ibang pag-angkin ng bansa sa Dagat Timog Tsina. "Ngunit dahil sa aming interes sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''), at dahil malaking bahagi ng aming kalakalan ang dumaraan dito, hinihikayat namin ang mga pamahalaan na linawin at isulong ang kanilang mga pag-angkin at ang kaugnay na mga karapatang pandagat alinsunod sa pandaigdigang batas, kabilang ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Kumbensiyon ng U.N. sa Batas ng Dagat]]."<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/258071/news/nation/australia-urges-un-law-of-the-sea-approach-to-south-china-sea-claims|title=Australia urges UN Law of the Sea approach to South China Sea claims|work=GMA News|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{IND}} – Naglabas ng isang pahayag ang [[Ministri ng Ugnayang Panlabas (Indiya)|Ministri ng Ugnayang Panlabas]] ng India na nagsasabing, "Ang pagpapanatili ng kapayapaan at seguridad sa rehiyon ay may mahalagang kahalagahan para sa pandaigdigang pamayanan. Hinihikayat ng India ang dalawang bansa na magpakita ng pagpipigil at lutasin ang isyu sa pamamagitan ng diplomasya alinsunod sa mga prinsipyo ng pandaigdigang batas."<ref>{{Cite news |title=Recent developments in South China Sea |url=https://www.mea.gov.in/media-briefings?dtl/19691/Recent_developments_in_South_China_Sea |publisher=Ministry of External Affairs, Government of India |date=10 May 2012 |access-date=3 July 2026}}</ref> * {{MYS}} – Sinabi ng [[Punong Ministro ng Malaysia|Punong Ministro]] ng Malaysia na si [[Najib Razak]] na sinusuportahan ng kaniyang bansa ang panawagan ng Pilipinas para sa isang "mapayapang paglutas" sa pamamagitan ng isang "multilateral na solusyon" sa alitan sa Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'').<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/38389/malaysia-too-wants-peace-in-panatag-shoal|title=Malaysia too wants peace in Panatag Shoal|author=Jerry E. Esplanada|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{PAK}} – Sinabi ng Embahador ng Pakistan sa Tsina na si Masood Khan, sa isang forum ng mga embahador sa [[China Women's University]], na "Nasa panig ng Tsina ang Pakistan" hinggil sa insidente sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite web|url=http://www.china.org.cn/world/2012-05/09/content_25342718.htm|title=Ambassador: Pakistan supports China on Huangyan issue|author=张锐|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{RUS}} – Muling iginiit ng Embahador ng Rusya sa Maynila na si Nikolay Kudashev na sinusuportahan ng Rusya ang isang bilateral na solusyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin at tinututulan nito ang pakikilahok ng ibang mga bansa sa mga alitan sa Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas). Binanggit din ni Kudashev na hindi kabilang ang Rusya sa alitan sa Bajo de Masinloc at nais ng kaniyang bansa na matiyak ang [[Kalayaan sa Paglalayag|kalayaan sa paglalayag]] sa [[Dagat Timog Tsina]]. Sinabi rin ni Kudashev na "Ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|UNCLOS]] (''United Nations Convention on the Law of the Sea'') ay magbibigay ng isang mabuti at matibay na batayan."<ref>[http://mb.com.ph/node/360014/ru Russia Against Meddling | Manila Bulletin]</ref> * {{flag|Taiwan}} – Ipinahayag ng dating [[Pangulo ng Republika ng Tsina|Pangulo]] ng Taiwan na si [[Ma Ying-jeou]] ang alitan sa isang "mapayapang paraan," ngunit muling iginiit na patuloy na igigiit ng Taiwan ang mga pag-angkin nito sa Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas). * {{UK}} – Binigyang-diin ng [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro]] ng United Kingdom na si [[David Cameron]] na nananawagan ang United Kingdom ng isang "mapayapang paglutas" sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>[http://www.pinasglobal.com/2012/06/uk-pabor-sa-posisyon-ng-pinas-sa-scarborough/ "UK, pabor sa posisyon ng Pinas sa Scarborough"], ''[[Pinas (Philippine newspaper)|Pinas]]'' June 7, 2012.{{in lang|tl}}<!--Tagalog--></ref> * {{USA}} – Noong Hunyo 14, 2011, Martes, nagpahiwatig ang Estados Unidos ng suporta sa Pilipinas sa gitna ng tumitinding tensyon hinggil sa pinagtatalunang [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''). Sinabi ng US Ambassador na si Harry Thomas, “Gusto kong tiyakin sa inyo na sa lahat ng larangan, kami, ang Estados Unidos, ay kasama ng Pilipinas, ... Ang Pilipinas at ang Estados Unidos ay mga estratehikong magkapanalig sa ilalim ng kasunduan. Magkatuwang tayo. Magpapatuloy tayong magkonsulta at makikipagtulungan sa isa’t isa sa lahat ng isyu, kabilang ang Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas).”<ref>{{cite news|url=https://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304665904576385234220024592|title=Beijing Warns Against Sea Meddling|date=June 15, 2011|newspaper=The Wall Street Journal}}</ref> * {{VIE}} – Sinabi ng Tagapagsalita ng Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Vietnam na si Luong Thanh Nghi na ang Vietnam ay "lubhang nag-aalala" sa insidente sa Bajo de Masinloc. Binigyang-diin niya na ang mga “kinauukulang panig ay dapat magpakita ng pagpipigil at mapayapang lutasin ang mga alitan batay sa pandaigdigang batas, partikular ang 1982 United Nations Convention on the Law of the Sea at ang Declaration on Conduct of the Parties in the East Sea (DOC), upang mapanatili ang kapayapaan, katatagan, seguridad, at kaligtasan sa paglalayag sa East Sea (Dagat Silangan) at sa rehiyon.”<ref>{{cite web|url=http://vietnamnews.vn/politics-laws/223972/scarborough-shoal-dispute-%E2%80%98of-concern.html|title=Scarborough Shoal dispute 'of concern'|work=vietnamnews.vn|access-date=15 May 2016|archive-date=19 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140619163604/http://vietnamnews.vn/politics-laws/223972/scarborough-shoal-dispute-%E2%80%98of-concern.html|url-status=dead}}</ref> == Pagkakasangkot ng ITLOS == {{Main|Pandaigdigang Hukuman para sa Batas ng Dagat|Pilipinas v. Tsina}} Ang Pandaigdigang Hukuman para sa Batas ng Dagat (International Tribunal for the Law of the Sea o ITLOS) ay isang [[Intergovernmental na Organisasyon|intergovernmental na organisasyon]] na itinatag alinsunod sa mandato ng Ikatlong Kumperensiya ng Nagkakaisang mga Bansa sa Batas ng Dagat. May pananagutan ito sa regulasyon ng [[pagmimina sa seabed]] na lampas sa saklaw ng pambansang hurisdiksiyon, at may kapangyarihang lutasin ang mga alitan sa pagitan ng mga estadong kasapi. == Mga tala == {{notelist}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] dbsg4ictlu541xtaincer4k7xtn3z47 2214533 2214532 2026-07-03T10:04:44Z KyutKoTalaga 152379 /* Pagkakasangkot ng ITLOS */ 2214533 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc'''{{efn-la|Kilala rin bilang '''Alitan sa Buhanginan ng Panatag''' o '''Alitan sa Buhanginan ng Panacot'''.}} ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[Démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. === 2025 === {{main|Insidente ng pagbangga ng barko ng Tanod Baybayin ng Tsina at Hukbong-dagat ng Tsina (2025)}} Noong Agosto 11, 2025, nasira ang isang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Tsina]] matapos itong mabangga ng isang barko ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] habang tinatangkang itaboy ang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] na BRP ''[[BRP Suluan|Suluan]]'' mula sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |date=13 August 2025 |title=US briefly deploys 2 warships to a disputed South China Sea shoal after Chinese collision |url=https://apnews.com/article/scarborough-shoal-south-china-sea-united-states-philippines-e55c1bf3178dee330028bb7267e9a08d |access-date=13 August 2025 |website=AP News |language=en-US}}</ref> Kasunod ng banggaan, nagpadala ng tawag sa radyo ang mga tauhan ng BRP ''Suluan'', kasama ang BRP ''[[BRP Teresa Magbanua|Teresa Magbanua]]'', upang mag-alok ng tulong, ngunit wala silang natanggap na tugon.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=August 11, 2025 |title= PCG aids CCG vessel hit by another Chinese ship off Bajo de Masinloc |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1256282 |work=[[Philippine News Agency]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mendoza |first=John Eric |date=August 11, 2025 |title= Chinese ships collide off Scarborough Shoal; PH Coast Guard offers aid |url=https://www.inquirer.net/452305/fwd-break-chinese-ships-collide-off-scarborough-pcg-offers-help/ |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> Ginawaran ng Coast Guard Bronze Cross Medal at Ribbon ang apatnapu't dalawang tripulante ng BRP ''Suluan'', habang ginawaran naman ang namumunong opisyal nito, si Kapitan Jomark Angue, ng Coast Guard Distinguished Service Medal and Ribbon.<ref>{{Cite news |last=Sadongdong |first=Martin |date=August 12, 2025 |title= 'Bigyan ng medal!' 43-member crew of BRP Suluan commended for excellent seamanship during WPS duty |url=https://mb.com.ph/2025/08/12/bigyan-ng-medal-43-member-crew-of-brp-suluan-commended-for-excellent-seamanship-during-wps-duty |work=[[Manila Bulletin]]}}</ref> == Mga pandaigdigang reaksiyon == * {{AUS}} – Ang Ministrong Panlabas ng Australia na si [[Bob Carr]], habang nasa Shanghai noong Mayo 12, ay hinimok ang mga bansang umaangkin na sumunod sa mga pandaigdigang kasunduan at batas upang maresolba ang alitan, at sinabing, "Hindi kami kumakampi sa iba't ibang pag-angkin ng bansa sa Dagat Timog Tsina. "Ngunit dahil sa aming interes sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''), at dahil malaking bahagi ng aming kalakalan ang dumaraan dito, hinihikayat namin ang mga pamahalaan na linawin at isulong ang kanilang mga pag-angkin at ang kaugnay na mga karapatang pandagat alinsunod sa pandaigdigang batas, kabilang ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Kumbensiyon ng U.N. sa Batas ng Dagat]]."<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/258071/news/nation/australia-urges-un-law-of-the-sea-approach-to-south-china-sea-claims|title=Australia urges UN Law of the Sea approach to South China Sea claims|work=GMA News|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{IND}} – Naglabas ng isang pahayag ang [[Ministri ng Ugnayang Panlabas (Indiya)|Ministri ng Ugnayang Panlabas]] ng India na nagsasabing, "Ang pagpapanatili ng kapayapaan at seguridad sa rehiyon ay may mahalagang kahalagahan para sa pandaigdigang pamayanan. Hinihikayat ng India ang dalawang bansa na magpakita ng pagpipigil at lutasin ang isyu sa pamamagitan ng diplomasya alinsunod sa mga prinsipyo ng pandaigdigang batas."<ref>{{Cite news |title=Recent developments in South China Sea |url=https://www.mea.gov.in/media-briefings?dtl/19691/Recent_developments_in_South_China_Sea |publisher=Ministry of External Affairs, Government of India |date=10 May 2012 |access-date=3 July 2026}}</ref> * {{MYS}} – Sinabi ng [[Punong Ministro ng Malaysia|Punong Ministro]] ng Malaysia na si [[Najib Razak]] na sinusuportahan ng kaniyang bansa ang panawagan ng Pilipinas para sa isang "mapayapang paglutas" sa pamamagitan ng isang "multilateral na solusyon" sa alitan sa Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'').<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/38389/malaysia-too-wants-peace-in-panatag-shoal|title=Malaysia too wants peace in Panatag Shoal|author=Jerry E. Esplanada|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{PAK}} – Sinabi ng Embahador ng Pakistan sa Tsina na si Masood Khan, sa isang forum ng mga embahador sa [[China Women's University]], na "Nasa panig ng Tsina ang Pakistan" hinggil sa insidente sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite web|url=http://www.china.org.cn/world/2012-05/09/content_25342718.htm|title=Ambassador: Pakistan supports China on Huangyan issue|author=张锐|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{RUS}} – Muling iginiit ng Embahador ng Rusya sa Maynila na si Nikolay Kudashev na sinusuportahan ng Rusya ang isang bilateral na solusyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin at tinututulan nito ang pakikilahok ng ibang mga bansa sa mga alitan sa Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas). Binanggit din ni Kudashev na hindi kabilang ang Rusya sa alitan sa Bajo de Masinloc at nais ng kaniyang bansa na matiyak ang [[Kalayaan sa Paglalayag|kalayaan sa paglalayag]] sa [[Dagat Timog Tsina]]. Sinabi rin ni Kudashev na "Ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|UNCLOS]] (''United Nations Convention on the Law of the Sea'') ay magbibigay ng isang mabuti at matibay na batayan."<ref>[http://mb.com.ph/node/360014/ru Russia Against Meddling | Manila Bulletin]</ref> * {{flag|Taiwan}} – Ipinahayag ng dating [[Pangulo ng Republika ng Tsina|Pangulo]] ng Taiwan na si [[Ma Ying-jeou]] ang alitan sa isang "mapayapang paraan," ngunit muling iginiit na patuloy na igigiit ng Taiwan ang mga pag-angkin nito sa Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas). * {{UK}} – Binigyang-diin ng [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro]] ng United Kingdom na si [[David Cameron]] na nananawagan ang United Kingdom ng isang "mapayapang paglutas" sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>[http://www.pinasglobal.com/2012/06/uk-pabor-sa-posisyon-ng-pinas-sa-scarborough/ "UK, pabor sa posisyon ng Pinas sa Scarborough"], ''[[Pinas (Philippine newspaper)|Pinas]]'' June 7, 2012.{{in lang|tl}}<!--Tagalog--></ref> * {{USA}} – Noong Hunyo 14, 2011, Martes, nagpahiwatig ang Estados Unidos ng suporta sa Pilipinas sa gitna ng tumitinding tensyon hinggil sa pinagtatalunang [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''). Sinabi ng US Ambassador na si Harry Thomas, “Gusto kong tiyakin sa inyo na sa lahat ng larangan, kami, ang Estados Unidos, ay kasama ng Pilipinas, ... Ang Pilipinas at ang Estados Unidos ay mga estratehikong magkapanalig sa ilalim ng kasunduan. Magkatuwang tayo. Magpapatuloy tayong magkonsulta at makikipagtulungan sa isa’t isa sa lahat ng isyu, kabilang ang Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas).”<ref>{{cite news|url=https://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304665904576385234220024592|title=Beijing Warns Against Sea Meddling|date=June 15, 2011|newspaper=The Wall Street Journal}}</ref> * {{VIE}} – Sinabi ng Tagapagsalita ng Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Vietnam na si Luong Thanh Nghi na ang Vietnam ay "lubhang nag-aalala" sa insidente sa Bajo de Masinloc. Binigyang-diin niya na ang mga “kinauukulang panig ay dapat magpakita ng pagpipigil at mapayapang lutasin ang mga alitan batay sa pandaigdigang batas, partikular ang 1982 United Nations Convention on the Law of the Sea at ang Declaration on Conduct of the Parties in the East Sea (DOC), upang mapanatili ang kapayapaan, katatagan, seguridad, at kaligtasan sa paglalayag sa East Sea (Dagat Silangan) at sa rehiyon.”<ref>{{cite web|url=http://vietnamnews.vn/politics-laws/223972/scarborough-shoal-dispute-%E2%80%98of-concern.html|title=Scarborough Shoal dispute 'of concern'|work=vietnamnews.vn|access-date=15 May 2016|archive-date=19 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140619163604/http://vietnamnews.vn/politics-laws/223972/scarborough-shoal-dispute-%E2%80%98of-concern.html|url-status=dead}}</ref> == Pagkakasangkot ng ITLOS == {{Main|Pandaigdigang Hukuman para sa Batas ng Dagat|Pilipinas v. Tsina}} Ang Pandaigdigang Hukuman para sa Batas ng Dagat (International Tribunal for the Law of the Sea o ITLOS) ay isang [[Intergovernmental na Organisasyon|intergovernmental na organisasyon]] na itinatag alinsunod sa mandato ng Ikatlong Kumperensiya ng Nagkakaisang mga Bansa sa Batas ng Dagat. May pananagutan ito sa regulasyon ng [[pagmimina sa seabed]] na lampas sa saklaw ng pambansang hurisdiksiyon, at may kapangyarihang lutasin ang mga alitan sa pagitan ng mga estadong kasapi. Noong Hunyo 2013, nagpasya ang Pilipinas na iharap ang usapin sa teritoryo sa ITLOS matapos nitong "maubos ang lahat ng pampulitika at diplomatikong paraan para sa isang mapayapang negosasyong solusyon sa alitang pandagat nito sa Tsina", na nagsasabing hihilingin nito sa hukuman na ideklara ang mga pag-aangkin ng Tsina bilang "walang bisa." == Mga tala == {{notelist}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] lp1ea0itn9nfl46nqahduz5eybrjcrg 2214534 2214533 2026-07-03T10:06:47Z KyutKoTalaga 152379 /* Pagkakasangkot ng ITLOS */ 2214534 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc'''{{efn-la|Kilala rin bilang '''Alitan sa Buhanginan ng Panatag''' o '''Alitan sa Buhanginan ng Panacot'''.}} ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[Démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. === 2025 === {{main|Insidente ng pagbangga ng barko ng Tanod Baybayin ng Tsina at Hukbong-dagat ng Tsina (2025)}} Noong Agosto 11, 2025, nasira ang isang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Tsina]] matapos itong mabangga ng isang barko ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] habang tinatangkang itaboy ang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] na BRP ''[[BRP Suluan|Suluan]]'' mula sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |date=13 August 2025 |title=US briefly deploys 2 warships to a disputed South China Sea shoal after Chinese collision |url=https://apnews.com/article/scarborough-shoal-south-china-sea-united-states-philippines-e55c1bf3178dee330028bb7267e9a08d |access-date=13 August 2025 |website=AP News |language=en-US}}</ref> Kasunod ng banggaan, nagpadala ng tawag sa radyo ang mga tauhan ng BRP ''Suluan'', kasama ang BRP ''[[BRP Teresa Magbanua|Teresa Magbanua]]'', upang mag-alok ng tulong, ngunit wala silang natanggap na tugon.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=August 11, 2025 |title= PCG aids CCG vessel hit by another Chinese ship off Bajo de Masinloc |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1256282 |work=[[Philippine News Agency]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mendoza |first=John Eric |date=August 11, 2025 |title= Chinese ships collide off Scarborough Shoal; PH Coast Guard offers aid |url=https://www.inquirer.net/452305/fwd-break-chinese-ships-collide-off-scarborough-pcg-offers-help/ |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> Ginawaran ng Coast Guard Bronze Cross Medal at Ribbon ang apatnapu't dalawang tripulante ng BRP ''Suluan'', habang ginawaran naman ang namumunong opisyal nito, si Kapitan Jomark Angue, ng Coast Guard Distinguished Service Medal and Ribbon.<ref>{{Cite news |last=Sadongdong |first=Martin |date=August 12, 2025 |title= 'Bigyan ng medal!' 43-member crew of BRP Suluan commended for excellent seamanship during WPS duty |url=https://mb.com.ph/2025/08/12/bigyan-ng-medal-43-member-crew-of-brp-suluan-commended-for-excellent-seamanship-during-wps-duty |work=[[Manila Bulletin]]}}</ref> == Mga pandaigdigang reaksiyon == * {{AUS}} – Ang Ministrong Panlabas ng Australia na si [[Bob Carr]], habang nasa Shanghai noong Mayo 12, ay hinimok ang mga bansang umaangkin na sumunod sa mga pandaigdigang kasunduan at batas upang maresolba ang alitan, at sinabing, "Hindi kami kumakampi sa iba't ibang pag-angkin ng bansa sa Dagat Timog Tsina. "Ngunit dahil sa aming interes sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''), at dahil malaking bahagi ng aming kalakalan ang dumaraan dito, hinihikayat namin ang mga pamahalaan na linawin at isulong ang kanilang mga pag-angkin at ang kaugnay na mga karapatang pandagat alinsunod sa pandaigdigang batas, kabilang ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Kumbensiyon ng U.N. sa Batas ng Dagat]]."<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/258071/news/nation/australia-urges-un-law-of-the-sea-approach-to-south-china-sea-claims|title=Australia urges UN Law of the Sea approach to South China Sea claims|work=GMA News|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{IND}} – Naglabas ng isang pahayag ang [[Ministri ng Ugnayang Panlabas (Indiya)|Ministri ng Ugnayang Panlabas]] ng India na nagsasabing, "Ang pagpapanatili ng kapayapaan at seguridad sa rehiyon ay may mahalagang kahalagahan para sa pandaigdigang pamayanan. Hinihikayat ng India ang dalawang bansa na magpakita ng pagpipigil at lutasin ang isyu sa pamamagitan ng diplomasya alinsunod sa mga prinsipyo ng pandaigdigang batas."<ref>{{Cite news |title=Recent developments in South China Sea |url=https://www.mea.gov.in/media-briefings?dtl/19691/Recent_developments_in_South_China_Sea |publisher=Ministry of External Affairs, Government of India |date=10 May 2012 |access-date=3 July 2026}}</ref> * {{MYS}} – Sinabi ng [[Punong Ministro ng Malaysia|Punong Ministro]] ng Malaysia na si [[Najib Razak]] na sinusuportahan ng kaniyang bansa ang panawagan ng Pilipinas para sa isang "mapayapang paglutas" sa pamamagitan ng isang "multilateral na solusyon" sa alitan sa Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'').<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/38389/malaysia-too-wants-peace-in-panatag-shoal|title=Malaysia too wants peace in Panatag Shoal|author=Jerry E. Esplanada|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{PAK}} – Sinabi ng Embahador ng Pakistan sa Tsina na si Masood Khan, sa isang forum ng mga embahador sa [[China Women's University]], na "Nasa panig ng Tsina ang Pakistan" hinggil sa insidente sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite web|url=http://www.china.org.cn/world/2012-05/09/content_25342718.htm|title=Ambassador: Pakistan supports China on Huangyan issue|author=张锐|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{RUS}} – Muling iginiit ng Embahador ng Rusya sa Maynila na si Nikolay Kudashev na sinusuportahan ng Rusya ang isang bilateral na solusyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin at tinututulan nito ang pakikilahok ng ibang mga bansa sa mga alitan sa Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas). Binanggit din ni Kudashev na hindi kabilang ang Rusya sa alitan sa Bajo de Masinloc at nais ng kaniyang bansa na matiyak ang [[Kalayaan sa Paglalayag|kalayaan sa paglalayag]] sa [[Dagat Timog Tsina]]. Sinabi rin ni Kudashev na "Ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|UNCLOS]] (''United Nations Convention on the Law of the Sea'') ay magbibigay ng isang mabuti at matibay na batayan."<ref>[http://mb.com.ph/node/360014/ru Russia Against Meddling | Manila Bulletin]</ref> * {{flag|Taiwan}} – Ipinahayag ng dating [[Pangulo ng Republika ng Tsina|Pangulo]] ng Taiwan na si [[Ma Ying-jeou]] ang alitan sa isang "mapayapang paraan," ngunit muling iginiit na patuloy na igigiit ng Taiwan ang mga pag-angkin nito sa Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas). * {{UK}} – Binigyang-diin ng [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro]] ng United Kingdom na si [[David Cameron]] na nananawagan ang United Kingdom ng isang "mapayapang paglutas" sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>[http://www.pinasglobal.com/2012/06/uk-pabor-sa-posisyon-ng-pinas-sa-scarborough/ "UK, pabor sa posisyon ng Pinas sa Scarborough"], ''[[Pinas (Philippine newspaper)|Pinas]]'' June 7, 2012.{{in lang|tl}}<!--Tagalog--></ref> * {{USA}} – Noong Hunyo 14, 2011, Martes, nagpahiwatig ang Estados Unidos ng suporta sa Pilipinas sa gitna ng tumitinding tensyon hinggil sa pinagtatalunang [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''). Sinabi ng US Ambassador na si Harry Thomas, “Gusto kong tiyakin sa inyo na sa lahat ng larangan, kami, ang Estados Unidos, ay kasama ng Pilipinas, ... Ang Pilipinas at ang Estados Unidos ay mga estratehikong magkapanalig sa ilalim ng kasunduan. Magkatuwang tayo. Magpapatuloy tayong magkonsulta at makikipagtulungan sa isa’t isa sa lahat ng isyu, kabilang ang Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas).”<ref>{{cite news|url=https://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304665904576385234220024592|title=Beijing Warns Against Sea Meddling|date=June 15, 2011|newspaper=The Wall Street Journal}}</ref> * {{VIE}} – Sinabi ng Tagapagsalita ng Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Vietnam na si Luong Thanh Nghi na ang Vietnam ay "lubhang nag-aalala" sa insidente sa Bajo de Masinloc. Binigyang-diin niya na ang mga “kinauukulang panig ay dapat magpakita ng pagpipigil at mapayapang lutasin ang mga alitan batay sa pandaigdigang batas, partikular ang 1982 United Nations Convention on the Law of the Sea at ang Declaration on Conduct of the Parties in the East Sea (DOC), upang mapanatili ang kapayapaan, katatagan, seguridad, at kaligtasan sa paglalayag sa East Sea (Dagat Silangan) at sa rehiyon.”<ref>{{cite web|url=http://vietnamnews.vn/politics-laws/223972/scarborough-shoal-dispute-%E2%80%98of-concern.html|title=Scarborough Shoal dispute 'of concern'|work=vietnamnews.vn|access-date=15 May 2016|archive-date=19 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140619163604/http://vietnamnews.vn/politics-laws/223972/scarborough-shoal-dispute-%E2%80%98of-concern.html|url-status=dead}}</ref> == Pagkakasangkot ng ITLOS == {{Main|Pandaigdigang Hukuman para sa Batas ng Dagat|Pilipinas v. Tsina}} Ang Pandaigdigang Hukuman para sa Batas ng Dagat (International Tribunal for the Law of the Sea o ITLOS) ay isang [[Intergovernmental na Organisasyon|intergovernmental na organisasyon]] na itinatag alinsunod sa mandato ng Ikatlong Kumperensiya ng Nagkakaisang mga Bansa sa Batas ng Dagat. May pananagutan ito sa regulasyon ng [[pagmimina sa seabed]] na lampas sa saklaw ng pambansang hurisdiksiyon, at may kapangyarihang lutasin ang mga alitan sa pagitan ng mga estadong kasapi. Noong Hunyo 2013, nagpasya ang Pilipinas na iharap ang usapin sa teritoryo sa ITLOS matapos nitong "maubos ang lahat ng pampulitika at diplomatikong paraan para sa isang mapayapang negosasyong solusyon sa alitang pandagat nito sa Tsina", na nagsasabing hihilingin nito sa hukuman na ideklara ang mga pag-aangkin ng Tsina bilang "walang bisa." Pormal na tinanggihan ng Tsina ang mga paglilitis ng arbitrasyon na pinasimulan ng Pilipinas. Ayon sa Annex VII ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa]] (UNCLOS), gayunman, ang pagtanggi ng Tsina ay hindi kinakailangang makapipigil sa pagpapatuloy ng mga paglilitis. == Mga tala == {{notelist}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] m1nlxgahrnukx1kawi98af941eakel6 2214535 2214534 2026-07-03T10:07:30Z KyutKoTalaga 152379 /* Pagkakasangkot ng ITLOS */ 2214535 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc'''{{efn-la|Kilala rin bilang '''Alitan sa Buhanginan ng Panatag''' o '''Alitan sa Buhanginan ng Panacot'''.}} ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[Démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. === 2025 === {{main|Insidente ng pagbangga ng barko ng Tanod Baybayin ng Tsina at Hukbong-dagat ng Tsina (2025)}} Noong Agosto 11, 2025, nasira ang isang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Tsina]] matapos itong mabangga ng isang barko ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] habang tinatangkang itaboy ang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] na BRP ''[[BRP Suluan|Suluan]]'' mula sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |date=13 August 2025 |title=US briefly deploys 2 warships to a disputed South China Sea shoal after Chinese collision |url=https://apnews.com/article/scarborough-shoal-south-china-sea-united-states-philippines-e55c1bf3178dee330028bb7267e9a08d |access-date=13 August 2025 |website=AP News |language=en-US}}</ref> Kasunod ng banggaan, nagpadala ng tawag sa radyo ang mga tauhan ng BRP ''Suluan'', kasama ang BRP ''[[BRP Teresa Magbanua|Teresa Magbanua]]'', upang mag-alok ng tulong, ngunit wala silang natanggap na tugon.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=August 11, 2025 |title= PCG aids CCG vessel hit by another Chinese ship off Bajo de Masinloc |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1256282 |work=[[Philippine News Agency]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mendoza |first=John Eric |date=August 11, 2025 |title= Chinese ships collide off Scarborough Shoal; PH Coast Guard offers aid |url=https://www.inquirer.net/452305/fwd-break-chinese-ships-collide-off-scarborough-pcg-offers-help/ |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> Ginawaran ng Coast Guard Bronze Cross Medal at Ribbon ang apatnapu't dalawang tripulante ng BRP ''Suluan'', habang ginawaran naman ang namumunong opisyal nito, si Kapitan Jomark Angue, ng Coast Guard Distinguished Service Medal and Ribbon.<ref>{{Cite news |last=Sadongdong |first=Martin |date=August 12, 2025 |title= 'Bigyan ng medal!' 43-member crew of BRP Suluan commended for excellent seamanship during WPS duty |url=https://mb.com.ph/2025/08/12/bigyan-ng-medal-43-member-crew-of-brp-suluan-commended-for-excellent-seamanship-during-wps-duty |work=[[Manila Bulletin]]}}</ref> == Mga pandaigdigang reaksiyon == * {{AUS}} – Ang Ministrong Panlabas ng Australia na si [[Bob Carr]], habang nasa Shanghai noong Mayo 12, ay hinimok ang mga bansang umaangkin na sumunod sa mga pandaigdigang kasunduan at batas upang maresolba ang alitan, at sinabing, "Hindi kami kumakampi sa iba't ibang pag-angkin ng bansa sa Dagat Timog Tsina. "Ngunit dahil sa aming interes sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''), at dahil malaking bahagi ng aming kalakalan ang dumaraan dito, hinihikayat namin ang mga pamahalaan na linawin at isulong ang kanilang mga pag-angkin at ang kaugnay na mga karapatang pandagat alinsunod sa pandaigdigang batas, kabilang ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Kumbensiyon ng U.N. sa Batas ng Dagat]]."<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/258071/news/nation/australia-urges-un-law-of-the-sea-approach-to-south-china-sea-claims|title=Australia urges UN Law of the Sea approach to South China Sea claims|work=GMA News|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{IND}} – Naglabas ng isang pahayag ang [[Ministri ng Ugnayang Panlabas (Indiya)|Ministri ng Ugnayang Panlabas]] ng India na nagsasabing, "Ang pagpapanatili ng kapayapaan at seguridad sa rehiyon ay may mahalagang kahalagahan para sa pandaigdigang pamayanan. Hinihikayat ng India ang dalawang bansa na magpakita ng pagpipigil at lutasin ang isyu sa pamamagitan ng diplomasya alinsunod sa mga prinsipyo ng pandaigdigang batas."<ref>{{Cite news |title=Recent developments in South China Sea |url=https://www.mea.gov.in/media-briefings?dtl/19691/Recent_developments_in_South_China_Sea |publisher=Ministry of External Affairs, Government of India |date=10 May 2012 |access-date=3 July 2026}}</ref> * {{MYS}} – Sinabi ng [[Punong Ministro ng Malaysia|Punong Ministro]] ng Malaysia na si [[Najib Razak]] na sinusuportahan ng kaniyang bansa ang panawagan ng Pilipinas para sa isang "mapayapang paglutas" sa pamamagitan ng isang "multilateral na solusyon" sa alitan sa Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'').<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/38389/malaysia-too-wants-peace-in-panatag-shoal|title=Malaysia too wants peace in Panatag Shoal|author=Jerry E. Esplanada|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{PAK}} – Sinabi ng Embahador ng Pakistan sa Tsina na si Masood Khan, sa isang forum ng mga embahador sa [[China Women's University]], na "Nasa panig ng Tsina ang Pakistan" hinggil sa insidente sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite web|url=http://www.china.org.cn/world/2012-05/09/content_25342718.htm|title=Ambassador: Pakistan supports China on Huangyan issue|author=张锐|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{RUS}} – Muling iginiit ng Embahador ng Rusya sa Maynila na si Nikolay Kudashev na sinusuportahan ng Rusya ang isang bilateral na solusyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin at tinututulan nito ang pakikilahok ng ibang mga bansa sa mga alitan sa Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas). Binanggit din ni Kudashev na hindi kabilang ang Rusya sa alitan sa Bajo de Masinloc at nais ng kaniyang bansa na matiyak ang [[Kalayaan sa Paglalayag|kalayaan sa paglalayag]] sa [[Dagat Timog Tsina]]. Sinabi rin ni Kudashev na "Ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|UNCLOS]] (''United Nations Convention on the Law of the Sea'') ay magbibigay ng isang mabuti at matibay na batayan."<ref>[http://mb.com.ph/node/360014/ru Russia Against Meddling | Manila Bulletin]</ref> * {{flag|Taiwan}} – Ipinahayag ng dating [[Pangulo ng Republika ng Tsina|Pangulo]] ng Taiwan na si [[Ma Ying-jeou]] ang alitan sa isang "mapayapang paraan," ngunit muling iginiit na patuloy na igigiit ng Taiwan ang mga pag-angkin nito sa Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas). * {{UK}} – Binigyang-diin ng [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro]] ng United Kingdom na si [[David Cameron]] na nananawagan ang United Kingdom ng isang "mapayapang paglutas" sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>[http://www.pinasglobal.com/2012/06/uk-pabor-sa-posisyon-ng-pinas-sa-scarborough/ "UK, pabor sa posisyon ng Pinas sa Scarborough"], ''[[Pinas (Philippine newspaper)|Pinas]]'' June 7, 2012.{{in lang|tl}}<!--Tagalog--></ref> * {{USA}} – Noong Hunyo 14, 2011, Martes, nagpahiwatig ang Estados Unidos ng suporta sa Pilipinas sa gitna ng tumitinding tensyon hinggil sa pinagtatalunang [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''). Sinabi ng US Ambassador na si Harry Thomas, “Gusto kong tiyakin sa inyo na sa lahat ng larangan, kami, ang Estados Unidos, ay kasama ng Pilipinas, ... Ang Pilipinas at ang Estados Unidos ay mga estratehikong magkapanalig sa ilalim ng kasunduan. Magkatuwang tayo. Magpapatuloy tayong magkonsulta at makikipagtulungan sa isa’t isa sa lahat ng isyu, kabilang ang Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas).”<ref>{{cite news|url=https://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304665904576385234220024592|title=Beijing Warns Against Sea Meddling|date=June 15, 2011|newspaper=The Wall Street Journal}}</ref> * {{VIE}} – Sinabi ng Tagapagsalita ng Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Vietnam na si Luong Thanh Nghi na ang Vietnam ay "lubhang nag-aalala" sa insidente sa Bajo de Masinloc. Binigyang-diin niya na ang mga “kinauukulang panig ay dapat magpakita ng pagpipigil at mapayapang lutasin ang mga alitan batay sa pandaigdigang batas, partikular ang 1982 United Nations Convention on the Law of the Sea at ang Declaration on Conduct of the Parties in the East Sea (DOC), upang mapanatili ang kapayapaan, katatagan, seguridad, at kaligtasan sa paglalayag sa East Sea (Dagat Silangan) at sa rehiyon.”<ref>{{cite web|url=http://vietnamnews.vn/politics-laws/223972/scarborough-shoal-dispute-%E2%80%98of-concern.html|title=Scarborough Shoal dispute 'of concern'|work=vietnamnews.vn|access-date=15 May 2016|archive-date=19 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140619163604/http://vietnamnews.vn/politics-laws/223972/scarborough-shoal-dispute-%E2%80%98of-concern.html|url-status=dead}}</ref> == Pagkakasangkot ng ITLOS == {{Main|Pandaigdigang Hukuman para sa Batas ng Dagat|Pilipinas v. Tsina}} Ang Pandaigdigang Hukuman para sa Batas ng Dagat (International Tribunal for the Law of the Sea o ITLOS) ay isang [[Intergovernmental na Organisasyon|intergovernmental na organisasyon]] na itinatag alinsunod sa mandato ng Ikatlong Kumperensiya ng Nagkakaisang mga Bansa sa Batas ng Dagat. May pananagutan ito sa regulasyon ng [[pagmimina sa seabed]] na lampas sa saklaw ng pambansang hurisdiksiyon, at may kapangyarihang lutasin ang mga alitan sa pagitan ng mga estadong kasapi. Noong Hunyo 2013, nagpasya ang Pilipinas na iharap ang usapin sa teritoryo sa ITLOS matapos nitong "maubos ang lahat ng pampulitika at diplomatikong paraan para sa isang mapayapang negosasyong solusyon sa alitang pandagat nito sa Tsina", na nagsasabing hihilingin nito sa hukuman na ideklara ang mga pag-aangkin ng Tsina bilang "walang bisa." Pormal na tinanggihan ng Tsina ang mga paglilitis ng arbitrasyon na pinasimulan ng Pilipinas. Ayon sa Annex VII ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa]] (UNCLOS), gayunman, ang pagtanggi ng Tsina ay hindi kinakailangang makapipigil sa pagpapatuloy ng mga paglilitis.<ref name=rappler2013-06-25>{{cite news|url=https://www.rappler.com/philippines/32120-thomas-mensah-arbitral-tribunal/|title=Top maritime judge to hear PH case vs China|date=June 25, 2013|work=Rappler}}</ref> == Mga tala == {{notelist}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 8t8p163bqpkzcwowxdf1onde780ydqc 2214536 2214535 2026-07-03T10:09:10Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga pandaigdigang reaksiyon */ 2214536 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc'''{{efn-la|Kilala rin bilang '''Alitan sa Buhanginan ng Panatag''' o '''Alitan sa Buhanginan ng Panacot'''.}} ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[Démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. === 2025 === {{main|Insidente ng pagbangga ng barko ng Tanod Baybayin ng Tsina at Hukbong-dagat ng Tsina (2025)}} Noong Agosto 11, 2025, nasira ang isang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Tsina]] matapos itong mabangga ng isang barko ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] habang tinatangkang itaboy ang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] na BRP ''[[BRP Suluan|Suluan]]'' mula sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |date=13 August 2025 |title=US briefly deploys 2 warships to a disputed South China Sea shoal after Chinese collision |url=https://apnews.com/article/scarborough-shoal-south-china-sea-united-states-philippines-e55c1bf3178dee330028bb7267e9a08d |access-date=13 August 2025 |website=AP News |language=en-US}}</ref> Kasunod ng banggaan, nagpadala ng tawag sa radyo ang mga tauhan ng BRP ''Suluan'', kasama ang BRP ''[[BRP Teresa Magbanua|Teresa Magbanua]]'', upang mag-alok ng tulong, ngunit wala silang natanggap na tugon.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=August 11, 2025 |title= PCG aids CCG vessel hit by another Chinese ship off Bajo de Masinloc |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1256282 |work=[[Philippine News Agency]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mendoza |first=John Eric |date=August 11, 2025 |title= Chinese ships collide off Scarborough Shoal; PH Coast Guard offers aid |url=https://www.inquirer.net/452305/fwd-break-chinese-ships-collide-off-scarborough-pcg-offers-help/ |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> Ginawaran ng Coast Guard Bronze Cross Medal at Ribbon ang apatnapu't dalawang tripulante ng BRP ''Suluan'', habang ginawaran naman ang namumunong opisyal nito, si Kapitan Jomark Angue, ng Coast Guard Distinguished Service Medal and Ribbon.<ref>{{Cite news |last=Sadongdong |first=Martin |date=August 12, 2025 |title= 'Bigyan ng medal!' 43-member crew of BRP Suluan commended for excellent seamanship during WPS duty |url=https://mb.com.ph/2025/08/12/bigyan-ng-medal-43-member-crew-of-brp-suluan-commended-for-excellent-seamanship-during-wps-duty |work=[[Manila Bulletin]]}}</ref> == Mga pandaigdigang reaksiyon == * {{AUS}} – Ang Ministrong Panlabas ng Australia na si [[Bob Carr]], habang nasa Shanghai noong Mayo 12, ay hinimok ang mga bansang umaangkin na sumunod sa mga pandaigdigang kasunduan at batas upang maresolba ang alitan, at sinabing, "Hindi kami kumakampi sa iba't ibang pag-angkin ng bansa sa Dagat Timog Tsina. "Ngunit dahil sa aming interes sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''), at dahil malaking bahagi ng aming kalakalan ang dumaraan dito, hinihikayat namin ang mga pamahalaan na linawin at isulong ang kanilang mga pag-angkin at ang kaugnay na mga karapatang pandagat alinsunod sa pandaigdigang batas, kabilang ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Kumbensiyon ng U.N. sa Batas ng Dagat]]."<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/258071/news/nation/australia-urges-un-law-of-the-sea-approach-to-south-china-sea-claims|title=Australia urges UN Law of the Sea approach to South China Sea claims|work=GMA News|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{IND}} – Naglabas ng isang pahayag ang [[Ministri ng Ugnayang Panlabas (Indiya)|Ministri ng Ugnayang Panlabas]] ng India na nagsasabing, "Ang pagpapanatili ng kapayapaan at seguridad sa rehiyon ay may mahalagang kahalagahan para sa pandaigdigang pamayanan. Hinihikayat ng India ang dalawang bansa na magpakita ng pagpipigil at lutasin ang isyu sa pamamagitan ng diplomasya alinsunod sa mga prinsipyo ng pandaigdigang batas."<ref>{{Cite news |title=Recent developments in South China Sea |url=https://www.mea.gov.in/media-briefings?dtl/19691/Recent_developments_in_South_China_Sea |publisher=Ministry of External Affairs, Government of India |date=10 May 2012 |access-date=3 July 2026}}</ref> * {{MYS}} – Sinabi ng [[Punong Ministro ng Malaysia|Punong Ministro]] ng Malaysia na si [[Najib Razak]] na sinusuportahan ng kaniyang bansa ang panawagan ng Pilipinas para sa isang "mapayapang paglutas" sa pamamagitan ng isang "multilateral na solusyon" sa alitan sa Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'').<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/38389/malaysia-too-wants-peace-in-panatag-shoal|title=Malaysia too wants peace in Panatag Shoal|author=Jerry E. Esplanada|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{PAK}} – Sinabi ng Embahador ng Pakistan sa Tsina na si Masood Khan, sa isang forum ng mga embahador sa [[China Women's University]], na "Nasa panig ng Tsina ang Pakistan" hinggil sa insidente sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite web|url=http://www.china.org.cn/world/2012-05/09/content_25342718.htm|title=Ambassador: Pakistan supports China on Huangyan issue|author=张锐|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{RUS}} – Muling iginiit ng Embahador ng Rusya sa Maynila na si Nikolay Kudashev na sinusuportahan ng Rusya ang isang bilateral na solusyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin at tinututulan nito ang pakikilahok ng ibang mga bansa sa mga alitan sa Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas). Binanggit din ni Kudashev na hindi kabilang ang Rusya sa alitan sa Bajo de Masinloc at nais ng kaniyang bansa na matiyak ang [[Kalayaan sa Paglalayag|kalayaan sa paglalayag]] sa [[Dagat Timog Tsina]]. Sinabi rin ni Kudashev na "Ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|UNCLOS]] (''United Nations Convention on the Law of the Sea'') ay magbibigay ng isang mabuti at matibay na batayan."<ref>[http://mb.com.ph/node/360014/ru Russia Against Meddling | Manila Bulletin]</ref> * {{flag|Taiwan}} – Ipinahayag ng dating [[Pangulo ng Republika ng Tsina|Pangulo]] ng Taiwan na si [[Ma Ying-jeou]] ang alitan sa isang "mapayapang paraan," ngunit muling iginiit na patuloy na igigiit ng Taiwan ang mga pag-angkin nito sa Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas).<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=809152&publicationSubCategoryId=63|title=Civic leader apologizes to JPE, impeach court|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{UK}} – Binigyang-diin ng [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro]] ng United Kingdom na si [[David Cameron]] na nananawagan ang United Kingdom ng isang "mapayapang paglutas" sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>[http://www.pinasglobal.com/2012/06/uk-pabor-sa-posisyon-ng-pinas-sa-scarborough/ "UK, pabor sa posisyon ng Pinas sa Scarborough"], ''[[Pinas (Philippine newspaper)|Pinas]]'' June 7, 2012.{{in lang|tl}}<!--Tagalog--></ref> * {{USA}} – Noong Hunyo 14, 2011, Martes, nagpahiwatig ang Estados Unidos ng suporta sa Pilipinas sa gitna ng tumitinding tensyon hinggil sa pinagtatalunang [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''). Sinabi ng US Ambassador na si Harry Thomas, “Gusto kong tiyakin sa inyo na sa lahat ng larangan, kami, ang Estados Unidos, ay kasama ng Pilipinas, ... Ang Pilipinas at ang Estados Unidos ay mga estratehikong magkapanalig sa ilalim ng kasunduan. Magkatuwang tayo. Magpapatuloy tayong magkonsulta at makikipagtulungan sa isa’t isa sa lahat ng isyu, kabilang ang Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas).”<ref>{{cite news|url=https://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304665904576385234220024592|title=Beijing Warns Against Sea Meddling|date=June 15, 2011|newspaper=The Wall Street Journal}}</ref> * {{VIE}} – Sinabi ng Tagapagsalita ng Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Vietnam na si Luong Thanh Nghi na ang Vietnam ay "lubhang nag-aalala" sa insidente sa Bajo de Masinloc. Binigyang-diin niya na ang mga “kinauukulang panig ay dapat magpakita ng pagpipigil at mapayapang lutasin ang mga alitan batay sa pandaigdigang batas, partikular ang 1982 United Nations Convention on the Law of the Sea at ang Declaration on Conduct of the Parties in the East Sea (DOC), upang mapanatili ang kapayapaan, katatagan, seguridad, at kaligtasan sa paglalayag sa East Sea (Dagat Silangan) at sa rehiyon.”<ref>{{cite web|url=http://vietnamnews.vn/politics-laws/223972/scarborough-shoal-dispute-%E2%80%98of-concern.html|title=Scarborough Shoal dispute 'of concern'|work=vietnamnews.vn|access-date=15 May 2016|archive-date=19 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140619163604/http://vietnamnews.vn/politics-laws/223972/scarborough-shoal-dispute-%E2%80%98of-concern.html|url-status=dead}}</ref> == Pagkakasangkot ng ITLOS == {{Main|Pandaigdigang Hukuman para sa Batas ng Dagat|Pilipinas v. Tsina}} Ang Pandaigdigang Hukuman para sa Batas ng Dagat (International Tribunal for the Law of the Sea o ITLOS) ay isang [[Intergovernmental na Organisasyon|intergovernmental na organisasyon]] na itinatag alinsunod sa mandato ng Ikatlong Kumperensiya ng Nagkakaisang mga Bansa sa Batas ng Dagat. May pananagutan ito sa regulasyon ng [[pagmimina sa seabed]] na lampas sa saklaw ng pambansang hurisdiksiyon, at may kapangyarihang lutasin ang mga alitan sa pagitan ng mga estadong kasapi. Noong Hunyo 2013, nagpasya ang Pilipinas na iharap ang usapin sa teritoryo sa ITLOS matapos nitong "maubos ang lahat ng pampulitika at diplomatikong paraan para sa isang mapayapang negosasyong solusyon sa alitang pandagat nito sa Tsina", na nagsasabing hihilingin nito sa hukuman na ideklara ang mga pag-aangkin ng Tsina bilang "walang bisa." Pormal na tinanggihan ng Tsina ang mga paglilitis ng arbitrasyon na pinasimulan ng Pilipinas. Ayon sa Annex VII ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa]] (UNCLOS), gayunman, ang pagtanggi ng Tsina ay hindi kinakailangang makapipigil sa pagpapatuloy ng mga paglilitis.<ref name=rappler2013-06-25>{{cite news|url=https://www.rappler.com/philippines/32120-thomas-mensah-arbitral-tribunal/|title=Top maritime judge to hear PH case vs China|date=June 25, 2013|work=Rappler}}</ref> == Mga tala == {{notelist}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] eyndu32c8q6co2exv5kxy2zqi6jf6l6 2214537 2214536 2026-07-03T10:13:02Z KyutKoTalaga 152379 /* Pagkakasangkot ng ITLOS */ 2214537 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc'''{{efn-la|Kilala rin bilang '''Alitan sa Buhanginan ng Panatag''' o '''Alitan sa Buhanginan ng Panacot'''.}} ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[Démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. === 2025 === {{main|Insidente ng pagbangga ng barko ng Tanod Baybayin ng Tsina at Hukbong-dagat ng Tsina (2025)}} Noong Agosto 11, 2025, nasira ang isang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Tsina]] matapos itong mabangga ng isang barko ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] habang tinatangkang itaboy ang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] na BRP ''[[BRP Suluan|Suluan]]'' mula sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |date=13 August 2025 |title=US briefly deploys 2 warships to a disputed South China Sea shoal after Chinese collision |url=https://apnews.com/article/scarborough-shoal-south-china-sea-united-states-philippines-e55c1bf3178dee330028bb7267e9a08d |access-date=13 August 2025 |website=AP News |language=en-US}}</ref> Kasunod ng banggaan, nagpadala ng tawag sa radyo ang mga tauhan ng BRP ''Suluan'', kasama ang BRP ''[[BRP Teresa Magbanua|Teresa Magbanua]]'', upang mag-alok ng tulong, ngunit wala silang natanggap na tugon.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=August 11, 2025 |title= PCG aids CCG vessel hit by another Chinese ship off Bajo de Masinloc |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1256282 |work=[[Philippine News Agency]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mendoza |first=John Eric |date=August 11, 2025 |title= Chinese ships collide off Scarborough Shoal; PH Coast Guard offers aid |url=https://www.inquirer.net/452305/fwd-break-chinese-ships-collide-off-scarborough-pcg-offers-help/ |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> Ginawaran ng Coast Guard Bronze Cross Medal at Ribbon ang apatnapu't dalawang tripulante ng BRP ''Suluan'', habang ginawaran naman ang namumunong opisyal nito, si Kapitan Jomark Angue, ng Coast Guard Distinguished Service Medal and Ribbon.<ref>{{Cite news |last=Sadongdong |first=Martin |date=August 12, 2025 |title= 'Bigyan ng medal!' 43-member crew of BRP Suluan commended for excellent seamanship during WPS duty |url=https://mb.com.ph/2025/08/12/bigyan-ng-medal-43-member-crew-of-brp-suluan-commended-for-excellent-seamanship-during-wps-duty |work=[[Manila Bulletin]]}}</ref> == Mga pandaigdigang reaksiyon == * {{AUS}} – Ang Ministrong Panlabas ng Australia na si [[Bob Carr]], habang nasa Shanghai noong Mayo 12, ay hinimok ang mga bansang umaangkin na sumunod sa mga pandaigdigang kasunduan at batas upang maresolba ang alitan, at sinabing, "Hindi kami kumakampi sa iba't ibang pag-angkin ng bansa sa Dagat Timog Tsina. "Ngunit dahil sa aming interes sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''), at dahil malaking bahagi ng aming kalakalan ang dumaraan dito, hinihikayat namin ang mga pamahalaan na linawin at isulong ang kanilang mga pag-angkin at ang kaugnay na mga karapatang pandagat alinsunod sa pandaigdigang batas, kabilang ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Kumbensiyon ng U.N. sa Batas ng Dagat]]."<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/258071/news/nation/australia-urges-un-law-of-the-sea-approach-to-south-china-sea-claims|title=Australia urges UN Law of the Sea approach to South China Sea claims|work=GMA News|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{IND}} – Naglabas ng isang pahayag ang [[Ministri ng Ugnayang Panlabas (Indiya)|Ministri ng Ugnayang Panlabas]] ng India na nagsasabing, "Ang pagpapanatili ng kapayapaan at seguridad sa rehiyon ay may mahalagang kahalagahan para sa pandaigdigang pamayanan. Hinihikayat ng India ang dalawang bansa na magpakita ng pagpipigil at lutasin ang isyu sa pamamagitan ng diplomasya alinsunod sa mga prinsipyo ng pandaigdigang batas."<ref>{{Cite news |title=Recent developments in South China Sea |url=https://www.mea.gov.in/media-briefings?dtl/19691/Recent_developments_in_South_China_Sea |publisher=Ministry of External Affairs, Government of India |date=10 May 2012 |access-date=3 July 2026}}</ref> * {{MYS}} – Sinabi ng [[Punong Ministro ng Malaysia|Punong Ministro]] ng Malaysia na si [[Najib Razak]] na sinusuportahan ng kaniyang bansa ang panawagan ng Pilipinas para sa isang "mapayapang paglutas" sa pamamagitan ng isang "multilateral na solusyon" sa alitan sa Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'').<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/38389/malaysia-too-wants-peace-in-panatag-shoal|title=Malaysia too wants peace in Panatag Shoal|author=Jerry E. Esplanada|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{PAK}} – Sinabi ng Embahador ng Pakistan sa Tsina na si Masood Khan, sa isang forum ng mga embahador sa [[China Women's University]], na "Nasa panig ng Tsina ang Pakistan" hinggil sa insidente sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite web|url=http://www.china.org.cn/world/2012-05/09/content_25342718.htm|title=Ambassador: Pakistan supports China on Huangyan issue|author=张锐|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{RUS}} – Muling iginiit ng Embahador ng Rusya sa Maynila na si Nikolay Kudashev na sinusuportahan ng Rusya ang isang bilateral na solusyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin at tinututulan nito ang pakikilahok ng ibang mga bansa sa mga alitan sa Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas). Binanggit din ni Kudashev na hindi kabilang ang Rusya sa alitan sa Bajo de Masinloc at nais ng kaniyang bansa na matiyak ang [[Kalayaan sa Paglalayag|kalayaan sa paglalayag]] sa [[Dagat Timog Tsina]]. Sinabi rin ni Kudashev na "Ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|UNCLOS]] (''United Nations Convention on the Law of the Sea'') ay magbibigay ng isang mabuti at matibay na batayan."<ref>[http://mb.com.ph/node/360014/ru Russia Against Meddling | Manila Bulletin]</ref> * {{flag|Taiwan}} – Ipinahayag ng dating [[Pangulo ng Republika ng Tsina|Pangulo]] ng Taiwan na si [[Ma Ying-jeou]] ang alitan sa isang "mapayapang paraan," ngunit muling iginiit na patuloy na igigiit ng Taiwan ang mga pag-angkin nito sa Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas).<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=809152&publicationSubCategoryId=63|title=Civic leader apologizes to JPE, impeach court|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{UK}} – Binigyang-diin ng [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro]] ng United Kingdom na si [[David Cameron]] na nananawagan ang United Kingdom ng isang "mapayapang paglutas" sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>[http://www.pinasglobal.com/2012/06/uk-pabor-sa-posisyon-ng-pinas-sa-scarborough/ "UK, pabor sa posisyon ng Pinas sa Scarborough"], ''[[Pinas (Philippine newspaper)|Pinas]]'' June 7, 2012.{{in lang|tl}}<!--Tagalog--></ref> * {{USA}} – Noong Hunyo 14, 2011, Martes, nagpahiwatig ang Estados Unidos ng suporta sa Pilipinas sa gitna ng tumitinding tensyon hinggil sa pinagtatalunang [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''). Sinabi ng US Ambassador na si Harry Thomas, “Gusto kong tiyakin sa inyo na sa lahat ng larangan, kami, ang Estados Unidos, ay kasama ng Pilipinas, ... Ang Pilipinas at ang Estados Unidos ay mga estratehikong magkapanalig sa ilalim ng kasunduan. Magkatuwang tayo. Magpapatuloy tayong magkonsulta at makikipagtulungan sa isa’t isa sa lahat ng isyu, kabilang ang Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas).”<ref>{{cite news|url=https://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304665904576385234220024592|title=Beijing Warns Against Sea Meddling|date=June 15, 2011|newspaper=The Wall Street Journal}}</ref> * {{VIE}} – Sinabi ng Tagapagsalita ng Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Vietnam na si Luong Thanh Nghi na ang Vietnam ay "lubhang nag-aalala" sa insidente sa Bajo de Masinloc. Binigyang-diin niya na ang mga “kinauukulang panig ay dapat magpakita ng pagpipigil at mapayapang lutasin ang mga alitan batay sa pandaigdigang batas, partikular ang 1982 United Nations Convention on the Law of the Sea at ang Declaration on Conduct of the Parties in the East Sea (DOC), upang mapanatili ang kapayapaan, katatagan, seguridad, at kaligtasan sa paglalayag sa East Sea (Dagat Silangan) at sa rehiyon.”<ref>{{cite web|url=http://vietnamnews.vn/politics-laws/223972/scarborough-shoal-dispute-%E2%80%98of-concern.html|title=Scarborough Shoal dispute 'of concern'|work=vietnamnews.vn|access-date=15 May 2016|archive-date=19 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140619163604/http://vietnamnews.vn/politics-laws/223972/scarborough-shoal-dispute-%E2%80%98of-concern.html|url-status=dead}}</ref> == Pagkakasangkot ng ITLOS == {{Main|Pandaigdigang Hukuman para sa Batas ng Dagat|Pilipinas v. Tsina}} Ang Pandaigdigang Hukuman para sa Batas ng Dagat (International Tribunal for the Law of the Sea o ITLOS) ay isang [[Intergovernmental na Organisasyon|intergovernmental na organisasyon]] na itinatag alinsunod sa mandato ng Ikatlong Kumperensiya ng Nagkakaisang mga Bansa sa Batas ng Dagat. May pananagutan ito sa regulasyon ng [[pagmimina sa seabed]] na lampas sa saklaw ng pambansang hurisdiksiyon, at may kapangyarihang lutasin ang mga alitan sa pagitan ng mga estadong kasapi. Noong Hunyo 2013, nagpasya ang Pilipinas na iharap ang usapin sa teritoryo sa ITLOS matapos nitong "maubos ang lahat ng pampulitika at diplomatikong paraan para sa isang mapayapang negosasyong solusyon sa alitang pandagat nito sa Tsina", na nagsasabing hihilingin nito sa hukuman na ideklara ang mga pag-aangkin ng Tsina bilang "walang bisa." Pormal na tinanggihan ng Tsina ang mga paglilitis ng arbitrasyon na pinasimulan ng Pilipinas. Ayon sa Annex VII ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa]] (UNCLOS), gayunman, ang pagtanggi ng Tsina ay hindi kinakailangang makapipigil sa pagpapatuloy ng mga paglilitis.<ref name=rappler2013-06-25>{{cite news|url=https://www.rappler.com/philippines/32120-thomas-mensah-arbitral-tribunal/|title=Top maritime judge to hear PH case vs China|date=June 25, 2013|work=Rappler}}</ref> Noong Pebrero 2014, iniulat na nag-alok ang Tsina ng sabayang pag-atras mula sa bahura at iba pang mga insentibo kung hindi magsusumite ang Pilipinas ng pormal na petisyon, at ang posisyon ng Pilipinas ay, “Sa mga iniaalok, hindi ito sapat.”<ref name=rappler2013-06-25>{{cite news|url=https://www.rappler.com/philippines/32120-thomas-mensah-arbitral-tribunal/|title=Top maritime judge to hear PH case vs China|date=June 25, 2013|work=Rappler}}</ref> == Mga tala == {{notelist}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] f758ombdgx22spuvw0ohe6vd84qoyhh 2214539 2214537 2026-07-03T10:13:32Z KyutKoTalaga 152379 /* Pagkakasangkot ng ITLOS */ 2214539 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc'''{{efn-la|Kilala rin bilang '''Alitan sa Buhanginan ng Panatag''' o '''Alitan sa Buhanginan ng Panacot'''.}} ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[Démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. === 2025 === {{main|Insidente ng pagbangga ng barko ng Tanod Baybayin ng Tsina at Hukbong-dagat ng Tsina (2025)}} Noong Agosto 11, 2025, nasira ang isang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Tsina]] matapos itong mabangga ng isang barko ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] habang tinatangkang itaboy ang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] na BRP ''[[BRP Suluan|Suluan]]'' mula sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |date=13 August 2025 |title=US briefly deploys 2 warships to a disputed South China Sea shoal after Chinese collision |url=https://apnews.com/article/scarborough-shoal-south-china-sea-united-states-philippines-e55c1bf3178dee330028bb7267e9a08d |access-date=13 August 2025 |website=AP News |language=en-US}}</ref> Kasunod ng banggaan, nagpadala ng tawag sa radyo ang mga tauhan ng BRP ''Suluan'', kasama ang BRP ''[[BRP Teresa Magbanua|Teresa Magbanua]]'', upang mag-alok ng tulong, ngunit wala silang natanggap na tugon.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=August 11, 2025 |title= PCG aids CCG vessel hit by another Chinese ship off Bajo de Masinloc |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1256282 |work=[[Philippine News Agency]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mendoza |first=John Eric |date=August 11, 2025 |title= Chinese ships collide off Scarborough Shoal; PH Coast Guard offers aid |url=https://www.inquirer.net/452305/fwd-break-chinese-ships-collide-off-scarborough-pcg-offers-help/ |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> Ginawaran ng Coast Guard Bronze Cross Medal at Ribbon ang apatnapu't dalawang tripulante ng BRP ''Suluan'', habang ginawaran naman ang namumunong opisyal nito, si Kapitan Jomark Angue, ng Coast Guard Distinguished Service Medal and Ribbon.<ref>{{Cite news |last=Sadongdong |first=Martin |date=August 12, 2025 |title= 'Bigyan ng medal!' 43-member crew of BRP Suluan commended for excellent seamanship during WPS duty |url=https://mb.com.ph/2025/08/12/bigyan-ng-medal-43-member-crew-of-brp-suluan-commended-for-excellent-seamanship-during-wps-duty |work=[[Manila Bulletin]]}}</ref> == Mga pandaigdigang reaksiyon == * {{AUS}} – Ang Ministrong Panlabas ng Australia na si [[Bob Carr]], habang nasa Shanghai noong Mayo 12, ay hinimok ang mga bansang umaangkin na sumunod sa mga pandaigdigang kasunduan at batas upang maresolba ang alitan, at sinabing, "Hindi kami kumakampi sa iba't ibang pag-angkin ng bansa sa Dagat Timog Tsina. "Ngunit dahil sa aming interes sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''), at dahil malaking bahagi ng aming kalakalan ang dumaraan dito, hinihikayat namin ang mga pamahalaan na linawin at isulong ang kanilang mga pag-angkin at ang kaugnay na mga karapatang pandagat alinsunod sa pandaigdigang batas, kabilang ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Kumbensiyon ng U.N. sa Batas ng Dagat]]."<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/258071/news/nation/australia-urges-un-law-of-the-sea-approach-to-south-china-sea-claims|title=Australia urges UN Law of the Sea approach to South China Sea claims|work=GMA News|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{IND}} – Naglabas ng isang pahayag ang [[Ministri ng Ugnayang Panlabas (Indiya)|Ministri ng Ugnayang Panlabas]] ng India na nagsasabing, "Ang pagpapanatili ng kapayapaan at seguridad sa rehiyon ay may mahalagang kahalagahan para sa pandaigdigang pamayanan. Hinihikayat ng India ang dalawang bansa na magpakita ng pagpipigil at lutasin ang isyu sa pamamagitan ng diplomasya alinsunod sa mga prinsipyo ng pandaigdigang batas."<ref>{{Cite news |title=Recent developments in South China Sea |url=https://www.mea.gov.in/media-briefings?dtl/19691/Recent_developments_in_South_China_Sea |publisher=Ministry of External Affairs, Government of India |date=10 May 2012 |access-date=3 July 2026}}</ref> * {{MYS}} – Sinabi ng [[Punong Ministro ng Malaysia|Punong Ministro]] ng Malaysia na si [[Najib Razak]] na sinusuportahan ng kaniyang bansa ang panawagan ng Pilipinas para sa isang "mapayapang paglutas" sa pamamagitan ng isang "multilateral na solusyon" sa alitan sa Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'').<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/38389/malaysia-too-wants-peace-in-panatag-shoal|title=Malaysia too wants peace in Panatag Shoal|author=Jerry E. Esplanada|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{PAK}} – Sinabi ng Embahador ng Pakistan sa Tsina na si Masood Khan, sa isang forum ng mga embahador sa [[China Women's University]], na "Nasa panig ng Tsina ang Pakistan" hinggil sa insidente sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite web|url=http://www.china.org.cn/world/2012-05/09/content_25342718.htm|title=Ambassador: Pakistan supports China on Huangyan issue|author=张锐|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{RUS}} – Muling iginiit ng Embahador ng Rusya sa Maynila na si Nikolay Kudashev na sinusuportahan ng Rusya ang isang bilateral na solusyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin at tinututulan nito ang pakikilahok ng ibang mga bansa sa mga alitan sa Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas). Binanggit din ni Kudashev na hindi kabilang ang Rusya sa alitan sa Bajo de Masinloc at nais ng kaniyang bansa na matiyak ang [[Kalayaan sa Paglalayag|kalayaan sa paglalayag]] sa [[Dagat Timog Tsina]]. Sinabi rin ni Kudashev na "Ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|UNCLOS]] (''United Nations Convention on the Law of the Sea'') ay magbibigay ng isang mabuti at matibay na batayan."<ref>[http://mb.com.ph/node/360014/ru Russia Against Meddling | Manila Bulletin]</ref> * {{flag|Taiwan}} – Ipinahayag ng dating [[Pangulo ng Republika ng Tsina|Pangulo]] ng Taiwan na si [[Ma Ying-jeou]] ang alitan sa isang "mapayapang paraan," ngunit muling iginiit na patuloy na igigiit ng Taiwan ang mga pag-angkin nito sa Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas).<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=809152&publicationSubCategoryId=63|title=Civic leader apologizes to JPE, impeach court|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{UK}} – Binigyang-diin ng [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro]] ng United Kingdom na si [[David Cameron]] na nananawagan ang United Kingdom ng isang "mapayapang paglutas" sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>[http://www.pinasglobal.com/2012/06/uk-pabor-sa-posisyon-ng-pinas-sa-scarborough/ "UK, pabor sa posisyon ng Pinas sa Scarborough"], ''[[Pinas (Philippine newspaper)|Pinas]]'' June 7, 2012.{{in lang|tl}}<!--Tagalog--></ref> * {{USA}} – Noong Hunyo 14, 2011, Martes, nagpahiwatig ang Estados Unidos ng suporta sa Pilipinas sa gitna ng tumitinding tensyon hinggil sa pinagtatalunang [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''). Sinabi ng US Ambassador na si Harry Thomas, “Gusto kong tiyakin sa inyo na sa lahat ng larangan, kami, ang Estados Unidos, ay kasama ng Pilipinas, ... Ang Pilipinas at ang Estados Unidos ay mga estratehikong magkapanalig sa ilalim ng kasunduan. Magkatuwang tayo. Magpapatuloy tayong magkonsulta at makikipagtulungan sa isa’t isa sa lahat ng isyu, kabilang ang Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas).”<ref>{{cite news|url=https://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304665904576385234220024592|title=Beijing Warns Against Sea Meddling|date=June 15, 2011|newspaper=The Wall Street Journal}}</ref> * {{VIE}} – Sinabi ng Tagapagsalita ng Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Vietnam na si Luong Thanh Nghi na ang Vietnam ay "lubhang nag-aalala" sa insidente sa Bajo de Masinloc. Binigyang-diin niya na ang mga “kinauukulang panig ay dapat magpakita ng pagpipigil at mapayapang lutasin ang mga alitan batay sa pandaigdigang batas, partikular ang 1982 United Nations Convention on the Law of the Sea at ang Declaration on Conduct of the Parties in the East Sea (DOC), upang mapanatili ang kapayapaan, katatagan, seguridad, at kaligtasan sa paglalayag sa East Sea (Dagat Silangan) at sa rehiyon.”<ref>{{cite web|url=http://vietnamnews.vn/politics-laws/223972/scarborough-shoal-dispute-%E2%80%98of-concern.html|title=Scarborough Shoal dispute 'of concern'|work=vietnamnews.vn|access-date=15 May 2016|archive-date=19 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140619163604/http://vietnamnews.vn/politics-laws/223972/scarborough-shoal-dispute-%E2%80%98of-concern.html|url-status=dead}}</ref> == Pagkakasangkot ng ITLOS == {{Main|Pandaigdigang Hukuman para sa Batas ng Dagat|Pilipinas v. Tsina}} Ang Pandaigdigang Hukuman para sa Batas ng Dagat (International Tribunal for the Law of the Sea o ITLOS) ay isang [[Intergovernmental na Organisasyon|intergovernmental na organisasyon]] na itinatag alinsunod sa mandato ng Ikatlong Kumperensiya ng Nagkakaisang mga Bansa sa Batas ng Dagat. May pananagutan ito sa regulasyon ng [[pagmimina sa seabed]] na lampas sa saklaw ng pambansang hurisdiksiyon, at may kapangyarihang lutasin ang mga alitan sa pagitan ng mga estadong kasapi. Noong Hunyo 2013, nagpasya ang Pilipinas na iharap ang usapin sa teritoryo sa ITLOS matapos nitong "maubos ang lahat ng pampulitika at diplomatikong paraan para sa isang mapayapang negosasyong solusyon sa alitang pandagat nito sa Tsina", na nagsasabing hihilingin nito sa hukuman na ideklara ang mga pag-aangkin ng Tsina bilang "walang bisa." Pormal na tinanggihan ng Tsina ang mga paglilitis ng arbitrasyon na pinasimulan ng Pilipinas. Ayon sa Annex VII ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa]] (UNCLOS), gayunman, ang pagtanggi ng Tsina ay hindi kinakailangang makapipigil sa pagpapatuloy ng mga paglilitis.<ref name=rappler2013-06-25>{{cite news|url=https://www.rappler.com/philippines/32120-thomas-mensah-arbitral-tribunal/|title=Top maritime judge to hear PH case vs China|date=June 25, 2013|work=Rappler}}</ref> Noong Pebrero 2014, iniulat na nag-alok ang Tsina ng sabayang pag-atras mula sa bahura at iba pang mga insentibo kung hindi magsusumite ang Pilipinas ng pormal na petisyon, at ang posisyon ng Pilipinas ay, “Sa mga iniaalok, hindi ito sapat.”<ref name=rappler2014-02-26>{{cite news|work=Rappler|url=https://www.rappler.com/philippines/51558-china-derail-philippines-memorial-itlos/|title=China offers PH 'carrot' to quit case|date=February 26, 2014|publisher=rappler.com}}</ref> == Mga tala == {{notelist}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] fxgalsu3swkadowyczar824csrr73ol 2214540 2214539 2026-07-03T10:16:24Z KyutKoTalaga 152379 /* Pagkakasangkot ng ITLOS */ 2214540 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc'''{{efn-la|Kilala rin bilang '''Alitan sa Buhanginan ng Panatag''' o '''Alitan sa Buhanginan ng Panacot'''.}} ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[Démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. === 2025 === {{main|Insidente ng pagbangga ng barko ng Tanod Baybayin ng Tsina at Hukbong-dagat ng Tsina (2025)}} Noong Agosto 11, 2025, nasira ang isang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Tsina]] matapos itong mabangga ng isang barko ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] habang tinatangkang itaboy ang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] na BRP ''[[BRP Suluan|Suluan]]'' mula sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |date=13 August 2025 |title=US briefly deploys 2 warships to a disputed South China Sea shoal after Chinese collision |url=https://apnews.com/article/scarborough-shoal-south-china-sea-united-states-philippines-e55c1bf3178dee330028bb7267e9a08d |access-date=13 August 2025 |website=AP News |language=en-US}}</ref> Kasunod ng banggaan, nagpadala ng tawag sa radyo ang mga tauhan ng BRP ''Suluan'', kasama ang BRP ''[[BRP Teresa Magbanua|Teresa Magbanua]]'', upang mag-alok ng tulong, ngunit wala silang natanggap na tugon.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=August 11, 2025 |title= PCG aids CCG vessel hit by another Chinese ship off Bajo de Masinloc |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1256282 |work=[[Philippine News Agency]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mendoza |first=John Eric |date=August 11, 2025 |title= Chinese ships collide off Scarborough Shoal; PH Coast Guard offers aid |url=https://www.inquirer.net/452305/fwd-break-chinese-ships-collide-off-scarborough-pcg-offers-help/ |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> Ginawaran ng Coast Guard Bronze Cross Medal at Ribbon ang apatnapu't dalawang tripulante ng BRP ''Suluan'', habang ginawaran naman ang namumunong opisyal nito, si Kapitan Jomark Angue, ng Coast Guard Distinguished Service Medal and Ribbon.<ref>{{Cite news |last=Sadongdong |first=Martin |date=August 12, 2025 |title= 'Bigyan ng medal!' 43-member crew of BRP Suluan commended for excellent seamanship during WPS duty |url=https://mb.com.ph/2025/08/12/bigyan-ng-medal-43-member-crew-of-brp-suluan-commended-for-excellent-seamanship-during-wps-duty |work=[[Manila Bulletin]]}}</ref> == Mga pandaigdigang reaksiyon == * {{AUS}} – Ang Ministrong Panlabas ng Australia na si [[Bob Carr]], habang nasa Shanghai noong Mayo 12, ay hinimok ang mga bansang umaangkin na sumunod sa mga pandaigdigang kasunduan at batas upang maresolba ang alitan, at sinabing, "Hindi kami kumakampi sa iba't ibang pag-angkin ng bansa sa Dagat Timog Tsina. "Ngunit dahil sa aming interes sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''), at dahil malaking bahagi ng aming kalakalan ang dumaraan dito, hinihikayat namin ang mga pamahalaan na linawin at isulong ang kanilang mga pag-angkin at ang kaugnay na mga karapatang pandagat alinsunod sa pandaigdigang batas, kabilang ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Kumbensiyon ng U.N. sa Batas ng Dagat]]."<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/258071/news/nation/australia-urges-un-law-of-the-sea-approach-to-south-china-sea-claims|title=Australia urges UN Law of the Sea approach to South China Sea claims|work=GMA News|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{IND}} – Naglabas ng isang pahayag ang [[Ministri ng Ugnayang Panlabas (Indiya)|Ministri ng Ugnayang Panlabas]] ng India na nagsasabing, "Ang pagpapanatili ng kapayapaan at seguridad sa rehiyon ay may mahalagang kahalagahan para sa pandaigdigang pamayanan. Hinihikayat ng India ang dalawang bansa na magpakita ng pagpipigil at lutasin ang isyu sa pamamagitan ng diplomasya alinsunod sa mga prinsipyo ng pandaigdigang batas."<ref>{{Cite news |title=Recent developments in South China Sea |url=https://www.mea.gov.in/media-briefings?dtl/19691/Recent_developments_in_South_China_Sea |publisher=Ministry of External Affairs, Government of India |date=10 May 2012 |access-date=3 July 2026}}</ref> * {{MYS}} – Sinabi ng [[Punong Ministro ng Malaysia|Punong Ministro]] ng Malaysia na si [[Najib Razak]] na sinusuportahan ng kaniyang bansa ang panawagan ng Pilipinas para sa isang "mapayapang paglutas" sa pamamagitan ng isang "multilateral na solusyon" sa alitan sa Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'').<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/38389/malaysia-too-wants-peace-in-panatag-shoal|title=Malaysia too wants peace in Panatag Shoal|author=Jerry E. Esplanada|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{PAK}} – Sinabi ng Embahador ng Pakistan sa Tsina na si Masood Khan, sa isang forum ng mga embahador sa [[China Women's University]], na "Nasa panig ng Tsina ang Pakistan" hinggil sa insidente sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite web|url=http://www.china.org.cn/world/2012-05/09/content_25342718.htm|title=Ambassador: Pakistan supports China on Huangyan issue|author=张锐|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{RUS}} – Muling iginiit ng Embahador ng Rusya sa Maynila na si Nikolay Kudashev na sinusuportahan ng Rusya ang isang bilateral na solusyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin at tinututulan nito ang pakikilahok ng ibang mga bansa sa mga alitan sa Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas). Binanggit din ni Kudashev na hindi kabilang ang Rusya sa alitan sa Bajo de Masinloc at nais ng kaniyang bansa na matiyak ang [[Kalayaan sa Paglalayag|kalayaan sa paglalayag]] sa [[Dagat Timog Tsina]]. Sinabi rin ni Kudashev na "Ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|UNCLOS]] (''United Nations Convention on the Law of the Sea'') ay magbibigay ng isang mabuti at matibay na batayan."<ref>[http://mb.com.ph/node/360014/ru Russia Against Meddling | Manila Bulletin]</ref> * {{flag|Taiwan}} – Ipinahayag ng dating [[Pangulo ng Republika ng Tsina|Pangulo]] ng Taiwan na si [[Ma Ying-jeou]] ang alitan sa isang "mapayapang paraan," ngunit muling iginiit na patuloy na igigiit ng Taiwan ang mga pag-angkin nito sa Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas).<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=809152&publicationSubCategoryId=63|title=Civic leader apologizes to JPE, impeach court|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{UK}} – Binigyang-diin ng [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro]] ng United Kingdom na si [[David Cameron]] na nananawagan ang United Kingdom ng isang "mapayapang paglutas" sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>[http://www.pinasglobal.com/2012/06/uk-pabor-sa-posisyon-ng-pinas-sa-scarborough/ "UK, pabor sa posisyon ng Pinas sa Scarborough"], ''[[Pinas (Philippine newspaper)|Pinas]]'' June 7, 2012.{{in lang|tl}}<!--Tagalog--></ref> * {{USA}} – Noong Hunyo 14, 2011, Martes, nagpahiwatig ang Estados Unidos ng suporta sa Pilipinas sa gitna ng tumitinding tensyon hinggil sa pinagtatalunang [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''). Sinabi ng US Ambassador na si Harry Thomas, “Gusto kong tiyakin sa inyo na sa lahat ng larangan, kami, ang Estados Unidos, ay kasama ng Pilipinas, ... Ang Pilipinas at ang Estados Unidos ay mga estratehikong magkapanalig sa ilalim ng kasunduan. Magkatuwang tayo. Magpapatuloy tayong magkonsulta at makikipagtulungan sa isa’t isa sa lahat ng isyu, kabilang ang Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas).”<ref>{{cite news|url=https://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304665904576385234220024592|title=Beijing Warns Against Sea Meddling|date=June 15, 2011|newspaper=The Wall Street Journal}}</ref> * {{VIE}} – Sinabi ng Tagapagsalita ng Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Vietnam na si Luong Thanh Nghi na ang Vietnam ay "lubhang nag-aalala" sa insidente sa Bajo de Masinloc. Binigyang-diin niya na ang mga “kinauukulang panig ay dapat magpakita ng pagpipigil at mapayapang lutasin ang mga alitan batay sa pandaigdigang batas, partikular ang 1982 United Nations Convention on the Law of the Sea at ang Declaration on Conduct of the Parties in the East Sea (DOC), upang mapanatili ang kapayapaan, katatagan, seguridad, at kaligtasan sa paglalayag sa East Sea (Dagat Silangan) at sa rehiyon.”<ref>{{cite web|url=http://vietnamnews.vn/politics-laws/223972/scarborough-shoal-dispute-%E2%80%98of-concern.html|title=Scarborough Shoal dispute 'of concern'|work=vietnamnews.vn|access-date=15 May 2016|archive-date=19 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140619163604/http://vietnamnews.vn/politics-laws/223972/scarborough-shoal-dispute-%E2%80%98of-concern.html|url-status=dead}}</ref> == Pagkakasangkot ng ITLOS == {{Main|Pandaigdigang Hukuman para sa Batas ng Dagat|Pilipinas v. Tsina}} Ang Pandaigdigang Hukuman para sa Batas ng Dagat (International Tribunal for the Law of the Sea o ITLOS) ay isang [[Intergovernmental na Organisasyon|intergovernmental na organisasyon]] na itinatag alinsunod sa mandato ng Ikatlong Kumperensiya ng Nagkakaisang mga Bansa sa Batas ng Dagat. May pananagutan ito sa regulasyon ng [[pagmimina sa seabed]] na lampas sa saklaw ng pambansang hurisdiksiyon, at may kapangyarihang lutasin ang mga alitan sa pagitan ng mga estadong kasapi. Noong Hunyo 2013, nagpasya ang Pilipinas na iharap ang usapin sa teritoryo sa ITLOS matapos nitong "maubos ang lahat ng pampulitika at diplomatikong paraan para sa isang mapayapang negosasyong solusyon sa alitang pandagat nito sa Tsina", na nagsasabing hihilingin nito sa hukuman na ideklara ang mga pag-aangkin ng Tsina bilang "walang bisa." Pormal na tinanggihan ng Tsina ang mga paglilitis ng arbitrasyon na pinasimulan ng Pilipinas. Ayon sa Annex VII ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa]] (UNCLOS), gayunman, ang pagtanggi ng Tsina ay hindi kinakailangang makapipigil sa pagpapatuloy ng mga paglilitis.<ref name=rappler2013-06-25>{{cite news|url=https://www.rappler.com/philippines/32120-thomas-mensah-arbitral-tribunal/|title=Top maritime judge to hear PH case vs China|date=June 25, 2013|work=Rappler}}</ref> Noong Pebrero 2014, iniulat na nag-alok ang Tsina ng sabayang pag-atras mula sa bahura at iba pang mga insentibo kung hindi magsusumite ang Pilipinas ng pormal na petisyon, at ang posisyon ng Pilipinas ay, “Sa mga iniaalok, hindi ito sapat.”<ref name=rappler2014-02-26>{{cite news|work=Rappler|url=https://www.rappler.com/philippines/51558-china-derail-philippines-memorial-itlos/|title=China offers PH 'carrot' to quit case|date=February 26, 2014|publisher=rappler.com}}</ref> == Paglala ng tensyon noong 2016 at 2026 == == Mga tala == {{notelist}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] knh3tnnltthczhgm2f8xusizfisswg1 2214541 2214540 2026-07-03T10:20:39Z KyutKoTalaga 152379 /* Paglala ng tensyon noong 2016 at 2026 */ 2214541 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc'''{{efn-la|Kilala rin bilang '''Alitan sa Buhanginan ng Panatag''' o '''Alitan sa Buhanginan ng Panacot'''.}} ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[Démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. === 2025 === {{main|Insidente ng pagbangga ng barko ng Tanod Baybayin ng Tsina at Hukbong-dagat ng Tsina (2025)}} Noong Agosto 11, 2025, nasira ang isang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Tsina]] matapos itong mabangga ng isang barko ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] habang tinatangkang itaboy ang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] na BRP ''[[BRP Suluan|Suluan]]'' mula sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |date=13 August 2025 |title=US briefly deploys 2 warships to a disputed South China Sea shoal after Chinese collision |url=https://apnews.com/article/scarborough-shoal-south-china-sea-united-states-philippines-e55c1bf3178dee330028bb7267e9a08d |access-date=13 August 2025 |website=AP News |language=en-US}}</ref> Kasunod ng banggaan, nagpadala ng tawag sa radyo ang mga tauhan ng BRP ''Suluan'', kasama ang BRP ''[[BRP Teresa Magbanua|Teresa Magbanua]]'', upang mag-alok ng tulong, ngunit wala silang natanggap na tugon.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=August 11, 2025 |title= PCG aids CCG vessel hit by another Chinese ship off Bajo de Masinloc |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1256282 |work=[[Philippine News Agency]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mendoza |first=John Eric |date=August 11, 2025 |title= Chinese ships collide off Scarborough Shoal; PH Coast Guard offers aid |url=https://www.inquirer.net/452305/fwd-break-chinese-ships-collide-off-scarborough-pcg-offers-help/ |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> Ginawaran ng Coast Guard Bronze Cross Medal at Ribbon ang apatnapu't dalawang tripulante ng BRP ''Suluan'', habang ginawaran naman ang namumunong opisyal nito, si Kapitan Jomark Angue, ng Coast Guard Distinguished Service Medal and Ribbon.<ref>{{Cite news |last=Sadongdong |first=Martin |date=August 12, 2025 |title= 'Bigyan ng medal!' 43-member crew of BRP Suluan commended for excellent seamanship during WPS duty |url=https://mb.com.ph/2025/08/12/bigyan-ng-medal-43-member-crew-of-brp-suluan-commended-for-excellent-seamanship-during-wps-duty |work=[[Manila Bulletin]]}}</ref> == Mga pandaigdigang reaksiyon == * {{AUS}} – Ang Ministrong Panlabas ng Australia na si [[Bob Carr]], habang nasa Shanghai noong Mayo 12, ay hinimok ang mga bansang umaangkin na sumunod sa mga pandaigdigang kasunduan at batas upang maresolba ang alitan, at sinabing, "Hindi kami kumakampi sa iba't ibang pag-angkin ng bansa sa Dagat Timog Tsina. "Ngunit dahil sa aming interes sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''), at dahil malaking bahagi ng aming kalakalan ang dumaraan dito, hinihikayat namin ang mga pamahalaan na linawin at isulong ang kanilang mga pag-angkin at ang kaugnay na mga karapatang pandagat alinsunod sa pandaigdigang batas, kabilang ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Kumbensiyon ng U.N. sa Batas ng Dagat]]."<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/258071/news/nation/australia-urges-un-law-of-the-sea-approach-to-south-china-sea-claims|title=Australia urges UN Law of the Sea approach to South China Sea claims|work=GMA News|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{IND}} – Naglabas ng isang pahayag ang [[Ministri ng Ugnayang Panlabas (Indiya)|Ministri ng Ugnayang Panlabas]] ng India na nagsasabing, "Ang pagpapanatili ng kapayapaan at seguridad sa rehiyon ay may mahalagang kahalagahan para sa pandaigdigang pamayanan. Hinihikayat ng India ang dalawang bansa na magpakita ng pagpipigil at lutasin ang isyu sa pamamagitan ng diplomasya alinsunod sa mga prinsipyo ng pandaigdigang batas."<ref>{{Cite news |title=Recent developments in South China Sea |url=https://www.mea.gov.in/media-briefings?dtl/19691/Recent_developments_in_South_China_Sea |publisher=Ministry of External Affairs, Government of India |date=10 May 2012 |access-date=3 July 2026}}</ref> * {{MYS}} – Sinabi ng [[Punong Ministro ng Malaysia|Punong Ministro]] ng Malaysia na si [[Najib Razak]] na sinusuportahan ng kaniyang bansa ang panawagan ng Pilipinas para sa isang "mapayapang paglutas" sa pamamagitan ng isang "multilateral na solusyon" sa alitan sa Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'').<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/38389/malaysia-too-wants-peace-in-panatag-shoal|title=Malaysia too wants peace in Panatag Shoal|author=Jerry E. Esplanada|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{PAK}} – Sinabi ng Embahador ng Pakistan sa Tsina na si Masood Khan, sa isang forum ng mga embahador sa [[China Women's University]], na "Nasa panig ng Tsina ang Pakistan" hinggil sa insidente sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite web|url=http://www.china.org.cn/world/2012-05/09/content_25342718.htm|title=Ambassador: Pakistan supports China on Huangyan issue|author=张锐|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{RUS}} – Muling iginiit ng Embahador ng Rusya sa Maynila na si Nikolay Kudashev na sinusuportahan ng Rusya ang isang bilateral na solusyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin at tinututulan nito ang pakikilahok ng ibang mga bansa sa mga alitan sa Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas). Binanggit din ni Kudashev na hindi kabilang ang Rusya sa alitan sa Bajo de Masinloc at nais ng kaniyang bansa na matiyak ang [[Kalayaan sa Paglalayag|kalayaan sa paglalayag]] sa [[Dagat Timog Tsina]]. Sinabi rin ni Kudashev na "Ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|UNCLOS]] (''United Nations Convention on the Law of the Sea'') ay magbibigay ng isang mabuti at matibay na batayan."<ref>[http://mb.com.ph/node/360014/ru Russia Against Meddling | Manila Bulletin]</ref> * {{flag|Taiwan}} – Ipinahayag ng dating [[Pangulo ng Republika ng Tsina|Pangulo]] ng Taiwan na si [[Ma Ying-jeou]] ang alitan sa isang "mapayapang paraan," ngunit muling iginiit na patuloy na igigiit ng Taiwan ang mga pag-angkin nito sa Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas).<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=809152&publicationSubCategoryId=63|title=Civic leader apologizes to JPE, impeach court|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{UK}} – Binigyang-diin ng [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro]] ng United Kingdom na si [[David Cameron]] na nananawagan ang United Kingdom ng isang "mapayapang paglutas" sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>[http://www.pinasglobal.com/2012/06/uk-pabor-sa-posisyon-ng-pinas-sa-scarborough/ "UK, pabor sa posisyon ng Pinas sa Scarborough"], ''[[Pinas (Philippine newspaper)|Pinas]]'' June 7, 2012.{{in lang|tl}}<!--Tagalog--></ref> * {{USA}} – Noong Hunyo 14, 2011, Martes, nagpahiwatig ang Estados Unidos ng suporta sa Pilipinas sa gitna ng tumitinding tensyon hinggil sa pinagtatalunang [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''). Sinabi ng US Ambassador na si Harry Thomas, “Gusto kong tiyakin sa inyo na sa lahat ng larangan, kami, ang Estados Unidos, ay kasama ng Pilipinas, ... Ang Pilipinas at ang Estados Unidos ay mga estratehikong magkapanalig sa ilalim ng kasunduan. Magkatuwang tayo. Magpapatuloy tayong magkonsulta at makikipagtulungan sa isa’t isa sa lahat ng isyu, kabilang ang Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas).”<ref>{{cite news|url=https://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304665904576385234220024592|title=Beijing Warns Against Sea Meddling|date=June 15, 2011|newspaper=The Wall Street Journal}}</ref> * {{VIE}} – Sinabi ng Tagapagsalita ng Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Vietnam na si Luong Thanh Nghi na ang Vietnam ay "lubhang nag-aalala" sa insidente sa Bajo de Masinloc. Binigyang-diin niya na ang mga “kinauukulang panig ay dapat magpakita ng pagpipigil at mapayapang lutasin ang mga alitan batay sa pandaigdigang batas, partikular ang 1982 United Nations Convention on the Law of the Sea at ang Declaration on Conduct of the Parties in the East Sea (DOC), upang mapanatili ang kapayapaan, katatagan, seguridad, at kaligtasan sa paglalayag sa East Sea (Dagat Silangan) at sa rehiyon.”<ref>{{cite web|url=http://vietnamnews.vn/politics-laws/223972/scarborough-shoal-dispute-%E2%80%98of-concern.html|title=Scarborough Shoal dispute 'of concern'|work=vietnamnews.vn|access-date=15 May 2016|archive-date=19 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140619163604/http://vietnamnews.vn/politics-laws/223972/scarborough-shoal-dispute-%E2%80%98of-concern.html|url-status=dead}}</ref> == Pagkakasangkot ng ITLOS == {{Main|Pandaigdigang Hukuman para sa Batas ng Dagat|Pilipinas v. Tsina}} Ang Pandaigdigang Hukuman para sa Batas ng Dagat (International Tribunal for the Law of the Sea o ITLOS) ay isang [[Intergovernmental na Organisasyon|intergovernmental na organisasyon]] na itinatag alinsunod sa mandato ng Ikatlong Kumperensiya ng Nagkakaisang mga Bansa sa Batas ng Dagat. May pananagutan ito sa regulasyon ng [[pagmimina sa seabed]] na lampas sa saklaw ng pambansang hurisdiksiyon, at may kapangyarihang lutasin ang mga alitan sa pagitan ng mga estadong kasapi. Noong Hunyo 2013, nagpasya ang Pilipinas na iharap ang usapin sa teritoryo sa ITLOS matapos nitong "maubos ang lahat ng pampulitika at diplomatikong paraan para sa isang mapayapang negosasyong solusyon sa alitang pandagat nito sa Tsina", na nagsasabing hihilingin nito sa hukuman na ideklara ang mga pag-aangkin ng Tsina bilang "walang bisa." Pormal na tinanggihan ng Tsina ang mga paglilitis ng arbitrasyon na pinasimulan ng Pilipinas. Ayon sa Annex VII ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa]] (UNCLOS), gayunman, ang pagtanggi ng Tsina ay hindi kinakailangang makapipigil sa pagpapatuloy ng mga paglilitis.<ref name=rappler2013-06-25>{{cite news|url=https://www.rappler.com/philippines/32120-thomas-mensah-arbitral-tribunal/|title=Top maritime judge to hear PH case vs China|date=June 25, 2013|work=Rappler}}</ref> Noong Pebrero 2014, iniulat na nag-alok ang Tsina ng sabayang pag-atras mula sa bahura at iba pang mga insentibo kung hindi magsusumite ang Pilipinas ng pormal na petisyon, at ang posisyon ng Pilipinas ay, “Sa mga iniaalok, hindi ito sapat.”<ref name=rappler2014-02-26>{{cite news|work=Rappler|url=https://www.rappler.com/philippines/51558-china-derail-philippines-memorial-itlos/|title=China offers PH 'carrot' to quit case|date=February 26, 2014|publisher=rappler.com}}</ref> == Paglala ng tensyon noong 2016 at 2026 == Nakita ang aktibidad ng mga bangka sa bahura na maaaring senyales ng paghahanda para sa anumang gawaing pagpapaunlad, kaya’t ang Estados Unidos ay “nagsagawa ng tatlong magkakaibang air patrol malapit sa Scarborough … kabilang na noong Abril 19 at 21.” Noong 2016, tinalakay at naiulat na pinag-iisipan ng Estados Unidos ang iba pang mga tugon dahil sa mas mataas na antas ng tensyon sa [[Sigalot sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas|Kapuluan ng Kalayaan at sa rehiyon]]. Sinunod ng mga paglipad ng Estados Unidos ang 12-milyang teritoryal na hangganan mula sa bahura.<ref>Lubold, Gordon, and Jeremy Page, [https://www.wsj.com/articles/u-s-sees-new-flashpoint-in-south-china-sea-1461714183 "U.S. Sees New Flashpoint in South China Sea Dispute" (subscription may be required)], Wall Street ''Journal'', April 26, 2016. Retrieved 2016-04-26.</ref> == Mga tala == {{notelist}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] 5sq2l295psrmladi50gnekeg4bpxmns 2214542 2214541 2026-07-03T10:22:43Z KyutKoTalaga 152379 /* Paglala ng tensyon noong 2016 at 2026 */ 2214542 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Alitan sa Bajo de Masinloc | partof = mga Alitan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas | image = {{Location map | South China Sea | width = 300px | float = center | border = none | caption = Lokasyon ng ''Bajo de Masinloc'' | alt = | relief = | AlternativeMap = | overlay_image = | label = Bajo de Masinloc | label_size = | position = bottom | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 15 | lat_min = 11 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_deg = 117 | lon_min = 46 | lon_sec = | lon_dir = E }} | caption = | date = 8 Abril 2012 – kasalukuyan<br />({{Age in years, months, weeks and days|month=4|day=8|year=2012}}) | place = [[Bajo de Masinloc]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]<br /> {{coord|15|11|N|117|46|E|dim:100000|display=inline,title}} | status = Nagpapatuloy <br> * Pagbaba ng tensiyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin {{br}} * Nasa aktuwal na kontrol ng Tsina ang Bajo de Masinloc | combatant1 = ''{{flag|Pilipinas|size=25px}}'' *[[Kawanihan ng Pangisdaan at Yamang-tubig]] *[[Atin Ito Coalition]] | combatant2 = ''{{flag|Tsina|size=25px}}'' *{{flagicon image|China Maritime Safety Administration racing stripe.svg|size=23px}} [[Administrasyon sa Kaligtasang Pandagat ng Tsina]] *[[Milisyang Pandagat ng Tsina]] *Pangasiwaan sa Pagpapatupad ng Batas sa Pangisdaan ng Tsina | units1 = {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] **{{flagicon image|Naval Jack of the Philippines.svg|size=23px}} [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|BRP Gregorio del Pilar]] *{{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg|size=23px}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] **NC-212i {{flagicon image|Flag of the Philippine Coast Guard (PCG).svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda {{flagdeco|Philippines|size=23px}} Datu Cabaylo-''class multi-mission offshore vessel'' *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Sanday (MMOV-3002)]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} [[BRP Datu Bankaw]] *{{flagdeco|Philippines|size=23px}} BRP Datu Tamblot | units2 = {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg}} [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] *{{flagicon image|Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[Hukbong Dagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] **{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} [[Pangangasiwaang Pandagat ng Tsina]] ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 75|Zhongguo Haijian 75]]'' ***{{flagicon image|China Marine Surveillance racing stripe.svg|size=23px}} ''[[Haijian 84|Zhongguo Haijian 84]]'' *{{air force|CHN}} {{flagicon image|China Coast Guard racing stripe.svg|size=23px}} [[Tanod Baybayin ng Tsina]] *{{flagdeco|China|size=23px}} Mga Sibilyan at Bangkang Mangigisda | strength1 = | strength2 = | casualties1 = 3 Bangkang Pang-mangigisda ang nasira<br/>1 Sasakyang Pandagat na nagpapatrolya ang nasira<br/>2 Mangingisda ang nasugatan | casualties2 = }} Ang '''Alitan sa Bajo de Masinloc'''{{efn-la|Kilala rin bilang '''Alitan sa Buhanginan ng Panatag''' o '''Alitan sa Buhanginan ng Panacot'''.}} ay isang alitan sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] hinggil sa [[Bajo de Masinloc]]. Nagsimula ang paglala ng tensiyon noong 8 Abril 2012 matapos tangkaing dakpin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong sasakyang pangisda ng mga mangingisdang Tsino mula sa kalupaang Tsina malapit sa bahura,<ref name="inqtimeline" /> na nagbunga sa aktuwal na pagkontrol ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa atol. == Pangkalahatang-ideya == [[File:Scarborough Shoal Landsat.jpg|thumb|upright=1.4|Imahe ng [[Landsat 7]] sa Bajo de Masinloc]] Ang [[Bajo de Masinloc]] ay isang [[Sigalot sa Teritoryo|pinag-aagawang]] [[atol]] na inaangkin ng [[Tsina]] at ng [[Pilipinas]]. Noong Abril 8, 2012, namataan ng isang eroplanong nagsasagawa ng pagmamatyag ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang walong bangkang pangisda ng Tsina na nakahimpil sa katubigan ng [[Bajo de Masinloc]]. Ipinadala rin ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang [[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|''BRP Gregorio del Pilar'']] sa araw ding iyon upang magsiyasat sa paligid ng [[Bajo de Masinloc]], at na kumpirma nito ang presensiya ng mga bangkang pangisda at ang nagpapatuloy ang mga gawain nito. Noong 10 Abril 2012, dumating ang ''BRP Gregorio del Pilar'' upang siyasatin ang huli ng mga bangkang pangisda. Iginiit ng pangkat ng mga inspektor na Pilipino na natuklasan nila ang mga iligal na nakolektang [[Sagay|korales]], [[higanteng kabibe]], at mga buhay na [[Pating|pating]] sa loob ng unang sasakyang pangisda na sinakyan ng pangkat. Iniulat ng ''BRP Gregorio del Pilar'' na tinangka nilang arestuhin ang mga mangingisdang Tsino, ngunit hinarangan sila ng mga barko ng Pangangasiwang Pandagat ng Tsina, ang [[Haijian 75|China Marine Surveillance 75]] (''Zhongguo Haijian 75'') at [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] (''Zhongguo Haijian 84''). Mula noon, nagpatuloy ang tensiyon sa pagitan ng dalawang bansa.<ref name=inqtimeline>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline|title=Scarborough shoal standoff: A timeline|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |author=Santos |first=Tina G. |date=April 11, 2012 |title=PH, Chinese naval vessels in Scarborough Shoal standoff |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/32341/ph-chinese-naval-vessels-in-scarborough-shoal-standoff |access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang karanasan sa alitan ang kalaunang nag-udyok sa Pilipinas na magsimula ng isang [[Pilipinas v. Tsina|kasong arbitrasyon]].<ref name=":04">{{Cite book |last=Wang |first=Frances Yaping |title=The Art of State Persuasion: China's Strategic Use of Media in Interstate Disputes |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2024 |isbn=9780197757512}}</ref>{{Rp|page=121}} == Mga reaksiyon at mga Kaugnay na insidente == === 2012 === ==== Panawagan para sa boykot ng Tsina ==== * Isang hindi matagumpay na panawagan ang isinagawa sa Pilipinas upang [[Boykot|iboykot]] ang mga produktong [[gawa sa Tsina]] ng Gobernador ng [[Albay]] na si [[Joey Salceda]].<ref>{{cite news |last=Arguelles |first=Mar S. |title=Albay gov renews call for boycott of China products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/37179/albay-gov-renews-call-for-boycott-of-china-products |access-date=15 May 2016}}</ref> * Sa taon ding iyon, nanawagan din ang mga Pilipinong-Amerikano, kasama ang pamayanang Biyetnames sa [[Florida]], na iboykot ang mga produktong Tsino.<ref>{{cite news |author=Elton Lugay |title=Filipinos, Vietnamese in US close ranks: Boycott Chinese products |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://globalnation.inquirer.net/41565/filipinos-vietnamese-in-us-close-ranks-boycott-chinese-products/amp |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Palitan ng mga cyber attack ==== Sinira ng mga hacker na pinaghihinalaang mula sa Tsina ang website ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] noong Abril 20, 2012. Nag-iwan ang mga hacker ng mensaheng nagsasaad, "We come from China! Huangyan Island is Ours" (''Nagmula kami sa Tsina! Ang Pulo ng Huangyan ay sa amin''). Noong Abril 21, 2012, gumanti ang [[Anonymous (grupong hacker)|Anonymous #Occupy Philippines]] at sinalakay ang website ng China University Media Union, at sinira ang pangunahing pahina nito sa pamamagitan ng paglalagay ng larawan ng maskara ni [[Guy Fawkes]]. Sinabi ng hacker, "Chinese government is clearly retarded. Scarborough Shoal is ours!" (''Malinaw na napakabobo ng pamahalaan ng Tsina. Ang Bajo de Masinloc ay sa amin!'').<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace – Inquirer Global Nation |publisher=Globalnation.inquirer.net |date=April 23, 2012 |access-date=July 26, 2012}}</ref><ref name="abs-cbnnews">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426214312/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/04/25/12/ph-hackers-invite-pinoys-attack-chinese-sites|url-status=live|archive-date=April 26, 2012|title=PH hackers invite Pinoys to attack Chinese sites – ABS-CBN News|author=Ira Pedrasa, ABS-CBNnews.com|date=April 25, 2012|publisher=abs-cbnnews.com|access-date=February 9, 2015}}</ref> Nabalik online sa parehong araw ang website ng Unibersidad ng Pilipinas. Matapos ang mga pag-atake, sinabi ng pangalawang tagapagsalita ''(deputy spokesperson)'' ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] na si Abigail Valte na hindi lumilitaw na magkakaroon ng negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga pag-uusap ng Maynila at Beijing upang makahanap ng diplomatikong solusyon sa alitan, at hinimok ang parehong mga Pilipino at Tsino na umiwas sa pagpapalala ng tensiyon.<ref>{{cite news |author=Avendaño |first=Christine O. |date=April 23, 2012 |title=Hackers bring PH-China dispute to cyberspace |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/34379/hackers-bring-ph-china-dispute-to-cyberspace }}</ref> Naapektuhan din noong Abril ang mga website ng Official Gazette, ng Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, at ng Presidential Museum and Library sa Pilipinas. Noong Mayo 4, sinira rin ng mga hacker ang website ng pahayagang ''[[The Philippine Star]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|title=Breaking News|work=Sun.Star|access-date=15 May 2016|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152038/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/05/05/philippine-news-website-hacked-219811|url-status=dead}}</ref> ==== Mga eksport ng prutas ng Pilipinas sa Tsina ==== Nagpatupad ang Tsina ng mas mahigpit na mga regulasyon sa pag-angkat ng mga [[saging]] mula sa Pilipinas, matapos tanggihan noong Mayo ang isang kargamento ng saging, na umano’y dahil sa kabiguan nitong makapasa sa mga pagsusuri sa kuwarantina. Ayon sa mga nagluluwas ng saging sa Pilipinas, ang hakbang ng Tsina ay may kaugnayan sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Dennis Jay |title=Banana exports to be hit by Scarborough dispute– industry insider |url=https://business.inquirer.net/57081/banana-exports-to-be-hit-by-scarborough-dispute%e2%80%93-industry-insider |date=May 3, 2012|website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31100/new-weapon-in-scarborough-standoff-bananas|title=New weapon in Scarborough standoff: Bananas|work=InterAksyon.com|access-date=15 May 2016}}</ref> Nag-utos din ang Tsina ng mas mahigpit na inspeksiyon sa mga pinya at iba pang prutas mula sa Pilipinas.<ref name="autogenerated1">{{cite news |author=Bodeen |first=Christopher |title=China travel agencies suspend trips to Philippines |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/36217/china-travel-agencies-suspend-trips-to-philippines |access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Pagsuspinde ng mga paglilibot sa Pilipinas ==== Karamihan sa mga Chinese travel agencies ay nagsuspinde ng mga paglilibot patungo sa Pilipinas dahil sa alitan sa Bajo de Masinloc. Ayon sa [[Kagawaran ng Turismo|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]], ang mga turistang mula sa Tsina ay bumubuo ng humigit-kumulang 9% ang kabuuang pagdating ng mga turista sa Pilipinas. Sinuspinde ng pag-aari ng estado ng Tsina ang [[China Travel Service]], Shanghai Tourism Bureau, at [[Ctrip.com]] ang lahat ng paglilibot sa Pilipinas nang walang takdang panahon, na binanggit ang kontra-Tsinong sentimyento sa bansa at ang kaligtasan ng mga mamamayang Tsino.<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18015538 | work=BBC News | title=China travel agencies suspend Philippine tours | date=10 May 2012}}</ref> ==== Mga protesta sa Pilipinas ==== Nagsagawa ang mga Pilipino ng protesta malapit sa Konsulado ng Tsina sa Maynila laban sa mga patakaran ng Tsina sa Bajo de Masinloc noong Mayo 11. Gayunpaman, panandalian lamang ito dahil isang maliit na bahagi lamang ng 1,000 kataong inaasahang lalahok ang dumalo sa protesta.<ref name=bbc /> Nagpadala ang Tsina ng mga pulis malapit sa Embahada ng Pilipinas sa Beijing, kung saan iniulat ang humigit-kumulang 200 nagpoprotesta. Nagtapos nang mapayapa ang protesta sa Beijing. Pinayuhan ng embahada ng Tsina sa Maynila ang mga mamamayang Tsino na umiwas sa paglabas sa mga lansangan.<ref name=bbc>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18030805 | work=BBC News | title=Protest in Philippines over South China Sea stand-off | date=11 May 2012}}</ref> Naglabas din ang Taiwan ng katulad na abiso sa mga mamamayan nito na nananatili sa Pilipinas.<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/257805/news/nation/taiwanese-in-phl-urged-to-keep-safe-at-anti-china-protests-in-manila|title=Taiwanese in PHL urged to keep safe at anti-China protests in Manila|work=GMA News|date=May 11, 2012}}</ref><ref name="beijingptst">{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2012-05/12/content_25367605.htm|title=Protest over Huangyan Island dispute held in Beijing|author=段亚英|access-date=15 May 2016}}</ref> ==== Mga protesta sa Hong Kong ==== Nagsagawa ang mga aktibistang mula sa [[Hong Kong]] ng protesta noong Mayo 11 upang muling igiit ang pag-angkin ng Tsina sa Bajo de Masinloc malapit sa Konsulado ng Pilipinas sa Hong Kong. Nagpadala ang mga nagpoprotesta ng isang bukas na liham ''(open letter)'' sa mga awtoridad na nagsasaad na ang Bajo de Masinloc ay teritoryong Tsino na mula pa noong 1279 sa panahon ng [[Dinastiyang Yuan]]. Inakusahan din nila ang Pilipinas ng pag-uudyok ng mga demonstrasyong kontra-Tsina sa hanay ng mga Pilipino at ng pag-abala sa mga mangingisdang Tsino sa bahura.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512205941/http://chinapost.com.tw/china/local-news/hong-kong/2012/05/11/340696/HK-activists.htm HK activists protest against Scarborough Shoal standoff – The China Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== Mga protesta sa Beijing noong Mayo 12 ==== Limang nagpoprotesta ang naglatag ng mga bandila sa harap ng embahada ng Pilipinas sa Beijing na may nakasulat na "Huangyan Island will always belong to China" (''Ang Pulo ng Huangyan ay mananatiling pag-aari ng Tsina'') at "Keep your hands off Huangyan Island" (''Huwag pakialaman ang Pulo ng Huangyan''). Hindi nagtagal ang protesta at pinakalat ng mga pulis ang mga nagpoprotesta pagsapit ng tanghali.<ref name="beijingptst" /> ==== Pagbabawal sa pangingisda ==== Unilaterang ipinataw ng pamahalaang Tsina ang pagbabawal sa pangingisda sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] ([[Dagat Timog Tsina]]), kung saan matatagpuan ang Bajo de Masinloc, na tumagal mula Mayo 16 hanggang Agosto 1. Mula noong 1999, ipinatutupad ng Tsina ang taunang pagbabawal sa pangingisda tuwing tag-init, na sumasaklaw sa lahat ng mangingisda anuman ang nasyonalidad. Ang mga mono-layer [[gillnet]] at [[pangingisda gamit ang kawil at linya]] (''hook and line fishing'') ay hindi saklaw ng pagbabawal.<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16|title=China bans fishing in Scarborough Shoal, other parts of South China Sea, starting May 16|work=Interaksyon.com|access-date=15 May 2016|url-status=dead|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531095317/http://www.interaksyon.com/article/31840/china-bans-fishing-in-scarborough-shoal-other-parts-of-south-china-sea-starting-may-16}}</ref> Hindi kinilala ng Pilipinas ang pagbabawal sa pangingisda na ipinatupad ng Tsina, ngunit nagpatupad din ito ng sarili nitong pagbabawal sa pangingisda. Ang pagbabawal sa pangingisda ng Pilipinas ay tumagal mula Mayo 16 hanggang Hulyo 15, at pagbabawalan ng Tanod Baybayin ng Pilipinas ang mga mangingisdang Pilipino na mangisda sa bahura. Iginiit ni dating Pangulong [[Benigno Aquino III]] na ang pagbabawal ay para sa pangangalaga ng mga yamang-dagat. Naglagay ng mga [[fish aggregating device]] sa katubigang munisipal ng [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Palauig, Zambales|Palauig]] at [[Iba, Zambales|Iba]] sa [[Zambales]], gayundin sa [[La Union]], [[Ilocos Sur]] at [[Ilocos Norte]], upang matiyak ang kabuhayan ng mga apektadong mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9264697/Philippines-and-China-to-impose-fishing-bans-amid-standoff.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Philippines and China to impose fishing bans amid standoff | date=14 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=807755&publicationSubCategoryId=63|title=Suspek|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Noong Hunyo 26, nananatili pa rin sa Bajo de Masinloc ang mga bangkang mangigisda, kasama ang mga barkong paramilitar, sa kabila ng nananatiling umiiral na pagbabawal ng Tsina sa pangingisda.<ref>[http://businessmirror.com.ph/home/nation/29108-chinese-fishing-boats-paramilitary-ships-still-staying-at-scarborough-shoal Chinese fishing boats, paramilitary ships still staying at Scarborough Shoal<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Nakatakdang protesta ni Faeldon ==== Nagplano ang dating [[Kapitan]] ng [[Marino]] na si [[Nicanor Faeldon]] na pangunahan ang isang pangkat ng mga mangingisda patungo sa Bajo de Masinloc bilang protesta upang igiit ang pag-angkin ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/05/17/12/ex-rebel-soldier-leads-voyage-scarborough-shoal|title=Ex-rebel soldier leads voyage to Scarborough Shoal|author=Tessa Jamandre, Vera Files|work=ABS-CBN News|date=May 17, 2012}}</ref> Noong Mayo 18, tinawagan ni Pangulong Aquino si Faeldon upang hikayatin siyang huwag ituloy ang kaniyang paglalakbay. Ayon kay Faeldon, bagaman itinuloy ang kaniyang plano, wala silang balak magtanim ng watawat, taliwas sa mga naunang ulat, o mangisda sa lugar.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/37405/china-on-high-alert-over-faeldon-trip|title=China on high alert over Faeldon trip|author=Tina G. Santos|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>[http://mb.com.ph/node/359877/pnoy- PNoy Stops Faeldon's Scarborough Trip | Manila Bulletin]</ref> ==== Patuloy na presensiya ng Tsina ==== Iginiit ng Pilipinas na sa ilalim ng isang kasunduang pinamagitanan ng Estados Unidos noong 2012, nangako ang Tsina at Pilipinas na aalisin ang kani-kanilang mga puwersa mula sa Bajo de Masinloc hanggang sa magkaroon ng kasunduan hinggil sa pagmamay-ari nito.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/04/13/1572446/philippine-diplomat-china-dont-turn-shoal-island|title=Philippine diplomat to China: Don't turn shoal into island|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> Ayon sa Pilipinas, "sinunod nito ang kasunduan" at umatras ito. Gayunman, hindi sumunod ang Tsina sa kasunduan at nanatili ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, na nagresulta sa epektibong militarisasyon ng bahura. Inihambing kalaunan ni Pangulong Benigno S. Aquino III ang naging asal ng Tsina sa [[Pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia|pagsasanib ng Alemanyang Nazi sa Czechoslovakia]].<ref>Bradsher, Keith, "[https://www.nytimes.com/2014/02/05/world/asia/philippine-leader-urges-international-help-in-resisting-chinas-sea-claims.html?_r=0 Philippine Leader Sounds Alarm on China]", ''[[New York Times]]'', 4 February 2014</ref> Iginiit ng Tsina na walang naging ganitong kasunduan ang umabot, at handa itong makipag-usap sa Pilipinas basta't hindi makikialam sa naturang usapan ang mga bansang hindi kabilang sa rehiyon, gaya ng Estados Unidos. Pagsapit ng Hulyo 2012, ayon sa [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas]], nagtayo ang Tsina ng isang harang sa pasukan ng Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |title=DFA: China boats blocking PHL vessels from Panatag Shoal |author=Michaela Del Callar |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/265889/news/nation/dfa-china-boats-blocking-phl-vessels-from-panatag-shoal |work=GMA News|date=18 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Indonesia scrambles to end ASEAN rift over sea |author=Jim Gomez |url=http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125001/http://www.boston.com/news/world/asia/2012/07/18/indonesia-scrambles-end-asean-rift-over-sea/zh9BrI0Bj4WH4FQT2QY5hP/story.html |url-status=dead |archive-date=December 24, 2013 |newspaper=Associated Press |date= 18 July 2012|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=China has the Philippines on the ropes |last = Keating|first = Joshua|author-link = Joshua Keating |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2012/09/04/china_has_the_phillipines_on_the_ropes |newspaper=[[Foreign Policy]] |date=4 September 2012 |access-date=16 September 2012}}{{subscription required}}</ref> Mula noon, namataan ang mga sasakyang-pandagat ng [[China Marine Surveillance]] at China Fisheries Law Enforcement Command sa pinagtatalunang bahura,<ref>{{cite news |title=3 Chinese government vessels spotted at Scarborough Shoal — DFA |author=Fat Reyes |url=http://globalnation.inquirer.net/45761/3-chinese-government-vessels-spotted-at-scarborough-shoal-dfa |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=27 July 2012 |access-date=1 August 2012}}</ref> at itinataboy ng mga sasakyang-pandagat ng pamahalaang Tsina ang mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naglalayag patungo sa lugar.<ref>{{cite news |title=3 Chinese ships seen in Scarborough – PCG |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |work=ABS-CBN News |date=12 September 2012 |access-date=16 September 2012 |location=Manila, Philippines |archive-date=23 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123002611/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/09/12/12/3-chinese-ships-seen-scarborough-pcg |url-status=dead}}</ref> Bilang tugon, sinabi ng Pilipinas na naghahanda itong muling magpadala ng mga sasakyang-pandagat sa Bajo de Masinloc, sa gitna ng tinaguriang "malamig na komprontasyon" (''cold standoff'').<ref>{{cite news |title=Navy ships ready to sail back to Scarborough Shoal |author=Tarra Quismundo |url=http://globalnation.inquirer.net/48044/navy-ships-ready-to-sail-back-to-scarborough-shoal |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=25 August 2012 |access-date=16 September 2012}}</ref> Pagsapit ng Enero 2014, patuloy na pinanatili ng Tsina ang presensiya nito sa Bajo de Masinloc, kasabay ng tumitinding tensiyon kaugnay ng isang bagong batas na nag-aatas sa mga dayuhang bangkang mangigisda na humingi muna ng pahintulot sa Tsina bago mangisda sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Gayunman, nakapangisda pa rin ang mga mangingisdang Pilipino sa paligid ng Bajo de Masinloc nang walang pakikialam mula sa mga awtoridad ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Romero |first=Alexis |date=26 January 2014 |title=Pinoy fishermen defy new Chinese fishing rules in Panatag Shoal |url=http://www.philstar.com/headlines/2014/01/26/1283092/pinoy-fishermen-defy-new-chinese-fishing-rules-panatag-shoal |work=The Philippine Star|location=Manila |access-date=12 February 2014 }}</ref> ===2014=== ====Paggamit ng water cannon ng Tsina==== Noong Pebrero 2014, inihayag ng mga opisyal ng Pilipinas na nagpaputok ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tsina laban sa mangingisdang Pilipino.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Philippines says China 'fired water cannon' on Filipino fishermen |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26320383 |newspaper=BBC |location=United Kingdom |date=24 February 2014 |access-date=5 May 2015 }}</ref> Pinasubalian ng Tsina ang mga ulat hinggil sa insidente at muling iginiit ang pag-angkin nito sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-philippines-china-trade-accusations-over-sea-2015apr24-story.html |access-date=5 May 2015 }}</ref> Tinawag ng Estados Unidos na "nakagagalit" ang mga aksiyon ng Tanod Baybayin ng Tsina.<ref>{{cite news |last=Katigbak |first=Jose |title=US condemns China's use of water cannons |url=http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons |work=The Philippine Star |location=Philippines |date=23 April 2015 |access-date=5 May 2015 |url-status=dead |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425222551/http://www.philstar.com/headlines/2015/04/23/1446886/us-condemns-chinas-use-water-cannons }}</ref> Ang artikulo sa [[Foreign Policy]] ang nagtukoy sa pinaigting na mga pagpapatrolya ng Tsina sa mga bahura bilang isa sa mga dahilan kung bakit ang paratang ng Tsina na ang US pivot ang nagpapalala ng tensyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas ay "hayagang hindi totoo."<ref>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Don't Blame US Pivot for South China Sea Row|url=https://thediplomat.com/2014/08/dont-blame-us-pivot-for-south-china-sea-row/|publisher=The Diplomat|date=August 13, 2014}}</ref> === 2015 === ==== Paggamit ng water cannon noong 2015 ==== Noong Abril 2015, gumamit ng water cannon ang isang sasakyang-pandagat ng Tanod Baybayin ng Tsina laban sa mga bangkang mangigisda ng Pilipinas at kinumpiska ang huli ng ilan sa mga bangka sa katubigan malapit sa bahura.<ref>{{cite news |last=Teves |first=Oliver |agency=Associated Press |date=24 April 2015 |title=Philippines, China trade accusations over sea threats |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_PHILIPPINES_CHINA?SITE=MAHYC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-04-24-21-30-33 |newspaper=Cape Cod Times |location=United States |access-date=5 May 2015 }}<br/>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=21 April 2015 |title=Philippines accuses China of turning water cannon on its fishing boats |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-philippines-usa-idUSKBN0NC0MN20150421 |newspaper=Reuters |access-date=5 May 2015 }}</ref> === 2021 === ==== Pagsasamantala na pangingisda ng mga Tsino ==== Noong Abril 2021, tinatayang may 287<ref>{{cite news |date= 12 May 2021 |title= 287 Chinese vessels remain scattered within, outside PH EEZ — WPS task force |work= CNN Philippines |url= https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210512072516/https://cnnphilippines.com/news/2021/5/12/287-Chinese-militia-ships-West-Philippine-Sea-May-9.html |archive-date= 12 May 2021 |url-status= dead }}</ref> bangkang mangigisda ng Tsina na nangingisda sa [[Bajo de Masinloc]]. Pinaghihinalaang mahigit 240,000 kilo, o mahigit 260 tonelada, ng yamang-dagat ang ilegal na nakuha ng mga bangkang mangigisda ng Tsina.<ref>{{cite news |author= Joanna Rose Aglibot |date= 15 April 2021 |title= 'Worse than invasion': China ships poach 240,000 kg of fish daily in PH seas, says group |work= The Philippine Daily Inquirer |url= https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |access-date= 4 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415120326/https://globalnation.inquirer.net/195237/worse-than-invasion-china-ships-poach-240000-kg-of-fish-daily-in-ph-seas-says-group |archive-date= 15 April 2021 |url-status=live }}</ref> Dahil dito, nagalit ang maraming Pilipino, kabilang si Kalihim ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] na si [[Teodoro Locsin Jr.]], na naghain ng maraming ''[[Démarche]]'', o mas kilala bilang mga diplomatikong protesta, laban sa pagpasok ng Tsina sa Bajo de Masinloc. === 2025 === {{main|Insidente ng pagbangga ng barko ng Tanod Baybayin ng Tsina at Hukbong-dagat ng Tsina (2025)}} Noong Agosto 11, 2025, nasira ang isang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Tsina]] matapos itong mabangga ng isang barko ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] habang tinatangkang itaboy ang sasakyang-pandagat ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] na BRP ''[[BRP Suluan|Suluan]]'' mula sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite web |date=13 August 2025 |title=US briefly deploys 2 warships to a disputed South China Sea shoal after Chinese collision |url=https://apnews.com/article/scarborough-shoal-south-china-sea-united-states-philippines-e55c1bf3178dee330028bb7267e9a08d |access-date=13 August 2025 |website=AP News |language=en-US}}</ref> Kasunod ng banggaan, nagpadala ng tawag sa radyo ang mga tauhan ng BRP ''Suluan'', kasama ang BRP ''[[BRP Teresa Magbanua|Teresa Magbanua]]'', upang mag-alok ng tulong, ngunit wala silang natanggap na tugon.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=August 11, 2025 |title= PCG aids CCG vessel hit by another Chinese ship off Bajo de Masinloc |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1256282 |work=[[Philippine News Agency]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mendoza |first=John Eric |date=August 11, 2025 |title= Chinese ships collide off Scarborough Shoal; PH Coast Guard offers aid |url=https://www.inquirer.net/452305/fwd-break-chinese-ships-collide-off-scarborough-pcg-offers-help/ |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> Ginawaran ng Coast Guard Bronze Cross Medal at Ribbon ang apatnapu't dalawang tripulante ng BRP ''Suluan'', habang ginawaran naman ang namumunong opisyal nito, si Kapitan Jomark Angue, ng Coast Guard Distinguished Service Medal and Ribbon.<ref>{{Cite news |last=Sadongdong |first=Martin |date=August 12, 2025 |title= 'Bigyan ng medal!' 43-member crew of BRP Suluan commended for excellent seamanship during WPS duty |url=https://mb.com.ph/2025/08/12/bigyan-ng-medal-43-member-crew-of-brp-suluan-commended-for-excellent-seamanship-during-wps-duty |work=[[Manila Bulletin]]}}</ref> == Mga pandaigdigang reaksiyon == * {{AUS}} – Ang Ministrong Panlabas ng Australia na si [[Bob Carr]], habang nasa Shanghai noong Mayo 12, ay hinimok ang mga bansang umaangkin na sumunod sa mga pandaigdigang kasunduan at batas upang maresolba ang alitan, at sinabing, "Hindi kami kumakampi sa iba't ibang pag-angkin ng bansa sa Dagat Timog Tsina. "Ngunit dahil sa aming interes sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''), at dahil malaking bahagi ng aming kalakalan ang dumaraan dito, hinihikayat namin ang mga pamahalaan na linawin at isulong ang kanilang mga pag-angkin at ang kaugnay na mga karapatang pandagat alinsunod sa pandaigdigang batas, kabilang ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Kumbensiyon ng U.N. sa Batas ng Dagat]]."<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/258071/news/nation/australia-urges-un-law-of-the-sea-approach-to-south-china-sea-claims|title=Australia urges UN Law of the Sea approach to South China Sea claims|work=GMA News|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{IND}} – Naglabas ng isang pahayag ang [[Ministri ng Ugnayang Panlabas (Indiya)|Ministri ng Ugnayang Panlabas]] ng India na nagsasabing, "Ang pagpapanatili ng kapayapaan at seguridad sa rehiyon ay may mahalagang kahalagahan para sa pandaigdigang pamayanan. Hinihikayat ng India ang dalawang bansa na magpakita ng pagpipigil at lutasin ang isyu sa pamamagitan ng diplomasya alinsunod sa mga prinsipyo ng pandaigdigang batas."<ref>{{Cite news |title=Recent developments in South China Sea |url=https://www.mea.gov.in/media-briefings?dtl/19691/Recent_developments_in_South_China_Sea |publisher=Ministry of External Affairs, Government of India |date=10 May 2012 |access-date=3 July 2026}}</ref> * {{MYS}} – Sinabi ng [[Punong Ministro ng Malaysia|Punong Ministro]] ng Malaysia na si [[Najib Razak]] na sinusuportahan ng kaniyang bansa ang panawagan ng Pilipinas para sa isang "mapayapang paglutas" sa pamamagitan ng isang "multilateral na solusyon" sa alitan sa Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'').<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/38389/malaysia-too-wants-peace-in-panatag-shoal|title=Malaysia too wants peace in Panatag Shoal|author=Jerry E. Esplanada|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{PAK}} – Sinabi ng Embahador ng Pakistan sa Tsina na si Masood Khan, sa isang forum ng mga embahador sa [[China Women's University]], na "Nasa panig ng Tsina ang Pakistan" hinggil sa insidente sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite web|url=http://www.china.org.cn/world/2012-05/09/content_25342718.htm|title=Ambassador: Pakistan supports China on Huangyan issue|author=张锐|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{RUS}} – Muling iginiit ng Embahador ng Rusya sa Maynila na si Nikolay Kudashev na sinusuportahan ng Rusya ang isang bilateral na solusyon sa pagitan ng mga bansang umaangkin at tinututulan nito ang pakikilahok ng ibang mga bansa sa mga alitan sa Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas). Binanggit din ni Kudashev na hindi kabilang ang Rusya sa alitan sa Bajo de Masinloc at nais ng kaniyang bansa na matiyak ang [[Kalayaan sa Paglalayag|kalayaan sa paglalayag]] sa [[Dagat Timog Tsina]]. Sinabi rin ni Kudashev na "Ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|UNCLOS]] (''United Nations Convention on the Law of the Sea'') ay magbibigay ng isang mabuti at matibay na batayan."<ref>[http://mb.com.ph/node/360014/ru Russia Against Meddling | Manila Bulletin]</ref> * {{flag|Taiwan}} – Ipinahayag ng dating [[Pangulo ng Republika ng Tsina|Pangulo]] ng Taiwan na si [[Ma Ying-jeou]] ang alitan sa isang "mapayapang paraan," ngunit muling iginiit na patuloy na igigiit ng Taiwan ang mga pag-angkin nito sa Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas).<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=809152&publicationSubCategoryId=63|title=Civic leader apologizes to JPE, impeach court|work=The Philippine Star|access-date=15 May 2016}}</ref> * {{UK}} – Binigyang-diin ng [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro]] ng United Kingdom na si [[David Cameron]] na nananawagan ang United Kingdom ng isang "mapayapang paglutas" sa alitan sa Bajo de Masinloc.<ref>[http://www.pinasglobal.com/2012/06/uk-pabor-sa-posisyon-ng-pinas-sa-scarborough/ "UK, pabor sa posisyon ng Pinas sa Scarborough"], ''[[Pinas (Philippine newspaper)|Pinas]]'' June 7, 2012.{{in lang|tl}}<!--Tagalog--></ref> * {{USA}} – Noong Hunyo 14, 2011, Martes, nagpahiwatig ang Estados Unidos ng suporta sa Pilipinas sa gitna ng tumitinding tensyon hinggil sa pinagtatalunang [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa Dagat Timog Tsina (''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''). Sinabi ng US Ambassador na si Harry Thomas, “Gusto kong tiyakin sa inyo na sa lahat ng larangan, kami, ang Estados Unidos, ay kasama ng Pilipinas, ... Ang Pilipinas at ang Estados Unidos ay mga estratehikong magkapanalig sa ilalim ng kasunduan. Magkatuwang tayo. Magpapatuloy tayong magkonsulta at makikipagtulungan sa isa’t isa sa lahat ng isyu, kabilang ang Dagat Timog Tsina (Kanlurang Dagat ng Pilipinas).”<ref>{{cite news|url=https://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304665904576385234220024592|title=Beijing Warns Against Sea Meddling|date=June 15, 2011|newspaper=The Wall Street Journal}}</ref> * {{VIE}} – Sinabi ng Tagapagsalita ng Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Vietnam na si Luong Thanh Nghi na ang Vietnam ay "lubhang nag-aalala" sa insidente sa Bajo de Masinloc. Binigyang-diin niya na ang mga “kinauukulang panig ay dapat magpakita ng pagpipigil at mapayapang lutasin ang mga alitan batay sa pandaigdigang batas, partikular ang 1982 United Nations Convention on the Law of the Sea at ang Declaration on Conduct of the Parties in the East Sea (DOC), upang mapanatili ang kapayapaan, katatagan, seguridad, at kaligtasan sa paglalayag sa East Sea (Dagat Silangan) at sa rehiyon.”<ref>{{cite web|url=http://vietnamnews.vn/politics-laws/223972/scarborough-shoal-dispute-%E2%80%98of-concern.html|title=Scarborough Shoal dispute 'of concern'|work=vietnamnews.vn|access-date=15 May 2016|archive-date=19 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140619163604/http://vietnamnews.vn/politics-laws/223972/scarborough-shoal-dispute-%E2%80%98of-concern.html|url-status=dead}}</ref> == Pagkakasangkot ng ITLOS == {{Main|Pandaigdigang Hukuman para sa Batas ng Dagat|Pilipinas v. Tsina}} Ang Pandaigdigang Hukuman para sa Batas ng Dagat (International Tribunal for the Law of the Sea o ITLOS) ay isang [[Intergovernmental na Organisasyon|intergovernmental na organisasyon]] na itinatag alinsunod sa mandato ng Ikatlong Kumperensiya ng Nagkakaisang mga Bansa sa Batas ng Dagat. May pananagutan ito sa regulasyon ng [[pagmimina sa seabed]] na lampas sa saklaw ng pambansang hurisdiksiyon, at may kapangyarihang lutasin ang mga alitan sa pagitan ng mga estadong kasapi. Noong Hunyo 2013, nagpasya ang Pilipinas na iharap ang usapin sa teritoryo sa ITLOS matapos nitong "maubos ang lahat ng pampulitika at diplomatikong paraan para sa isang mapayapang negosasyong solusyon sa alitang pandagat nito sa Tsina", na nagsasabing hihilingin nito sa hukuman na ideklara ang mga pag-aangkin ng Tsina bilang "walang bisa." Pormal na tinanggihan ng Tsina ang mga paglilitis ng arbitrasyon na pinasimulan ng Pilipinas. Ayon sa Annex VII ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa]] (UNCLOS), gayunman, ang pagtanggi ng Tsina ay hindi kinakailangang makapipigil sa pagpapatuloy ng mga paglilitis.<ref name=rappler2013-06-25>{{cite news|url=https://www.rappler.com/philippines/32120-thomas-mensah-arbitral-tribunal/|title=Top maritime judge to hear PH case vs China|date=June 25, 2013|work=Rappler}}</ref> Noong Pebrero 2014, iniulat na nag-alok ang Tsina ng sabayang pag-atras mula sa bahura at iba pang mga insentibo kung hindi magsusumite ang Pilipinas ng pormal na petisyon, at ang posisyon ng Pilipinas ay, “Sa mga iniaalok, hindi ito sapat.”<ref name=rappler2014-02-26>{{cite news|work=Rappler|url=https://www.rappler.com/philippines/51558-china-derail-philippines-memorial-itlos/|title=China offers PH 'carrot' to quit case|date=February 26, 2014|publisher=rappler.com}}</ref> == Paglala ng tensyon noong 2016 at 2026 == Nakita ang aktibidad ng mga bangka sa bahura na maaaring senyales ng paghahanda para sa anumang gawaing pagpapaunlad, kaya’t ang Estados Unidos ay “nagsagawa ng tatlong magkakaibang air patrol malapit sa Scarborough … kabilang na noong Abril 19 at 21.” Noong 2016, tinalakay at naiulat na pinag-iisipan ng Estados Unidos ang iba pang mga tugon dahil sa mas mataas na antas ng tensyon sa [[Sigalot sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas|Kapuluan ng Kalayaan at sa rehiyon]]. Sinunod ng mga paglipad ng Estados Unidos ang 12-milyang teritoryal na hangganan mula sa bahura.<ref>Lubold, Gordon, and Jeremy Page, [https://www.wsj.com/articles/u-s-sees-new-flashpoint-in-south-china-sea-1461714183 "U.S. Sees New Flashpoint in South China Sea Dispute" (subscription may be required)], Wall Street ''Journal'', April 26, 2016. Retrieved 2016-04-26.</ref> Noong 2026, muling lumitaw ang karagdagang tensyon nang magtangkang harangin ng Tsina ang pag-access sa Bajo de Masinloc. Ang tiyempo ng pangyayaring ito ay kasabay ng pagkakasangkot ng Estados Unidos sa tunggalian sa Iran at ng pagsisikap nito na muling buksan ang mahalagang daanang tubig ng Kipot ng Hormuz.<ref>Torode, Greg and Lema, Karen "[https://www.reuters.com/world/asia-pacific/china-moves-block-entrance-disputed-south-china-sea-shoal-images-show-2026-04-15/ Exclusive: China moves to block entrance to disputed South China Sea shoal, images show]", ''[[Reuters]]'', 15 April 2026</ref> == Mga tala == {{notelist}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Tsina–Pilipinas]] qqot12dyhdxuxqq365qzx1mdl9k4oh2 1 338723 2214338 2026-07-03T03:46:22Z KyutKoTalaga 152379 Bagong pahina: {{Isinalinwikang pahina|en|Scarborough Shoal standoff}} 2214338 wikitext text/x-wiki {{Isinalinwikang pahina|en|Scarborough Shoal standoff}} gidyn7mk7k8kw86ogbu6hjl946kzeym 0 338724 2214340 2026-07-03T04:01:10Z KyutKoTalaga 152379 Ikinakarga sa [[Alitan sa Bajo de Masinloc]] 2214340 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Alitan sa Bajo de Masinloc]] 5q8zzxpfkb3vys2u11q0c6g1v6s2hdk 0 338725 2214376 2026-07-03T05:34:23Z GinawaSaHapon 102500 Bagong pahina: {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{Infobox IPA|above=Retroflex|ipa number=|ipa symbol=◌̢|ipa number2=|ipa symbol2=◌̣}}{{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katinig sa dilang pulupot''' o '''retropleks''' ang mga [[katinig sa harapan]] na nabubuo gamit ang [[dila]] na nakapulupot upang tamaan ang pagitan ng [[bahaging albeyolar]] ng [[gilagid]] at ang [[matigas na paleta]].<ref>{{SOWL}}</ref> Karaniwan itong makikita sa... 2214376 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{Infobox IPA|above=Retroflex|ipa number=|ipa symbol=◌̢|ipa number2=|ipa symbol2=◌̣}}{{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katinig sa dilang pulupot''' o '''retropleks''' ang mga [[katinig sa harapan]] na nabubuo gamit ang [[dila]] na nakapulupot upang tamaan ang pagitan ng [[bahaging albeyolar]] ng [[gilagid]] at ang [[matigas na paleta]].<ref>{{SOWL}}</ref> Karaniwan itong makikita sa [[Mga wika ng India|mga wika]] ng [[subkontinente ng India]]. == Uri == === Pulmonikong katinig === Nasa [[Talahanayan ng Internasyonal na Ponetikong Alpabeto|talahanayan]] ang mga katinig sa dilang pulupot na may kaakibat na simbolo sa [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]]. Para sa bawat pares, makikita sa taas ang di-[[Tunog (ponetika)|matunog]] na anyo nito habang matunog naman ang nasa baba. {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" |- ! rowspan="2" | Pangalan !! rowspan="2" | IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" |[[Katinig na pailong sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɳ̊}}}} |[[Wikang Iaai|Iaai]] |{{Lang|iai|hnrathu}} |'malamig' |{{IPA|[ɳ̊aθu]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɳ}}}} |[[Wikang Perowes|Perowes]] |{{Lang|fo|ørn}} |'agila' |{{IPA|[œɻɳ]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʈ}}}} |[[Wikang Habanes|Habanes]] |{{Lang|jv|bathang}} |'bangkay' |{{Ipa|[baʈaŋ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɖ}}}} |[[Wikang Suweko|Suweko]] |{{Lang|su|nord}} |'hilaga' |{{IPA|[nuːɖ]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tʂ}}}} |[[Wikang Espanyol|Espanyol]] (Tsile) |{{Lang|es|cuatro}} |'apat' |{{IPA|[ˈˈkwatʂo]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|dʐ}}}} |[[Wikang Hilagang Qiang|Hilagang Qiang]] |{{Lang|cng|vvdhe}} |'bituin' |{{IPA|[ʁɖ͡ʐə]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot sa dilang pulupot pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tꞎ}}}} |[[Wikang Kati|Kati]] |{{Lang|bsh|akƛ̣i}} |'taggutom' |{{IPA|[ʔaˈkʈ͡ꞎi]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|d𝼅}}}} |[[Wikang Bhadarwahi|Bhadarwahi]] |{{Lang|bhd|haiḍḷ}} |'luyang-dilaw' |{{IPA|[haiɖ͡𝼅]}} |- | rowspan="2" |[[Matinis na katinig na pasutsot sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʂ}}}} |[[Wikang Ukranyo|Ukranyo]] |{{Lang|uk|шахи}} {{Lang|uk-Latn|šahy}} |'[[ahedres]]' |{{Ipa|[ˈʂɑxɪ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʐ}}}} |[[Wikang Polako|Polako]] |{{Lang|pl|żona}} |'asawang babae' |{{IPA|[ˈʐ̻ɔn̪ä]}} |- | rowspan="2" |[[Di-matinis na katinig na pasutsot sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɻ̊˔}}}} |[[Wikang Ormuri|Ormuri]] |{{Lang|oru|suř}} |'pula' |{{IPA|[suɻ̝̊]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɻ˔}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (Timog Aprika) |{{Lang|en|red}} |'pula' |{{IPA|[ɻ˔ed]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasutsot sa dilang pulupot pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ꞎ}}}} |[[Wikang Toda|Toda]] |? |'lambak' |{{IPA|[paɭ̊ ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|𝼅}}}} |[[Wikang Ao|Ao]] |{{Lang|njo|liru}} |'kumpas' |{{IPA|[li𝼅u]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na palapit sa dilang pulupot]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɻ}}}} |[[Wikang Perowes|Perowes]] |{{Lang|fo|hoyrdi}} |'narinig' |{{IPA|[hɔiɻʈɛ]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na palapit sa dilang pulupot pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɭ̊}}}} | colspan="4" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɭ}}}} |[[Wikang Perowes|Perowes]] |{{Lang|fo|árla}} |'maaga' |{{IPA|[ɔɻɭa]}} |- | rowspan="2" |[[Simpleng katinig na pakatal sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɽ̊}}}} |[[Wikang Suweko|Suweko]] |{{Lang|sv|mjölk}} |'gatas' |{{IPA|[mi̯ɔɽ̊k]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɽ}}}} |[[Wikang Hausa|Hausa]] |{{Lang|ha|bara}} |'katulong' |{{IPA|[bəɽä]}} |- | rowspan="2" |[[Simpleng katinig na pakatal sa dilang pulupot pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|𝼈̊}}}} | colspan="4" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|𝼈}}}} |[[Wikang Suweko|Suweko]] |{{Lang|sv|blad}} |'dahon' |{{IPA|['b𝼈ɑː(d)]}} |- | rowspan="2" |[[Matinding katinig na pakatal sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɽ̊r̥}}}} |[[Wikang Gaeliko|Gaeliko]] |{{Lang|gd|àraid}} |'sigurado' |{{IPA|[ˈaːɽ̊͜r̊ˠhætʲ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɽr}}}} |[[Wikang Olandes|Olandes]] |{{Lang|nl|riem}} |'sinturon' |{{IPA|[ɽrim]}} |- |} === Di-pulmonikong katinig === {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" |- ! rowspan="2" | Pangalan !! rowspan="2" | IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- |[[Matunog na paloob na katinig sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ᶑ}}}} |[[Wikang Ngadha|Ngadha]] |{{Lang|nxq|haadha}} |'nanay' |{{IPA|[hɑːᶑ̥ɐ]}} |- |[[Di-matunog na paloob na katinig sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ᶑ̊}}}} |[[Wikang Oromo|Oromo]] |{{Lang|om|modhe}} |'mabuti' |{{IPA|[ˈmoᶑe]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|ʈʼ|audio=yes}}}} |[[Wikang Yokuts|Yokuts]] |{{Lang|yok|ṭʼa∙yʼ}} |'ilalim ng balahibo' (ng ibon) |{{IPA|[ʈʼaːjˀ]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tʂʼ}}}} |[[Wikang Adyghe|Adyghe]] |{{Lang|ady|чӏыфэ}} {{Lang|ady-Latn|çʼıfə}} |'utang' |{{IPA|[ʈ͡ʂʼəfa]}} |- |[[Palabas na katinig na pasutsot sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʂʼ}}}} |[[Wikang Keres|Keres]] |{{Lang|kjq|sr'aatsi}} |'napilas' |{{IPA|[ʂʼɑːtsi]}} |- |} == Sanggunian == {{reflist}} {{Articulation navbox}} jiwcvsyy6yxjt10nldwf6l6ruen2khp 2214438 2214376 2026-07-03T07:53:01Z GinawaSaHapon 102500 2214438 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{Infobox IPA|above=Retroflex|ipa number=|ipa symbol=◌̢|ipa number2=|ipa symbol2=◌̣}}{{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katinig sa dilang pulupot''' o '''retropleks''' ang mga [[katinig sa harapan]] na nabubuo gamit ang [[dila]] na nakapulupot upang tamaan ang pagitan ng [[bahaging albeyolar]] ng [[gilagid]] at ang [[matigas na paleta]].<ref>{{SOWL}}</ref> Karaniwan itong makikita sa [[Mga wika ng India|mga wika]] ng [[subkontinente ng India]]. == Uri == === Pulmonikong katinig === Nasa [[Talahanayan ng Internasyonal na Ponetikong Alpabeto|talahanayan]] ang mga katinig sa dilang pulupot na may kaakibat na simbolo sa [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]]. Para sa bawat pares, makikita sa taas ang di-[[Tunog (ponetika)|matunog]] na anyo nito habang matunog naman ang nasa baba. {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" |- ! rowspan="2" | Pangalan !! rowspan="2" | IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" |[[Katinig na pailong sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɳ̊}}}} |[[Wikang Iaai|Iaai]] |{{Lang|iai|hnrathu}} |'malamig' |{{IPA|[ɳ̊aθu]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɳ}}}} |[[Wikang Perowes|Perowes]] |{{Lang|fo|ørn}} |'agila' |{{IPA|[œɻɳ]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʈ}}}} |[[Wikang Habanes|Habanes]] |{{Lang|jv|bathang}} |'bangkay' |{{Ipa|[baʈaŋ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɖ}}}} |[[Wikang Suweko|Suweko]] |{{Lang|su|nord}} |'hilaga' |{{IPA|[nuːɖ]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tʂ}}}} |[[Wikang Espanyol|Espanyol]] (Tsile) |{{Lang|es|cuatro}} |'apat' |{{IPA|[ˈˈkwatʂo]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|dʐ}}}} |[[Wikang Hilagang Qiang|Hilagang Qiang]] |{{Lang|cng|vvdhe}} |'bituin' |{{IPA|[ʁɖ͡ʐə]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot sa dilang pulupot pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tꞎ}}}} |[[Wikang Kati|Kati]] |{{Lang|bsh|akƛ̣i}} |'taggutom' |{{IPA|[ʔaˈkʈ͡ꞎi]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|d𝼅}}}} |[[Wikang Bhadarwahi|Bhadarwahi]] |{{Lang|bhd|haiḍḷ}} |'luyang-dilaw' |{{IPA|[haiɖ͡𝼅]}} |- | rowspan="2" |[[Matinis na katinig na pasutsot sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʂ}}}} |[[Wikang Ukranyo|Ukranyo]] |{{Lang|uk|шахи}} {{Lang|uk-Latn|šahy}} |'[[ahedres]]' |{{Ipa|[ˈʂɑxɪ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʐ}}}} |[[Wikang Polako|Polako]] |{{Lang|pl|żona}} |'asawang babae' |{{IPA|[ˈʐ̻ɔn̪ä]}} |- | rowspan="2" |[[Di-matinis na katinig na pasutsot sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɻ̊˔}}}} |[[Wikang Ormuri|Ormuri]] |{{Lang|oru|suř}} |'pula' |{{IPA|[suɻ̝̊]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɻ˔}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (Timog Aprika) |{{Lang|en|red}} |'pula' |{{IPA|[ɻ˔ed]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasutsot sa dilang pulupot pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ꞎ}}}} |[[Wikang Toda|Toda]] |? |'lambak' |{{IPA|[paɭ̊ ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|𝼅}}}} |[[Wikang Ao|Ao]] |{{Lang|njo|liru}} |'kumpas' |{{IPA|[li𝼅u]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na palapit sa dilang pulupot]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɻ}}}} |[[Wikang Perowes|Perowes]] |{{Lang|fo|hoyrdi}} |'narinig' |{{IPA|[hɔiɻʈɛ]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na palapit sa dilang pulupot pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɭ̊}}}} | colspan="4" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɭ}}}} |[[Wikang Perowes|Perowes]] |{{Lang|fo|árla}} |'maaga' |{{IPA|[ɔɻɭa]}} |- | rowspan="2" |[[Simpleng katinig na pakatal sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɽ̊}}}} |[[Wikang Suweko|Suweko]] |{{Lang|sv|mjölk}} |'gatas' |{{IPA|[mi̯ɔɽ̊k]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɽ}}}} |[[Wikang Hausa|Hausa]] |{{Lang|ha|bara}} |'katulong' |{{IPA|[bəɽä]}} |- | rowspan="2" |[[Simpleng katinig na pakatal sa dilang pulupot pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|𝼈̊}}}} | colspan="4" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|𝼈}}}} |[[Wikang Suweko|Suweko]] |{{Lang|sv|blad}} |'dahon' |{{IPA|['b𝼈ɑː(d)]}} |- | rowspan="2" |[[Matinding katinig na pakatal sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɽ̊r̥}}}} |[[Wikang Gaeliko|Gaeliko]] |{{Lang|gd|àraid}} |'sigurado' |{{IPA|[ˈaːɽ̊͜r̊ˠhætʲ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɽr}}}} |[[Wikang Olandes|Olandes]] |{{Lang|nl|riem}} |'sinturon' |{{IPA|[ɽrim]}} |- |} === Di-pulmonikong katinig === {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" |- ! rowspan="2" | Pangalan !! rowspan="2" | IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- |[[Matunog na paloob na katinig sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ᶑ}}}} |[[Wikang Ngadha|Ngadha]] |{{Lang|nxq|haadha}} |'nanay' |{{IPA|[hɑːᶑ̥ɐ]}} |- |[[Di-matunog na paloob na katinig sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ᶑ̊}}}} |[[Wikang Oromo|Oromo]] |{{Lang|om|modhe}} |'mabuti' |{{IPA|[ˈmoᶑe]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|ʈʼ|audio=yes}}}} |[[Wikang Yokuts|Yokuts]] |{{Lang|yok|ṭʼa∙yʼ}} |'ilalim ng balahibo' (ng ibon) |{{IPA|[ʈʼaːjˀ]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tʂʼ}}}} |[[Wikang Adyghe|Adyghe]] |{{Lang|ady|чӏыфэ}} {{Lang|ady-Latn|çʼıfə}} |'utang' |{{IPA|[ʈ͡ʂʼəfa]}} |- |[[Palabas na katinig na pasutsot sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʂʼ}}}} |[[Wikang Keres|Keres]] |{{Lang|kjq|sr'aatsi}} |'napilas' |{{IPA|[ʂʼɑːtsi]}} |- | rowspan="2" |[[Tenuis na katinig na pitik sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|k𝼊|k𝼊}}}} | rowspan="2" colspan="4" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|k!|q𝼊}}}} |- | rowspan="2" |[[Matunog na katinig na pitik sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɡ𝼊|ɡ𝼊}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Gitnang !Kung|Gitnang !Kung]] | rowspan="2" |{{Lang|vaj|g‼ú}} | rowspan="2" |'tubig' | rowspan="2" |{{IPA|[ɡ͡‼ú]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɡ𝼊|ɢ𝼊}}}} |- | rowspan="2" |[[Pailong na katinig na pitik sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ŋ𝼊|ŋ𝼊}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Damin|Damin]] | rowspan="2" |{{Lang|und|rnǃrn!u}} | rowspan="2" |'tubig-tabang' | rowspan="2" |{{IPA|[𝼊̃\𝼊̃u]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ŋ𝼊|ɴ𝼊}}}} |- |} == Sanggunian == {{reflist}} {{Articulation navbox}} q9vnhr32ql2raxbtyi9l1hszh5212qf 2214440 2214438 2026-07-03T07:54:05Z GinawaSaHapon 102500 +[[Kategorya:Bigkas]]; +[[Kategorya:Mga katinig]]; +[[Kategorya:Ponetikang pang-artikulasyon]] using [[WP:HC|HotCat]] 2214440 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{Infobox IPA|above=Retroflex|ipa number=|ipa symbol=◌̢|ipa number2=|ipa symbol2=◌̣}}{{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katinig sa dilang pulupot''' o '''retropleks''' ang mga [[katinig sa harapan]] na nabubuo gamit ang [[dila]] na nakapulupot upang tamaan ang pagitan ng [[bahaging albeyolar]] ng [[gilagid]] at ang [[matigas na paleta]].<ref>{{SOWL}}</ref> Karaniwan itong makikita sa [[Mga wika ng India|mga wika]] ng [[subkontinente ng India]]. == Uri == === Pulmonikong katinig === Nasa [[Talahanayan ng Internasyonal na Ponetikong Alpabeto|talahanayan]] ang mga katinig sa dilang pulupot na may kaakibat na simbolo sa [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]]. Para sa bawat pares, makikita sa taas ang di-[[Tunog (ponetika)|matunog]] na anyo nito habang matunog naman ang nasa baba. {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" |- ! rowspan="2" | Pangalan !! rowspan="2" | IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" |[[Katinig na pailong sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɳ̊}}}} |[[Wikang Iaai|Iaai]] |{{Lang|iai|hnrathu}} |'malamig' |{{IPA|[ɳ̊aθu]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɳ}}}} |[[Wikang Perowes|Perowes]] |{{Lang|fo|ørn}} |'agila' |{{IPA|[œɻɳ]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʈ}}}} |[[Wikang Habanes|Habanes]] |{{Lang|jv|bathang}} |'bangkay' |{{Ipa|[baʈaŋ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɖ}}}} |[[Wikang Suweko|Suweko]] |{{Lang|su|nord}} |'hilaga' |{{IPA|[nuːɖ]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tʂ}}}} |[[Wikang Espanyol|Espanyol]] (Tsile) |{{Lang|es|cuatro}} |'apat' |{{IPA|[ˈˈkwatʂo]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|dʐ}}}} |[[Wikang Hilagang Qiang|Hilagang Qiang]] |{{Lang|cng|vvdhe}} |'bituin' |{{IPA|[ʁɖ͡ʐə]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot sa dilang pulupot pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tꞎ}}}} |[[Wikang Kati|Kati]] |{{Lang|bsh|akƛ̣i}} |'taggutom' |{{IPA|[ʔaˈkʈ͡ꞎi]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|d𝼅}}}} |[[Wikang Bhadarwahi|Bhadarwahi]] |{{Lang|bhd|haiḍḷ}} |'luyang-dilaw' |{{IPA|[haiɖ͡𝼅]}} |- | rowspan="2" |[[Matinis na katinig na pasutsot sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʂ}}}} |[[Wikang Ukranyo|Ukranyo]] |{{Lang|uk|шахи}} {{Lang|uk-Latn|šahy}} |'[[ahedres]]' |{{Ipa|[ˈʂɑxɪ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʐ}}}} |[[Wikang Polako|Polako]] |{{Lang|pl|żona}} |'asawang babae' |{{IPA|[ˈʐ̻ɔn̪ä]}} |- | rowspan="2" |[[Di-matinis na katinig na pasutsot sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɻ̊˔}}}} |[[Wikang Ormuri|Ormuri]] |{{Lang|oru|suř}} |'pula' |{{IPA|[suɻ̝̊]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɻ˔}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (Timog Aprika) |{{Lang|en|red}} |'pula' |{{IPA|[ɻ˔ed]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasutsot sa dilang pulupot pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ꞎ}}}} |[[Wikang Toda|Toda]] |? |'lambak' |{{IPA|[paɭ̊ ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|𝼅}}}} |[[Wikang Ao|Ao]] |{{Lang|njo|liru}} |'kumpas' |{{IPA|[li𝼅u]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na palapit sa dilang pulupot]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɻ}}}} |[[Wikang Perowes|Perowes]] |{{Lang|fo|hoyrdi}} |'narinig' |{{IPA|[hɔiɻʈɛ]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na palapit sa dilang pulupot pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɭ̊}}}} | colspan="4" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɭ}}}} |[[Wikang Perowes|Perowes]] |{{Lang|fo|árla}} |'maaga' |{{IPA|[ɔɻɭa]}} |- | rowspan="2" |[[Simpleng katinig na pakatal sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɽ̊}}}} |[[Wikang Suweko|Suweko]] |{{Lang|sv|mjölk}} |'gatas' |{{IPA|[mi̯ɔɽ̊k]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɽ}}}} |[[Wikang Hausa|Hausa]] |{{Lang|ha|bara}} |'katulong' |{{IPA|[bəɽä]}} |- | rowspan="2" |[[Simpleng katinig na pakatal sa dilang pulupot pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|𝼈̊}}}} | colspan="4" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|𝼈}}}} |[[Wikang Suweko|Suweko]] |{{Lang|sv|blad}} |'dahon' |{{IPA|['b𝼈ɑː(d)]}} |- | rowspan="2" |[[Matinding katinig na pakatal sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɽ̊r̥}}}} |[[Wikang Gaeliko|Gaeliko]] |{{Lang|gd|àraid}} |'sigurado' |{{IPA|[ˈaːɽ̊͜r̊ˠhætʲ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɽr}}}} |[[Wikang Olandes|Olandes]] |{{Lang|nl|riem}} |'sinturon' |{{IPA|[ɽrim]}} |- |} === Di-pulmonikong katinig === {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" |- ! rowspan="2" | Pangalan !! rowspan="2" | IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- |[[Matunog na paloob na katinig sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ᶑ}}}} |[[Wikang Ngadha|Ngadha]] |{{Lang|nxq|haadha}} |'nanay' |{{IPA|[hɑːᶑ̥ɐ]}} |- |[[Di-matunog na paloob na katinig sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ᶑ̊}}}} |[[Wikang Oromo|Oromo]] |{{Lang|om|modhe}} |'mabuti' |{{IPA|[ˈmoᶑe]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|ʈʼ|audio=yes}}}} |[[Wikang Yokuts|Yokuts]] |{{Lang|yok|ṭʼa∙yʼ}} |'ilalim ng balahibo' (ng ibon) |{{IPA|[ʈʼaːjˀ]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tʂʼ}}}} |[[Wikang Adyghe|Adyghe]] |{{Lang|ady|чӏыфэ}} {{Lang|ady-Latn|çʼıfə}} |'utang' |{{IPA|[ʈ͡ʂʼəfa]}} |- |[[Palabas na katinig na pasutsot sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʂʼ}}}} |[[Wikang Keres|Keres]] |{{Lang|kjq|sr'aatsi}} |'napilas' |{{IPA|[ʂʼɑːtsi]}} |- | rowspan="2" |[[Tenuis na katinig na pitik sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|k𝼊|k𝼊}}}} | rowspan="2" colspan="4" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|k!|q𝼊}}}} |- | rowspan="2" |[[Matunog na katinig na pitik sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɡ𝼊|ɡ𝼊}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Gitnang !Kung|Gitnang !Kung]] | rowspan="2" |{{Lang|vaj|g‼ú}} | rowspan="2" |'tubig' | rowspan="2" |{{IPA|[ɡ͡‼ú]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɡ𝼊|ɢ𝼊}}}} |- | rowspan="2" |[[Pailong na katinig na pitik sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ŋ𝼊|ŋ𝼊}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Damin|Damin]] | rowspan="2" |{{Lang|und|rnǃrn!u}} | rowspan="2" |'tubig-tabang' | rowspan="2" |{{IPA|[𝼊̃\𝼊̃u]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ŋ𝼊|ɴ𝼊}}}} |- |} == Sanggunian == {{reflist}} {{Articulation navbox}} [[Kategorya:Bigkas]] [[Kategorya:Mga katinig]] [[Kategorya:Ponetikang pang-artikulasyon]] oi2r4qi5fwxih7oburrddqwd70zojiu 0 338726 2214377 2026-07-03T05:37:18Z GinawaSaHapon 102500 Ikinakarga sa [[Katinig sa dilang pulupot]] 2214377 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Katinig sa dilang pulupot]] jol00p0iwn54pjv6bcbwzhxzr71spo4 0 338727 2214378 2026-07-03T05:37:49Z GinawaSaHapon 102500 Ikinakarga sa [[Katinig sa dilang pulupot]] 2214378 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Katinig sa dilang pulupot]] jol00p0iwn54pjv6bcbwzhxzr71spo4 0 338728 2214445 2026-07-03T08:02:52Z Jojit fb 38 Inilipat ni Jojit fb ang pahinang [[Uwit]] sa [[Suplementong bakal]] 2214445 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Suplementong bakal]] 389e93vf8q7ubmea5mbanyvb9bojqpb 14 338729 2214501 2026-07-03T08:31:02Z Jojit fb 38 Bagong pahina: {{hiddencat}} 2214501 wikitext text/x-wiki {{hiddencat}} mdqcre2adnm3tk2f0vjo85c3plgs38y 0 338730 2214505 2026-07-03T08:33:14Z KyutKoTalaga 152379 Ikinakarga sa [[Alitan sa Bajo de Masinloc]] 2214505 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Alitan sa Bajo de Masinloc]] 5q8zzxpfkb3vys2u11q0c6g1v6s2hdk 0 338731 2214507 2026-07-03T08:34:29Z KyutKoTalaga 152379 Ikinakarga sa [[Alitan sa Bajo de Masinloc]] 2214507 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Alitan sa Bajo de Masinloc]] 5q8zzxpfkb3vys2u11q0c6g1v6s2hdk